Adhyaya 15

Verse 1

। सूत उवाच । ऋषभस्यानुभावोयं वर्णितः शिवयोगिनः । अथान्यस्यापि वक्ष्यामि प्रभावं शिवयोगिनः

スータは言った。「かくしてシヴァ・ヨーギン、リシャバの霊威は語られた。今また、別のシヴァ・ヨーギンの偉大なる威光を述べよう。」

Verse 2

भस्मनश्चापि माहात्म्यं वर्णयामि समासतः । कृतकृत्या भविष्यंति यच्छुत्वा पापिनो जनाः

また、聖なる灰（バスマ）の大いなる功徳を要約して語ろう。これを聞けば、罪に重く覆われた人々でさえ成就を得て、なすべきことを成し遂げた者となる。

Verse 3

अस्त्येको वामदेवाख्यः शिवयोगी महा तपाः । निर्द्वंद्वो निर्गुणः शांतो निःसंगः समदर्शनः

ヴァーマデーヴァと名づけられたシヴァのヨーギーがいた。大いなる苦行者であり、二元を離れ、グナを超え、静寂にして執着なく、万物を平等に観じていた。

Verse 4

आत्मारामो जितक्रोधो गृहदारविवर्जितः । अतर्कितगतिर्मौनी संतुष्टो निष्प रिग्रहः

アートマンに憩い、怒りを征し、家も妻も離れた。行跡は測りがたく、沈黙を守り、足るを知り、何ものも所有しなかった。

Verse 5

भस्मोद्धूलितसर्वांगो जटामंडलमंडितः । वल्कलाजिनसंवीतो भिक्षामात्रपरिग्रहः

全身は聖なる灰にまみれ、結い固めたジャターの輪を飾りとし、樹皮の衣と鹿皮をまとい、ただ托鉢の施しのみを唯一の支えとしていた。

Verse 6

स एकदा चरंल्लोके सर्वानुग्रहतत्परः । क्रौंचारण्यं महाघोरं प्रविवेश यदृच्छया

ある時、世を遍歴し、すべてに恩寵を授けんとする彼は、偶然にも、きわめて恐ろしいクラウンチャの森へと足を踏み入れた。

Verse 7

तस्मिन्निर्मनुजेऽरण्ये तिष्ठत्येकोऽतिभीषणः । क्षुत्तृषाकुलितो नित्यं यः कश्चिद्ब्रह्मराक्षसः

その人跡なき森には、ただ一体の、きわめて恐ろしい存在がいた。飢えと渇きに常に責められる、あるブラフマ・ラークシャサである。

Verse 8

तं प्रविष्टं शिवात्मानं स दृष्ट्वा ब्रह्मराक्षसः । अभिदुद्राव वेगेन जग्धंु क्षुत्परिपीडितः

シヴァと一体となる境地に入ったその者を見て、飢えに責められた猛きブラフマラークシャサは、彼を喰らわんと疾風のごとく突進した。

Verse 9

व्यात्ताननं महाकायं भीमदंष्ट्रं भयानकम् । तमायांतमभिप्रेक्ष्य योगीशो न चचाल सः

口を大きく開き、巨体にして恐るべき牙を備えたそれが迫り来るのを見ても、ヨーギンの主は微動だにしなかった。

Verse 10

अथाभिद्रुत्य तरसा स घोरो वनगोचरः । दोर्भ्यां निष्पीड्य जग्राह निष्कंपं शिवयोगिनम्

そのとき恐ろしき森の徘徊者は勢いよく突進し、揺るがぬシヴァのヨーギンを掴むや、両腕で強く締めつけた。

Verse 11

तदंगस्पर्शनादेव सद्यो विध्वस्तकिल्बिषः । स ब्रह्मराक्षसो घोरो विषण्णः स्मृतिमाययौ

その身に触れただけで、恐ろしきブラフマラークシャサの罪はたちまち滅びた。彼はおとなしく沈み、悲しみに包まれつつ、記憶を取り戻した。

Verse 12

यथा चिंतामणिं स्पृष्ट्वा लोहं कांचनतां व्रजेत् । यथा जंबूनदीं प्राप्य मृत्तिका स्वर्णतां व्रजेत्

