Adhyaya 74: King Svarashtra, the Deer-Queen’s Curse, and the Rise of Tamasa Manu

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे औत्तममन्वन्तरे त्रिसप्ततितमोऽध्यायः चतुःसप्ततितमोऽध्यायः—७४ । मार्कण्डेय उवाच । राजाभूद्विख्यातः स्वराष्ट्रो नाम वीर्यवान् । अनेकयज्ञकृत् प्राज्ञः संग्रामेष्वपराजितः ॥

かくして『聖マールカンデーヤ・プラーナ』、アウッタマ・マンヴァンタラにおいて第七十三章は終わり、第七十四章が始まる。マールカンデーヤは語った。「スヴァラーシュトラという名高き王がいた。武勇にすぐれ、多くの祭祀を修し、賢明で、戦において不敗であった。」

Verse 2

तस्यायुḥ सुमहत्प्रादात् मन्त्रिणाराधितो रविः । पत्नीणाञ्च शतं तस्य धन्यानामभवद् द्विज ॥

その大臣が日神ラヴィを敬い鎮めたので、日神は彼にきわめて大いなる長寿を授けた。さらに彼には幸運なる妃が百人いた、ああ二度生まれの者（ブラーフマナ）よ。

Verse 3

तस्य दीर्घायुṣः पत्न्यो नातिदीर्घायुṣो मुने । कालेन जग्मुर्निधनं भृत्यमन्त्रिजनास्तथा ॥

おお聖仙よ、その長寿の王の妃たちは長寿ではなく、時の経過とともに死へと赴いた—同様に、彼の従者や大臣、その他の人々もまた然りであった。

Verse 4

स भार्याभिस्तथायुक्तो भृत्यैश्च सहजन्मभिः । उद्विग्नचेताः संप्राप वीर्यहानिमहर्निशम् ॥

妃たちと、彼と同時代に生まれた従者（久しく連れ添う者）に囲まれていながら、彼の心は不安に沈み、昼夜を問わず気力は衰えていった。

Verse 5

तं वीर्यहीनं निभृतैर्भृत्यैस्त्यक्तं सुदुःखितम् । अनन्तरो विमर्दाख्यो राज्याच्च्यावितवांस्तदा ॥

彼が気力を失い—屈服して臆した家臣らに見捨てられ、大いなる悲嘆に沈んだとき—ヴィマルダと呼ばれるアナンタラが彼を国土から追放した。

Verse 6

राज्याच्च्युतः सोऽपि वनं गत्वा निर्विण्णमानसः । तपस्तेपे महाभागे वितस्तापुलिने स्थितः ॥

国を追われた彼は、倦み疲れた心のまま森へ赴き、ヴィタスター河の祝福された砂州に立って苦行を修した。

Verse 7

ग्रीष्मे पञ्चतमा भूत्वा वर्षास्वभ्रावकाशिकः । जलशायी च शिशिरे निराहारो यतव्रतः ॥

夏には「五火」の苦行を修し、雨季には露天の空の下に身をさらし、冬には水中に横たわった。彼は断食し、誓戒に堅固であった。

Verse 8

ततस्तपस्यतस्तस्य प्रावृट्काले महाप्लवः । बभूवानुदिनं मेघैर्वर्षद्भिरनुसन्ततम् ॥

そのとき、彼が苦行を行っている最中、雨季（モンスーン）に雲が日ごとに絶え間なく雨を注ぎ、大洪水が起こった。

Verse 9

न दिग्विज्ञायते पूर्वा दक्षिणा वा न पश्चिमा । नोत्तरा तमसा सर्वमनुलिप्तमिवाभवत् ॥

東も南も西も北も、いずれの方角も見分けられず、万物は闇に塗りつぶされたかのようであった。

Verse 10

ततोऽतिपूरेण नृपः स नद्याः प्रेरितस्तटम् । प्रार्थयन्नापि नावाप ह्रियमाणो महीपतिः ॥

そのとき、川の大洪水に押し流されて王は岸へと追い立てられた。いくら嘆願しても舟は見つからず、大地の主は水勢に運ばれていった。

Verse 11

अथ दूरे जलौघेन ह्रियमाणो महीपतिः । आससाद जले रौहीं स पुच्छे जगृहे च ताम् ॥

さらに、水の激流に遠くまで運ばれた王は、水中でラウヒー（雌鹿）に出会い、その尾をつかんだ。

Verse 12

तेन प्लवेन स ययावूध्यमानो महीतले । इतश्चेतश्चान्धकारे आससाद तटं ततः ॥

彼は彼女を浮きとして用い、流れに乗って進み、まるで地の上を運ばれるかのようであった。闇の中で左右に翻弄されつつ、ついに岸へと至った。

Verse 13

विस्तारि पङ्कमत्यर्थं दुस्तरं स नृपस्तरन् । तथैव कृष्यमाणोऽन्यद्रम्यं वनमवाप सः ॥

