Sarga 43

Verse 1

देवदेवे गते तस्मिन् सोऽङ्गुष्ठाग्रनिपीडिताम्।कृत्वा वसुमतीं राम संवत्सरमुपासत।।।।

ラーマよ、神々の神が去ったのち、バギーラタは大いなる足の親指の先で大地を押さえ、揺るがぬ禅定のうちに一年の苦行を修した。

Verse 2

अथ संवत्सरे पूर्णे सर्वलोकनमस्कृत:।उमापति: पशुपती राजानमिदमब्रवीत्।।।।

一年が満ちたとき、万界に礼拝されるパシュパティ—ウマーの主—は王にこう語りかけた。

Verse 3

प्रीतस्तेऽहं नरश्रेष्ठ करिष्यामि तव प्रियम्।शिरसा धारयिष्यामि शैलराजसुतामहम्।।।।

「汝に満足した、人の中の最勝者よ。汝の望むことを成し遂げよう。山王の娘を、我が頭上に戴いて支えよう。」

Verse 4

ततो हैमवती ज्येष्ठा सर्वलोकनमस्कृता।तदा सातिमहद्रूपं कृत्वा वेगं च दुस्सहम्।।।।आकाशादपतद्राम शिवे शिवशिरस्युत।

そのときガンガーは――ヒマヴァットの長女にして万界に礼拝される者――きわめて巨大な姿となり、抗しがたい勢いを帯びて、ラーマよ、天空より吉祥なるシヴァの御頭へと落下した。

Verse 5

अचिन्तयच्च सा देवी गङ्गा परमदुर्धरा।।।।विशाम्यहं हि पातालं स्रोतसा गृह्य शङ्करम्।

抑え難き女神ガンガーは思いめぐらした。「我が流れの勢いでシャンカラを捉え、パーターラへと沈み入ろう。」

Verse 6

तस्यावलेपनं ज्ञात्वा क्रुद्धस्तु भगवान् हर:।।।।तिरोभावयितुं बुद्धिं चक्रे त्रिनयनस्तदा।

その驕りを知って、尊きハラは怒りを起こした。三つ目の主は、彼女を姿から隠し、その奔流を抑えようと決意した。

Verse 7

सा तस्मिन् पतिता पुण्या पुण्ये रुद्रस्य मूर्धनि।।।।हिमवत्प्रतिमे राम जटामण्डलगह्वरे।

ラーマよ、聖なるガンガーはそこでルドラの清き御頭に落ちた。ヒマヴァットのごとく広大な、結い固めたジャターの輪の洞奥へと。

Verse 8

सा कथञ्चिन्महीं गन्तुं नाशक्नोद्यत्नमास्थिता।।।।नैव निर्गमनं लेभे जटामण्डलमोहिता।

いかに手を尽くして地上へ行こうとしても叶わなかった。ジャターの群れに惑わされ絡め取られ、出口をまったく得られなかった。

Verse 9

तत्रैवाबम्भ्रमद्देवी संवत्सरगणान् बहून्।।।।तामपश्यन्पुनस्तत्र तप: परममास्थित:।

その場で女神は幾年もさまよい続けた。バギーラタは彼女が現れぬのを見て、再びそこで最上の苦行（タパス）に入った。

Verse 10

अनेन तोषितश्चाभूदत्यर्थं रघुनन्दन।।।।विससर्ज ततो गङ्गां हरो बिन्दुसर: प्रति।

ラグ族の喜びよ、この苦行によってシヴァは大いに満悦した。そこでハラはガンガーを放ち、ビンドゥサラスへと流れ出させた。

Verse 11

तस्यां विसृज्यमानायां सप्तस्रोतांसि जज्ञिरे।।।।ह्लादिनी पावनी चैव नलिनी च तथाऽपरा।तिस्र: प्राचीं दिशं जग्मु: गङ्गाश्शिवजलाश्शुभा:।।।।

