Adhyaya 5

Verse 1

भीष्म उवाच । कथं सती दक्षसुता देहं त्यक्तवती शुभा । दक्षयज्ञस्तु रुद्रेण विध्वस्तः केन हेतुना

ビーシュマは言った。「吉祥なるサティー、ダクシャの娘は、いかにしてその身を捨てたのか。さらに、いかなる理由によりルドラはダクシャの祭祀を破壊したのか。」

Verse 2

एतन्मे कौतुकं ब्रह्मन्कथं देवो महेश्वरः । जगामाथ क्रोधवशं त्रिपुरारिर्महायशाः

これが私の疑念である、ブラフマンよ。いかにして神マヘーシュヴァラ――三城の敵トリプラーリ、名声高き御方――は怒りに支配されたのか。

Verse 3

पुलस्त्य उवाच । गंगाद्वारे पुरा भीष्म दक्षो यज्ञमथारभत् । तत्र देवासुरगणाः पितरोथ महर्षयः

プラスタヤは言った。「昔、ビーシュマよ、ダクシャはガンガードヴァーラにてヤジュニャを始めた。そこにはデーヴァとアスラの群れ、ピトリたち、そして大いなる聖仙たちが集った。」

Verse 4

समाजग्मुर्मुदायुक्ताः सर्वे देवाः सवासवाः । नागा यक्षाः सुपर्णाश्च वीरुदोषधयस्तथा

すべての神々は—インドラを伴い—喜びに満ちて到来した。さらにナーガ、ヤクシャ、スパルナ（ガルダ）も来たり、蔓草や薬草までもが集った。

Verse 5

कश्यपो भगवानत्रिः पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः । प्रचेतसोंगिराश्चैव वसिष्ठश्च महातपाः

また、尊きカश्यパ、アトリ、プラスタヤ、プラハ、クラトゥ、プラチェータス、アンギラス、そしてヴァシシュタもいた――いずれも大いなる苦行（タパス）を具えた大修行者である。

Verse 6

तत्र वेदीं समां कृत्वा चातुर्होत्रं न्यवेशयत् । होता वसिष्ठस्तत्रासीदंगिराध्वर्युसत्तमः

そこで彼は平らなヴェーディ（祭壇）を設け、四種の祭官の儀を整えた。その供犠において、ヴァシシュタがホートリとなり、アṅギラー—最勝のアドヴァリュ—が同座した。

Verse 7

बृहस्पतिरथोद्गाता ब्रह्मा वै नारदस्तथा । यज्ञकर्मप्रवृत्तौ तु हूयमानेषु चाग्निषु

次いでブリハスパティがウドガートリ（サーマ詠唱者）となり、ブラフマーとナーラダもまたそこにいた。祭事が動き出すと、供物は諸々の火に注がれていた。

Verse 8

आगता वसवः सर्व आदित्या द्वादशैव तु । अश्विनौ मरुतश्चैव मनवश्च चतुर्दश

すべてのヴァスたちが来臨し、また十二のアーディティヤも来た。二人のアシュヴィンとマルトたち、さらに十四のマヌも集った。

Verse 9

एवं यज्ञे प्रवृत्ते तु हूयमानेषु चाग्निषु । विभूतिं तां परां तत्र भक्ष्यभोज्यकृतां शुभाम्

かくして供犠が始まり、火々が供物によって養われると、その場に最上にして吉祥なる顕現が現れ、食し味わうべき諸々の糧を生み出した。

Verse 10

आलोक्य सर्वतो भूमिं समंताद्दशयोजनम् । महावेदी कृता तत्र सर्वैस्तत्र समन्वितैः

四方の地を見渡し、周囲十ヨージャナにわたり検分すると、そこに集った者たちは皆そろって、その地に大いなるヴェーディ（大祭壇）を築いた。

Verse 11

सर्वान्देवान्शक्रमुख्यान्यज्ञे दृष्ट्वा सती शुभा । तदासानुनयं वाक्यं प्रजापतिमभाषत

吉祥なるサティーは、供犠の場にインドラら諸神が集うのを見て、プラジャーパティに和解を促す言葉で語りかけた。

Verse 12

सत्युवाच । ऐरावतं समारूढो देवराजः शतक्रतुः । पत्न्या शच्या सहायातः कृतावासः शतक्रतुः

