Adhyaya 32

Verse 1

व्यास उवाच । ततश्च रामदूतास्ते नत्वा राममथाब्रुवन् । रामराम महाबाहो वरनारी शुभानना

ヴィヤーサは言った。そこでラーマの使者たちはラーマに礼拝して申し上げた。「ラーマよ、ラーマよ、偉大なる腕の主よ——（わたしたちは）すぐれた女人、吉祥なる面貌の者を見ました……」

Verse 2

सुवस्त्रभूषाभरणां मृदुवाक्यपरायणाम् । एकाकिनीं क्रदमानाम दृष्ट्वा तां विस्मिता वयम्

（彼らは言った。）「われらは彼女を見た――麗しき衣と飾りをまとい、やさしい言葉に身を寄せながらも、ひとり泣きくずれていた。見たとき、われらは驚嘆した。」

Verse 3

समीपवर्तिनो भूत्वा पृष्टा सा सुरसुन्दरी । का त्वं देवि वरारोहे देवी वा दानवी नु किम्

近づいて、天上の美を備えたその女に問うた。「汝は誰ぞ、デーヴィーよ、麗しき肢体の者よ。女神か、それともダーナヴィー（魔族の女）か。」

Verse 4

रामः पृच्छति देवि त्वां ब्रूहि सर्वं यथातथम् । तच्छ्रुत्वा वचनं रामा सोवाच मधुरं वचः

「御方よ、ラーマが汝に問う。ありのままに、すべてを語れ。」その言葉を聞くと、彼女は甘美な声で語り始めた。

Verse 5

रामं प्रेषयत भद्रं वो मम दुःखापहं परम्

「ラーマをわたしのもとへお遣わしください。汝らに祝福あれ――彼こそ、わが悲しみを最もよく払い去るお方です。」

Verse 6

तदाकर्ण्य ततो रामः संभ्रमात्त्वरितो ययौ । दृष्ट्वा तां दुःखसंतप्तां स्वयं दुःखमवाप सः । उवाच वचनं रामः कृतांजलिपुटस्तदा

それを聞くや、ラーマは胸騒ぎのまま、ただちに急ぎ赴いた。悲しみに焼かれる彼女を見て、彼自身もまた憂いに沈んだ。そこでラーマは合掌して恭しく言葉を発した。

Verse 7

श्रीराम उवाच । का त्वं शुभे कस्य परिग्रहो वा केनावधूता विजने निरस्ता । मुष्टं धनं केन च तावकीनमाचक्ष्व मातः सकलं ममाग्रे

シュリー・ラーマは言われた。「吉祥なる御方よ、あなたは誰で、誰の妻であるのか。誰によってこの人けなき地に追われ、捨て置かれたのか。さらに、あなたの手にあった一握りの財は誰に奪われたのか。母よ、私の前で一切を語りなさい。」

Verse 8

इत्युक्त्वा चातिदुःखार्तो रामो मतिमतां वरः । प्रणामं दंडवच्चक्रे चक्रपाणिरिवापरः

そう言い終えると、深い悲しみに打たれつつも賢者の中の最勝であるラーマは、杖のごとく身を伸ばして全身を投げ出す礼拝を行い、まるで円盤を持つ御方（ヴィシュヌ）そのものの再来のようであった。

