Adhyaya 38

Verse 1

व्यास उवाच । ततः प्रभाते विमले कृतपूर्वाह्निकक्रियाः । शुभवस्त्रपरीधानाः फल हस्ताः पृथक्पृथक्

ヴィヤーサは言った。やがて清らかな朝、朝の儀礼を終え、吉祥の衣をまとい、手に果実を携え—それぞれ別々に—彼らは歩み出した。

Verse 2

रत्नांगदाढ्यदोर्दंडा अंगुलीयकभूषिताः । कर्णाभरणसंयुक्ताः समाजग्मुः प्रहर्षिताः

その腕は宝玉の腕輪で豊かに飾られ、指には指輪、耳には耳飾りが添えられていた。歓喜に満ちて、彼らは集い進み出た。

Verse 3

राजद्वारं तु संप्राप्य संत स्थुर्ब्रह्मवादिनः । तान्दृष्ट्वा राजपुत्रस्तु ईषत्प्रहसितो बली

王門に至ると、ブラフマンを説く者たちは静かに立ち止まった。彼らを見て、力ある王子はほのかに微笑んだ。

Verse 4

रामं च हनुमंतं च गत्वा विप्राः समागताः । श्रूयतां मंत्रिणः सर्वे दृश्यंतो द्विज सत्तमान्

バラモンたちはラーマとハヌマーンのもとへ赴き、集って到来した。「諸大臣よ、皆聞け。ここに、最勝のドヴィジャ—二度生まれの最上者—が現れたのだ。」

Verse 5

एतदुक्त्वा तु वचनं तूष्णीं भूत्वा स्थितो नृपः । ततो द्वित्रा द्विजाः सर्वे उपविष्टाः क्रमात्ततः

その言葉を告げると、王は沈黙してそのまま立っていた。やがて順序に従い、すべてのドヴィジャは二人、あるいは三人ずつ座に就いた。

Verse 6

क्षेमं पप्रच्छुर्नृपतिं हस्तिरथपदातिषु । ततः प्रोवाच नृपतिर्विप्रान्प्रति महामनाः

彼らは王に、象軍・戦車・歩兵からなる軍勢の安寧を尋ねた。すると大いなる心の王は、ブラーフマナたちに向かって語り始めた。

Verse 7

अरिहंतप्रसादेन सर्वत्र कुशलं मम । सा जिह्वा या जिनं स्तौ ति तौ करौ यौ जिनार्चनौ

アリハントの恩寵により、我はあらゆる所で安泰である。ジナを讃える舌は福であり、ジナを礼拝する両の手もまた福である。

Verse 8

सा दृष्टिर्या जिने लीना तन्मनो यज्जिने रतम् । दया सर्वत्र कर्तव्या जीवात्मा पूज्यते सदा

ジナに溶け入るまなざしは福であり、ジナを悦ぶ心も福である。慈悲はあらゆる所で行うべきであり、生ける霊魂は常に尊ばれるべきである。

Verse 9

योगशाला हि गंतव्या कर्त्तव्यं गुरुवंदनम् । न चकारं महामंत्रं जपितव्यमहर्निशम्

まことにヨーガシャーラーへ赴き、グルへの礼拝をなすべきである。また大真言「ナ・チャカーラ」は昼夜に誦すべきである。

Verse 10

पंचूषणं हि कर्त्तव्यं दातव्यं श्रमणे सदा । श्रुत्वा वाक्यं ततो विप्रास्तस्य दंतानपीडयन्

まことにパンチューシャナ（Pañcūṣaṇa）の行を修し、常に沙門（śramaṇa）へ施しをなすべきである。その言葉を聞くや、ブラーフマナたちは憤りに歯ぎしりした。

Verse 11

विमुच्य दीर्घनिश्वासमूचुस्ते नृपतिं प्रति । रामेण कथितं राजन्धीमता च हनूमता

彼らは長い溜息をつき、王に申し上げた。「大王よ、これはラーマが語り、また賢者ハヌマーンも述べられたことです。」

Verse 12

दीयतां विप्रवृत्तिं च धर्मिष्ठोऽसि धरातले । ज्ञायते तव द्दत्ता स्यान्मदत्ता नैव नैव च

