Adhyaya 150

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महाराज कुसुमेश्वरमुत्तमम् । दक्षिणे नर्मदाकूले उपपातकनाशनम्

聖マールカンデーヤは言った。「それより後、偉大なる王よ、ナर्मダー河の南岸にある最勝のクスुमेश्वरへ赴くべし。そこは小罪を滅する所である。」

Verse 2

कामेन स्थापितो देवः कुसुमेश्वरसंज्ञितः । ख्यातः सर्वेषु लोकेषु देवदेवः सनातनः

カーマによって安置されたこの神は、クスुमेश्वरと名づけられた。あらゆる世界に名高く、彼は永遠の神々の主である。

Verse 3

कामो मनोभवो विश्वः कुसुमायुधचापभृत् । स कामान् ददाति सर्वान् पूजितो मीनकेतनः

カーマ—心より生まれ、遍く満ち、花の武器と弓を執る者—ミーナケータナとして礼拝されるとき、あらゆる望みを授ける。

Verse 4

तेन निर्दग्धकायेन चाराध्य परमेश्वरम् । अनङ्गेन तथा प्राप्तमङ्गित्वं नर्मदातटे

そこで、身は焼き尽くされていたが、アナンガは正しく至上主を礼拝した。かくしてナर्मダー河の岸において、再び身を具えた姿を得た。

Verse 5

युधिष्ठिर उवाच । अङ्गिभृतस्य नाशत्वमनङ्गस्य तु मे वद । न श्रुतं न च मे दृष्टं भूतपूर्वं कदाचन

ユディシュティラは言った。「身を帯びた者はいかにして滅び、また無身のアナンガはいかにして現れたのか。私はこれをいまだ聞いたことも見たこともなく、かつて例を知らぬ。」

Verse 6

एतत्सर्वं यथा वृत्तमाचक्ष्व द्विजसत्तम । श्रोतुमिच्छामि विप्रेन्द्र भीमार्जुनयमैः सह

「この一切がいかに起こったのか、最上の再生者よ、詳しく語ってください。婆羅門の中の第一人者よ、私はビーマ、アルジュナ、そして双子と共にそれを聞きたいのです。」

Verse 7

श्रीमार्कण्डेय उवाच । आदौ कृतयुगे तात देवदेवो महेश्वरः । तपश्चचार विपुलं गङ्गासागरसंस्थितः

聖マールカンデーヤは言った。「初め、クリタ・ユガにおいて、わが子よ、神々の神マヘーシュヴァラは、ガンガー・サーガラに住して広大なる苦行を修した。」

Verse 8

तेन सम्पादिता लोकास्तपसा ससुरासुराः । जग्मुस्ते शरणं सर्वे देवदेवं शचीपतिम्

そのタパスの力により、世界は神々とアスラをも含めて動揺し苦しめられた。ゆえに皆は、神々の主、シャチーの夫インドラのもとへ帰依し、庇護を求めた。

Verse 9

व्यापकः सर्वभूतानां देवदेवो महेश्वरः । संतापयति लोकांस्त्रींस्तन्निवारय गोपते

万有に遍満する神々の神マヘーシュヴァラが、三界を灼き尽くさんとしている。神々の主インドラよ、それを鎮め、制止せよ。

Verse 10

श्रुत्वा तद्वचनं तेषां देवानां बलवृत्रहा । चिन्तयामास मनसा तपोविघ्नायचादिशत्

神々のその言葉を聞くや、強大なるヴリトラ殺し（インドラ）は心中に思案し、かの苦行を妨げよと命じた。

Verse 11

अप्सरां मेनकां रम्भां घृताचीं च तिलोत्तमाम् । वसन्तं कोकिलं कामं दक्षिणानिलमुत्तमम्

彼はアプサラスのメーナカー、ランバー、グリターチー、ティロッタマーを召し、さらに春、郭公、愛神カーマ、そして妙なる南風をも呼び寄せた。

Verse 12

गत्वा तत्र महादेवं तपश्चरणतत्परम् । क्षोभयध्वं यथान्यायं गङ्गासागरवासिनम्

「そこへ赴き、苦行の修習に専心するマハーデーヴァのもとへ行け。しかるべき手立てにより、ガンガー・サーガラに住まうその主を揺り動かし、乱せ。」

Verse 13

एवमुक्तास्तु ते सर्वे देवराजेन भारत । देवाप्सरःसमोपेता जग्मुस्ते हरसन्निधौ

かくして神々の王に告げられると、バーラタよ、彼らは皆、天女の群れを伴い、ハラ（シヴァ）の御前へと赴いた。

Verse 14

वसन्तमासे कुसुमाकराकुले मयूरदात्यूहसुकोकिलाकुले । प्रनृत्य देवाप्सरगीतसंकुले प्रवाति वाते यमनैरृताकुले