王は、広く広がって渡り難い泥濘を踏み分け、なお引きずられながらも、別の心地よい森へと到った。

Verse 14

तत्रान्धकारे सा रौही चकर्ष वसुधाधिपम् । पुच्छे लग्नं महाभागं कृशं धमनिसन्ततौ ॥

そこでは闇の中、そのラウヒーが、大地の主—その尾にしがみつく—を引きずっていった。高貴でありながらやつれ、血管が浮き出ていた。

Verse 15

तस्याश्च स्पर्शसम्भूतामवाप मुदमुत्तमाम् । सोऽन्धकारे भ्रमन् भूयो मदनाकृष्टमानसः ॥

彼は彼女の触れたことによって最上の歓喜を得た。しかも再び闇の中をさまよううちに、その心はカーマ（欲望）に引き寄せられた。

Verse 16

विज्ञाय सानुरागं तं पृष्ठस्पर्शनतत्परम् । नरेन्द्रं तद्वनस्यान्तः सा मृगी तमुवाच ह ॥

彼が執着に満ち、彼女の背に触れようとしているのを知って、その雌鹿は森の中で王に語りかけた。

Verse 17

किं पृष्ठं वेपथुमता करेण स्पृशसे मम । अन्यथैवास्य कार्यस्य सञ्जाता नृपते गतिः ॥

なぜ震える手で私の背に触れるのですか。おお王よ、この事の成り行きはまったく別のかたちで起こったのです。

Verse 18

नास्थाने वो मनो यातं नागम्याहं तवेश्वर । किन्तु त्वत्सङ्गमे विघ्नमेष लोलः करोति मे ॥

あなたの心は不相応なところへ向かいました。おお主よ、私はあなたが近づくべき者ではありません。むしろ、この移ろいやすい衝動こそが、あなたと交わりを結ぶうえで私に障りを生じさせるのです。

Verse 19

माङ्कण्डेय उवाच इति श्रुत्वा वचस्तस्या मृग्याश्च जगतीपतिः । जातकौतूहलो रौहीमिदं वचनमब्रवीत् ॥

マールカṇḍेयは言った。雌鹿のその言葉を聞いて、大地の主は好奇心を起こし、ラウヒー（rauhī）に向かって次の言葉を述べた。

Verse 20

का त्वं ब्रूहि मृगी वाक्यं कथं मानुषवद्वदेत् । कश्चैव लोलो यो विघ्नं त्वत्सङ्गे कुरुते मम ॥

王は言った。「汝は何者か。告げよ、雌鹿よ——なぜ汝は人のごとく語るのか。さらに、我が汝と共にあることを妨げる、その移ろいやすき者とは誰なのか。」

Verse 21

मृग्युवाच अहं ते दयिता भूप ! प्रागासमुत्पलावती । भार्या शताग्रमहिषी दुहिता दृढधन्वनः ॥

雌鹿は言った。「王よ、かつて私は汝の愛しき者、ウットパラーヴァティーであった。私はシャターグラの妻として正妃にあり、またドリダダンヴァンの娘である。」

Verse 22

राजोवाच किन्तु यावत्कृतं कर्म येनेमां योनिमागता । पतिव्रता धर्मपरा सा चेत्थं सथमीदृशी ॥

王は言った。「いかなる行いによって、彼女はこの胎に至ったのか。もし夫に貞節で、ダルマに専心していたなら、なぜこのような姿となったのか。」

Verse 23

मृग्युवाच अहं पितृगृहे बाला सखीभिः सहिता वनम् । रन्तुं गता ददर्शैकं मृगं मृग्या समागतम् ॥

雌鹿は言った。「私が父の家にいる若き娘であった頃、友らと遊ぶため森へ入った。そこで、雄鹿が雌鹿と交わり結ばれているのを見た。」

Verse 24

ततः समीपवर्तिन्या मया सा ताडिता मृगी । मया त्रस्ता गतान्यत्र क्रुद्धः प्राह ततो मृगः ॥

「それから近づいた私は、その雌鹿を打った。彼女は私を恐れて他所へ走り去り、すると雄鹿は怒りに燃えて言葉を発した。」

Verse 25

मूढे किमेवं मत्तासि धिक्ते दौः शील्यमीदृशम् । आधानकालो येनायं त्वया मे विफलीकृतः ॥