ちょうど、願いを成就する宝珠チンターマニに触れた鉄が黄金となるように、またジャーンブー河に至った土が黄金の相を得るように—

Verse 13

यथा मानसमभ्येत्य वायसा यांति हंसताम् । यथामृतं सकृत्पीत्वा नरो देवत्वमाप्नुयात्

烏がマーナサローヴァラに至ればハンサのごとくなるように、また人がただ一度アムリタを飲めば神性を得るように——

Verse 14

तथैव हि महात्मानो दर्शनस्पर्शनादिभिः । सद्यः पुनंत्यघोपेतान्सत्संगो दुर्लभो ह्यतः

同じく大いなる聖者は、ただ見ること、触れることなどによって、罪に重く覆われた者をただちに清める。ゆえにサットサンガ、聖者の交わりはまことに稀で尊い。

Verse 15

यः पूर्वं क्षुत्पिपासार्तो घोरात्मा विपिने चरः । स सद्यस्तृप्तिमायातः पूर्णानंदो बभूव ह

先には飢えと渇きに苦しみ、恐ろしい心で森をさまよっていた者が、たちまち満たされ、完全な歓喜に満ちたのである。

Verse 16

तद्गात्रलग्नसितभस्मकणानुविद्धः सद्यो विधूतघनपापतमःस्वभावः । संप्राप्तपूर्वभव संस्मृतिरुग्रकार्यस्तत्पादपद्मयुगले प्रणतो बभाषे

そのヨーギンの肢体に付いた白き聖灰の微粒が身に降りかかると、濃き罪の闇に覆われた彼の本性はたちまち揺さぶられ、払い落とされた。前世の生と恐るべき所業の記憶を得て、彼は双つの蓮華の御足にひれ伏し、語り出した。

Verse 17

राक्षस उवाच । प्रसीद मे महायोगिन्प्रसीद करुणानिधे । प्रसीद भवतप्तानामानंदामृवारिधे

羅刹は言った。「お慈悲を、偉大なるヨーギンよ。お慈悲を、慈悲の宝蔵よ。世の苦に焼かれる者らのための、アムリタのごとき歓喜の大海よ、どうかお慈悲を。」

Verse 18

क्वाहं पापमतिर्घोरः सर्वप्राणिभयंकरः । क्व ते महानुभावस्य दर्शनं करुणात्मनः

我とは何者か――罪深き心を抱き、恐るべく、あらゆる生きとし生けるものの恐怖となる者。しかるに、あなたのこの御姿はいかなるものか――霊徳は大いにして、慈悲を本性とするお方。どうして私のような者があなたを拝することができようか。

Verse 19

उद्धरोद्धर मां घोरे पतितं दुःखसागरे । तव सन्निधिमात्रेण महानंदोऽभिवर्धते

救いたまえ、救いたまえ――この恐るべき苦しみの大海に堕ちた私を。あなたがただ傍らに在ますだけで、偉大なる歓喜が内に増し広がります。

Verse 20

वामदेव उवाच । कस्त्वं वनेचरो घोरो राक्षसोऽत्र किमास्थितः । कथमेतां महाघोरां कष्टां गतिमवाप्तवान्

ヴァーマデーヴァは言った。「汝は誰か――この恐ろしき森の徘徊者よ。なぜ汝は羅刹としてここに留まるのか。いかにして、この甚だ恐ろしく苦しい境遇に至ったのか。」

Verse 21

राक्षस उवाच । राक्षसोऽहमितः पूर्वं पंचविंशतिमे भवे । गोप्ता यवनराष्ट्रस्य दुर्जयो नाम वीर्यवान्

羅刹は言った。「かつて、これ以前――我が二十五番目の生において――私は羅刹であり、ヤヴァナの国を守護する者、勇力あるドゥルジャヤと名乗っていた。」

Verse 22

सोऽहं दुरात्मा पापीयान्स्वैरचारी मदोत्कटः । दंडधारी दुराचारः प्रचंडो निर्घृणः खलः

私は悪しき心の者、罪にまみれ――欲するままに振る舞い、酔いと驕りに昂ぶり；杖を携えて人を虐げ、行いは邪にして、猛々しく、無慈悲で、卑劣であった。

Verse 23

युवा बहुकलत्रोऽपि कामासक्तोऽजितेंद्रियः । इमां पापीयसीं चेष्टां पुनरेकां गतोऽस्म्यहम्