サティヤは言った。「アイラーヴァタに乗り、天界の王シャタクラトゥ（インドラ）が、妃シャチーを伴って来臨した。さらに聖仙クリターヴァーサもそこにいた。」

Verse 13

पापानां यो यमयिता धर्मेणाधर्मिणां प्रभुः । पत्न्या धूमोर्णया सार्द्धमिहायातः स दृश्यते

罪ある者を制し罰する、非義の者をも法によって治める正しき主が、妃ドゥーモールナーと共にここへ来たのが見える。

Verse 14

यादसां च पतिर्द्देवो वरुणो लोकभावनः । गौर्य्या पत्न्या सहायातः प्रचेता मंडपे त्विह

また、世界を支える水界の主なる神ヴァルナが、妃ガウリーを伴い、ここプラチェータスの御殿へと来た。

Verse 15

सर्वयक्षाधिपो देवः पुत्रो विश्रवसो मुनेः । पत्न्या त्विह समायातः सह देव्या धनाधिपः

一切のヤクシャの主にして聖仙ヴィシュラヴァスの子、財宝の主なる神は、妃と女神を伴ってここに来臨した。

Verse 16

मुखं यः सर्वदेवानां जंतूनामुदरे स्थितः । वेदा यदर्थमुत्पन्नास्सोयं यज्ञमुपागतः

万神の口となり、衆生の腹中に住まう御方——その御方のためにヴェーダは顕れた。今ここに、このヤジュニャ（聖なる供犠）として来臨された。

Verse 17

निऋती राक्षसेन्द्रोऽसौ दिक्पतित्वे नियोजितः । स च त्विहागतस्तात पत्न्या सार्द्धं क्रताविह

そのニルリティは、まことに羅刹の王として、一方角の守護者に任ぜられた。彼もまた、いとし子よ、妻とともにこの供犠の場へ来臨した。

Verse 18

आयुःप्रदो जगत्यस्मिन्ब्रह्मणा निर्मितः पुरा । प्राणोपानोव्यानौदानस्समानाह्वयस्तथा

はるか昔、ブラフマーはこの世に寿命を授ける者を創り、また生命の気（プラーナ、アパーナ、ヴィヤーナ、ウダーナ）を創り、さらにサマーナと名づくる気をも創造された。

Verse 19

एकोनपंचाशत्केन गणेन परिवारितः । यज्ञे प्रजापतिश्चासौ वायुर्देवःसमागतः

四十九の眷属に囲まれて、そのプラジャーパティ——神なるヴァーユ——は供犠の場へと到来した。

Verse 20

द्वादशात्मा ग्रहाध्यक्षःचक्षुषी जगतस्त्विह । पाति वै भुवनं सर्वं देवानां यः परायणः

十二の相を具え、諸惑星を司り、この世のまなことなる御方——まことに一切の界を護り給う。神々の至上の帰依処であるがゆえに。

Verse 21

आयुषश्च वनानां च दिवसानां पतिर्हि यः । संज्ञा पतिरिहायातो भास्करो लोकपावनः

まことに寿命と森と日々の主である御方――諸世界を清めるバースカラ、サンジュニャーの夫――が、ここに来臨された。

Verse 22

अत्रिवंशसमुद्भूतो द्विजराजो महायशाः । नयनानंदजननो लोकनाथो धरातले

アトリの系譜に生まれ、名高きブラーフマナの王が地上に現れた――眼を喜ばせ、世の主にして守護者となった御方である。

Verse 23

ओषधीनां पतिश्चापि वीरुधामपि सर्वशः । उडुनाथः सपत्नीक इहायातः शशी तव

月神――薬草の主、またあらゆる草木と蔓の主――は、妃を伴い、汝のためにここへ来た、ああシャシーよ。

Verse 24

वसवोष्टौ समायाता अश्विनौ च समागतौ । वृक्षो वनस्पतिश्चापि गन्धर्वाप्सरसां गणाः

八柱のヴァスたちが集い、二柱のアシュヴィンも来た。さらに樹々と植物の主も、ガンダルヴァとアプサラスの群れとともに到来した。

Verse 25

विद्याधरा भूतसंघा वेताला यक्षराक्षसाः । पिशाचाश्चोग्रकर्माणस्तथान्ये जीवहारकाः

ヴィディヤーダラ、霊の群れ、ヴェーターラ、ヤクシャとラークシャサ、そして凶行のピシャーチャら、さらに命を奪う他の存在までもが居並んだ。

Verse 26

नद्यो नदाः समुद्राश्च द्वीपाश्च सह पर्वतैः । ग्राम्यारण्याश्च पशवो यदिङ्गं यच्च नेङ्गति

