Ekādaśī Vrata-Vidhi and the Galava–Bhadrashīla Itihāsa (Dharmakīrti before Yama)

Verse 1

सनक उवाच । इदमन्यत्प्रवक्ष्यामि व्रतं त्रैलोक्यविश्रुतम् । सर्वपापप्रशमनं सर्वकामफलप्रदम् ॥ १ ॥

サナカは言った。「今、三界に名高い別の誓戒を説こう。これは一切の罪を鎮め、あらゆる正しき願いの果を授ける。」

Verse 2

ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां चैव योषिताम् । मोक्षदं कुर्वतां भक्त्या विष्णोः प्रियतरं द्विज ॥ २ ॥

おお二度生まれの者よ。バラモン、クシャトリヤ、ヴァイシャ、シュードラ、そして女性に至るまで、解脱を授けるバクティの修行ほど、ヴィシュヌに愛されるものはない。

Verse 3

एकादशीव्रतं नाम सर्वाभीष्टप्रदं नृणाम् । कर्त्तव्यं सर्वथा विप्रविष्णुप्रीतिकरं यतः ॥ ३ ॥

「エーカーダシー」と名づけられた誓戒は、人々にあらゆる望みの成就を授ける。ゆえに、婆羅門よ、あらゆる仕方でこれを守るべきである。これこそヴィシュヌを歓喜させるからである。

Verse 4

एकादश्यां न भुञ्जीत पक्षयोरुभयोपरि । यो भुंक्ते सोऽत्र पापीयान्परत्र नरकं व्रजेत् ॥ ४ ॥

エーカーダシーの日には、上弦・下弦いずれの半月であっても食してはならない。その日に食べる者はこの世で罪深くなり、来世には地獄へ赴く。

Verse 5

उपवासफलं लिप्सुर्जह्याद्भुक्तिचतुष्टयम् । पूर्वापरदिने गत्रावहोरात्रं तु मध्यमे ॥ ५ ॥

断食の果報を求める者は、食における四種の耽溺を捨てるべきである。前日と翌日は滋味豊かな食を慎み、中日のみは昼夜を通して完全に断食せよ。

Verse 6

एकादशीदिने यस्तु भोक्तुमिच्छति मानवः । स भोक्तुं सर्वपापानि स्पृहयालुर्नसंशयः ॥ ६ ॥

エーカーダシーの日に食べたいと望む者は、疑いなく、あらゆる罪を自らに取り込んで「食らおう」と渇望する者である。

Verse 7

भवेद्दशम्यामेकाशीद्वादश्यां च मुनीश्वर । एकादश्यां निराहारो यदि मुक्तिमभीप्सति ॥ ७ ॥

聖仙の中の主よ、十日目と十二日目には一度だけ食し、十一日目（エーカーダシー）には、解脱を願うなら、無食にて過ごすべきである。

Verse 8

यानि कानि च पापानि ब्रह्महत्यादिकानि च । अन्नमाश्रित्य तिष्ठन्ति तानि विप्र हरेश्वर । एकादश्यां निराहारो यदि मुक्तिमभीप्सति ॥ ८ ॥

いかなる罪であれ――ブラフマハティヤーのごとき重罪でさえ――食に依りてまとわりつく。ゆえに、婆羅門よ、主ハリよ、解脱を願う者はエーカーダシーにおいて一切不食の斎戒を守るべし。

Verse 9

यानि कानि च पापानि ब्रह्महत्यादिकानि च । अन्नमाश्रित्य तिष्ठन्ति तानि च मुनीश्वर । एकादश्यां निराहारो यदि मुक्तिमभीप्सति ॥ ९ ॥

いかなる罪であれ――ブラフマハティヤーのごとき重罪でさえ――食に身を寄せて住する。ゆえに、牟尼の主よ、解脱を求むる者はエーカーダシーにおいて不食にとどまるべし。

Verse 10

महापातकयुक्तो वायुक्तो वा सर्व पातकैः । एकादश्यां निराहारः स्थित्वा याति परां गतिम् ॥ १० ॥

大罪（マハーパータカ）を負う者であれ負わぬ者であれ、あらゆる過失に染まる者であれ――エーカーダシーに不食を守りて住すれば、最高の境地に至る。

Verse 11

एकादशी महापुण्या विष्णोः प्रियतमा तिथिः । संसेव्या सर्वथा विप्रैः संसारच्छेदलिप्सुभिः ॥ ११ ॥

エーカーダシーは大いなる功徳に満ち、ヴィシュヌに最も愛されるティティである。輪廻（サンサーラ）の束縛を断たんと願う婆羅門ならびに一切の者は、常にこれを奉修すべし。

Verse 12

दशम्यां प्रातरुत्थाय दन्तधावनपूर्वकम् । स्नापयेद्विधिवद्विष्णुं पूजयेत्प्रयतेन्द्रियः ॥ १२ ॥

ダシャミー（第十日）には、朝早く起き、まず歯を清めてから、定められた作法に従い主ヴィシュヌを沐浴させ、諸根を制して礼拝供養すべし。

Verse 13

एकादश्यां निराहारो निगृहीतेन्द्रियो भवेत् । शयीत सन्निधौ विष्णोर्नारायणपरायणः ॥ १३ ॥