「またバラモンたちに生計を施してください。あなたはこの地において法にかなう方。これはあなたの施しと知られるでしょう――決して、決して私の施しであるかのようにしてはなりません。」

Verse 13

रक्षस्व रामवाक्यं त्वं यत्कृत्वा त्वं सुखी भव

「ラーマの御言葉を守りなさい。そうすれば、あなたは安らぎを得るでしょう。」

Verse 14

राजोवाच । यत्र रामहनूमंतौ यांतु सर्वेऽपि तत्र वै । रामो दास्यति सर्वस्वं किं प्राप्ता इह वै द्विजाः

王は言った。「ラーマとハヌマーンのいる所へ、汝ら皆まことに行け。ラーマがすべてを与えるであろう。バラモンたちよ、ここで何を得ようとして来たのか。」

Verse 15

न दास्यामि न दास्यामि एकां चैव वराटिकाम् । न ग्रामं नैव वृत्तिं च गच्छध्वं यत्र रोचते

「与えぬ、与えぬ、たとえ一枚の銭とて与えぬ。村も与えず、生計も与えぬ。望むところへ行くがよい。」

Verse 16

तच्छ्रुत्वा दारुणं वाक्यं द्विजाः कोपाकुलास्तदा । सहस्व रामकोपं हि साम्प्रतञ्च हनूमतः

その苛烈な言葉を聞くや、婆羅門たちは怒りに震えた。彼らは言った。「今こそラーマの憤怒を耐えよ――そしてまさにこの瞬間、ハヌマーンの憤怒をも。」

Verse 17

इत्युक्त्वा हनुमद्दत्ता वामकक्षोद्भवा पुटी । प्रक्षिप्ता चास्य निलये व्यावृत्ता द्विजसत्तमाः

そう言い終えると、最上の婆羅門たちは、ハヌマーンより授けられ左の腋から生じた小さな包みを取り、それをその男の住まいへ投げ入れて、やがて退いた。

Verse 18

गते तदा विप्रसंघे ज्वालामालाकुलं त्वभूत् । अग्निज्वालाकुलं सर्वं संजातं चैव तत्र हि

婆羅門の一団が去るや否や、その場はたちまち炎の花輪で満ちた。まことに、そこにあるすべてが燃えさかる火の塊となった。

Verse 19

दह्यंते राजवस्तूनिच्छत्राणि चामराणि च । कोशागाराणि सर्वाणि आयुधागारमेव च

王の宝物は燃えた。天蓋の傘も、ヤクの尾の払子も燃えた。すべての宝蔵はもちろん、武器庫までも火に呑まれた。

Verse 20

महिष्यो राजपुत्राश्च गजा अश्वा ह्यनेकशः । विमानानि च दह्यंते दह्यंते वाहनानि च

水牛も王子たちも、象も数多の馬も燃えた。宮殿のごとき輿や車、あらゆる乗り物までもが炎に包まれた。

Verse 21

शिबिकाश्च विचित्रा वै रथाश्चैव सहस्रशः । सर्वत्र दह्यमानं च दृष्ट्वा राजापि विव्यथे

華麗な輿も、幾千の戦車も燃え上がっていた。至る所の炎を見て、王でさえ苦悩と恐れに打たれた。

Verse 22

न कोपि त्राता तस्यास्ति मानवा भयविक्लवाः । न मंत्रयंत्रैर्वह्निः स साध्यते न च मूलिकैः

彼を救う者はなく、人々は恐れにうち震えた。その火はマントラでも器具でも鎮められず、薬草の療法でもどうにもならなかった。

Verse 23

कौटिल्यकोटिनाशी च यत्र रामः प्रकुप्यते । तत्र सर्वे प्रणश्यंति किं तत्कुमारपालकः

ラーマが憤怒すれば、幾百万の策謀や曲がった政略さえ滅ぼし尽くす。そこでは皆が滅びる—ましてや一介の皇子の守り手に何ができよう。

Verse 24

सर्वं तज्जवलितं दृष्ट्वा नग्नक्षपणकास्तदा । धृत्वा करेण पात्राणि नीत्वा दंडाञ्छुभानपि