河川と流れ、海と島々、そして山々とともに、家畜と森に住む獣、動くものと動かぬもの——その一切が生み出された。

Verse 27

कश्यपो भगवानत्रिर्वसिष्ठश्चापरैः सह । पुलस्त्यः पुलहश्चैव सनकाद्या महर्षयः

そこには尊きカश्यパ、アトリ、ヴァシシュタが、他の聖仙たちとともに在した。すなわちプラスタヤ、プラハ、そしてサナカに始まる大リシたちである。

Verse 28

पुण्या राजर्षयश्चैव पृथिव्यां ये च पार्थिवाः । वर्णाश्चाश्रमिणश्चैव सर्वे ये कर्मकारिणः

清らかな王仙たち、また地上に住まう諸王、さらに一切のヴァルナとアーシュラマの人々——まことに、務めと働きをなす者は皆、含まれている。

Verse 29

किमत्र बहुनोक्तेन ब्राह्मी सृष्टिरिहागता । भगिन्यो भागिनेयाश्च भगिनीपतयस्त्विमे

ここで多くを語って何になろう。ブラフマーの創造はここに至った。これらは姉妹たち、姉妹の子ら、そしてまさに姉妹の夫たちである。

Verse 30

स्वभार्यासहिताः सर्वे सपुत्रास्सह बांधवाः । त्वया समर्चिताः सर्वे दानमानपरिग्रहैः

彼らは皆、妻子と親族を伴い、汝によって、施しと敬意と手厚いもてなしをもって、しかるべく礼拝され、敬われた。

Verse 31

आमंत्रणा मंत्रितानां सर्वेषां मानना कृता । एक एवात्र भगवान्पतिर्मे न समागतः

招かれた者は皆、しかるべく迎えられ敬われました。けれども、ここに来ていないのはただお一人、わが敬う主—わが夫のみです。

Verse 32

विना तेन त्विदं सर्वं शून्यवत्प्रतिभाति मे । मन्ये चाहं तु भवता पतिर्मे न निमंत्रितः

彼がいなければ、これらすべては私には空しく映ります。あなたが私の夫を招かなかったのだと思います。

Verse 33

विस्मृतस्ते भवेन्नूनं सर्वं शंसतु मे भवान् । पुलस्य उवाच । तस्यास्तदुक्तं वचनं श्रुत्वा दक्षः प्रजापतिः

「きっと忘れてしまったのだろう。ゆえに、すべてを私に語ってくれ。」と彼は言った。プラスタヤはこう語った。彼女のその言葉を聞いて、衆生の主（プラジャーパティ）ダクシャは［応じた］。

Verse 34

पतिस्नेह समायुक्तां प्राणेभ्योपि गरीयसीम् । अंकमारोप्य तां बालां साध्वीं पतिपरायणाम्

夫への愛に満ち、命にも勝って尊いその若き娘を、彼は抱き上げて膝に乗せた。彼女は貞淑なるサードヴィーであり、ただ夫に帰依する者であった。

Verse 35

पतिव्रतां महाभागां पतिप्रियहितैषिणीम् । प्राह गंभीरभावेन शृणु वत्से यथातथम्

夫に貞節を尽くす幸いなる者、夫の喜びと益を願うその妻に、彼は重々しく語った。「聞きなさい、わが子よ。ありのままに語ろう。」

Verse 36

येनाद्य कारणेनेह पतिस्ते न निमंत्रितः । कपालपात्रधृक्चर्मी भस्मावृत तनुस्तथा

いかなる理由で、今日ここにあなたの夫は招かれなかったのか——髑髏の鉢を携え、皮をまとい、その身もまた聖なる灰に覆われた御方が。

Verse 37

शूली मुण्डी च नग्नश्च श्मशाने रमते सदा । विभूत्याङ्गानि सर्वाणि परिमार्ष्टि च नित्यशः