エーカーダシーの日には断食し、諸根を制し、ナーラーヤナに全託して、主ヴィシュヌの御前で夜を過ごすべきである。

Verse 14

एकादश्यां तथा स्नात्वा संपूज्य च जनार्दनम् । गन्धपुष्पादिभिः सम्यक् ततस्त्वे वसुदीरयेत् ॥ १४ ॥

エーカーダシーの日、沐浴ののち、香・花などをもってジャナールダナを正しく供養し、その後「ヴァス…」に始まる句を唱えるべきである。

Verse 15

एकादश्यां निराहारः स्थित्वाद्याहं परेऽहनि । भोक्ष्यामि पुण्डरीकाक्ष शरणं मे भवाच्युत ॥ १५ ॥

「エーカーダシーにて無食を守り、今日、翌日に食をいただきます。蓮華の眼の主よ、アチュタよ、どうか我が帰依処となり給え。」

Verse 16

इमं मन्त्रं समुच्चाय देव देवस्य चक्रिणः । भक्तिभावेन तुष्टात्मा उपवासं समर्पयेत् ॥ १६ ॥

この輪（チャクラ）を持つ主、神々の神のこの真言を正しく唱え、バクティによって心満ち足りた者は、その断食を供養として捧げるべきである。

Verse 17

देवस्य पुरतः कुर्याज्जागरं नियतो व्रती । गीतैर्वाद्यैश्च नृत्यैश्च पुराणश्रवणादिभिः ॥ १७ ॥

戒を守る行者は、神像の御前で夜通し覚醒して、信愛の歌、楽器の奏、舞、そしてプラーナ聴聞などの行に励むべきである。

Verse 18

ततः प्रातः समुत्थाय द्वादशीदिवसे व्रती । स्नात्वा च विधिवद्विष्णुं पूजयत्प्रयतेन्द्रियः ॥ १८ ॥

それから、ドヴァーダシーの日の早朝に誓戒を守る者は起き、沐浴してのち、諸根を慎み制して、正しい作法によりヴィシュヌを礼拝すべきである。

Verse 19

पञ्चामृतेन संस्नाप्य एकादश्यां जनार्द्दनम् । द्वादश्यां पयसा विप्र हरिसारुपप्यमश्नुते ॥ १९ ॥

おお婆羅門よ、エーカーダシーに五甘露（パンチャームリタ）でジャナールダナ（ヴィシュヌ）を沐浴させ、ドヴァーダシーに乳で沐浴させる者は、ハリと同じ相貌を得る。

Verse 20

अज्ञानतिमिरान्धस्य व्रतेनानेन केशव । प्रसीद सुमुखो भूत्वा ज्ञानदृष्टिप्रदो भव ॥ २० ॥

おおケーシャヴァよ、我は無明の闇により盲となれり。この誓戒によって、どうか慈悲を垂れ、和やかに恵み、真知を見通す智慧の眼を授けたまえ。

Verse 21

एवं विज्ञाप्य विप्रेन्द्र माधवं सुसमाहितः । ब्रह्मणान्भोजयेच्छक्त्या दद्याद्वै दक्षिणां तथा ॥ २१ ॥

かくして、婆羅門の中の最勝者よ、よく心を収めてマーダヴァに申し上げ招請したのち、力に応じて婆羅門たちに食を施し、同様に相応のダクシナー（布施）を捧げるべきである。

Verse 22

ततः स्वबन्धुभिः सार्द्धं नारायणपरायणः । कृतपञ्चमहायज्ञः स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः ॥ २२ ॥

そののち、ナーラーヤナに一心に帰依し、五つの大いなる日々の供犠を成し終えたなら、自ら親族とともに食事をとり、言葉を慎んで控えめにすべきである。

Verse 23

एवं यः प्रयतः कुर्यात्पुण्यमेकादशीव्रतम् । स याति विष्णुभवनं पुनरावृत्तिदुर्लभम् ॥ २३ ॥

かくして、慎み深く自制して功徳あるエーカーダシーの誓戒を修する者は、ヴィシュヌの御住処に至る。そこから再び輪廻へ戻ることはきわめて難しい。

Verse 24

उपवासव्रतपरो धर्मकार्यपरायणः । चाण्डालान्पतितांश्चैव नेक्षेदपि कदाचन ॥ २४ ॥

断食の誓いに専心し、ダルマの務めに励む者は、いかなる時も、チャンダーラや正しい行いから堕した者を、たとえ一目たりとも見てはならない。

Verse 25

नास्तिकान्भिन्नमर्योदान्निन्दकान्पिशुनांस्तथा । उपवास व्रतपरो नालपेच्च कदाचन ॥ २५ ॥

断食と聖なる誓戒に励む者は、ナースティカ（不信の者）、礼の境界を破る者、誹謗する者、悪意の密告者と語らってはならない。また、いかなる時も無駄口に耽ってはならない。