すべてが燃え上がるのを見て、その時、裸の苦行者クシャパナカたちは、鉢を手に取り、さらに杖を携えて、急ぎ去っていった。

Verse 26

रक्तकंबलिका गृह्य वेपमाना मुहुर्मुहुः । अनुपानहिकाश्चैव नष्टाः सर्वे दिशो दश

赤い毛布をつかみ、幾度も震え、履物さえないまま、彼らは皆姿を消し、十方へと散り散りになった。

Verse 27

केचिच्च भग्नपात्रास्ते भग्नदं ण्डास्तथापरे । प्रनष्टाश्च विवस्त्रास्ते वीतरागमिति ब्रुवन्

ある者は托鉢の鉢が砕け、またある者は杖が折れていた。迷い失せ、衣さえ奪われた者もいたが、それでも彼らは言い続けた――「我らはヴィータラーガ（vītarāga）、執着を離れし者なり」と。

Verse 28

अर्हतमेव केचिच्च पलायनपरायणाः । ततो वायुः समभवद्वह्निमांदोलयन्निव

ある者は逃走にのみ心を寄せて叫んだ――「ただ阿羅漢（Arhat）のみ！」。そのとき風が起こり、まるで火そのものを揺らし、たゆたわせるかのようであった。

Verse 29

प्रेषितो वै हनुमता विप्राणां प्रियकाम्यया । धावन्स नृपतिः पश्चादितश्चेतश्च वै तदा

彼はまことにハヌマーン（Hanumān）によって遣わされ、ブラーフマナたちの喜びを願っていた。ゆえに王はその後を追い、あちらこちらへと走り回った。

Verse 30

पदातिरेकः प्ररुदन्क्व विप्रा इति जल्पकः । लोकाच्छ्रुत्वा ततो राजा गतस्तत्र यतो द्विजाः

歩兵だけが残り、彼は泣きながらつぶやいた――「ブラーフマナはどこにいるのか」。人々からそれを聞いた王は、二度生まれ（ドヴィジャ）たちの向かった場所へ赴いた。

Verse 31

गत्वा तु सहसा राजन्गृहीत्वा चरणौ तदा । विप्राणां नृपतिर्भूमौ मूर्च्छितो न्यपत त्तदा

そこへ急ぎ至り、王よ、彼はブラーフマナたちの足を取りすがると、支配者はそのまま地に倒れ、気を失った。

Verse 32

उवाच वचनं राजा विप्रान्विनयतत्परः । जपन्दाशरथिं रामं रामरामेति वै पुनः

王は深い謙譲と帰依をもって婆羅門たちに語り、同時にダシャラタの子ラーマを絶えず唱え続けた――幾度も幾度も、「ラーマ、ラーマ」と。

Verse 33

तस्य दासस्य दासोहं रामस्य च द्विज स्य च । अज्ञानतिमिरांधेन जातोस्म्यंधो हि संप्रति

「私はその者の僕の僕、すなわちラーマの僕であり、また婆羅門の僕でもあります。無知の闇に目を覆われ、まことに今なお盲となっております。」

Verse 34

अंजनं च मया लब्धं रामनाममहौषधम् । रामं मुक्त्वा हि ये मर्त्या ह्यन्यं देव मुपासते । दह्यंते तेऽग्निना स्वामिन्यथाहं मूढचेतनः

「私は得ました、まことに眼の塗薬を――大いなる霊薬、ラーマの聖名を。ラーマを捨てて他の神を拝む者は火に焼かれます、主よ――愚かな心の私がそうであったように。」

Verse 35

हरिर्भागीरथी विप्रा विप्रा भागीरथी हरिः । भागीरथी हरिर्विप्राः सारमेकं जगत्त्रये

「婆羅門たちよ、ハリはバギーラティーであり、婆羅門もまたバギーラティーである。バギーラティーはハリである。婆羅門たちよ、これこそ三界における唯一の精髄である。」

Verse 36

स्वर्गस्य चैत्र सोपानं विप्रा भागीरथी हरिः । रामनाममहारज्ज्वा वैकुंठे येन नीयते

「婆羅門たちよ、バギーラティーとハリは天界への吉祥なる階（きざはし）である。ラーマの御名という大いなる綱によって、人はヴァイクンタへ導かれる。」

Verse 37

इत्येवं प्रणमन्राजा प्रांजलिर्वाक्यमब्रवीत् । वह्निः प्रशाम्यतां विप्राः शासनं वो ददाम्यहम्