三叉戟を携え、剃髪して裸身のまま、彼は常に火葬場を喜びの住処とし、また絶えず全身の肢体に聖灰を塗り広げる。

Verse 38

व्याघ्रचर्मपरीधानो हस्तिचर्मपरिच्छदः । कपालमालं शिरसि खट्वागं च करे स्थितं

虎皮をまとい、象皮を覆いとし、頭には髑髏の花輪を戴き、手にはカトヴァーンガ（khaṭvāṅga）の杖を執っている。

Verse 39

कट्यां वै गोनसं बध्वा लिंगेऽस्थ्नां वलयं तथा । पन्नगानां तु राजानमुपवीतं च वासुकिम्

腰にはゴーナサの蛇を結び、またそのリンガには骨の輪を置き、蛇王ヴァースキを聖なる紐として身に帯びていた。

Verse 40

कृत्वा भ्रमति चानेन रूपेण सततं क्षितौ । नग्ना गणाः पिशाचाश्च भूतसंघा ह्यनेकशः

この姿をとって、彼は絶えず大地を巡り歩く。さらに夥しい数の裸の群れ——ピシャーチャ（piśāca）や多くのブータ（bhūta）の集団——がさまよい歩く。

Verse 41

त्रिनेत्रश्च त्रिशूली च गीतनृत्यरतस्सदा । कुत्सितानि तथान्यानि सदा ते कुरुते पतिः

三つの眼をもち三叉戟を携え、常に歌と舞に耽る――汝の夫は、卑しむべき行いと、その他その類のことを絶えずなす。

Verse 42

त्रपाकरो भवेन्मह्यं देवानां संनिधिः कथं । कीदृक्च वसनं तस्य केतनं प्रति नार्हति

我が身が恥のもとであるのに、いかで諸天の臨在が我に及ぼうか。しかも彼の衣は何たるもの――品ある住まいにふさわしく着るに堪えぬ。

Verse 43

एतैर्दोषैर्मया वत्से लोकानां चैव लज्जया । नाह्वानं तु कृतं तस्य कारणेन मया सुते

これら我が過ちゆえ、愛しき子よ、また世人の前での恥ゆえに、彼を招かなかった。娘よ、それが理由である。

Verse 44

यज्ञस्यास्य समाप्तौ तु पूजां कृत्वा त्वया सह । आनीय तव भर्त्तारं त्वया सह त्रिलोचनम्

この祭祀が成就したなら、汝とともに礼拝を行い、汝の夫――三眼の主トリローチャナ――を迎え来て、汝と共にあらしめよう。

Verse 45

त्रैलोक्यस्याधिकां पूजां करिष्यामि च सत्कृतैः । एतत्ते सर्वमाख्यातं त्रपायाः कारणं महत्

敬いの供物をもって、三界の礼拝にも勝る供養を我はなそう。かくして汝にすべてを語った――我が恥の大いなる因を。

Verse 46

नात्र मन्युस्त्वया कार्यः सर्वः स्वं भागमर्हति । अन्यजन्मनि यैर्यादृक्कृतं कर्म शुभाशुभम्

ここで怒りに身を任せてはならぬ。誰もが自らの分を受け取る—前の生において為した善悪の業に応じて、いかなる仕方で行われたとしても。

Verse 47

इह जन्मनि ते तादृक्पुत्रिके भुंजते फलम् । परितापं मा कृथास्त्वं फलं भुंक्ष्व पुराकृतम्

このまさに今生において、娘よ、汝はそのような行いの果を受けている。嘆くな；ただ昔に為したことの果報を受けよ。

Verse 48

श्रियं परगतां दृष्ट्वा रूपसौभाग्यशोभनाम् । रूपं च कांतिसौभाग्यं रम्याण्याभरणानि च

吉祥女神シュリーが他者へ移り、麗しさと瑞相の魅力と輝きに満ちているのを見て、彼はその愛らしい姿、光りわたる優美と福運、そして心喜ぶ装身具までも見つめた。

Verse 49

कुलेमहतिवैजन्मवपुश्चातीवसुंदरम् । पूर्वभाग्यैस्तु लभ्यंते नरैरेतानि सुव्रते

名門に生まれること、そして比類なき美しき身を得ること—これらは人がただ過去に積んだ功徳によってのみ得るのだ、善き誓いを守る女性よ。

Verse 50

मात्मानं परिनिंदेथामाच भाग्यानि सुव्रते । फलं चैवं विधिकृतं दातुं कस्य तु कः क्षमः