Verse 26

वृषलीसूतिपोष्टारं वृषलीपतिमेव च । अयाज्ययाजकं चैव नालपेत्सर्वदा व्रती ॥ २६ ॥

誓戒を守る者は、シュードラの女（ヴリシャリー）の子を養う者、シュードラの女の夫、また供養にふさわしくない者のために祭祀を行う祭官と、常に語り合ってはならない。

Verse 27

कुण्डाशिनं गायकं च तथा देवलकाशिनम् । भिषजं काव्यकर्त्तारं देवद्विजविरोधिनम् ॥ २७ ॥

クンダ（不正・無許可の祭火）からの供食を口にする者、職業歌手、デーヴァラカとして寺院奉仕で生計を立てる者、（この文脈での）医業を生業とする者、利のために詩を作る者、そして神々とドヴィジャ（再生者）に敵対する者は避けるべきである。

Verse 28

परान्नलोलुपं चैव परस्त्रीनिरतं तथा । व्रतोपवासनिरतो वाङ्मात्रेणापि नार्चयेत् ॥ २८ ॥

他人の食を貪り、他人の妻に溺れ、あるいは内なる清浄を欠いたまま誓戒と断食にのみ没頭する者は、たとえ言葉だけであっても主を礼拝してはならない。

Verse 29

इत्येवमादिभिः शुद्धो वशी सर्वहिते रतः । उपवासपरो भूत्वा परां सिद्धिमवान्पुयात् ॥ २९ ॥

このような修行によって清められ、自制を得て、あらゆる生きとし生けるものの利益に励む者は、断食に専心するならば、最上の霊的成就に到達する。

Verse 30

नास्ति गङ्गासमं तीर्थं नास्ति मातृसमोगुरुः । नास्तु विष्णुसमं दैवं तपो नानशनात्परम् ॥ ३० ॥

ガンガーに等しい聖地はなく、母に等しい師はない。ヴィシュヌに等しい神はなく、断食に勝る苦行もない。

Verse 31

नास्ति क्षमासमा माता नास्ति कीर्तिसमं धनम् । नास्ति ज्ञानसमो लाभो न च धर्म समः पिता ॥ ३१ ॥

赦しに等しい母はなく、誉れに等しい財はない。知に等しい利得はなく、ダルマに等しい父もない。

Verse 32

न विवेकसमो बन्धुनैकादश्याः परं व्रतम् । अत्राप्युदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् ॥ ३२ ॥

ヴィヴェーカ（識別の智慧）に等しい友はなく、エーカーダシーの守持に勝る誓戒もない。この件に関連して、古来の伝承（イティハーサ）をも引いて語ろう。

Verse 33

संवादं भद्रशीलस्य तत्पितुर्गालवस्य च । पुरा हिगालवो नाम मुनिः सत्यपरायणः ॥ ३३ ॥

いにしえ、真実にひたすら帰依する「ガーラヴァ」という牟尼がいた。これは子バドラシーラと父ガーラヴァとの対話である。

Verse 34

उवास नर्मदातीरे शान्तो दान्तस्तपोनिधिः । बहुवृक्षसमाकीर्णे गजभल्लुनिषेविते ॥ ३४ ॥

彼はナルマダー河のほとりに住み、静謐にして自制し、苦行の宝蔵であった。そこは多くの樹々が茂り、象や熊がしばしば訪れる地であった。

Verse 35

सिद्धचारणगन्धर्व यक्षविद्याधरान्विते । कन्दमूलफलैः पूर्णे मुनिवृन्दनिषेदिते ॥ ३५ ॥

そこにはシッダ、チャーラナ、ガンダルヴァ、ヤクシャ、ヴィディヤーダラが住み、球根・根・果実に満ち、無数の牟尼たちが憩う場となっていた。

Verse 36

गालवो नाम विप्रेन्द्रो निवासमकरोच्चिरम् । तस्याभवद्भद्रशील इति ख्यातः सुतो वशी ॥ ३६ ॥

「ガーラヴァ」という最勝のバラモンは、そこに久しく住まいを定めた。彼には自制ある子が生まれ、その名はバドラシーラとして知られた。

Verse 37

जांतिस्मरो महाभागो नारायणपरायणः । बालक्रीडनकालेऽपि भद्रशीलो महामतिः ॥ ३७ ॥

バドラシーラは前生を憶える大いなる福徳の人で、ナーラーヤナにひたすら帰依していた。幼き日の遊びの時でさえ、気高い行いと高邁な智慧を備えていた。

Verse 38

मृदा च विष्णोः प्रतिमां कृत्वा पूजयते क्षणम् । वयस्यान्बोधयेच्चापि विष्णुः पूज्यो नरैः सदा ॥ ३८ ॥

たとえ土でヴィシュヌの御像を作り、ほんの一瞬だけ礼拝したとしても、さらに仲間に教え諭すならば、（それは）人々が常にヴィシュヌを礼拝すべきことを示すのである。

Verse 39

एकादशीव्रतं चैव कर्त्तव्यमपि पण्डितैः । एवं ते बोधितास्तेन शिशवोऽपि मुनीश्वर ॥ ३९ ॥