春の月、花の群れに満ちた林は、孔雀や水鳥、鸚鵡、郭公であふれ、アプサラスの歌と舞が響き渡る—そのとき、ヤマとナイリタの気配、すなわち死と戦慄を帯びた風が吹きわたる。

Verse 15

तेन संमूर्छिताः सर्वे संसर्गाच्च खगोत्तमाः । मधुमाधवगन्धेन सकिन्नरमहोरगाः

その妖しき力により、皆は気を失い、またその触れ合いによって、最上の鳥たちさえ—キンナラと大蛇とともに—マドゥとマーダヴァ（春の蜜の香り）の芳香に酔いしれた。

Verse 16

यावदालोकते तावत्तद्वनं व्याकुलीकृतम् । वीक्षते मदनाविष्टं दशावस्थागतं जनम्

見渡すかぎり、その森は騒ぎ乱れ、揺れ動いていた。人々はカーマ（欲）に取り憑かれ、さまざまな境遇と状態へと落ちているのが見えた。

Verse 17

देवदेवोऽपि देवानामवस्थात्रितयं गतः । सात्त्विकीं राजसीं राजंस्तामसीं तां शृणुष्व मे

神々の神でさえ、三つの状態に入った。王よ、我より聞け――サットヴァ（sāttvika）、ラジャス（rājasika）、タマス（tāmasika）の三つである。

Verse 18

एकं योगसमाधिना मुकुलितं चक्षुर्द्वितीयं पुनः पार्वत्या जघनस्थलस्तनतटे शृङ्गारभारालसम् । अन्यद्दूरनिरस्तचापमदनक्रोधानलोद्दीपितं शम्भोर्भिन्नरसं समाधिसमये नेत्रत्रयं पातु वः

シャンブ（Śambhu）の三つの眼が汝らを護らんことを。第一の眼はヨーガのサマーディにて閉じ、第二の眼は再び、愛の重みにものうげに、パールヴァティーの腰と乳房に寄り添って憩う。第三の眼は、遠くへ投げ捨てられた弓のマダナに対する憤怒の火として燃え、サマーディのまさにその時に異なる威力を顕す。

Verse 19

एवं दृष्टः स देवेन सशरः सशरासनः । भस्मीभूतो गतः कामो विनाशः सर्वदेहिनाम्

かくして神に見据えられるや、カーマは矢と弓を携えたまま灰と化して去り、身を持つすべての者の滅びとなった――破滅をもたらす欲として。

Verse 20

कामं दृष्ट्वा क्षयं यातं तत्र देवाप्सरोगणाः । भीता यथागतं सर्वे जग्मुश्चैव दिशो दश

そこでカーマが滅ぼされたのを見て、神々とアプサラーたちの群れは恐れおののき、来た時のままに去って、十方へと散っていった。

Verse 21

कामेन रहिता लोकाः ससुरासुरमानवाः । ब्रह्माणं शरणं जग्मुर्देवा इन्द्रपुरोगमाः

カーマが失われると、神・アスラ・人の諸世界は欲の力を欠いた。そこでインドラを先頭とする神々は、ブラフマーに帰依し、庇護を求めて赴いた。

Verse 22

सीदमानं जगद्दृष्ट्वा तमूचुः परमेष्ठिनम् । जानासि त्वं जगच्छेषं प्रभो मैथुनसम्भवात्

世界が衰え沈んでゆくのを見て、彼らはパラメーシュティン（ブラフマー）に言った。「主よ、世に何が残るかをあなたはご存じです。創造は夫婦の交わりより起こるのですから。」