自らを責めるな、善き誓いの者よ。運命をも咎めるな。もしその果が定めによって定められたのなら、誰が誰のためにそれを与え、あるいは変える力を持とうか。

Verse 51

नास्ति वै बलवान्कश्चिन्नमूढो न च पंडितः । पांडित्यं च बलं चैव जायते पूर्वकर्मणः

まことに、誰も生まれながらに強いのではなく、生まれながらに愚かでも賢者でもない。学びと力とは、前世よりの業（カルマ）から生ずる。

Verse 52

एते देवा दिवं प्राप्ताः शोभमानाः स्थिताश्चिरम् । पुण्येन तपसा चैव क्षेत्रेषुविविधेषुच

これらの神々は天界に至り、輝く栄光のうちに久しくとどまった。功徳と苦行、そして種々の聖地との縁によってである。

Verse 53

यदेभिरार्जितं पुण्यं तस्यैते फलभागिनः । एवमुक्ता ततः सा तु सती भीष्मरुषान्विता

「これらが積んだ功徳はいかなるものであれ、あれらがその果報を分かち受けるであろう。」そう告げられるや、その貞淑なる婦人は恐るべき憤怒に満たされた。

Verse 54

विनिंदमाना पितरं क्रोधेनारुणितेक्षणा । एवमेतद्यथा तात त्वया चोक्तं ममाग्रतः

父をなじり、怒りに目を赤くして彼女は言った。「そのとおりです、いとしき父よ。あなたが私の前で語ったとおりに。」

Verse 55

सर्वो जनः पुण्यभागी पुण्येन लभते श्रियं । पुण्येन लभते जन्म पुण्ये भोगाः प्रतिष्ठिताः

すべての人は功徳を分かち持つ。功徳によって繁栄を得、功徳によって生を受ける。あらゆる享楽は功徳の上に確立している。

Verse 56

तदयं जगतामीशः सर्वेषामुत्तमोत्तमः । स्थानान्येतानि सर्वेषां दत्तान्येतेन धीमता

彼こそまことに諸世界の主、すべての中の最上である。その賢者によって、万有にこれらの住処と位が授けられた。

Verse 57

ये गुणास्तस्य देवस्य वक्तुं जिह्वापि वेधसः । न शक्ता ख्यापने तस्य देवस्य परमेष्ठिनः

創造主ブラフマーの舌でさえ、その至上主、尊きパラメーシュティンの徳相を余すところなく語り、宣べ伝えることはできない。

Verse 58

भस्मास्थि च कपालानि श्मशाने वसतिस्तथा । गोनसाद्याश्च ये सर्पाः सर्वे ते भूषणीकृताः

灰、骨、髑髏、さらに火葬場に住まうこと、そしてゴーナサなどの蛇—それらすべてを彼は飾りとして身にまとう。

Verse 59

भूतप्रेतगणास्तस्य पिशाचा गुह्यकास्तथा । एष धाता विधाता च एष पालयिता दिशः

ブータとプレータの群れは彼に属し、ピシャーチャやグヒヤカもまた然り。彼は定める者、配する者であり、方角を守護する守り手である。

Verse 60

प्रसादेन च रुद्रस्य प्राप्तस्वर्गः पुरंदरः । यदि रुद्रेस्ति देवत्वं यदि सर्वगतः शिवः

ルドラの恩寵によって、プランダラ（インドラ）は天界を得た。もし神性がルドラにあり、もしシヴァが遍く行き渡るなら—この真実を観想せよ。

Verse 61

सत्येन तेन ते यज्ञं विध्वंसयतु शंकरः । यद्यस्ति मे तपः किंचित्कश्चिद्धर्मोथवा कृतः