Verse 9

तयाभिवंदितो रामः प्रगम्य च पुनःपुनः । तुष्टया परया प्रीत्या स्तुतो मधुरया गिरा

彼女が幾度も幾度も進み出て礼拝したので、ラーマは甘美な言葉によって、至上の歓喜と愛をもって讃えられた。

Verse 10

परमात्मन्परेशान दुःखहारिन्सनातन । यदर्थमवतारस्ते तच्च कार्यं त्वया कृतम्

至上の自己よ、主の中の主よ、悲しみを除く永遠者よ——あなたがアヴァターラとして降臨されたその目的は、まさにあなたによって成し遂げられました。

Verse 11

रावणः कुम्भकर्णश्च शक्रजित्प्रमुखास्तथा । खरदूषणत्रिशिरोमारीचाक्षकुमारकाः

ラーヴァナ、クンバカルナ、そしてインドラジットを筆頭とする者たち、またカラ、ドゥーシャナ、トリシラス、マーリーチャ、アクシャ、ならびに王子たち——

Verse 12

असंख्या निर्जिता रौद्रा राक्षसाः समरांगणे

数えきれぬ猛き羅刹（ラークシャサ）どもが、戦場にて討ち伏せられた。

Verse 13

किं वच्मि लोकेश सुकीर्त्तिमद्य ते वेधास्त्वदीयांगजपद्मसंभवः । विश्वं निविष्टं च ततो ददर्श वटस्य पत्रे हि यथो वटो मतः

世の主よ、今日いかにして汝の高き名声を語り尽くせようか。汝の身より生じた蓮華から生まれし梵天さえ、全宇宙が汝のうちに収まるのを見た。あたかも一本の菩提樹（バニヤン）が、その一枚の葉の中に映るがごとく。

Verse 14

धन्यो दशरथो लोके कौशल्या जननी तव । ययोर्जातोसि गोविंद जगदीश परः पुमान्

この世にて幸いなるはダシャラタ、また幸いなるは汝の母カウシャリヤ。彼らに汝は生まれ給うた、ゴーヴィンダよ、宇宙の主よ、至上の御人格よ。

Verse 15

धन्यं च तत्कुलं राम यत्र त्वमागतः स्वयम् । धन्याऽयोध्यापुरी राम धन्यो लोकस्त्वदाश्रयः

幸いなるかな、ラーマよ、汝みずから来たり給うたその王統。幸いなるかな、ラーマよ、アヨーディヤーの都。幸いなるかな、汝に帰依し、汝を依処とする世界。

Verse 16

धन्यः सोऽपि हि वाल्मीकिर्येन रामायणं कृतम् । कविना विप्रमुख्येभ्य आत्मबुद्ध्या ह्यनागतम्

またまことに幸いなるはヴァールミーキである。彼こそ『ラーマーヤナ』を著した者。詩聖は自らの霊感に満ちた覚知によって、学匠たちに広く知られる以前より、これを成し遂げた。

Verse 17

त्वत्तोऽभवत्कुलं चेदं त्वया देव सुपावितम्

この家系はあなたから生じ、あなたによって、ああ神なる御方よ、ことごとく清められました。

Verse 18

नरपतिरिति लोकैः स्मर्यते वैष्णवांशः स्वयमसि रमणीयैस्त्वं गुणैर्विष्णुरेव । किमपि भुवनकार्यं यद्विचिंत्यावतीर्य तदिह घटयतस्ते वत्स निर्विघ्नमस्तु

人々はあなたを、ヴィシュヌの分身たる王として憶念します。まことに、あなたの麗しい徳によって、あなたこそヴィシュヌそのもの。諸世界のために思い定め、成就せんがために降臨したいかなる御業も、ここに障りなく果たされますように、愛し子よ。

Verse 19

स्तुत्वा वाचाथ रामं हि त्वयि नाथे नु सांप्रतम् । शून्या वर्ते चिरं कालं यथा दोषस्तथैव हि

かく讃え終えて、（神格は）ラーマに告げた。「いまやあなたは我が主であられるのに、それでも私は久しく空しく荒れ果て、以前と同じく、同じ苦患のままにあります。」

Verse 20

धर्मारण्यस्य क्षेत्रस्य विद्धि मामधिदेवताम् । वर्षाणि द्वादशेहैव जातानि दुःखि तास्म्यहम्