Verse 23

प्रजाः सर्वा विशुष्यन्ति कामेन रहिता विभो

「主よ、カーマを失ったために、あらゆる生きものが衰え枯れてゆきます。」

Verse 24

एतच्छ्रुत्वा वचस्तेषां देवानां प्रपितामहः । जगाम सहितस्तत्र यत्र देवो महेश्वरः

神々の言葉を聞くと、プラーピターマハ（ブラフマー）は彼らを伴い、主マヘーシュヴァラのおられる場所へと赴いた。

Verse 25

अतोषयज्जगन्नाथं सर्वभूतमहेश्वरम् । स्तुतिभिस्तण्डकैः स्तोत्रैर्वेदवेदाङ्गसम्भवैः

彼は、ヴェーダとヴェーダーンガに由来する讃歌・韻律ある詠唱・ストートラをもって、ジャガンナータ、万有の主マヘーシュヴァラを歓喜させた。

Verse 26

ततस्तुष्टो महादेवो देवानां परमेश्वरः । उवाच मधुरां वाणीं देवान्ब्रह्मपुरोगमान्

そのとき、デーヴァたちの至上主マハーデーヴァは満悦し、ブラフマーを先頭とする神々に甘美なる言葉を語った。

Verse 27

किं कार्यं कश्च सन्तापः किं वागमनकारणम् । देवतानामृषीणां च कथ्यतां मम माचिरम्

「何の用であり、いかなる憂いか。何ゆえ来たのか。デーヴァたちよ、リシたちよ、遅れず我に告げよ。」

Verse 28

देवा ऊचुः । कामनाशाज्जगन्नाशो भवितायं चराचरे । त्रैलोक्यं त्वं पुनः शम्भो उत्पादयितुमर्हसि

デーヴァたちは言った。「カーマが滅せられれば、動くものも動かぬものも、この世界は滅びに向かいます。おおシャンブよ、三界を再び生み出してください。」

Verse 29

एतच्छ्रुत्वा वचस्तेषां विमृश्य परमेश्वरः । चिन्तयामास कामस्य विग्रहं भुवि दुर्लभम्

彼らの言葉を聞くと、パラメーシュヴァラは熟考し、地上では得難いカーマの具現を思い巡らし始めた。

Verse 30

आजगाम ततः शीघ्रमनङ्गो ह्यङ्गतां गतः । प्राणदः सर्वभूतानां पश्यतां नृपसत्तम

そのときアナンガ（カーマ）はたちまち来たり、まことに再び身を具した姿を得た。万有に命の息を授ける彼を、皆が見守った、王の中の最勝者よ。

Verse 31

ततः शङ्खनिनादेन भेरीणां निःस्वनेन च । अभ्यनन्दंस्ततो देवं सुरासुरमहोरगाः

ついで法螺貝の轟きとバヘーリー太鼓の響きの中、神々もアスラも大蛇たちも等しくそのデーヴァを歓呼して讃えた。

Verse 32

नमस्ते देवदेवेश कृतार्थाः सुरसत्तमाः । विसर्जिताः पुनर्जग्मुर्यथागतमरिन्दम

「礼拝します、神々の神主よ。われらの願いは成就した。」—かくて最勝のデーヴァたちは言い、暇を賜ると来た道をそのまま帰っていった、敵を屈する者よ。

Verse 33

गतेषु सर्वदेवेषु कामदेवोऽपि भारत । तपश्चचार विपुलं नर्मदातटमाश्रितः

すべての神々が去ったのち、カーマデーヴァもまた、バーラタよ、ナルマダー河の岸に身を寄せ、広大なる苦行（タパス）を修した。

Verse 34

तपोजपकृशीभूतो दिव्यं वर्षशतं किल । महाभूतैर्विघ्नकरैः पीड्यमानः समन्ततः

苦行と真言誦持によってやつれ、まことに百の天年のあいだ、障碍をなす大いなる元素の存在に四方から悩まされ続けた。

Verse 35

आत्मविघ्नविनाशार्थं संस्मृतः कुण्डलेश्वरः । चकार रक्षां सर्वत्र शरपाते नृपोत्तम

彼に迫る障碍を滅するため、彼はクṇḍレ―シュヴァラを憶念し招請した。するとクṇḍレ―シュヴァラは、矢の雨のただ中にあっても、至るところに守護を施した――おお、最勝の王よ。

Verse 36

ततस्तुष्टो महादेवो दृढभक्त्या वरप्रदः । वरेण छन्दयामास कामं कामविनाशनः

そのとき大自在天マハーデーヴァは、揺るがぬ信愛に満足し、授願の主として、カーマに恩寵を選べと促した。欲を滅する御方が、彼に恵みを差し出したのである。

Verse 37

ज्ञात्वा तुष्टं महादेवमुवाच झषकेतनः । प्रणतः प्राञ्जलिर्भूत्वा देवदेवं त्रिलोचनम्