かくして王は礼拝し、合掌して言った。「おお婆羅門たちよ、火よ鎮まりたまえ。われは汝らの命に身を委ね、権威を授ける。」

Verse 38

दासोऽस्मि सांप्रतं विप्रा न मे वागन्यथा भवेत् । यत्पापं ब्रह्महत्यायाः पर दाराभिगामिनाम्

「おお婆羅門たちよ、今よりわれは汝らの僕。わが言葉は決して違わぬ。もしこの誓いを破るなら、婆羅門殺しの罪と他人の妻を犯す罪、その罪業が我に降りかかれ。」

Verse 39

यत्पापं मद्यपानां च सुवर्णस्तेयिनां तथा । यत्पापं गुरुघातानां तत्पापं वा भवेन्मम

「また、酒に溺れる者の罪、黄金を盗む者の罪、師を殺す者の罪——もし我が別の振る舞いをするなら、その罪がそのまま我に来たれ。」

Verse 40

यंयं चिंतयते कामं तं तं दास्याम्यहं पुनः । विप्रभक्तिः सदा कार्या रामभक्तिस्तथैव च

「汝らが思い描くいかなる願いも、われはそれを幾度となく授けよう。婆羅門への敬虔は常に行うべし、同じくラーマへの帰依もまた然り。」

Verse 41

अन्यथा करणीयं मे न कदाचि द्द्विजोत्तमाः

「おお最勝の二度生まれの方々よ、われは決して、いかなる時も、これと異なる行いをしてはならぬ。」

Verse 42

व्यास उवाच । तस्मिन्नवसरे विप्रा जाता भूप दयालवः । अन्या या पुटिका चासीत्सा दत्ता शापशांतये

ヴィヤーサは言った。「その時、王よ、バラモンたちは憐れみの心を起こした。そして、そこにあったもう一つの小さな包み（プティカー）は、呪いを鎮めるために施された。」

Verse 43

जीवितं चैव तत्सैन्यं जातं क्षिप्तेषु रोमसु । दिशः प्रसन्नाः संजाताः शांता दिग्जनितस्वनाः

そして毛が投げ捨てられると、その軍勢は命を取り戻した。四方は澄みわたり吉祥となり、方角から起こった騒ぎの音も静まった。

Verse 44

प्रजा स्वस्था ऽभवत्तत्र हर्षनिर्भरमानसा । अवतस्थे यथापूर्वं पुत्रपौत्रादिकं तथा

そこでは人々が安穏となり、心は歓喜に満ちた。息子や孫なども、以前のとおりに再び確立された。

Verse 45

विप्राज्ञाकारिणो लोकाः संजाताश्च यथा पुरा । विष्णुधर्मं परित्यज्य नान्यं जानंति ते वृषम्

人々は昔のようにバラモンの命に従う者となった。ヴィシュヌのダルマを捨てず、それ以外の「牡牛」――すなわち義の標準――を認めなかった。

Verse 46

नवीनं शासनं कृत्वा पूर्ववद्विधिपूर्वकम् । निष्कासितास्तु पाषंडाः कृतशास्त्रप्रयोजकाः

正しい作法に従い、昔と同じく新たな統治を定めたのち、作り物の教説を弄して用いるパーシャṇḍa（異端者）たちは追放された。

Verse 47

वेदबाह्याः प्रनष्टास्ते उत्तमाधममध्यमाः । षट्त्रिंशच्च सहस्राणि येऽभूवन्गोभुजाः पुरा

ヴェーダの道を外れて滅びに至った者たち—高き者・低き者・中ほどの者と見なされようとも—昔は三万六千人おり、牛飼いとして暮らしていた。

Verse 48

तेषां मध्यात्तु संजाता अढवीजा वणिग्जनाः । शुश्रूषार्थं ब्राह्मणानां राज्ञा सर्वे निरूपिताः