我をダルマーラニヤの聖域を司る守護神と知りなさい。ここに十二年、私は悲嘆のうちにあります。

Verse 21

निर्जनत्वं ममाद्य त्वमुद्धरस्व महामते । लोहासुरभयाद्राम विप्राः सर्वे दिशो दश

大いなる心の御方よ、今日この見捨てられた境遇から我を救い上げてください。ラーマよ、ローハースラの恐れにより、すべてのブラーフマナは十方へと逃げ去りました。

Verse 22

गताश्च वणिजः सर्वे यथास्थानं सुदुःखिताः । स दैत्यो घातितो राम देवैः सुरभयंकरः

商人たちも皆、それぞれの地へと帰って行き、深い悲嘆に沈んでおります。あのダイティヤは、ラーマよ――神々（デーヴァ）すら恐れた脅威でありましたが――デーヴァたちによって討たれました。

Verse 23

आक्रम्यात्र महामायो दुराधर्षो दुरत्ययः । न ते जनाः समायांति तद्भयादति शंकिताः

この地を蹂躙したのは、あの大いなる幻術師――攻め難く、打ち破り難き者。彼への恐れのために、人々はひどく怯え、ここへ近づかなくなりました。

Verse 24

अद्य वै द्वादश समाः शून्यागारमनाथवत् । यस्माच्च दीर्घिकायां मे स्नानदानोद्यतो जनः

今日でまる十二年、この地は守り手なき空き家のように荒れ果てました。かつては私の長い池へ、沐浴と施しを志す人々が訪れたのに、今はもう来ないのです。

Verse 25

राम तस्यां दीर्घिकायां निपतंति च शूकराः । यत्रांगना भर्तृयुता जलक्रीडापरायणाः

ラーマよ、今やそのディールギカーには猪が落ち込むのです。かつては夫に伴われた女たちが、水遊びに心を寄せて歓んだ場所なのに。

Verse 26

चिक्रीडुस्तत्र महिषा निपतंति जलाशये । यत्र स्थाने सुपुष्पाणां प्रकरः प्रचुरोऽभवत्

そこでは今、水牛が戯れ、貯水の池へと身を投じます――かつては美しい花々が群れ咲き、豊かに満ちていたその場所で。

Verse 27

तद्रुद्धं कंटकैर्वृक्षैः सिंहव्याघ्रसमाकुलैः । संचिक्रीडुः कुमाराश्च यस्यां भूमौ निरंतरम्

その地は棘ある樹々に塞がれ、獅子と虎が群れ集っていた。しかれども、その大地にて少年たちは絶えず遊び戯れて歩き回った。

Verse 28

कुमार्यश्चित्रकाणां च तत्र क्रीडं ति हर्षिताः । अकुर्वन्वाडवा यत्र वेदगानं तिरंतरम्

そこでは喜びに満ちた少女たちが色とりどりの玩具で遊び、またその場所では若者たちが絶え間なくヴェーダの詠唱を続けていた。

Verse 29

शिवानां तत्र फेत्काराः श्रूयंतेऽतिभयंकराः । यत्र धूमोऽग्निहोत्राणां दृश्यते वै गृहेगृहे

そこでは豺のきわめて恐ろしい鳴き声が聞こえた。しかれども同じ場所で、家ごとにアグニホートラ（火供）の煙が立ちのぼるのが見えた。

Verse 30

तत्र दावाः सधूमाश्च दृश्यंतेऽत्युल्बणा भृशम् । नृत्यंते नर्त्तका यत्र हर्षिता हि द्विजाग्रतः

そこでは濛々たる煙を伴う激しい山火事が見えた。しかれども同じ場所で、舞人たちは最勝の二度生まれ（ドヴィジャ）の前にて歓喜して舞った。

Verse 31

तत्रैव भूतवेताला प्रेताः नृत्यंति मोहिताः । नृपा यत्र सभायां तु न्यषीदन्मंत्रतत्पराः

まさにそこでは、亡霊・ヴェーターラ・プレータらが惑乱して舞い踊った。一方その場所で、王たちは सभा（集会）に座し、策議と審議に心を注いでいた。

Verse 32

तस्मिन्स्थाने निषीदंति गवया ऋक्षशल्लकाः । आवासा यत्र दृश्यन्ते द्विजानां वणिजां तथा