若くして多くの妻を持ちながら、欲に溺れ、諸根を制し得ず、私は再びこの最も罪深き行いへと赴いた。

Verse 24

प्रत्यहं नूतनामन्या नारीं भोक्तुमनाः सदा । आहृताः सर्वदेशेभ्यो नार्यो भृत्यैर्मदाज्ञया

日ごとに、常に別の新しい女を味わいたいと欲し、我が命により、僕らはあらゆる国より女たちを連れて来た。

Verse 25

भुक्त्वाभुक्त्वा परित्यक्तामेकामेकां दिनेदिने । अन्तर्गृहेषु संस्थाप्य पुनरन्याः स्त्रियो धृताः

幾度も味わっては、日ごとに一人また一人と捨て、奥の間に置き、さらに別の女を新たに手にした。

Verse 26

एवं स्वराष्ट्रात्परराष्ट्रतश्च देशाकरग्रामपुरव्रजेभ्यः । आहृत्य नार्यो रमिता दिनेदिने भुक्वा पुनः कापि न भुज्यते मया

かくして自国より他国より、地方・鉱山・村・町・集落に至るまで女たちが連れて来られ、日ごとに戯れたが、いったん味わえば、私は二度と誰一人として再び味わわなかった。

Verse 27

अथान्यैश्च न भुज्यंते मया भुक्तास्तथा स्त्रियः । अन्तर्गृहेषु निहिताः शोचंते च दिवानिशम्

やがて、私に味わわれたその女たちは他の者にも触れられず、奥の間に閉じ込められて、昼夜嘆き悲しんだ。

Verse 28

ब्रह्मविट्क्षत्रशूद्राणां यदा नार्यो मया हृताः । मम राज्ये स्थिता विप्राः सह दारैः प्रदुद्रुवुः

私がバラモン、クシャトリヤ、ヴァイシャ、シュードラの女たちを略奪した時、我が王国に住むバラモンたちは妻を連れて逃げ去った。

Verse 29

सभर्तृकाश्च कन्याश्च विधवाश्च रजस्वलाः । आहृत्य नार्यो रमिता मया कामहतात्मना

夫ある女、乙女、未亡人、さらには月経中の女までも、私は捕らえて慰み者にした。私の心は情欲によって破壊されていたからである。

Verse 30

त्रिशतं द्विजनारीणां राजस्त्रीणां चतुःशतम् । षट्शतं वैश्यनारीणां सहस्रं शूद्रयोषिताम्

再生族の女三百人、王族の女四百人、ヴァイシャの女六百人、そしてシュードラの女千人を、私は狂乱の中で犯した。

Verse 31

शतं चांडालनद्गीर्णा पुलिंदीनां सहस्रकम् । शैलूषीणां पंचशतं रजकीनां चतुःशतम्

チャンダーラの女百人、プリンダ族の女千人、芸人の女五百人、そして洗濯女四百人も、私が傷つけた者たちの中に数えられた。

Verse 32

असंख्या वारमुख्याश्च मया भुक्ता दुरात्मना । तथापि मयि कामस्य न तृप्तिः समजायत

数え切れないほどの遊女たちも、悪魂を持つ私によって慰み者にされた。しかしそれでもなお、私の中に欲望の満足は生じなかった。

Verse 33

एवं दुर्विषयासक्तं मत्तं पानरतं सदा । यौवनेपि महारोगा विविशुर्यक्ष्मकादयः

かくして、卑しき快楽に執着し、酒に酔いしれ、常に飲酒に耽っていたため、若くして結核をはじめとする大病が私を蝕んだ。

Verse 34

रोगार्दितोऽनपत्यश्च शत्रुभिश्चापि पीडितः । त्यक्तोमात्यैश्च भृत्यैश्च मृतोऽहं स्वेन कर्मणा

病に苦しみ、子もなく、敵に虐げられ、大臣や召使いたちに見捨てられ、私は自らの行いによって死に至った。

Verse 35

आयुर्विनश्यत्ययशो विवर्धते भाग्यं क्षयं यात्यतिदुर्गतिं व्रजेत् । स्वर्गाच्च्यवंते पितरः पुरातना धर्मव्यपेतस्य नरस्य निश्चितम्