ガンガーが放たれると、七つの流れが生じた。そのうち吉祥なる三流—フラーディニー、パーヴァニー、ナリニー—は東へと向かい、シヴァの祝福の水を運んだ。

Verse 12

तस्यां विसृज्यमानायां सप्तस्रोतांसि जज्ञिरे।।1.43.11।। ह्लादिनी पावनी चैव नलिनी च तथाऽपरा।तिस्र: प्राचीं दिशं जग्मु: गङ्गाश्शिवजलाश्शुभा:।।1.43.12।।

ガンガーが放たれると、七つの流れが生じた。そのうち吉祥なる三流—フラーディニー、パーヴァニー、ナリニー—は東へと向かい、シヴァの祝福の水を運んだ。

Verse 13

सुचक्षुश्चैव सीता च सिन्धुश्चैव महानदी।तिस्रस्त्वेता दिशं जग्मु: प्रतीचीं तु शुभोदका:।।।।

スチャクシュ、シーター、そして大河シンドゥ—この三つの吉祥なる水は、西の方角へと流れ去った。

Verse 14

सप्तमी चान्वगात्तासां भगीरथमथो नृपम्।भगीरथोऽपि राजर्षिर्दिव्यं स्यन्दनमास्थित:।।।।प्रायादग्रे महातेजा गङ्गा तं चाप्यनुव्रजत्।

そのうち第七の流れは、バギーラタ王に従って進んだ。王仙バギーラタは大いなる光輝を放ち、神なる天の車に乗って先へ疾走し、ガンガーもまたその後に従った。

Verse 15

गगनाच्छङ्करशिरस्ततो धरणिमाश्रिता।। ।।व्यसर्पत जलं तत्र तीव्रशब्दपुरस्कृतम्।

天より落ちてシャンカラの御頭に触れ、そこから大地へと降り立った。水はそこで奔り広がり、激しく轟く響きを先導として進むかのようであった。

Verse 16

मत्स्यकच्छपसङ्घैश्च शिंशुमारगणैस्तदा।।।।पतद्भि: पतितैश्चान्यैर्व्यरोचत वसुन्धरा।

そのとき大地は輝きを増し、魚の群れや亀の群れ、シンシュマーラの群れ、さらに他の生きものたちで満ちた――落ちゆくもの、すでに落ちたものが、その降下のただ中にあった。

Verse 17

ततो देवर्षिगन्धर्वा यक्षसिद्धगणास्तदा।।।।व्यलोकयन्त ते तत्र गगनाद्गां गतां तथा।

その後、デーヴァリシたちとガンダルヴァ、ヤクシャとシッダの群れは、ガンガーが天より地へ降り来たるさまを、そこで驚嘆して見守った。

Verse 18

विमानैर्नगराकारैर्हयैर्गजवरैस्तदा।।।।पारिप्लवगतैश्चापि देवतास्तत्र विष्ठिता:।

そのとき神々はそこに陣取り、都のごとく巨大なヴィマーナに乗る者もいれば、馬や大象にまたがる者もいて、歓喜に胸騒ぎしつつ巡り飛んだ。

Verse 19

तदद्भुततमं लोके गङ्गापतनमुत्तमम्।।।।दिदृक्षवो देवगणा: समीयुरमितौजस:।

この世におけるガンガーの至高にして最も驚異なる降下を拝見せんと、計り知れぬ光威を具えたデーヴァの群れが集い来た。

Verse 20

सम्पतद्भिस्सुरगणैस्तेषां चाभरणौजसा।।।।शतादित्यमिवाभाति गगनं गततोयदम्।

諸デーヴァの群れが疾く到来すると、雲なき天はその装身具の輝きに燃え立ち、まるで百の太陽がそこに照り映えるかのようであった。

Verse 21

शिंशुमारोरगगणैर्मीनैरपि च चञ्चलै:।।।।विद्युद्भिरिव विक्षिप्तमाकाशमभवत्तदा।

そのとき天空は稲妻の閃きのように散り乱れたかに見え、落ち着きなく泳ぐ魚やシンシュマーラ、そして無数の蛇の群れで満ちているかのようであった。

Verse 22

पाण्डरैस्सलिलोत्पीडै: कीर्यमाणैस्सहस्रधा।।।।शारदाभ्रैरिवाकीर्णं गगनं हंससम्प्लवै:।