その場所にはガウルや熊やヤマアラシが住みつき憩い、また二度生まれの者（ドヴィジャ）と商人たちの住まいも見えていた。

Verse 33

कुट्टिमप्रतिमा राम दृश्यंतेत्र बिलानि वै । कोटराणीह वृक्षाणां गवाक्षाणीह सर्वतः

ラーマよ、ここには敷石の間のような巣穴が見え、ここには木々のうろがあり、至るところに窓のような開口がある。

Verse 34

चतुष्का यज्ञवेदिर्हि सोच्छ्राया ह्यभवत्पुरा । तेऽत्र वल्मीकनिचयैर्दृश्यंते परिवेष्टिताः

かつてここには四隅の祭壇（ヤジュニャヴェーディー）が高くそびえ立っていたが、今は蟻塚の群れに取り巻かれて見える。

Verse 35

एवंविधं निवासं मे विद्धि राम नृपोत्तम । शून्यं तु सर्वतो यस्मान्निवासाय द्विजा गताः

知ってください、ラーマよ、王の中の最勝者よ、これが我が住まいです。今は四方ことごとく空しく、ドヴィジャたちは他所に住処を求めて去りました。

Verse 36

तेन मे सुमहद्दुःखं तस्मात्त्राहि नरेश्वर । एतच्छ्रुत्वा वचो राम उवाच वदतां वरः

それゆえ私は甚だしい悲しみに沈みました。ゆえにお守りください、人々の主よ。これらの言葉を聞いて、語りの最勝者ラーマは答えた。

Verse 37

श्रीराम उवाच । न जाने तावकान्विप्रांश्चतुर्दिक्षु समाश्रितान् । न तेषां वेद्म्यहं संख्यां नामगोत्रे द्विजन्मनाम्

シュリー・ラーマは言った。「四方に身を寄せた汝のブラーフマナたちを、私は知らない。彼らの数も、二度生まれし者たちの名とゴートラ（氏族）も、私は知らぬ。」

Verse 38

यथा ज्ञातिर्यथा गोत्रं याथातथ्यं निवेदय । तत आनीय तान्सर्वान्स्वस्थाने वासयाम्यहम्

「ありのままに、彼らの親縁とゴートラを正確に申し述べよ。そうすれば、皆を連れて来たのち、私はそれぞれを相応の場所に住まわせよう。」

Verse 39

श्रीमातोवाच । ब्रह्मविष्णुमहेशैश्च स्थापिता ये नरेश्वर । अष्टादश सहस्राणि ब्राह्मणा वेदपारगाः

福徳なる母は言った。「人々の主よ、ブラフマー、ヴィシュヌ、マヘーシャによって立てられた者たち――ヴェーダに通暁する一万八千のブラーフマナである。」

Verse 40

त्रयीविद्यासु विख्याता लोकेऽस्मिन्नमितद्युते । चतुष्षष्टिकगोत्राणां वाडवा ये प्रतिष्ठिताः

「この世において、測り知れぬ光輝をもつ御方よ、彼らは三重のヴェーダの学により名高い。さらに六十四のゴートラに属するヴァーダヴァ（Vāḍava）として確立されている。」

Verse 41

श्रीमातादात्त्रयीविद्यां लोके सर्वे द्विजोत्तमाः । षट्त्रिंशच्च सहस्राणि वैश्या धर्मपरायणाः

「福徳なる母は三重のヴェーダの智を授けた。ゆえにこの世で、かの二度生まれし者たちのうち最勝の者は皆、知られている。また、ダルマに帰依する三万六千のヴァイシャがいる。」

Verse 42

आर्यवृत्तास्तु विज्ञेया द्विजशुश्रूषणे रताः । बहुलार्को नृपो यत्र संज्ञया सह राजते

彼らは高雅なる行いを備え、二度生まれし者（ドヴィジャ）への奉仕を喜ぶ者と知れ。かの地には、バフラールカと名づく王が輝かしく治めている。

Verse 43

कुमारावश्विनौ देवौ धनदो व्ययपूरकः । अधिष्ठात्री त्वहं राम नाम्ना भट्टारिका स्मृता

