Adhyaya 94

Verse 1

कुंजल उवाच । श्रूयतामभिधास्यामि तत्सर्वं कारणं सुत । यस्मात्तौ तादृशौ जातौ स्वमांसपरिभक्षकौ

クンジャラは言った。「聞きなさい、わが子よ――あの二人がかくのごとき境遇に生まれ、自らの肉を食らう者となった、その一切の因を語ろう。」

Verse 2

सर्वत्र कारणं कर्म शुभाशुभं न संशयः । पुण्येन कर्मणा पुत्र नरः सौख्यं प्रभुंजति

あらゆるところで因となるのは業（カルマ）であり、吉であれ凶であれ疑いはない。功徳ある行いによって、わが子よ、人は安楽を味わう。

Verse 3

दुष्कृतं भुंजते चात्र पापयुक्तेन कर्मणा । सूक्ष्मवर्त्मविचार्यैवं शास्त्रज्ञानेन चक्षुषा

この世において衆生は、罪に染まった行いによって悪業の果を受ける。ゆえに、経典知（シャーストラの智）の眼をもって、業の微妙なる道筋を省みるべきである。

Verse 4

स्थूलधर्मं प्रदृष्ट्वैव सुविचार्य पुनः पुनः । समारभेन्नरः कर्म मनसा निपुणेन च

まず粗く外に現れた法（務め）を見定め、幾度もよく思惟したのち、人は鋭く巧みな心をもって行いを起こすべきである。

Verse 5

समूर्तिकारकः शिल्पी रसमावर्त्तयेद्यथा । अग्नेश्च तेजसा पुत्र ज्वालाभिश्च समंततः

形を作る彫工が溶けた金属をかき回し鍛えて成形するように、わが子よ、火の光明と四方にめぐる炎の力によって、それは熱せられ、形づくられる。

Verse 6

द्रवीभूतो भवेद्धातुर्वह्निना तापितः शनैः । यादृशं वत्स भक्ष्यंतु रसपक्वं निषेच्यते

金属は火でゆるやかに熱せられると溶けて流動となる。愛しき子よ、同じく食物も正しく煮熟されて「精髄」となれば、食して身に取り入れるにふさわしい。

Verse 7

तादृशं जायते वत्स रूपं चैव न संशयः । यादृशं क्रियते कर्म तादृशं परिभुज्यते

愛しき子よ、そのような姿がまさに生じる。疑いはない。行いがなされるとおりに、その果もまた味わわれる。

Verse 8

कर्म एव प्रधानं यद्वर्षारूपेण वर्त्तते । क्षेत्रेषु यादृशं बीजं वपते कृषिकारकः

ただカルマのみが第一であり、結果という姿（雨のように）で働く。田において農夫がどの種を蒔くか、そのとおりに実りが現れる。

Verse 9

तादृशं भुंजते तात फलमेव न संशयः । यादृशं क्रियते कर्म तादृशं परिभुज्यते

愛しき子よ、まさにそのような果が味わわれる。疑いはない。行いがなされるとおりに、その報いもまた必ず受け取る。

Verse 10

विनाशहेतुः कर्मास्य सर्वे कर्मवशा वयम् । कर्म दायादका लोके कर्म संबंधिबांधवाः

カルマは人の滅びの因であり、われらは皆カルマの支配下にある。この世においてカルマは我らの遺産であり、カルマこそが親族の縁と結びの絆である。

Verse 11

कर्माणि चोदयंतीह पुरुषं सुखदुःखयोः । सुवर्णं रजतं वापि यथारूपं निषिच्यते

この世では、行いが人を楽と苦へと駆り立てる。金や銀が型に注がれて、その型に応じた姿を取るように。

Verse 12

तथा निषिच्यते जंतुः पूर्वकर्मवशानुगः । पंचैतानीह दृश्यंते गर्भस्थस्यैव देहिनः

かくして、身を受けた生きものは、前世の業の力に促され、それに従って胎内に宿る。ここに、胎に住する霊に五つの相が見られる。

Verse 13

आयुः कर्म च वित्तं च विद्यानि धनमेव च । यथा मृत्पिंडकं कर्त्ता कुरुते यद्यदिच्छति