この我が真実の力によって、シャンカラよ、汝らの祭祀（ヤジュニャ）を打ち砕け。もし我にわずかでも苦行の力、あるいは行じたダルマがあるならば—

Verse 62

फलेन तस्य धर्मस्य यज्ञस्ते नाशमर्हति । प्रियाहं यदि देवस्य यदि मां तारयिष्यति

その正しき行いの果報によって、汝らのヤジュニャは滅びてはならぬ——もし我がまことに主に愛される者なら、主は必ず我を救い給う。

Verse 63

तेन सत्येन ते गर्वः समाप्तिमभिगच्छतु । इत्युक्त्वा योगमास्थाय स्वदेहस्थेन तेजसा

「その真実によって、汝らの驕りは終わりを迎えよ。」そう言い終えると、彼は自らの身に宿る光明によって、ヨーガの三昧に入った。

Verse 64

निर्ददाह तदात्मानं सदेवासुरपन्नगैः । किंकिमेतदिति प्रोक्ते गंधर्वगणगुह्यकैः

神々とアスラ、そして蛇族の者たちの前で、彼は自らの身を焼き尽くした。するとガンダルヴァたち、天の従者の群れ、そしてグヒヤカが「これは何だ—何が起きているのか」と問うたので、物語は続いた。

Verse 65

गंगाकूले तदा मुक्तो देहो वै क्रुद्धया तया । सौनकं नाम तत्तीर्थं गंगायाः पश्चिमे तटे

その後、ガンガーの岸辺にて、彼の身は彼女の怒りゆえに捨て去られた。その聖なる渡しは「サウナカ」と呼ばれ、ガンガーの西岸にある。

Verse 66

श्रुत्वा रुद्रस्तु तद्वार्त्तां पत्न्यानाश सुदुःखितः । हंतुं यज्ञं धीरभवत्देवानामिह पश्यताम्

その報せを聞いたルドラは、妻を失った悲しみに沈みつつも、そこに居合わせた諸天が見守る中、祭祀（ヤジュニャ）を滅ぼす決意を固めた。

Verse 67

गणकोटिः समादिष्टा ग्रहा वैनायकास्तथा । भूतप्रेतपिशाचाश्च दक्षयज्ञ विनाशने

一クロールのガナたちが命じられ、グラハ（星辰神）とヴァイナーヤカたちもまた従い、さらにブータ、プレータ、ピシャーチャらが、ダクシャの祭祀を滅ぼすために招集された。

Verse 68

तैर्गत्वा विबुधास्सर्वे यज्ञे निर्जित्य नाशिताः । हते यज्ञे तदा दक्षो निरुत्साहो निरुद्यमः

彼らが赴くと、祭場において諸天はことごとく打ち破られ滅ぼされた。祭祀が破壊されるや、ダクシャは気力を失い、行動も止み—熱意なく、努力もなくなった。

Verse 69

उपगम्याब्रवीत्त्रस्तो देवदेवं पिनाकिनम् । न ज्ञातोसि मया देव देवानां प्रभुरीश्वरः

恐れおののいて近づき、神々の神ピナ―キンにこう告げた。「おおデーヴァよ、私はあなたを識りませんでした。あなたこそ諸天の主、自在なる大いなる支配者です。」

Verse 70

त्वमस्य जगतोधीशः सुरास्सर्वे त्वया जिताः । कृपां कुरु महेशान गणान्सर्वान्निवर्त्तय