「エーカーダシーの誓戒は、学識ある者でさえ必ず守るべきである。かくして、聖仙の主よ、彼に教え諭され、幼子でさえ悟りを得た。」

Verse 40

हरिं मृदैव निर्माय पृथक्संभूय वा मुदा । अर्चयन्ति महाभागा विष्णुभक्तिपरायणाः ॥ ४० ॥

大いなる福徳を得て、ヴィシュヌへのバクティに専心する者たちは、土でハリの御像を作り、あるいは喜びをもって別々に集い、彼を礼拝する。

Verse 41

नमस्कुर्वन्भद्रमतिर्विष्णवे सर्वविष्णवे । सर्वेषां जगतां स्वस्ति भूयादित्यब्रवीदिदम् ॥ ४१ ॥

吉祥なる思いをもって、彼はヴィシュヌ—遍く満ちるヴィシュヌ—に恭しく礼拝し、こう言った。「すべての世界に安寧と繁栄があらんことを。」

Verse 42

क्रीडाकाले मुहूर्तं वा मुहूर्तार्द्धमथापि वा । एकादशीति संकल्प्यव्रतं यच्छति केशवे ॥ ४२ ॥

遊びの最中であっても、一ムフールタであれ半ムフールタであれ、「これはエーカーダシーである」と決意し、その誓いをケーシャヴァに捧げるなら、それは彼に捧げられた斎戒となる。

Verse 43

एवं सुचरितं दृष्ट्वा तनयं गालवो मुनिः । अपृच्छद्विस्मयाविष्टः समालिंग्य तपोनिधिः ॥ ४३ ॥

かくも優れた我が子の行いを見て、苦行の宝庫なる聖仙ガーラヴァは彼を抱きしめ、驚嘆に満ちて問いかけた。

Verse 44

गालव उवाच । भद्रशील महाभाग भद्रशीलोऽसि सुव्रत । चरितं मंगलं यत्ते योगिनामपि दुर्लभम् ॥ ४४ ॥

ガーラヴァは言った。「ああ、善き品性の大いなる幸運者よ。まことに汝は吉祥なる行いを備え、堅固なる誓戒を守る。汝のこの清浄で瑞祥の生き方は、ヨーギーにさえ得難い。」

Verse 45

हरिपूजापरो नित्यं सर्वभूतहितेरतः । एकादशीव्रतपरो निषिद्धाचारवर्जितः । निर्द्धन्द्वो निर्ममः शान्तो हरिध्यानपरायाणः ॥ ४५ ॥

常にハリの礼拝に専心し、あらゆる生きとし生けるものの利益を願い、エーカーダシーの誓戒に堅く、禁じられた行いを退ける。二元の対立を離れ、我がものの執着なく、寂静にして、ただハリへの禅想に帰依する。

Verse 46

एवमेतादृशी बुद्धिः कथं जातार्भकस्यते । विनापि महतां सेवां हरिभक्तिर्हि दुर्लभा ॥ ४६ ॥

なお幼子である汝に、かくも高貴な बुद्धि（悟りの知）がいかにして生じたのか。ハリへのバクティはまことに得難い—大聖者に仕え、その交わりを得てもなお稀なのだ。

Verse 47

स्वभावतो जनस्यास्य ह्यविद्याकामकर्मसु । प्रवर्त्तते मतिर्वत्स कथं तेऽलौकिकी कृतिः ॥ ४७ ॥

本性として、人々の心は、わが子よ、無明・欲・業へと向かいがちである。しかるに、汝の行いと成就はいかにしてかくも世を超えた非凡となったのか。

Verse 48

सत्सङ्गेऽपि मनुष्याणां पूर्वपुण्यातिरेकतः । जायते भगवद्भक्तिस्तदहं विस्मयं गतः ॥ ४८ ॥

たとえ人々がサットサンガ（善き者との交わり）を得ても、バガヴァーンへのバクティは、前世の功徳が豊かに満ちるときにのみ生じる。これを見て、私は驚嘆に満たされた。

Verse 49

पृच्छामि प्रीतिमापन्नस्तद्भवान्वक्तुमर्हति । भद्रशीलो मुनिश्रेष्टः पित्रैवं सुविकल्पितैः ॥ ४९ ॥

親愛の情に満たされて私は問う。どうかお説き示しください。おお、賢者の最上、吉祥なる行いの方よ—これは父が深く思惟し、よく構想したことなのです。

Verse 50

जातिस्मरः सुकृतात्मा हृष्टप्रहसिताननः । स्वानभ्रुतं यथाव्रतं सर्वं पित्रे न्यवेदयत् ॥ ५० ॥

前生を想起し、心に善を宿し、喜びと柔らかな微笑みに輝く顔で、彼は父にすべてを告げた—起こったとおりに、そして自ら受けた誓戒（ヴラタ）にかなうように。

Verse 51

भद्रशील उवाच । श्रृणु तात मुनिश्रेष्ट ह्यनुभूतं मया पुरा । जातिस्मरत्वाज्जानामि यमेन परिभाषितम् ॥ ५१ ॥