寿命、行い、財、学び、そして資財――陶工が土塊を望むままに形づくるように、造り主は御心のままにこれらを定め形づくられる。

Verse 14

तथा कर्मकृतं चैव कर्त्तारं प्रतिपद्यते । देवत्वमथ मानुष्यं पशुत्वं पक्षितां तथा

同じく、なされた業は必ずその作者に帰り、神々の位、あるいは人としての生、あるいは獣性、また鳥の境涯をもたらす。

Verse 15

तिर्यक्त्वं स्थावरत्वं वा याति जंतुः स्वकर्मभिः । स एव तु तथा भुंक्ते नित्यं विहितमात्मनः

自らの業によって、生きものは獣として生まれ、あるいは不動の存在にさえ堕ちうる。そしてその同じ者が、定められたとおりに、己のために配された果を必ず受ける。

Verse 16

आत्मना विहितं दुःखमात्मना विहितं सुखम् । गर्भशय्यामुपादाय भुंजते पूर्वदेहिकम्

悲しみは自らが作り、幸福もまた自らが作る。胎内を床として、衆生は前の身（前世）から携えた果報を味わう。

Verse 17

पूर्वदेहकृतं कर्म न कश्चित्पुरुषोत्तमः । बलेन प्रज्ञया वापि समर्थः कर्तुमन्यथा

おおプルショーッタマよ、前の身でなした業は、誰も別の結果に変えることはできない。力によっても、知恵によってさえも。

Verse 18

स्वकृतान्येव भुंजंति दुःखानि च सुखानि च । हेतुतः कारणैर्वापि सोहं कारेण बाध्यते

衆生は自らの行いのみを受ける。苦も楽も同じである。動機によるにせよ他の因縁によるにせよ、私もまた業（カルマ）の力に縛られている。

Verse 19

यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विंदति मातरम् । तद्वच्छुभाशुभं कर्म कर्तारमनुगच्छति

千の雌牛の中でも子牛が自分の母を見いだすように、善悪いずれの業も必ず作者に随い、ついにその者に届く。

Verse 20

उपभोगादृते यस्य नाश एव न विद्यते । प्राक्तनं बंधनं कर्म कोन्यथाकर्तुमर्हति

味わうことなくして滅びないその（業の）果報を、いったい誰が、過去の束縛する業を別のものに変え得ようか。

Verse 21

सुशीघ्रमनुधावंतं विधानमनुधावति । शोभते संनिपातेन यथाकर्म पुराकृतम्

定め（宿業の法）は走りゆく者を速やかに追い、両者が相まみえるとき、昔になした業に従ってそのまま現れる。

Verse 22

उपतिष्ठति तिष्ठंतं गच्छं तमनुगच्छति । करोति कुर्वतः कर्मच्छायेवानु विधीयते

それは立つ者に寄り添い、行く者に従い、行う者に応じて働く――影のごとく、必ず人の業の後に引き連れられる。

Verse 23

यथा छायातपौ नित्यं सुसंबद्धौ परस्परम् । उपसर्गा हि विषया उपसर्गा जरादयः

影と日光とが常に固く結びつくように、世の対象もまた苦患と離れがたい――老いなどの諸苦患がそれである。

Verse 24

पीडयंति नरं पश्चात्पीडितं पूर्वकर्मणा । येन यत्रोपभोक्तव्यं दुःखं वा सुखमेव च

やがてそれらは、人を悩ます――すでに前世の業により重荷を負う者を――いかなるあり方、いかなる場所においても、受くべきもの、すなわち苦またはまことの楽を味わわせるために。

Verse 25

स तत्र बद्ध्वा रज्ज्वेव बलाद्दैवेन नीयते । दैवं प्राहुश्च भूतानां सुखदुःखोपपादनम्

そこで彼は、縄で縛られた者のように、宿命によって力ずくで引きずられてゆく。『宿命』とは、衆生に楽と苦とをもたらすものだと言われる。

Verse 26

अन्यथा कर्मतच्चिंत्यं जाग्रतः स्वपतोपि वा । अन्यथा ह्युद्यते दैवं बध्यते च जिघांसति