あなたはこの世界の至上の主。諸天はみなあなたに征服されました。どうか憐れみを、マヘーシャーナよ—すべてのガナを呼び戻し、鎮めてください。

Verse 71

गणैर्नानाविधैर्घोरैर्नानाभूषणभूषितैः । नानावदनदंतौष्ठैर्नाना प्रहरणोद्यतैः

——さまざまな種のガナ（gaṇa）の群れとともに、恐るべき姿で多様な装身具に飾られ、顔・歯・唇も千差万別、種々の武器を振りかざしていた。

Verse 72

नाना नागेंद्रसंदष्ट जटाभारोपशोभितैः । सुदृढोद्धत दर्पाढ्यैर्घोरैर्घोरनिघातिभिः

多くの大蛇王に噛まれ絡みつかれたかのように、髪の重みでいっそう映える結髪を戴き、堅固にして猛々しく、驕りに満ち、恐るべく、凄絶な一撃を加える者たち。

Verse 73

कामरूपैरकांतैश्च सर्वकामसमन्वितैः । अनिवार्यबलैश्चोग्रैर्योगिभिर्योगगामिभिः

意のままに姿を変え、欲に縛られず、あらゆる成就を具え、抗しがたい剛力をもって瑜伽の道を歩むヨーギーたちとともに。

Verse 74

व्यालोलकेसरजटैर्दंष्ट्रोत्कटहसन्मुखैः । करींद्रकरटाटोप पाटवैः सिंहदेहिभिः

…獅子の身をもつ者たちがいて、たてがみと結髪は荒々しく舞い、口は牙を突き出して凄まじく笑い、象王の発情のごとき誇り高い猛威を巧みに示していた。

Verse 75

केचित्परमदाघ्राण घूर्णद्दीपसमप्रभैः । विचित्रचित्रवसनैर्द्धीरधीरवारदिभिः

ある者は深く酔い、よろめきつつ、その輝きは揺らめく灯火のようであった。奇妙で色とりどりの文様の衣をまとい、群れは入り混じり—沈着な者、落ち着かぬ者、言葉を誇る者もいた。

Verse 76

मृगव्याघ्रसिंहरुतैस्तरक्ष्वजिनधारिभिः । भुजंगहारवलयकृतयज्ञोपवीतकैः

彼らは鹿・虎・獅子のごとく轟き—タラクシュの皮をまとい—蛇を花鬘と腕輪として身に着け、聖紐（ヤジュニョーパヴィータ）さえも巻きつく蛇で作っていた。

Verse 77

शूलासिपट्टिशधरैः परशुप्रासहस्तकैः । वज्रक्रकचकोदंडकालदंडास्त्रपाणिभिः

彼らは三叉戟・剣・槍を携え、斧や鉾を手にし、さらに金剛杵、鋸、弓杖、死の杖など、さまざまな武器を帯びていた。

Verse 78

गणेश्वरैः सुदुर्द्धर्षैर्वृतः सूर्यो ग्रहैरिव । देवदेवमहादेव नष्टो यज्ञो दिवं गतः

不撓のガネーシュヴァラの群に囲まれ、惑星に取り巻かれる太陽のように—ああ神々の神、マハーデーヴァよ—祭祀は滅ぼされ、天へと去った。

Verse 79

मृगरूपधरो भूत्वा भयभीतस्तु शंकर । नमः शङ्खाभदेवाय सगणाय सनंदिने

シャンカラは鹿の姿となり、恐れおののいた。（そして唱えた：）「法螺のごとき光輝の神に礼拝す。ガナの衆を従え、常に歓喜に満つる御方よ。」

Verse 80

वृषासनाय सोमाय क्रतुकालांतकाय च । नमो दिक्चर्मवस्त्राय नमस्ते तीव्रतेजसे

牡牛に坐す御方、ソーマなる御方、祭祀と時を終わらせる御方に礼拝す。象皮を衣とする御方に礼拝す。烈々たる光威の御方に礼拝す。

Verse 81

ब्रह्मणे ब्रह्मदेहाय ब्रह्मण्यायामिताय च । गिरीशाय सुरेशाय ईशानाय नमोनमः

梵そのものであり、梵を身とし、梵に帰依して量り知れぬ御方に、重ねて礼拝する。ギリーシャ、神々の主、イーシャーナに—幾度も幾度も頭を垂れる。

Verse 82

रुद्राय प्रतिवज्राय शिवाय क्रथनाय च । सुरासुराधिपतये यतीनां पतये नमः

ルドラ—不敗の「逆雷」なる御方に礼拝し、シヴァ、鎮め従わせる御方に礼拝する。デーヴァとアスラの主、また修行者の主に礼拝する。

Verse 83

धूम्रोग्राय विरूपाय यज्वने घोररूपिणे । विरूपाक्षाशुभाक्षाय सहस्राक्षाय वै नमः

まことに、煙のごとく暗く猛き御方、異形の御方、祭祀を執り行う御方、恐るべき相を現す御方に礼拝する。歪み不吉なる眼の御方、そして千眼の御方に礼拝する。

Verse 84

मुंडाय चंडमुण्डाय वरखट्वाङ्गधारिणे । कव्यरूपाय हव्याय सर्वसंहारिणे नमः

剃髪の御方に礼拝する。チャンダとムンダを猛々しく討ち滅ぼす御方に礼拝する。尊きカトヴァーンガ杖（khaṭvāṅga）を執る御方に礼拝する。祖霊への供物（kavya）と神々への供献（havya）そのものなる御方、そして一切を滅尽し融解させる御方に礼拝する。