白き水泡の噴き上がりが千々に散りまかれるさまは、まるで天空そのものが秋の雲に満ち、漂う白鳥の群れで覆われたかのようであった。

Verse 23

क्वचिद्द्रुततरं याति कुटिलं क्वचिदायतम्।।।।विनतं क्वचिदुद्धूतं क्वचिद्याति शनैश्शनै:।

あるところではいよいよ速く奔り、あるところでは曲がりくねって進み、ある区間では広々とひろがり、またあるところでは低く沈み、あるいは高く舞い上がり、時にはやさしく、ゆるゆると、ゆるゆると流れた。

Verse 24

सलिलेनैव सलिलं क्वचिदभ्याहतं पुन:।।।।मुहुरूर्ध्वमुखं गत्वा पपात वसुधातलम्।

ところどころで水は水に打ち当たり、波は幾度も上へと跳ね上がっては、また大地の面へと落ちた。

Verse 25

तच्छङ्करशिरोभ्रष्टं भ्रष्टं भूमितले पुन:।।।।व्यरोचत तदा तोयं निर्मलं गतकल्मषम्।

そのとき、その水は—シャンカラの御頭に落ち、さらに大地へと落ちて—曇りなき清らかさを放ち、穢れを離れて輝いた。

Verse 26

तत्र देवर्षिगन्धर्वा वसुधातलवासिन:।।।।भवाङ्गपतितं तोयं पवित्रमिति पस्पृशु:।

そこでは、神々と聖仙（リシ）、ガンダルヴァ、そして地上の者たちが、バヴァの御身より落ちた水を「清き聖水」として触れた。

Verse 27

शापात्प्रपतिता ये च गगनाद्वसुधातलम्।।।।कृत्वा तत्राभिषेकं ते बभूवुर्गतकल्मषा:।

また、呪いによって天より地へ落ちた者たちも、そこで沐浴の灌頂を行うと、穢れを離れて清らかとなった。

Verse 28

धूतपापा: पुनस्तेन तोयेनाथ सुभास्वता।।।।पुनराकाशमाविश्य स्वान् लोकान् प्रतिपेदिरे।

その輝きわたる水によって罪が洗い清められると、彼らは再び天空へ入り、自らの世界を取り戻した。

Verse 29

मुमुदे मुदितो लोकस्तेन तोयेन भास्वता।।।।कृताभिषेको गङ्गायां बभूव विगतक्लम:।

人々はその輝く水に歓喜し、聖なるガンガーにて沐浴の灌頂を受けると、疲れはすっかり消え去った。

Verse 30

भगीरथोऽपि राजार्षिर्दिव्यं स्यन्दनमास्थित:।प्रायादग्रे महातेजास्तं गङ्गा पृष्ठतोऽन्वगात्।।।

そのとき王仙バギーラタは大いなる光輝を放ち、天の戦車に乗って先へ進んだ。ガンガーはその後ろから従って行った。

Verse 31

देवास्सर्षिगणा: सर्वे दैत्यदानवराक्षसा:।।।।गन्धर्वयक्षप्रवरास्सकिन्नरमहोरगा:।सर्वाश्चाप्सरसो राम भगीरथरथानुगाम्।।।।गङ्गामन्वगमन् प्रीतास्सर्वे जलचराश्च ये।

ラーマよ、神々は仙人たちの群れとともに、またダイティヤ、ダーナヴァ、ラークシャサも、さらに最勝のガンダルヴァとヤクシャ、キンナラと大蛇、そしてすべてのアプサラスが、喜びに満ちて、バギーラタ王の戦車の後を行くガンガーに従った。水に住むあらゆる生きものもまた同様に随従した。

Verse 32

देवास्सर्षिगणा: सर्वे दैत्यदानवराक्षसा:।।1.43.31।।गन्धर्वयक्षप्रवरास्सकिन्नरमहोरगा:। सर्वाश्चाप्सरसो राम भगीरथरथानुगाम्।।1.43.32।।गङ्गामन्वगमन् प्रीतास्सर्वे जलचराश्च ये।