「愚かな娘よ――なぜそのように放埒なのか。かかる悪しき振る舞いを恥じよ！この行いによって、我が受胎の時は空しく果てた。」

Verse 26

वाचं श्रुत्वा ततस्तस्य मानुषस्येव भाषतः । भीता तमब्रुवं कोऽसीत्येतां योनिमुपागतः ॥

「その言葉を、人が語るかのように聞いて、私は恐れ、彼に言った。『この胎内に（鹿の姿で）来たあなたは、いったい誰なのですか。』」

Verse 27

ततः स प्राह पुत्रोऽहमृषेर्निर्वृतिचक्षुषः । सुतपा नाम मृग्यान्तु साभिलाषो मृगोऽभवम् ॥

「すると彼は言った。『私は聖仙ニルヴリティチャクシュスの子である。名はスータパー。雌鹿を欲して、私は牡鹿となった。』」

Verse 28

इमाञ्चानुगतः प्रेम्णा वाञ्छितश्चानया वने । त्वया वियोजिता दुष्टे तस्माच्छापं ददामि ते ॥

「私は愛ゆえにこの雌鹿に従い、森において彼女もまた私を慕った。しかるに汝、邪悪なる娘よ、我らを引き裂いた。ゆえに汝に呪詛を与える。」

Verse 29

मया चोक्तं तवाज्ञानादपराधः कृतो मुने । प्रसादं कुरु शापं मे न भवान् दातुमर्हति ॥

「そこで私は言った。『聖仙よ、無知ゆえに私は罪過を犯しました。どうかご慈悲をお示しください――尊き御身よ、私に呪いを下さぬように。』」

Verse 30

इत्युक्तः प्राह मां सोऽपि मुनिरित्थं महीपते । न प्रयच्छामि शापं ते यद्यात्मानं ददासि मे ॥

そのように告げられると、その聖仙は私に言った。「王よ、汝が我に身を委ねぬかぎり、汝の呪詛を取り消すことはない。」

Verse 31

मया चोक्तं मृगी नाहं मृगरूपधरा वने । लप्स्यसेऽन्यां मृगीन्तावन्मयि भावो निवर्त्यताम् ॥

そして私は言った。「私は雌鹿ではない——森において鹿の姿を取った者にすぎぬ。汝は別の雌鹿を得よう。それまで我への想いを断て。」

Verse 32

इत्युक्तः कोपरक्ताक्षः स प्राह स्फुरिताधरः । नाहं मृगी त्वयेत्युक्तं मृगी मूढे भविष्यसि ॥

そのように告げられると、怒りに目を赤くし唇を震わせて彼は言った。「汝は『私は雌鹿ではない』と言った。ゆえに愚か者よ、汝は雌鹿となる。」

Verse 33

ततो भृशं प्रव्यथिता प्रणम्य मुनिमब्रुवम् । स्वरूपस्थमतिक्रुद्धं प्रसीदेति पुनः पुनः ॥

そのとき私は深く苦悩し、聖仙に礼拝して、なお自らの姿のまま激しく憤る彼に、幾度も幾度も「どうかお慈悲を、どうかお慈悲を」と訴えた。

Verse 34

बालानभिज्ञा वाक्यानां ततः प्रोक्तमिदं मया । पितर्यसति नारीभिर्व्रियते हि पतिः स्वयम् ॥

それから私は、幼く言葉にも無知であったため、こう言ってしまった。「まことに、父が不在のとき、女たちは自ら夫を選ぶものです。」

Verse 35

सति ताते कथञ्चाहं वृणोमि मुनिसत्तम । सापराधाथवा पादौ प्रसीदेश नमाम्यहम् ॥

「父が生きているうちは、どうして私が（夫を）選べましょうか、ああ賢者の中の最勝よ。私に罪があろうとなかろうと、あなたの御足に礼拝いたします。どうかご慈悲を、主よ。」

Verse 36

प्रसीदेति प्रसीदेति प्रणतायाः महामते । इत्थं लालप्यमानायाः स प्राह मुनिपुङ्गवः ॥

彼女はひれ伏して「どうかご慈悲を、どうかご慈悲を」と繰り返し、賢者よ、そのように嘆願していた。すると、仙人たちの中の雄牛たるその大聖が語った。

Verse 37

न भवत्यन्यथा प्रोक्तं मम वाक्यं कदाचन । मृगी भविष्यसि मृता वनेऽस्मिन्नेव जन्मनि ॥

「我が口にした言葉は決して他の形にはならぬ。汝は雌鹿となり、このまさに同じ森で、この生のうちに死ぬであろう。」

Verse 38

मृगत्वे च महाबाहुस्तव गर्भमुपैष्यति । लोलो नाम मुनेः पुत्रः सिद्धवीर्यस्य भामिनि ॥