その行いを、目覚めていても夢の中でも、ねじれて思い量るなら、ダイヴァ（宿命）は別の姿で起こり、その人を縛り、滅ぼそうとする。

Verse 27

शस्त्राग्निविषदुर्गेभ्यो रक्षितव्यं सुरक्षति । यथा पृथिव्यां बीजानि वृक्षगुल्मतृणान्यपि

武器・火・毒・険難からは、よくよく身を守るべきである。まことに、怠らぬ用心こそが護りとなる。大地の中で種子が保たれ、やがて樹木・灌木・草となるように。

Verse 28

तथैवात्मनि कर्माणि तिष्ठंति प्रभवंति च । तैलक्षयाद्यथा दीपो निर्वाणमधिगच्छति

同じく、自己（アートマン）の内に業はとどまり、また生じる。油が尽きれば灯火が涅槃のごとく消え入るように。

Verse 29

कर्मक्षयात्तथा जंतोः शरीरं नाशमृच्छति । कर्मक्षयात्तथा मृत्युस्तत्त्वविद्भिरुदाहृतम्

衆生の業が尽きるとき、身体は滅びに至る。同様に、真理を知る者たちは、死もまた業尽より起こると説く。

Verse 30

विविधाः प्राणिनां रोगाः स्मृतास्तेषां च हेतवः । तस्मात्तत्त्वप्रधानस्तु कर्म एव हि प्राणिनाम्

生きとし生けるものには種々の病があり、その因もまた説き示されている。ゆえに衆生にとって、業（カルマ）こそが真に主たる原理であり、第一の決定因である。

Verse 31

यत्पुरा क्रियते कर्म तदिहैव प्रभुज्यते । यत्त्वया दृष्टमेवापि पृच्छितं तात सांप्रतम्

先に行われた行為は、まさにこの世この身において果として味わわれる。そなたが自ら見たことを、今ここで問うているのだ、我が子よ。

Verse 32

तस्यार्थं तु मया प्रोक्तं भुंजाते तौ हि सांप्रतम् । आनंदे कानने दृष्टं तयोः कर्मसुदारुणम्

その意味はまことに我が説き明かした。あの二人はいまその果を受けている。アーナンダの森にて、彼らのきわめて恐ろしい業が顕れた。

Verse 33

तयोश्चेष्टां प्रवक्ष्यामि शृणु वत्स प्रभाषतः । कर्मभूमिरियं तात अन्या भोगार्थभूमयः

彼らそれぞれのあり方を説こう。わが言葉を聞け、我が子よ。この世は業の地（カルマ・ブーミ）であり、他の界は享受の地（ボーガ）である。

Verse 34

सर्गादीनां महाप्राज्ञ तासु गत्वा सुभुंजति । सूत उवाच । चौलदेशे महाप्राज्ञः सुबाहुर्नाम भूमिपः

大いなる賢者よ、創生などに始まるそれらの境位へ赴けば、そこでよく享受する。スータは語った。チョーラの国に、スバーフという大いに賢明な王がいた。

Verse 35

रूपवान्गुणवान्धीरः पृथिव्यां नास्ति तादृशः । विष्णुभक्तो महाप्राज्ञो वैष्णवानां च सुप्रियः

容姿端麗にして徳を備え、心は揺るがず—地上に比ぶ者なし。ヴィシュヌの帰依者にして大いなる賢者、ヴァイシュナヴァたちに深く愛された。

Verse 36

कर्मणा त्रिविधेनापि प्रध्यायन्मधुसूदनम् । अश्वमेधादिकान्यज्ञान्यजेत सकलान्नृप

王よ、行いの三つの道によってマドゥスーダナ（ヴィシュヌ）を観想する者は、アシュヴァメーダに始まるあらゆる祭祀の功徳をことごとく得る。

Verse 37

पुरोधास्तस्य चैवास्ति जैमिनिर्नाम ब्राह्मणः । स चाहूय सुबाहुं तमिदं वचनमब्रवीत्

彼にはまた、ジャイミニという名のバラモンの家付き祭司がいた。彼はスバーフを呼び寄せ、次の言葉を告げた。

Verse 38

राजन्देहि सुदानानि यैः सुखं तु प्रभुंज्यत । दानैस्तु तरते लोकान्दुर्गान्प्रेत्य गतो नरः