彼らの中からアḍハヴィージャ（Aḍhavīja）の商人たちが生まれ、王は皆をブラーフマナへの奉仕のために任じた。

Verse 49

सदाचाराः सुनिपुणा देवब्राह्मणपूजकाः । त्यक्त्वा पाखण्डमार्गं तु विष्णुभक्तिपरास्तु ते

彼らは善き行いを守り、技に秀で、デーヴァを礼拝しブラーフマナを敬った。異端の道を捨て、ヴィシュヌへのバクティに専心した。

Verse 50

जाह्नवीतीरमासाद्य त्रैविद्येभ्यो ददौ नृपः । शासनं तु यदा दत्तं तेषां वै भक्तिपूर्वकम्

ジャーフナヴィー（ガンガー）の岸に至り、王は三ヴェーダに通じた者たちへ施与をなした。さらに勅書を授けるときも、信心をもって行った。

Verse 51

स्थानधर्मात्प्रचलिता वाडवास्ते समागताः । नृपो विज्ञापितो विप्रैस्तैरेवं क्लेशकारिभिः

そのヴァーダヴァ（Vāḍava）たちは、己の地にふさわしいダルマから逸れて集まり合った。彼らのもたらす苦患について、ブラーフマナたちが王に奏上した。

Verse 52

ये त्यक्तवाचो विप्रेंद्रास्तान्निःसारय भूपते । परस्परं विवादास्तु संजाता दत्तवृत्तये

「おお最勝のバラモンよ、王よ——誓約の言葉を破った者どもを追放せよ。授けられた生計をめぐって、互いの争いが起こったのだ。」

Verse 53

न्याय प्रदशनार्थं च कारितास्तु सभासदः । हस्ताक्षरेषु दृष्टेषु पृथक्पृथक्प्रपादितम्

また正義を示すために評議の者たちが招集された。署名が確かめられると、事はそれぞれに分けて、明らかに述べられた。

Verse 54

एतच्छ्रुत्वा ततो राजा तुलादानं चकार ह । दीयमाने तदा दाने चातुर्विद्या बभाषिरे

これを聞くと王は、秤で量って施すトゥラーダーナを行った。その布施が捧げられるさなか、四つの学知に通じた師たちが語り出した。

Verse 55

अस्माभिर्हारिता जातिः कथं कुर्मः प्रतिग्रहम् । निवारितास्तु ते सर्वे स्थानान्मोहेरका द्विजाः

「我らの家系は損なわれた。どうして布施を受け取れようか。」こうしてモヘーラカのバラモンたちは皆、制止され、その地位から退けられた。

Verse 56

दशपंच सहस्राणि वेदवेदांगपारगाः । ततस्तेन तदा राजन्राज्ञा रामानुवर्तिना

一万五千——ヴェーダとヴェーダーンガの彼岸に至った達人たちは、その時、ラーマに随うその王によって扶持され、顕彰された。

Verse 57

आहूता वाडवांस्तास्तु ज्ञातिभेदं चकार सः । त्रयीविद्या वाडवा ये सेतुबंधं प्रति प्रभुम्

彼はヴァーダヴァたちを召し集め、親族の区分を明らかに定めた。三重のヴェーダの学に通じたヴァーダヴァらは、ラーマの聖なる堤セートゥバンダにおける主の御許へと導かれた。

Verse 58

गतास्ते वृत्तिभाजः स्युर्नान्ये वृत्त्यभिभागिनः । तत्र नैव गता ये वै चातुर्विद्यत्वमागताः

そこへ赴いた者たちは、定められた生業の分け前を正当に受ける者となり、他の者がそれに与ることは許されなかった。だが「チャートゥルヴィディヤ（四学）」の位に達した者は、まったくそこへ行かなかった。

Verse 59

वणिग्भिर्न च संबंधो न विवाहश्च तैः सह । ग्रामवृत्तौ न संबंधो ज्ञातिभेदे कृते सति

商人たちとの交わりはなく、また彼らとの婚姻もない。村の生計に関しても、いったん親族の区分が定められたなら、相互の結びつきは許されない。

Verse 60

द्विजभक्तिपराः शूद्राः ये पाखंडैर्न लोपिताः । जैन धर्मात्परावृत्तास्ते गोभूजास्तथोत्तमाः