法（ダルマ）から外れた者には、定まった報いがある。寿命は尽き、不名誉は増し、幸運は消え失せ、極度の悲惨に陥り、古き祖先たちさえも天から堕ちるのである。

Verse 36

अथाहं किंकरैर्याम्यैर्नीतो वैवस्वतालयम् । ततोऽहं नरके घोरे तत्कुण्डे विनिपातितः

その後、私は閻魔の使者たちによってヴァイヴァスヴァタ（閻魔王）の住処へと連れて行かれ、恐ろしい地獄のその穴へと投げ込まれた。

Verse 37

तत्राहं नरके घोरे वर्षाणामयुतत्रयम् । रेतः पिबन्पीड्यमानो न्यवसं यमकिंकरैः

その恐ろしい地獄で、私は三万年もの間、精液を飲むことを強いられ、閻魔の使者たちに責めさいなまれながら過ごした。

Verse 38

ततः पापावशेषेण पिशाचो निर्जने वने । सहस्रशिश्नः संजातो नित्यं क्षुत्तृषयाकुलः

そののち、罪の残滓ゆえに、人気なき森でピシャーチャ（piśāca）となり、「千の肢をもつ者」として現れ、常に飢えと渇きに悩まされた。

Verse 39

पैशाचीं गतिमाश्रित्य नीतं दिव्यं शरच्छतम् । द्वितीयेहं भवे जातो व्याघ्रः प्राणिभयंकरः

ピシャーチャの境涯に堕ちて、神々しき百の秋を過ごし、ここでの第二の生では、衆生を震え上がらせる虎として生まれた。

Verse 40

तृतीयेऽजगरो घोरश्चतुर्थेऽहं भवे वृकः । पंचमे विड्वराहश्च षष्ठेऽहं कृकलासकः

第三の生では恐るべきアジャガラ（大蛇・大蟒）となり、第四の生では狼となった。第五の生では猪、そして第六の生では蜥蜴となった。

Verse 41

सप्तमेऽहं सारमेयः सृगालश्चाष्टमे भवे । नवमे गवयो भीमो मृगोऽहं दशमे भवे

第七の生では犬となり、第八の生ではジャッカルとなった。第九の生では恐るべきガヴァヤ（野牛）となり、第十の生では鹿となった。

Verse 42

एकादशे मर्कटश्च गृध्रोऽहं द्वादशे भवे । त्रयोदशेऽहं नकुलो वायसश्च चतु र्दशे

第十一の生では猿となり、第十二の生では禿鷲となった。第十三の生ではナクラ（マングース）となり、第十四の生では烏となった。

Verse 43

अच्छभल्लः पंचदशे षोडशे वनकुक्कुटः । गर्दभोऽहं सप्तदशे मार्जारोष्टादशे भवे

第十五の生ではアッチャバッラとなり、第十六の生では野の鳥となった。第十七の生では驢馬となり、第十八の生では猫となった。

Verse 44

एकोनविंशे मण्डूकः कूर्मो विंशतिमे भवे । एकविंशे भवे मत्स्यो द्वाविंशे मूषकोऽभवम्

第十九の生では蛙となり、第二十の生では亀となった。第二十一の生では魚となり、第二十二の生では鼠となった。

Verse 45

उलूकोहं त्रयोविंशे चतुर्विशे वनद्विपः । पंचविंशे भवे चास्मिञ्जातोहं ब्रह्मराक्षसः

第二十三の生では梟となり、第二十四の生では森の野象となった。そして第二十五の生、この地で私はブラフマラークシャサとして生まれた。

Verse 46

क्षुत्परीतो निराहारो वसाम्यत्र महावने । इदानीमागतं दृष्ट्वा भवंतं जग्धुमुत्सुकः । त्वद्देहस्पर्शमात्रेण जाता पूर्वभवस्मृतिः