クマーラたちとアシュヴィン双神がここでの神々であり、ダナダ（クベーラ）は費やされたものを満たす。しかして我は、ラーマよ、この地の主宰女神にして、バッターリカーの名で憶念される。

Verse 44

श्रीसूत उवाच । स्थानाचाराश्च ये केचित्कुलाचारास्तथैव च । श्रीमात्रा कथितं सर्वं रामस्याग्रे पुरातनम्

聖スータは言った。「いかなる土地の作法（sthānācāra）と、また家の伝統（kulācāra）であれ、その古き教えのすべてを、福徳の母はラーマの御前にて語り示された。」

Verse 45

तस्यास्तु वचनं श्रुत्वा रामो मुदमवाप ह । सत्यंसत्यं पुनः सत्यं सत्यं हि भाषितं त्वया

その言葉を聞いてラーマは大いなる歓喜を得た。「真なり、真なり、また真なり。まことに汝は真実を語った。」

Verse 46

यस्मात्सत्यं त्वया प्रोक्तं तन्नाम्ना नगरं शुभम् । वासयामि जगन्मातः सत्यमंदिरमेव च

「汝が真実を語ったゆえに、世の母よ、我はその名を戴く吉祥なる都を建立し、また『サティヤマンディラ（真理の御殿）』と名づく寺院をも建てよう。」

Verse 47

त्रैलोक्ये ख्यातिमाप्नोतु सत्यमंदिरमु त्तमम्

この至高の真理の聖殿が、三界にわたり名声を得ますように。

Verse 48

एतदुक्त्वा ततो रामः सहस्रशतसंख्यया । स्वभृत्यान्प्रेषयामास विप्रानयनहेतवे

そう言い終えると、ラーマは自らの従者を幾百幾千と遣わし、ブラーフマナたちを迎えさせた。

Verse 49

यस्मिन्देशे प्रदेशे वा वने वा सरि तस्तटे । पर्यंते वा यथास्थाने ग्रामे वा तत्रतत्र च

いかなる国や地方であれ——森の中であれ、川のほとりであれ、辺境であれ、しかるべき住まいであれ、あるいは各地の村々であれ——

Verse 50

धर्मारण्यनिवासाश्च याता यत्र द्विजोत्तमाः । अर्घपाद्यैः पूजयित्वा शीघ्रमानयतात्र तान्

ダルマ―ラニヤの住人たる最勝のブラーフマナたちがどこへ赴いていようとも、アルギャと足を洗う水をもって敬い、速やかにここへお連れせよ。

Verse 51

अहमत्र तदा भोक्ष्ये यदा द्रक्ष्ये द्विजोत्तमान्

最勝のブラーフマナたちを拝してから、私はここで食事をとろう。

Verse 52

विमान्य च द्विजानेतानागमिष्यति यो नरः । स मे वध्यश्च दंड्यश्च निर्वास्यो विषयाद्बहिः

これらのバラモンを軽蔑して来ない者は誰であれ、死と処罰に処され、私の領土の外へ追放されるであろう。

Verse 53

तच्छ्रुत्वा दारुणं वाक्यं दुःसहं दुःप्रधर्षणम् । रामाज्ञाकारिणो दूता गताः सर्वे दिशो दश

耐え難く、また背くことも難しいその厳しい命令を聞き、ラーマの命令を遂行する使者たちは十の方角すべてへと出発した。

Verse 54

शोधिता वाडवाः सर्वे लब्धाः सर्वे सुहर्षिताः । यथोक्तेन विधानेन अर्घपाद्यैरपूजयन्

それらのバラモンは皆捜し出されて見つかり、皆大いに喜んだ。そして規定の作法に従い、アルギヤ（献水）と足洗いの水で丁重に供養された。

Verse 55

स्तुतिं चक्रुश्च विधिवद्विनयाचारपूर्वकम् । आमंत्र्य च द्विजान्सर्वान्रामवाक्यं प्रकाशयन्