二度生まれの者たちへの奉仕に篤く、異端の道に惑わされず、ジャイナの教えから退いたシュードラたちは、「ゴーブーフジャ」と称され、すぐれた者と見なされた。

Verse 61

ये च पाखंडनिरता रामशासनलोपकाः । सर्वे विप्रास्तथा शूद्रा प्रतिबंधेन योजिताः

また、異端の道に耽り、ラーマの正しい統治を損なう者たちは、ブラーフマナであれシュードラであれ、すべて禁制と抑止とに付された。

Verse 62

सत्यप्रतिज्ञां कुर्वाणास्तत्रस्थाः सुखिनोऽभवन् । चातुर्विद्या बहिर्ग्रामे राज्ञा तेन निवासिताः

真実の誓願を立てたゆえに、そこに留まった者たちは安楽となった。かの王は、チャートゥルヴィディヤたちを村の外に住まわせた。

Verse 63

यथा रामो न कुप्येत तथा कार्यं मया ध्रुवम । पराङ्मुखा ये रामस्य सन्मुखानुगताः किल

「必ずや、ラーマがお怒りにならぬように行わねばならぬ。ラーマに背を向けた者たちも、まことに御前へ向き直り、従うよう導かれた。」

Verse 64

चातुर्विद्यास्ते विज्ञेया वृत्तिबाह्याः कृतास्तदा । कृतकृत्यस्तदा जातो राजा कुमारपालकः

そのチャートゥルヴィディヤたちは、その時、生計の分与から外された者と知るべきである。その折、クマーラパーラ王は務めを果たし終えた者となった。

Verse 65

विप्राणां पुरतः प्राह प्रश्रयेण वचस्तदा । ग्रामवृत्तिर्न मे लुप्ता एतद्वै देवनिर्मितम्

その後、ブラーフマナたちの前で恭しく語った。「村の生計を損なったのは私ではない。これはまことに神意によって定められたことだ。」

Verse 66

स्वयं कृतापराधानां दोषो कस्य न दीयते । यथा वने काष्ठवर्षाद्वह्निः स्याद्दैवयोगतः

自ら罪過を作る者に、誰が咎を負わせぬであろうか。たとえば森において、乾いた薪が雨のごとく降り積もれば、宿業のめぐり合わせにより火が起こり得る。

Verse 67

भवद्भिस्तु पणः प्रोक्तो ह्यभिज्ञानस्य हेतवे । रामस्य शासनं कृत्वा वायुपुत्रस्य हेतवे

この賭け金は、認め合うためのしるしとして、あなたがた自身が定めたもの。ゆえに私は、風神の子（ハヌマーン）のため、ラーマの命を奉じてこのように行った。

Verse 68

व्यावृत्ता वाडवा यूयं स दोषः कस्य दीयते । अवसाने हरिं स्मृत्वा महापापयुतोऽपि वा

婆羅門たちよ、あなたがたは引き返した。ではその過失は誰に帰せられようか。たとえ大罪を負う者でも、終わりにハリを憶念するなら（救われる）。

Verse 69

विष्णुलोकं व्रजत्याशु संशयस्तु कथं भवेत् । महत्पुण्योदये नॄणां बुद्धिः श्रेयसि जायते

彼はたちまちヴィシュヌの世界へ赴く——どうして疑いがあろうか。大いなる功徳が現れるとき、人の बुद्धि（知性）は最高の善へと向かう。

Verse 70

पापस्योदयकाले च विपरीता हि सा भवेत् । सकृत्पालयते यस्तु धर्मेणैतज्जगत्त्रयम्

しかし罪が盛り上がる時、その（知性）はまことに倒錯する。されど、たとえ一度でもダルマによってこの三界を支える者は（その偉大さが称えられる）。

Verse 71

योंतरात्मा च भूतानां संशयस्तत्र नो हितः । इंद्रादयोऽमराः सर्वे सनकाद्यास्तपोधनाः

万有の内なるアートマンである御方については、疑いは益とならない。インドラをはじめ諸天、またサナカらのようにタパスに富む聖仙たちも（これを真実と認める）。

Verse 72

मुक्त्यर्थमर्चयंतीह संशयस्तत्र नो हितः । सहस्रनाम तत्तुल्यं रामनामेति गीयते

ここで解脱（モークシャ）のために礼拝する者にとって、この事に疑いは益とならない。『ラーマ』の御名は、主の千の御名に等しいと歌われる。

Verse 73

तस्मिन्ननिश्चयं कृत्वा कथं सिद्धिर्भवेदिह । मम जन्मकृतात्पुण्यादभिज्ञानं ददौ हरिः