王よ、まことの安楽を味わうために、すぐれた布施をなせ。布施によって人はこの世を去ったのち、険しく困難な後世の諸界を渡り越える。

Verse 39

दानेन सुखमाप्नोति यशः प्राप्नोति शाश्वतम् । दानेन चातुला कीर्तिर्जायते मृत्युमंडले

施しによって人は安楽を得、久遠の名声を得る。さらに施しによって、この死すべき世に量り知れぬ誉れが生まれる。

Verse 40

यावत्कीर्तिः स्थिता चात्र तावत्कर्ता दिवं वसेत् । तद्दानं दुष्करं प्राहुर्दातुं नैव प्रशक्यते

この世にその名声がとどまるかぎり、施主はそのあいだ天界に住まう。そのような布施は、言われるように難事であり、まことに十全には施し尽くせない。

Verse 41

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन दातव्यं मानवैः सदा । सुबाहुरुवाच । दानाच्च तपसो वापि द्वयोर्मध्ये सुदुष्करम्

ゆえに人はあらゆる努力を尽くして、常に布施をなすべきである。スバーフは言った――布施と苦行の二つのうち、真の布施こそ最も難しい。

Verse 42

किं वा महत्फलं प्रेत्य तन्मे ब्रूहि द्विजोत्तम । जैमिनिरुवाच । दानान्न दुष्करतरं पृथिव्यामस्ति किंचन

「おお最勝の二度生まれよ、死後に最大の果報をもたらすものは何か、我に告げよ。」ジャイミニは言った。「この地上で布施ほど難しいものはない。」

Verse 43

राजन्प्रत्यक्षमेवैकं दृश्यते लोकसाक्षिकम् । परित्यज्य प्रियान्प्राणान्धनार्थं लोभमोहिताः

王よ、ただ一つのことが直に見られ、世のすべてがその証人である。貪欲に惑わされ、人は財のために愛しい命さえ捨てる。

Verse 44

प्रविशंति नरा लोके समुद्रमटवीं तथा । सेवामन्ये प्रपद्यंतेऽश्ववृत्तिरिति या स्थिता

世にあって、ある者は海へ、また森へと分け入り、ある者は奉仕の務めに身を寄せる。これが定まった生業、「アシュヴァ・ヴリッティ」と呼ばれる道である。

Verse 45

हिंसाप्रायां बहुक्लेशां कृषिं चैव तथा पुरा । तस्य दुःखार्जितस्यापि प्राणेभ्योपि गरीयसः

古の農耕は、多くが殺生に近く、数々の苦労に満ちていた。されど、その苦しみで得た収穫でさえ、命にも勝る尊いものと見なされる。

Verse 46

अर्थस्य पुरुषव्याघ्र परित्यागः सुदुष्करः । विशेषतो महाराज तस्य न्यायार्जितस्य च

おお人中の虎よ、財を捨てることはきわめて難しい——とりわけ大王よ、それが正しい法により得られた財であるならなおさらである。

Verse 47

श्रद्धया विधिवत्पात्रे दत्तस्यांतो न विद्यते । श्रद्धा धर्मसुता देवी पावनी विश्वतारिणी

信をもって、定められた作法により、ふさわしい受者に施された布施の功徳には終わりがない。信は女神、ダルマの娘であり、清め、全世界を渡し救う者である。

Verse 48

सावित्री प्रसवित्री च संसारार्णवतारिणी । श्रद्धया साध्यते धर्मो महद्भिर्न्नार्थराशिभिः

彼女はサーヴィトリー、またプラサヴィトリ—輪廻の大海を渡らせる者である。ダルマは信によって成就し、莫大な財の山によってではない。

Verse 49

निष्किंचनास्तु मुनयः श्रद्धाधर्मा दिवं गताः । संति दानान्यनेकानि नानाभेदैर्नृपोत्तम