飢えに責められ食もなく、私はこの大いなる森に住む。いま汝が来たのを見て、我は汝を喰らわんと欲した。だが汝の身に触れただけで、前世の記憶が起こった。

Verse 47

गतजन्म सहस्राणि स्मराम्यद्य त्वदंतिके । निर्वेदश्च परो जातः प्रसन्नं हृदयं च मे

ここにて汝の御前で、我はいま幾千の過去の生を思い出す。深い厭離が我に生じ、我が心もまた澄みわたり静まった。

Verse 48

ईदृशोऽयं प्रभावस्ते कथं लब्धो महामते । तपसा वापि तीव्रेण किमु तीर्थनिषेवणात्

おお大いなる心の人よ、いかにしてこのような比類なき霊威を得たのか。激しいタパス（苦行）によるのか、それとも聖なるティールタ（巡礼地）への篤い奉仕によるのか。

Verse 49

योगेन देवशक्त्या वा मंत्रैर्वानंतशक्तिभिः । तत्त्वतो ब्रूहि भगवंस्त्वामहं शरणं गतः

それはヨーガによってか、神々（デーヴァ）の力によってか、あるいは無尽の威力を宿すマントラによって得られたのか。尊き方よ、真実を余すところなく語ってください。私はあなたを帰依処として来たのです。

Verse 50

वामदेव उवाच । एष मद्गात्रलग्नस्य प्रभावो भस्मनो महान् । यत्संपर्कात्तमोवृत्तेस्तवेयं मतिरुत्तमा

ヴァーマデーヴァは言った。「これは我が身に付着する聖灰（バスマ）の大いなる霊験である。その触れ合いによって、かつて闇に傾いていた汝の心は、いま最高の理解へと向きを変えたのだ。」

Verse 51

को वेद भस्मसामर्थ्यं महादेवा दृते परः । दुर्विभाव्यं यथा शंभोर्माहात्म्यं भस्मनस्तथा

マハーデーヴァを除いて、誰が聖灰（バスマ）の力を真に知り得ようか。シャンブーの偉大さが測り難いように、バスマの偉大さもまた測り難い。

Verse 52

पुरा भवादृशः कश्चिद्ब्राह्मणो धर्मवर्जितः । द्राविडेषु स्थितो मूढः कर्मणा शूद्रतां गतः

昔、汝に似た一人のブラーフマナがいたが、ダルマを欠いていた。ドラヴィダの地に住み、迷妄のまま、その業によってシュードラの境遇へと堕ちた。

Verse 53

चौर्यवृत्तिर्नैष्कृतिको वृषलीरतिलालसः । कदाचिज्जारतां प्राप्तः शूद्रेण निहतो निशि

彼は盗みによって生き、悪業を重ね、卑しい身分の女の交わりをむさぼった。ある時、姦通の罪に堕ち、夜にシュードラによって殺された。

Verse 54

तच्छवस्य बहिर्ग्रामा त्क्षिप्तस्य प्रेतकर्मणः । चचार सारमेयोंऽगे भस्मपादो यदृच्छया

葬送の儀礼もなくその屍が村外に投げ捨てられたとき、たまたま一匹の犬がさまよい来てその身の上を踏み越えた――その足には聖なる灰が付いていた、ただ偶然に。

Verse 55

अथ तं नरके घोरे पतितं शिवकिंकराः । निन्युर्विमानमारोप्य प्रसह्य यमकिंकरान्

やがて彼が恐るべき地獄に堕ちたとき、シヴァの眷属は彼を天の車に乗せ、ヤマの使者を力で退けて連れ去った。

Verse 56

शिवदूतान्समभ्येत्य यमोपि परिपृष्टवान् । महापातककर्त्तारं कथमेनं निनीषथ

シヴァの使者たちに近づき、ヤマ自らが問うた。「大罪をなしたこの者を、いかにして連れ去ろうというのか。」

Verse 57

अथोचुः शिवदूतास्ते पश्यास्य शवविग्रहम् । वक्षोललाटदोर्मूलान्यंकितानि सुभस्मना

するとシヴァの使者たちは言った。「この屍の身を見よ。胸と額と腕の付け根に、吉祥なる聖灰（バスマ）の印が刻まれている。」

Verse 58

अत एनं समानेतुमागताः शिवशासनात् । नास्मान्निषेद्धुं शक्तोसि मास्त्वत्र तव संशयः

ゆえに我らはシヴァの御命により来たりて、彼を連れ戻す。汝に我らを止める力はない——このことに疑いを抱くな。

Verse 59

इत्याभाष्य यमं शंभोर्दूतास्तं ब्राह्मणं ततः । पश्यतां सर्वलोकानां निन्युर्लोकमनामयम्