それについて不確かさを抱いたままで、どうしてここで成就が得られようか。わが生来の功徳によって、ハリ（Hari）は真の認識（正しい分別）を授けてくださった。

Verse 74

पाखंडाद्यत्कृतं पापं मृष्टं तद्वः प्रणामतः । प्रसीदंतु भवंतश्च त्यक्त्वा क्रोधं ममाधुना

偽善などによって犯したいかなる罪も、あなたがたへの五体投地によって拭い去られますように。どうか今、私への怒りを捨てて、慈悲を垂れてください。

Verse 75

ब्राह्मणा ऊचुः । राजन्धर्मो विलुप्तस्ते प्रापितानां तथा पुनः । अवश्यं भाविनो भावा भवंति महतामपि

バラモンたちは言った。「王よ、あなたのダルマは覆い隠された。かくのごときことは、すでに大いなる境地に達した者にも起こり、世の移ろいの中でまた繰り返される。定められた出来事は必ず起こる—偉大なる者にさえ。」

Verse 76

नग्नत्वं नीलकण्ठस्य महाहिशयनं हरेः । एतद्दैवकृतं सर्वं प्रभुर्यः सुखदुःखयोः

ニーラカンタ（シヴァ）の裸形の苦行と、ハリが大蛇の上に横たわる御床—これらすべては宿命によって成された。彼は楽と苦とを司る主である。

Verse 77

सत्यप्रतिज्ञास्त्रैविद्या भजंतु रामशासनम् । अस्माकं तु परं देहि स्थानं यत्र वसामहे

「真実の誓いを守り、三ヴェーダに通じた者たちは、ラーマの正しき王令に従い住まわん。されど我らには、さらに高き住処を授け給え――安らかに定住できる所を。」

Verse 78

तेषां तु वचनं श्रुत्वा सुखमिच्छुर्द्विजन्मनाम् । तेषां स्थानं तु दत्तं वै सुखवासं तु नामतः

その願いを聞き、二度生まれし者（ドヴィジャ）の安寧を望んで、彼はまことに住処を授けた。その名は「スカヴァーサ（Sukhavāsa）」、すなわち「安楽の住まい」である。

Verse 79

हिरण्यं पुष्पवासांसि गावः कामदुघा नृप । स्वर्णालंकरणं सर्वं नानावस्तुचयं तथा

黄金、花の衣、願いを叶える牝牛よ、王よ。あらゆる金の装身具、そして種々の財宝の山もまた。

Verse 80

श्रद्धया परया दत्त्वा मुदं लेभे नराधिपः । त्रयीविद्यास्तु ते ज्ञेयाः स्थापिता ये त्रिमूर्तिभिः

至上の信をもって施し終え、王は大いなる歓喜を得た。知るべし、かの「三ヴェーダの知者」はトリムールティ自らによって स्थापित（安立）されたのである。

Verse 81

चतुर्थेनैव भूपेन स्थापिताः सुखवासने । ते बभूबुर्द्विजश्रेष्ठाश्चातुर्विद्याः कलौ युगे

スカヴァーサにおいて、第四の王によって彼らは स्थापित（安置）された。かの二度生まれし者の最勝たちは、カリ・ユガの世にあっても四つの学芸に通暁する者となった。

Verse 82

चातुर्विद्याश्च ते सर्वे धर्मारण्ये प्रतिष्ठिताः । वेदोक्ता आशिषो दत्त्वा तस्मै राज्ञे महात्मने

四つの学芸に通じたそのすべての師たちはダルマーラニヤに堅く安住し、ヴェーダに説かれた祝福の言葉を授けて、その大いなる魂の王を祝福した。

Verse 83

रथैरश्वैरुह्यमानाः कृतकृत्या द्विजातयः । महत्प्रमोदयुक्तास्ते प्रापुर्मोहेरकं महत्