無一物の牟尼たちは、信とダルマに住して天界に至った。王の中の最勝者よ、布施には多くの種類があり、さまざまな区別によって分かたれる。

Verse 50

अन्नदानात्परं नास्ति प्राणिनां गतिदाकयम् । तस्मादन्नंप्रदातव्यंपयसाचसमन्वितम्

生きとし生けるものにとって、食を施すことに勝る布施はない。それは正しい行路と安寧を授けるゆえである。ゆえに食物を、さらに乳を添えて施すべきである。

Verse 51

मधुरेणापि पुण्येन वचसा च समन्वितम् । नास्त्यन्नात्तु परं दानमिहलोके परत्र च

たとえ甘美で功徳ある言葉を添えるとしても、食の施しに勝る布施はない——この世にも、来世にも。

Verse 52

तारणाय हितायैव सुखसंपत्तिहेतवे । श्रद्धया विधिवत्पात्रे निर्मलेनापि चेतसा

解脱のため、真の福利のため、また安楽と繁栄の因として、信をもって法にかなう作法で、ふさわしい受者に施すべきである——心が清らかであっても。

Verse 53

अन्नैकस्य प्रदानस्य फलं भुंक्ते भवेन्नरः । ग्रासाद्ग्रासं प्रदातव्यं मुष्टिप्रस्थं न संशयः

人はたとえ一つの食の分け前を施すだけでも、その果報を受ける。ゆえに、ひと口ひと口と施し、ひと握り、ひと升と与えるべきである——疑いなく。

Verse 54

अक्षयं जायते तस्य दानस्यापि महाफलम् । न च प्रस्थं न वा मुष्टिं नरस्य हि न संभवेत्

その施しからは尽きることのない報いと、きわめて大いなる果が生じる。人において、プラスタの量すら、あるいは一握りすら与えられぬということはあり得ない。

Verse 55

अनास्तिक्यप्रभावेण पर्वणि प्राप्य मानवः । श्रद्धया ब्राह्मणं चैकं भक्त्या चैव प्रभोजयेत्

不信の影響によって聖なる斎日（パルヴァン）に至ったとしても、それでもなお信を具し、たとえ一人のバラモンであっても、敬虔に供養して食を施すべきである。

Verse 56

एकस्यापिप्रधानस्यअन्नस्यापिप्रजेश्वर । जन्मांतरं सुसंप्राप्य नित्यं चान्नं प्रभुंजति

おお衆生の主よ、たとえ最上の食の供養をただ一度なした功徳によっても、人は来世に幸いなる生を得て、常に豊かな食を享受する。

Verse 57

पूर्वजन्मनि यद्दत्तं भक्त्या पात्रे सकृन्नरैः । जन्मांतरं सुसंप्राप्य नित्यमेव भुनक्ति च

前生において、人がふさわしい受け手に対し、信愛をもってたとえ一度でも施したものは、来世に生を得れば、その果報を常に受ける。

Verse 58

अन्नदानं प्रयच्छंति ब्राह्मणेभ्यो हि नित्यशः । मिष्टान्नपानं भुंजंति ते नरा अन्नदायिनः

常にブラーフマナたちへ食の布施を捧げる者は、まことに甘美な食と飲み物を味わう。彼らこそ食を施す人々である。

Verse 59

अन्नमेव वदंत्येत ऋषयो वेदपारगाः । प्राणभूतं न संदेहममृताद्धि समुद्भवम्

ヴェーダに通暁した聖仙たちは宣言する。「食こそが生命そのもの」である。疑いはない。なぜならそれはアムリタ（不死の甘露）より生ずるからだ。

Verse 60

प्राणास्तेन प्रदत्ता हि येन चान्नं समर्पितम् । अन्नदानं महाराज देहि त्वं तु प्रयत्नतः

食を捧げる者こそ、まことに命の息を与える者である。ゆえに大王よ、努め励んで食の布施を行いなさい。

Verse 61

एवमाकर्ण्य वै राजा जैमिनेस्तु महात्मनः । पुनः पप्रच्छ तं विप्रं जैमिनिं ज्ञानपंडितम्

かくして大心のジャイミニの言葉を聞き終えると、王は再びその婆羅門――智慧に通じた学匠ジャイミニに問いかけた。

Verse 94

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे चतुर्नवतितमोऽध्यायः

ここに『シュリー・パドマ・プラーナ』ブーミ・カーンダ、ヴェーナ物語、グル・ティールタの功徳讃嘆、ならびにチャヴァナの物語における第九十四章は終わる。