Verse 85

भक्तानुकंपिनेत्यर्थं रुद्रजाप्यस्तुताय च । विरूपाय सुरूपाय रूपाणां शतकारिणे

信徒への憐れみこそを御旨とする御方に礼拝する。ルドラの真言の誦持によって讃えられる御方に礼拝する。無相にして妙相、百の姿を現す御方に礼拝する。

Verse 86

पंचास्याय शुभास्याय चंद्रास्याय नमो नमः । वरदाय वरार्हाय कूर्माय च मृगाय च

五面なる御方、吉祥の御面なる御方、月の御面なる御方に、重ねて礼拝いたします。福を授ける御方、福を受けるに最もふさわしい御方、また亀の相と鹿の相にも礼拝いたします。

Verse 87

लीलालकशिखंडाय कमंडलुधराय च । विश्वनाम्नेथ विश्वाय विश्वेशाय नमोनमः

戯れるような美しさで結髪を飾り、カマンダル（聖なる水壺）を携える御方に、重ねて礼拝いたします。「宇宙」と名づけられ、みずから宇宙であり、宇宙の主である御方に、礼拝いたします。

Verse 88

त्रिनेत्रत्राणमस्माकं त्रिपुरघ्नविधीयतां । वाङ्मनः कायभावैस्तु प्रपन्नस्य महेश्वर

三つ目の主よ、トリプラを滅ぼす御方よ、われらに御守護をお授けください。マヘーシュヴァラよ、私は言葉と心と身をもって、あなたに帰依いたします。

Verse 89

एवं स्तुतस्तदा देवो दक्षेणापन्नदेहिना । दिव्येनानेन स्तोत्रेण भृशमाराधितस्तदा

このように、（新たな）身を得たダクシャによってその時讃えられると、主はこの神聖なる讃歌により、ことのほか満悦された。

Verse 90

समग्रं ते यज्ञफलं मया दत्तं प्रजापते । सर्वकामप्रसिर्द्ध्य्थंफलंप्राप्स्यस्यनुत्तमम्

プラジャーパティよ、私は汝に祭祀の完全なる果報を授けた。あらゆる願いの成就のために、汝は比類なき報いを得るであろう。

Verse 91

एवमुक्तो भगवता प्रणम्याथ सुरेश्वरम् । जगाम स्वनिकेतं तु गणानामेव पश्यताम्

かく主に告げられると、彼は神々の主に礼拝し、ガナたちが見守る中、自らの住処へと帰って行った。

Verse 92

पत्न्याः शोकेन वै देवो गंगाद्वारे तदास्थितः । तां सतीं चिंतयानस्तु क्व नु सामेप्रियागता

妻を失った悲しみに沈み、神はガンガーの門に立った。あの貞淑なる女性を思い、「わが愛しき者は、いったいどこへ行ったのか」と自らに問うた。

Verse 93

तस्य शोकाभिभूतस्य नारदो भवसंन्निधौ । सा ते सती या देवेश भार्या प्राणसमामृता

悲嘆に沈む彼に、ナーラダはバヴァ（シヴァ）の御前で語った。「神々の主よ、そのサティー—あなたの妃—は、まさに御身の命と等しく愛された方でした。」

Verse 94

हिमवद्दुहिता सा च मेनागर्भसमुद्भवा । जग्राह देहमन्यं सा वेदवेदार्थवेदिनी

彼女は—ヒマヴァーンの娘、メーナーの胎より生まれ—別の身を受けた。彼女はヴェーダを知り、ヴェーダの義をも知る者であった。

Verse 95

श्रुत्वा देवस्तदा ध्यानमवतीर्णामपश्यत । कृतकृत्यमथात्मानं कृत्वा देवस्तदास्थितः

それを聞くと、神はディヤーナ（禅定）が降り来たるのを見た。しかして自らを「なすべきことを成し終えた者」とし、神はその境地のまま、そこに留まった。

Verse 96

संप्राप्तयौवना देवी पुनरेव विवाहिता । एवं हि कथितं भीष्म यथा यज्ञो हतः पुरा

女神が青春に達すると、再び婚姻に結ばれた。かくして、ビ―シュマよ、語り伝えられている――昔、祭祀（ヤジュニャ）が滅ぼされたのと同じく。