彼らは謙虚さと礼儀正しい振る舞いをもって、正式に賛辞を捧げた。そして、すべてのバラモンを正式に招待した後、ラーマの言葉を伝えた。

Verse 56

ततस्ते वाडवाः सर्वे द्विजाः सेवकसंयुताः । गमनायोद्यताः सर्वे वेदशास्त्रपरायणाः

その後、従者を伴ったそれらのバラモンたちは皆、出発の準備をした。彼らは皆、ヴェーダとシャーストラに献身していた。

Verse 57

आगता रामपार्श्वं च बहुमानपुरःसराः । समागतान्द्विजान्दृष्ट्वा रोमांचिततनूरुहः

彼は敬虔の念を先に立ててラーマの傍らに近づき、集いしブラーフマナたちを見て、法悦に身の毛がよだつほどであった。

Verse 58

कृतकृत्यमिवात्मानं मेने दाशरथिर्नृपः । स संभ्रमात्समुत्थाय पदातिः प्रययौ पुरः

ダシャラタの御子なる王は、己が生涯の務めが成就したかのように感じた。胸を躍らせてただちに立ち上がり、徒歩で前へ進み迎えに出た。

Verse 59

करसंपुटकं कृत्वा हर्षाश्रु प्रतिमुञ्चयन् । जानुभ्यामवनिं गत्वा इदं वचनमब्रवीत्

彼は合掌して嘆願し、歓喜の涙をこぼしつつ、両膝を地に着けて大地に伏し、次の言葉を述べた。

Verse 60

विप्रप्रसादात्कमलावरोऽहं विप्रप्रसादाद्धरणीधरोऽहम् । विप्रप्रसादाज्जगतीपतिश्च विप्रप्रसादान्मम रामनाम

「ブラーフマナの御加護により、我はラクシュミーに愛される者。ブラーフマナの御加護により、我は大地を支える真の統治者。ブラーフマナの御加護により、我は世の主であり、またブラーフマナの御加護により、この名『ラーマ』さえ我がものとなった。」

Verse 61

इत्येवमुक्ता रामेण वाड वास्ते प्रहर्षिताः । जयाशीर्भिः प्रपूज्याथ दीर्घायुरिति चाब्रुवन्

このようにラーマに語りかけられると、彼らはそこに留まりつつ大いに歓喜した。勝利の祝福をもって彼を敬い、さらに「長寿あれ」と告げた。

Verse 62

आवर्जितास्ते रामेण पाद्यार्घ्यविष्टरादिभिः । स्तुतिं चकार विप्राणां दण्डवत्प्रणिपत्य च

ラーマは、足を洗う水やアルギャ、座などの伝統の供物をもって彼らを迎えた。さらに婆羅門たちを讃え、杖のごとく身を伸ばして五体投地し、深く礼拝した。

Verse 63

कृतांजलिपुटः स्थित्वा चक्रे पादाभिवंदनम् । आसनानि विचित्राणि हैमान्याभरणानि च

合掌（アンジャリ）して立ち、彼らの御足に礼拝した。さらに、見事な座と黄金の装身具を整えた。

Verse 64

समर्पयामास ततो रामो दशरथात्मजः । अंगुलीयकवासांसि उपवीतानि कर्णकान्

それからダシャラタの子ラーマは、指輪と衣、聖紐（ウパヴィータ）、そして耳飾りを捧げ与えた。

Verse 65

प्रददौ विप्रमुख्येभ्यो नानावर्णाश्च धेनवः । एकैकशत संख्याका घटोध्नीश्च सवत्सकाः

彼は最上の婆羅門たちに、さまざまな毛色の牛を施した——一つ一つの施しは百頭ずつ——乳房満ちた乳牛を、子牛とともに与えた。

Verse 66

सवस्त्रा बद्धघंटाश्च हेमशृंगविभूषिताः । रूप्यखुरास्ताम्रपृष्ठीः कांस्यपात्रसमन्विताः

それらは布の覆いをまとい、鈴を結び付けられていた。角は黄金で飾られ、蹄は銀のごとく、背は銅色に輝き、さらに青銅の器が添えられていた。