バドラシーラは言った。「聞きなさい、わが子よ—おお、賢者の最上よ—かつて私が自ら体験したことを。前生を憶えているゆえに、ヤマが語った言葉を私は知っている。」

Verse 52

एतच्छ्रत्वा महाभागो गालवो विस्मयोन्वितः । उवाच प्रीतिमापन्नो भद्रशीलं महामतिम् ॥ ५२ ॥

これを聞いて、幸いなるガーラヴァは驚嘆に満たされ、喜びをもって高貴にして大いなる思慮を備えたバドラシーラに語りかけた。

Verse 53

गालव उवाच । कस्त्वं पूर्वं महाभाग किमुक्तं च यमेन ते । कस्य वा केन वा हेतोस्तत्सर्वं वक्तुमर्हसि ॥ ५३ ॥

ガーラヴァは言った。「おお大いに幸いなる者よ、そなたは以前いかなる者であったのか。ヤマはそなたに何を告げたのか。誰のため、あるいは何の理由によって、この一切が起こったのか。どうかすべてを語ってくれ。」

Verse 54

भद्रशील उवाच । अहमासं पुरा तात राजा सोमकुलोद्भवः । धर्मकीर्तिरिति ख्यातो दत्तात्रेयेण शासितः ॥ ५४ ॥

バドラシーラは言った。「愛しき者よ、昔わたしは月の王統（ソーマ族）に生まれた王であった。ダルマキールティと名高く、ダッタートレーヤにより教え導かれ、戒められた。」

Verse 55

नव वर्षसहस्त्राणि महीं कृत्स्त्रमपालयम् । अधर्माश्च तथा धर्मा मया तु बहवः कृताः ॥ ५५ ॥

九千年のあいだ、わたしは全地を治め守護した。しかもわたしは、アダルマとダルマ、両方の行いを数多く為してしまったのだ。

Verse 56

ततः श्रिया प्रमत्तोऽहं बह्वधर्मम कारिषम् । पाषण्डजनसंसर्गात्पाषण्डचरितोऽभवम् ॥ ५६ ॥

そののち、繁栄の光に酔いしれて、わたしは多くのアダルマを行った。さらにパーシャṇḍa（邪見の徒）と交わったため、わたし自身も邪道のふるまいを身につけてしまった。

Verse 57

पुरार्जितानि पुण्यानि मया तु सुबहून्यपि । पाषण्डैर्बाधितोऽहं तु वेदमार्गं समत्यजम् ॥ ५७ ॥

かつて積み重ねた功徳は多かったにもかかわらず、パーシャṇḍa（邪見の者）に悩まされ惑わされて、わたしはヴェーダの道をすっかり捨て去ってしまった。

Verse 58

मखाश्च सर्वे विध्वस्ता कूटयुक्तिविदा मया । अधर्मनिरतं मां तु दृष्ट्वा महेशजाः प्रजाः ॥ ५८ ॥

あらゆる供犠（ヤジュニャ）は、曲がった策に長けたこの私によって滅ぼされた。さらに、マヘーシャより生まれた衆生が、私がアダルマに耽るのを見て、彼らもまたアダルマへと傾いた。

Verse 59

सदैव दुष्कृतं चक्रुः षष्टांशस्तत्रमेऽभवत् । एवं पापसमाचारो व्यसनाभिरतः सदा ॥ ५९ ॥

彼らは常に悪しき行いをなした。その事において、六十分の一の分け前が私に帰した。かくして、罪の振る舞いを常の道とする者は、いつも諸々の悪癖に溺れ続けた。

Verse 60

मृगयाभिररतो भूत्वा ह्येकदा प्राविशं वनम् । ससैन्योऽहं वने तत्र हत्वा बहुविधान्मृगान् ॥ ६० ॥

ある時、狩猟に心を奪われて私は森へ入った。そこでその森において、私は軍勢を伴い、さまざまな野獣を数多く殺した。

Verse 61

क्षुत्तृट्परिवृतः श्रांतो रेवातीरमुपागमम् । रवितीक्ष्णातपक्लांतो रेवायां स्नानमाचरम् ॥ ६१ ॥

飢えと渇きに包まれ、疲れ果てて、彼はレーヴァー河の岸へと至った。太陽の鋭い熱に倦み、レーヴァーの流れにて沐浴を行った。

Verse 62

अदृष्टसैन्य एकाकी पीड्यमानः क्षुधा भृशम् ॥ ६२ ॥

軍勢の姿は見えず、ただ独り。彼は激しい飢えに苛まれ、甚だしく苦しめられていた。

Verse 63

समेतास्तत्र ये केचिद्रेवातीरनिवासिनः । एकादशीव्रतपरा मया दृष्ट्वा निशामुखे ॥ ६३ ॥