かくヤマに告げ終えると、シャンブの使者たちは、あらゆる衆生の見守る中、そのバラモンを悲しみと苦患なき世界へと導き去った。

Verse 60

तस्मादशेषपापानां सद्यः संशोधनं परम् । शंभोर्विभूषणं भस्म सततं ध्रियते मया

ゆえに、あらゆる罪をことごとく浄めるため——ただちにして最上の浄化として——我は常に、シャンブの聖なる飾りたるバスマ（聖灰）を身に帯びる。

Verse 61

इत्थं निशम्य माहात्म्यं भस्मनो ब्रह्मराक्षसः । विस्तरेण पुनः श्रोतु मौत्कंठ्यादित्यभाषत

このようにバスマの偉大さを聞きしブラフマラークシャサは、切なる憧れに駆られて再び言った。「さらに詳しくお聞かせ願いたい。」

Verse 62

साधुसाधु महायोगिन्धन्योस्मि तव दर्शनात् । मां विमोचय धर्मात्मन्घोरादस्मात्कुजन्मनः

「善きかな、善きかな、偉大なるヨーギンよ！汝を拝することにより我は祝福された。正しき魂の御方よ、この恐るべき悪しき生より我を解き放ちたまえ。」

Verse 63

किंचिदस्तीह मे भाति मया पुण्यं पुराकृतम् । अतोहं त्वत्प्रसादेन मुक्तोस्म्यद्य द्विजोत्तम

わたしには思われます、かつて成したわずかな功徳がここにあるのでしょう。ゆえにあなたの恩寵により、最勝の二度生まれよ、わたしは今日解き放たれました。

Verse 65

यमेनापि तदैवोक्तं पंचविंशतिमे भवे । कस्यचिद्योगिनः संगान्मोक्ष्यसे संसृतेरिति

その時まさにヤマも私に告げました。「汝の二十五番目の生において、あるヨーギーとの交わりによって、サンサーラより解き放たれよう」と。

Verse 66

तदद्य फलितं पुण्यं यत्किंचित्प्राग्भवार्जितम् । अतो निर्मनुजारण्ये संप्राप्तस्तव संगमः

ゆえに今日、前生に得た功徳が—いかほどであれ—実を結びました。だからこそ人なきこの森で、あなたとの邂逅を得たのです。

Verse 67

अतो मां घोरपाप्मानं संसरंतं कुजन्मनि । समुद्धर कृपासिन्धो दत्त्वा भस्म समंत्रकम्

ゆえに、恐るべき罪にまみれ、卑しき生にさまようこの私を、慈悲の大海よ、真言を伴うバスマを授けて救い上げてください。

Verse 68

कथं धार्यमिदं भस्म को मंत्रः को विधिः शुभः । कः कालः कश्च वा देशः सर्वं कथय मे गुरो

このバスマはいかに身に帯すべきでしょうか。真言はいかなるもの、吉祥なる作法はいかなるものですか。時と処はいずれと定められますか。師よ、すべてをお語りください。

Verse 69

भवादृशा महात्मानः सदा लोकहिते रताः । नात्मनो हितमिच्छंति कल्पवृक्षसधर्मिणः

あなたがたのような大いなる魂は、常に世の安寧と利益に心を寄せる。如意樹のごとく、自らの益のみを求めない。

Verse 70

सूत उवाच । इत्युक्तस्तेन योगीशो घोरेण वनचारिणा । भूयोपि भस्ममाहात्म्यं वर्णयामास तत्त्ववित्

スータは言った。かの恐るべき林住の行者にこう問われて、真理を知るヨーギンの主は、ふたたび聖なる灰の偉大さを説き明かした。

Verse 99

एकस्मै शिवभक्ताय तस्मिन्पार्थिवजन्मनि । भूमिर्वृत्तिकरी दत्ता सस्यारामान्विता मया

その地上の生において、私は一人のシヴァの帰依者に、生計を立てるための土地を授けた。穀田と園地を備えた地であった。