大天が満悦していると知るや、ジャシャケートゥ（カーマデーヴァ）は語り始めた。彼はひれ伏し、合掌して、神々の神・三つ目の主に申し上げた。

Verse 38

यदि तुष्टोऽसि देवेश यदि देयो वरो मम । अत्र तीर्थे जगन्नाथ सदा संनिहितो भव

「もし御身が満足され、神々の主よ、もし我に授けるべき恩寵があるならば、このティールタにおいて、世の主ジャガンナータよ、常にここに臨在したまえ。」

Verse 39

तथेति चोक्त्वा वचनं देवदेवो महेश्वरः । जगामाकाशमाविश्य स्तूयमानोऽप्सरोगणैः

「そのとおり」と言い終えると、神々の神マヘーシュヴァラは虚空へと入り、天女アプサラスの群れに讃えられつつ去って行った。

Verse 40

गते चादर्शनं देवे कामदेवो जगद्गुरुम् । स्थापयामास राजेन्द्र कुसुमेश्वरसंज्ञितम्

その神が姿を消したのち、カーマデーヴァは、王の主よ、世界の師たるシヴァをそこに「クスーメーシュヴァラ」という名で स्थापितした。

Verse 41

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा ह्युपवासपरायणः । चैत्रमासे चतुर्दश्यां मदनस्य दिनेऽथवा

また、そのティールタにて沐浴し、断食に専心する者は——チャイトラ月の十四日、あるいはマダナ（カーマ）に捧げられた聖日には——

Verse 42

प्रभाते विमले प्राप्ते स्नात्वा पूज्य दिवाकरम् । तिलमिश्रेण तोयेन तर्पयेत्पितृदेवताः

清らかな朝が訪れたなら、沐浴して太陽神を礼拝し、ついで胡麻を混ぜた水により、祖霊神ピトリ（Pitṛ）へタルパナ（tarpaṇa）を捧げよ。

Verse 43

कृत्वा स्नानं विधानेन पूजयित्वा च तं नृप । पिण्डनिर्वपणं कुर्यात्तस्य पुण्यफलं शृणु

王よ、定めに従って沐浴を行い、かの御方を礼拝したのち、ピンダ（piṇḍa）を供えよ。今、その行いの功徳の果を聞け。

Verse 44

सत्त्रयाजिफलं यच्च लभते द्वादशाब्दिकम् । पिण्डदानात्फलं तच्च लभते नात्र संशयः

十二年にわたりサットラ祭（sattra-yajña）を修する者が得る果報、その同じ果報がピンダ施（piṇḍa-dāna）によって得られる。ここに疑いはない。

Verse 45

अङ्कुल्लमूले यः पिण्डं पित्ःनुद्दिश्य दापयेत् । तस्य ते द्वादशाब्दानि तृप्तिं यान्ति पितामहाः

アṅクッラ樹の根元で、祖霊ピトリのためにピṇḍa（供食）を供えさせる者は、その祖父たる先祖が十二年のあいだ満足を得る。

Verse 46

कृमिकीटपतङ्गा ये तत्र तीर्थे युधिष्ठिर । प्राप्नुवन्ति मृताः स्वर्गं किं पुनर्ये नरा मृताः

ユディシュティラよ、この聖なるティールタで死ぬ虫や昆虫や蛾でさえ天界に至る。ましてや、そこで命終する人間は言うまでもない。

Verse 47

संन्यासं कुरुते योऽत्र जितक्रोधो जितेन्द्रियः । कुसुमेशे नरो भक्त्या स गच्छेच्छिवमन्दिरम्

ここクスメールシャにおいて、怒りを克服し諸根を制してサンニャーサ（出家）を受ける者は、信愛によってシヴァの御住まいへ赴く。

Verse 48

तत्र दिव्याप्सरोभिश्च देवगन्धर्वगायनैः । क्रीडते सेव्यमानस्तु कल्पकोटिशतं नृप

そこでは天のアプサラーたちに侍られ、神なるガンダルヴァの歌い手に讃えられて、彼は敬われつつ歓楽に遊ぶ。王よ、百クロールのカルパのあいだ。

Verse 49

पूर्णे चैव ततः काल इह मानुष्यतां गतः । जायते राजराजेन्द्रैः पूज्यमानो नृपो महान्

そしてその時が満ちると、彼はこの世に人として再生し、大いなる王となって生まれる。諸王の中の王たちからさえ敬われる。

Verse 50

सुरूपः सुभगो वाग्मी विक्रान्तो मतिमाञ्छुचिः । जीवेद्वर्षशतं साग्रं सर्वव्याधिविवर्जितः

容姿端麗にして福徳あり、雄弁で勇猛、聡明にして清浄なる者は、満ち足りた百年、さらにそれ以上を生き、あらゆる病を離れる。

Verse 51

एतत्पुण्यं पापहरं तीर्थकोटिशताधिकम् । कुसुमेशेति विख्यातं सर्वदेवनमस्कृतम्

この功徳は罪を滅する聖なる力にして、幾百倶胝のティールタにも勝る。『クスメーシャ（Kusumeśa）』として名高く、あらゆる神々に礼拝される。

Verse 150

। अध्याय

章（見出しの標記）。