そこで、夜の訪れが近づくころ、レーヴァー河の岸に住む人々のうち幾人かが集い、エーカーダシーの誓戒に篤く励んでいるのを私は見た。

Verse 64

निराहारश्च तत्राहमेकाकी तज्जनैः सह । जागरं कृतवांश्वापि सेनया रहितो निशि ॥ ६४ ॥

そこで私は断食して留まり、独りでありながらもその人々と共にいた。さらに夜には、軍勢を伴わずとも、眠らずにジャーガラ（夜の覚醒の勤行）を行った。

Verse 65

अध्वश्रमपरिश्रांतः क्षुत्पिपासाप्रपीडितः । तत्रैव जागरान्तेऽहं तातपंचत्वमागतः ॥ ६५ ॥

旅の疲れに打ちひしがれ、飢えと渇きに責め立てられた私は、まさにその場で——夜の覚醒の終わりに——愛しき者よ、パンチャトヴァ（五重の苦患）の境地に至った。

Verse 66

ततो यमभटैर्बद्धो महादंष्ट्राभयंकरैः । अनेकक्लेशसंपन्नमार्गेणाप्तो यमांतिकम् । दंष्ट्राकरालवदनमपश्यं समवर्तिनम् ॥ ६६ ॥

その後、巨大な牙をもつ恐るべきヤマの使者（ヤマバタ）に縛られ、数多の苦痛に満ちた道を通ってヤマの御前へと連れ去られた。そこで私は、牙をむき出しにした恐ろしい顔のサマヴァルティン――死の主――を見た。

Verse 67

अथ कालिश्चित्रगुप्तमाहूयेदमभाषत । अस्य शिक्षाविधानं च यथावद्वद पंडित ॥ ६७ ॥

そのときカーリーはチトラグプタを呼び寄せ、こう告げた。「学識ある者よ、この者に対する教戒（シクシャー）の規則と方法を、正しく述べよ。」

Verse 68

एवमुक्तश्चित्रगुप्तो धर्मराजेन सत्तम । चिरं विचारयामास पुनश्चेदमभाषत ॥ ६८ ॥

このようにダルマラージャに告げられると、チトラグプタは――おお、徳ある者の中の最勝よ――久しく思案し、やがて再び次の言葉を述べた。

Verse 69

असौ पापरतः सत्यं तथापि श्रृणु धर्मप । एकादश्यां निराहारः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ६९ ॥

まことにこの者は罪に耽る者である。されど聞け、法を知る者よ――エーカーダシーの日に断食して食を絶てば、あらゆる罪より解き放たれる。

Verse 70

एष रेवातटे रम्ये निराहारो हरेर्दिने । जागरं चोपवासं च कृत्वा निष्पापतां गतः ॥ ७० ॥

麗しきレーヴァー河の岸辺にて、ハリの聖なる日に彼は断食した。夜の覚醒（ジャーガラ）と斎戒（ウパヴァーサ）を成し遂げ、罪なき境地に至った。

Verse 71

यानि कानि च पापानि कृतानि सुबहूनि च । तानि सर्वाणि नष्टानि ह्युपवासप्रभावतः ॥ ७१ ॥

いかなる罪であれ、どれほど多く犯したとしても、それらはすべて、斎戒（ウパヴァーサ）の力によってまことに滅び去る。

Verse 72

एवमुक्तो धर्मराजश्चित्रगुप्तेन धीमता । ननाम दंडवद्भूमौ ममाग्रे सोऽनुकंपितः ॥ ७२ ॥

賢きチトラグプタにこのように告げられると、ダルマラージャは憐れみに心を動かされ、我が前にて杖のごとく地に伏して礼拝した。

Verse 73

पूजयामास मां तत्र भक्तिभावेन धर्मराट् । ततश्च स्वभटान्सर्वानाहूयेदमुवाच ह ॥ ७३ ॥

その場で、正しき王ダルマラート（Dharmarāṭ）は、バクティの心をもって私を礼拝した。ついで自らの従者を皆呼び集め、次の言葉を告げた。

Verse 74

धर्मराज उवाच । श्रृणुध्वं मद्वचो दूता हितं वक्ष्याम्यनुत्तममम् । धर्ममार्गरतान्मर्त्यान्मानयध्वं ममान्तिकम् ॥ ७४ ॥

ダルマラージャは言った。「使者たちよ、我が言葉を聞け。最上の利益となることを告げよう。ダルマの道に励む人々を、敬意をもって我がもとへ連れて来よ。」

Verse 75

ये विष्णुपूजनरताः प्रयताः कृतज्ञाश्चैकादशीव्रतपरा विजितेन्द्रियाश्च । नारायणाच्युतहरे शरणं भवेति शान्ता वदन्ति सततं तरसा त्यजध्वम् ॥ ७५ ॥

ヴィシュヌ礼拝に励む者たち—慎み深く、恩を知り、エーカーダシーの誓戒に専念し、諸根を制した者たち—は、常に静かにこう唱える。「ナラーヤナ、過ちなきハリ（アチュタ）にこそ帰依あれ。」ゆえに、他の執着を速やかに捨てよ。

Verse 76

नारायणाच्युत जनार्दन कृष्ण विष्णो पद्मेश पद्मजपितः शिव शंकरेति । नित्यं वदंत्यखिललोक हिताः प्रशान्ता दूरद्भटास्त्यजता तान्न ममैषु शिक्षा ॥ ७६ ॥