車に乗り、また馬にまたがって運ばれたその両生の者たちは、なすべきことを成し遂げ、大いなる歓喜に満ちて、偉大なるモヘーラカへと到った。

Verse 84

पौषशुक्लत्रयोदश्यां लब्धं शासनकं द्विजैः । बलिप्रदानं तु कृतमुद्दिश्य कुलदेवताम्

パウシャ月の白分十三日に、バラモンたちは王の勅書を受け取り、家の守護神に向けて、規定どおりにバリ供養を捧げた。

Verse 85

वर्षेवर्षे प्रकर्त्तव्यं बलिदानं यथाविधि । कार्यं च मंगलस्नानं पुरुषेण महात्मना

年ごとに、定めに従ってバリ供養を行うべきであり、また大いなる魂の人は吉祥の沐浴、マṅガラ・スナーナをも修すべきである。

Verse 86

गीतं नृत्यं तथा वाद्यं कुर्वीत तद्दिने धुवम् । तन्मासे तद्दिने नैव वृत्तिनाशो भवेद्यथा

その日には必ず、歌と舞と楽の奉納を行うべきである。そうすれば、その月のその同じ日に、生業と安寧の衰えが起こらぬようになる。

Verse 87

दैवादतीतकाले चेत्वृद्धिरापद्यते यदा । तदा प्रथमतः कृत्वा पश्चाद्वृद्धिर्विधीयते

もし天命により、定められた時を過ぎてから（儀礼・供施・分量の）増加が必要となったなら、まずは初めに定められたとおりの分を先に行い、その後に増えた分を執り行うべきである。

Verse 88

ये च भिन्नप्रपाप्रायास्त्रैविद्या मोढवंशजाः । तथा चातुर्वेदिनश्च कुर्वंति गोत्रपूजनम्

また、異なる家系と習俗に従う者たち—三ヴェーダに通じ、モḍhaの系統に生まれた者—さらに四ヴェーダを知るチャートゥルヴェーディンも、ゴートラを礼拝し、祖先の聖仙（ṛṣi）の系譜を敬う。

Verse 89

वर्षमध्ये प्रकुर्वीत तथा सुप्ते जनार्द्दने । पौषे च लुप्तं कृत्वा च श्रौतं स्मार्त्तं करोति यः

雨季のさなかに、またはジャナールダナ（ヴィシュヌ）が「眠り」に入っている時にこのような儀礼を行い、さらにパウシャ月に戒行を失効とみなしながらもシュラウタとスマールタの祭式を続ける者は、正しい時と規定に背く。

Verse 90

तत्र क्रोधसमाविष्टा निघ्नंति कुलदेवताः । विवाहोत्सवकाले च मौंजीबंधादिकर्मणि

そのような場合、怒りにとらわれた一族の守護神（クラデーヴァター）は災いをもたらす。とりわけ婚礼の祝儀の時、またマウンジー・バンドハ（聖なる帯を結ぶ儀）などの諸作法と関連の式次第においてである。

Verse 91

मुहूर्तं गणनाथस्य ततः प्रभृति शोभनम्

ガナナータ（ガネーシャ）に属するムフールタは吉祥であり、その時より後は、ことごとく好ましくなる。

Verse 92

निर्वासितास्तु ये विप्रा आमराज्ञा स्वशासनात् । पंचदशसहस्राणि ययुस्ते सुखवासकन्

アーマ王により国土から追放されたブラーフマナたち――その数一万五千――は去って行き、安楽で住みよい地に住まいを得た。

Verse 93

पंचपञ्चाशतो ग्रामान्ददौ रामः पुरा स्वयम् । तत्रस्था वणिजश्चैव तेषां वृत्तिमकल्पयन्

はるか昔、ラーマ自ら五十五の村を授けた。そこに住む商人たちは、彼らのために生計の道を整えた。

Verse 94

अडालजा माण्डलीया गोभूजाश्च पवित्रकाः । ब्राह्मणानां वृत्तिदास्ते ब्रह्मसेवासु तत्पराः

アダーラジャ、マーンダリーヤ、ゴーブージャ、パヴィトラカ――彼らはブラーフマナに生計を施し、梵（ブラフマン）への奉仕、すなわち聖なる務めと礼拝に専心していた。