ラーマよ、これらすべて—神々と仙人たち、ダイティヤ、ダーナヴァ、ラークシャサ、最勝のガンダルヴァとヤクシャ、キンナラと力ある大蛇、そしてすべてのアプサラス—は、バギーラタの戦車の後を行くガンガーに喜んで従い、あらゆる水の生きものもまた共に従った。

Verse 33

यतो भगीरथो राजा ततो गङ्गायशस्विनी।।।।जगाम सरितां श्रेष्ठा सर्वपापप्रणाशिनी।

バギーラタ王の赴くところ、その方角へと名高きガンガーもまた進んだ――諸河の最上、あらゆる罪を滅する聖なる流れ。

Verse 34

ततो हि यजमानस्य जह्नोरद्भुतकर्मण:।।।।गङ्गा सम्प्लावयामास यज्ञवाटं महात्मन:।

そのときガンガーは、驚くべき業で名高い大徳の聖者ジャフヌが祭祀（ヤジュニャ）を執り行っている最中、その祭場を洪水のように満たした。

Verse 35

तस्यावलेपनं ज्ञात्वा क्रुद्धो यज्वा तु राघव।।।।अपिबच्च जलं सर्वं गङ्गाया: परमाद्भुतम्।

ラाघヴァよ、彼女の驕りを知るや、祭祀を司るジャフヌは憤り、まことに驚くべきことにガンガーの水をすべて飲み干した。

Verse 36

ततो देवास्सगन्धर्वा ऋषयश्च सुविस्मिता:।।।।पूजयन्ति महात्मानं जह्नुं पुरुषसत्तमम्।गङ्गां चापि नयन्ति स्म दुहितृत्वे महात्मन:।।।।

すると神々はガンダルヴァや聖仙たちとともに大いに驚嘆し、人中の最勝たる大徳ジャフヌを礼拝して讃え、さらにガンガーをその娘として受け入れるよう願い出た。

Verse 37

ततो देवास्सगन्धर्वा ऋषयश्च सुविस्मिता:।।1.43.36।।पूजयन्ति महात्मानं जह्नुं पुरुषसत्तमम्।गङ्गां चापि नयन्ति स्म दुहितृत्वे महात्मन:।।1.43.37।।

それから神々はガンダルヴァと聖仙たちとともに驚嘆しつつ、人中の最勝なる大徳ジャフヌを敬い、ガンガーをその娘として認めてくださるよう請い願った。

Verse 38

ततस्तुष्टो महातेजाश्श्रोत्राभ्यामसृजत् पुन:।।।।तस्माज्जह्नुसुता गङ्गा प्रोच्यते जाह्नवीतिच।

大いなる光威を備えたジャフヌは満悦し、再び両耳よりガンガーを放った。ゆえにガンガーは「ジャフヌの娘」と称され、また「ジャーナヴィー」とも呼ばれる。

Verse 39

जगाम च पुनर्गङ्गा भगीरथरथानुगा।सागरं चापि सम्प्राप्ता सा सरित्प्रवरा तदा।।।।रसातलमुपागच्छत्सिद्ध्यर्थं तस्य कर्मण:।

ガンガーは再び進み、バギーラタの戦車に従った。海に至ると、河川の中の最勝なるその流れは、彼の事業を成就させるためラサータラへと入った。

Verse 40

भगीरथोऽपि राजर्षि: गङ्गामादाय यत्नत:।पितामहान् भस्मकृतानपश्यद्दीनचेतन:।।।।

バギーラタもまた――王仙でありながら――最大の努力をもってガンガーを導き来たり、灰と化した祖先を目の当たりにして、心は悲しみに沈んだ。

Verse 41

अथ तद्भस्मनां राशिं गङ्गासलिलमुत्तमम्।प्लावयद्धूतपाप्मानस्स्वर्गं प्राप्ता रघूत्तम।।।।

そのとき、ラグ族の最勝者よ、ガンガーの最上の聖水がその灰の山々を満たし押し流した。罪垢を洗い清められ、彼らは天界に到った。