「ナーラーヤナ」「アチュタ」「ジャナールダナ」「クリシュナ」「ヴィシュヌ」；「パドメーシャ」；「シヴァ」「シャンカラ」—万界の利益を願う寂静の賢者たちは、かくのごとき神聖なる御名を常に唱える。だが、そのような高貴で無畏の人々を捨てて遠ざかる者には、この件について私から授ける教えはない。

Verse 77

नारायणार्पितकृतान्हरिभक्तिभजः स्वाचारमार्गनिरतान् गुरुसेवकांश्च । सत्पात्रदान निरतांश्च सुदीनपालान्दूतास्त्यजध्वमनिशं हरिनामसक्तान् ॥ ७७ ॥

使者たちよ、常に避けよ、ナーラーヤナにすべての行いを捧げる者たちを—ハリのバクタであり、正しき行いの道に住し、グルに奉仕し、ふさわしき器へ布施に励み、真に困窮する者を守り、つねにハリの御名に心を結ぶ者たちを。

Verse 78

पाषंडसङ्गरहितान्द्विजभक्तिनिष्ठान्सत्संगलोलुपतरांश्च तथातिथेयान् । शंभौ हरौ च समबुद्धिमतस्तथैव दूतास्त्यजध्वमुपकारपराञ्जनानाम् ॥ ७८ ॥

おお使者たちよ、利己のために「善」をなす者を避けよ。むしろ、異端の交わりを離れ、二度生まれ（婆羅門）への敬虔に堅く、善人のサットサンガを慕い、客人を敬い、シャンブ（シヴァ）とハリ（ヴィシュヌ）を等しい心で崇める者を求めよ。

Verse 79

ये वर्जिता हरिकथामृतसेवनैश्च नारायणस्मृतिपरायणमानसैश्च । विप्रेद्रपादजलसेचनतोऽप्रहृष्टांस्तान्पापिनो मम भटा गृहमानयध्वम् ॥ ७९ ॥

「我が従者たちよ、我が住処へ罪人どもを連れて来い。ハリの聖なる物語の甘露を味わうことから退けられ、ナーラーヤナの憶念に心を捧げず、最上の婆羅門の御足を洗った水を注がれても歓喜しない者たちを。」

Verse 80

ये मातृतातपरिभर्त्सनशीलिनश्च लोकद्विषो हितजनाहितकर्मणश्च । देवस्वलोभनिरताञ्जननाशकर्तॄनत्रानयध्वमपराधपरांश्च दूताः ॥ ८० ॥

「使者たちよ、ここへ連れて来い。母と父を常に罵る者、世を憎み善人の利益に背く行いをする者、神々の財を貪る者、生命を滅ぼす者――罪過に染まりきった者すべてを。」

Verse 81

एकादशीव्रतपराङ्मुखमुग्रशीलं लोकापवादनिरतं परनिंदकं च । ग्रामस्य नाशकरमुत्तमवैरयुक्तं दूताः समानयत विप्रधनेषु लुब्धम् ॥ ८१ ॥

使者たちは、その男を連れて来た。エーカーダシーの誓戒に背き、性は荒く、世をそしり他者を非難することに耽り、村を滅ぼし、激しい怨みの鎖に縛られ、婆羅門の財に貪欲であった者である。

Verse 82

ये विष्णुभक्तिविमुखाः प्रणमंति नैव नारायणं हि शरणागतपालकं च । विष्ण्वालयं च नहि यांति नराः सुमूर्खास्तानानयध्वमतिपापरतान्प्रसाह्य ॥ ८२ ॥

ヴィシュヌへのバクティに背を向ける者は、帰依する者を守護するナーラーヤナに決して礼拝しない。かくも甚だしく迷える者は、ヴィシュヌの御住処に到達できぬ。大罪に耽る者どもを引きずってここへ連れて来て、制止せよ。

Verse 83

एवं श्रुतं यदा तत्र यमेन परिभाषितम् । मयानुतापदग्धेन स्मृतं तत्कर्म निंदितम् ॥ ८३ ॥

その場でヤマがこのように語るのを聞いたとき、私は—悔恨に焼かれて—自らの非難すべき行いを思い出した。

Verse 84

असत्कर्मानुतापेन सद्धर्मश्रवणेन च । तत्रैव सर्वपापानि निःशेषाणि गतानि मे ॥ ८४ ॥

悪しき行いへの悔悟と、真のダルマを聴聞することによって、その場で私の罪は余すところなく消え去った。

Verse 85

पापशेषाद्विनिर्मुक्तं हरिसारुप्यतां गतम् । सहस्रसूर्यसंकाशं प्रणनाम यमश्च तम् ॥ ८५ ॥

罪の最後の残滓すら離れ、ハリと同相（サールूपヤ）に至り、千の太陽のごとく輝くその解脱者に、ヤマさえも礼拝してひれ伏した。

Verse 86

एवं दृष्ट्वा विस्मितास्ते यमदूता भयोत्कटाः । विश्वासं परमं चक्रुर्यमेन परिभाषिते ॥ ८६ ॥

このように見て、ヤマの使者たちは恐れと驚きに震えつつ、ヤマが語った言葉に最高の信を置いた。

Verse 87

ततः संपूज्य मां कालो विमानशतसंकुलम् । सद्यः संप्रेषयामास तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ ८७ ॥

それからカーラ（時）は、しかるべく私を敬い、数百のヴィマーナが群れ集う中、ただちに私をヴィシュヌの至上の住処へと遣わした。

Verse 88

विमानकोटिभिः सार्द्धं सर्वभोगसमन्वितैः । कर्मणा तेन विप्रर्षे विष्णुलोके मयोषितम् ॥ ८८ ॥

おお、最勝のバラモンの聖仙よ。その功徳ある行いによって、私はヴィシュヌの世界に住し、無数億の天の飛行宮（ヴィマーナ）に伴われ、あらゆる享楽を具えていた。

Verse 89

कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च । स्थित्वा विष्णुपदं पश्चादिंद्रलोकमुपगमम् ॥ ८९ ॥

ヴィシュヌの御足の境（ヴィシュヌパダ）に、千億劫、さらに百億劫のあいだ住したのち、やがてインドラの世界へと赴いた。

Verse 90

तत्रापि सर्वभोगाढ्यः सर्वदेवनमस्कृतः । तावत्कालं दिविस्थित्वा ततो भूमिमुपागतः ॥ ९० ॥

そこでもまた、あらゆる享楽に満ち、諸天に礼敬された。その定められた期間、天界に住したのち、私は再び地上へと戻った。

Verse 91

अत्रापि विष्णुभक्तानां जातोऽहं भवतां कुले । जातिस्मरत्वाडज्जानामि सर्वमेतन्मुनीश्वर ॥ ९१ ॥

この世においても、私はヴィシュヌの भक्त（信愛者）たちの家系に生まれた。前生を憶える力を具えるゆえに、ああ、牟尼の主よ、私はこれらすべてを知っている。

Verse 92

तस्माद्विष्ण्वर्चनोद्योगं करोमि सह बालकैः । एकादशीव्रतमिदमिति न ज्ञातवान्पुरा ॥ ९२ ॥

ゆえに私は子らと共に、ヴィシュヌへの礼拝に励む。かつては、この行がエーカーダシーの誓戒（ヴラタ）であることを知らなかったのだ。

Verse 93

जातिस्मृतिप्रभावेण तज्ज्ञातं सांप्रतं मया । अत्र स्वेनापि यत्कर्म कृतं तस्य फलं त्विदम् ॥ ९३ ॥

前世を想起する力によって、今わたしはそれを知った。ここに現れているこの果報こそ、今生において自ら行った業の結果である。

Verse 94

एकादशीव्रतं भक्त्या कुर्वतां किमुत प्रभो । तस्माच्चरिष्ये विप्रेंद्र शुभमेकादशीव्रतम् ॥ ९४ ॥

主よ、信愛（バクティ）をもってエーカーダシーの誓戒を守る者について、なお何を語り得ようか。ゆえに、婆羅門の中の最勝者よ、私は吉祥なるエーカーダシーの誓戒を修めよう。

Verse 95

विष्णुपूजां चाहरहः परमस्थानकांक्षया । एकादशीव्रतं यत्तु कुर्वंति श्रद्धया नराः ॥ ९५ ॥

至上の住処を願い、人々は日々ヴィシュヌを礼拝し、また信をもってエーカーダシーの誓戒を守る。

Verse 96

तेषां तु विष्णुभवनं परमानंददायकम् । एवं पुत्रवचः श्रुत्वा संतुष्टो गालवो मुनिः ॥ ९६ ॥

彼らにとって、ヴィシュヌの御住処は至上の歓喜を授けるところである。かくして息子の言葉を聞き、聖仙ガーラヴァは満ち足りた。

Verse 97

अवाप परमां तुष्टिं मनसा चातिहर्षितः । मज्जन्म सफलं जातं मद्धंशः पावनीकृतः ॥ ९७ ॥

彼は至上の満足を得て、心の内に大いなる歓喜を覚えた。「我が生は実りを得た。わが家系は清められた。」

Verse 98

यतस्त्वं मद्गृहे जातो विष्णुभक्तिपरायणः । इति संतुष्टचित्तस्तु तस्य पुत्रस्य कर्मणा ॥ ९८ ॥

「汝はわが家に生まれ、ヴィシュヌへのバクティに全身を捧げる者である」—そう思い、その子の行いによって彼の心は満ち足りた。

Verse 99

हरिपूजाविधानं च यथावत्समबोधयत् । इत्येतत्ते मुनिश्रेष्ट यथावत्कथितं मया । संकोचविस्तराभ्यां च किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ९९ ॥

ハリ（Hari）礼拝の正しい作法は、しかと余すところなく説き明かした。ゆえに、最勝の牟尼よ、要略と詳説の両面において、私はすべてを正しく語った。なお何を聞きたいのか。