「そして汝が鹿の身である間、強大な腕を持つ者が汝の胎に近づくであろう。おお麗しき女よ、聖仙シッダヴィーリヤの子は『ロロ』と名づけられる。」

Verse 39

जीतिस्मरा भवित्री त्वं तस्मिन्गर्भमुपागते । स्मृतिं प्राप्य तथा वाचं मानुषीमीrayiṣ्यसि ॥

「その懐妊が成就するとき、汝は前世の記憶を保つであろう。想起を取り戻したのち、汝はまた人の言葉をも語るであろう。」

Verse 40

तस्मिन् जाते मृगीत्वात् त्वं विमुक्ता पतिनार्चिता । लोकानवाप्स्यसि प्राप्या ये न दुष्कृतकर्मभिः ॥

彼が生まれるとき、汝は雌鹿としての境遇から解放される。夫により敬われ、悪しき業に汚されぬ者が到達する諸世界に汝は至るであろう。

Verse 41

सोऽपि लोलो महावीर्यः पितृशत्रून् निपात्य वै । जित्वा वसुन्धरां कृत्स्नां भविष्यति ततो मनुः ॥

また大いなる武勇を備えたローロも、まことに父の敵を討ち滅ぼす。全地を征服したのち、彼はやがてマヌ（Manu）となるであろう。

Verse 42

एवं शापमहं लब्ध्वा मृता तिर्यक्त्वमागता । त्वत्संस्पर्शाच्च गर्भोऽसौ संभूतो जठरे मम ॥

かくして呪いを受け、私は死して畜生の身となった。しかも汝の触れ合いによって、その胎芽が我が胎内に生じたのである。

Verse 43

अतो ब्रवीमि नास्थाने तव यातं मनो मयि । न चाप्यगम्या गर्भस्थो लोलो विघ्नं करोत्‍यसौ ॥

ゆえに言う。汝の心は不相応にも我に向いた。さらに我に近づくべきではない—胎内に住するローロが、まことに障碍を生ずるであろう。

Verse 44

मार्कण्डेय उवाच एवमुक्तस्ततः सोऽपि राजा प्राप्य परां मुदम् । पुत्रो ममारिञ्जित्वेति पृथिव्यां भविता मनुः ॥

マールカṇḍेयは言った。かく告げられると、その王もまた「我が子は敵を征してのち、地上においてマヌとなるであろう」と思い、無上の歓喜に至った。

Verse 45

ततस्तं सुषुवे पुत्रं सा मृगी लक्षणान्वितम् । तस्मिन् जाते च भूतानि सर्वाणि प्रययुर्मुदम् ॥

そのときその雌鹿は吉祥の相を具えた一子を産んだ。彼が生まれるや、あらゆる生類は歓喜に満たされた。

Verse 46

विशेषतश्च राजासौ पुत्रे जाते महाबले । सा विमुक्ता मृगी शापात् प्राप लोकाननुत्तमान् ॥

とりわけその王は、力ある子が生まれたとき大いに喜んだ。その雌鹿は呪いから解き放たれ、比類なき諸世界に到達した。

Verse 47

ततस्तस्यर्षयः सर्वे समेत्य मुनिसत्तम । अवेक्ष्य भाविनीमृद्धिं नाम चक्रुर्महात्मनः ॥

その後、すべてのリシたちが集い、ああ賢者の中の最勝者よ、来たるべき繁栄を見て、その大いなる魂の者に名を授けた。

Verse 48

तामसीं भजमानायां योनिं मातर्यजायत । तमसा चावृते लोके तामसोऽयं भविष्यति ॥

彼はタマス（tamas）の性を帯びた胎に入った母より生まれた。世が闇に覆われていたゆえ、彼は「ターマサ」（Tāmasa）と呼ばれるであろう。

Verse 49

ततः स तामसस्तेन पित्रा संवर्धितो वने । जातबुद्धिरुवाचेदं पितरं मुनिसत्तम ॥

その後、森において父に養育されたそのターマサ（Tāmasa）は、理解が目覚めると、父に向かって次の言葉を語った。ああ賢者の中の最勝者よ。

Verse 50

कस्त्वं तात कथं वाहं पुत्रो माता च का मम । किमर्थमागतश्च त्वमेतत् सत्यं ब्रवीहि मे ॥

「愛しき者よ、汝は誰か。しかして我はいかにして汝の子となり、我が母は誰ぞ。何のために来たりしや。真実を告げよ。」

Verse 51

मार्कण्डेय उवाच । ततः पिता यथावृत्तं स्वराज्यच्यवनादिकम् । तस्याचष्टे महाबाहुः पुत्रस्य जगतीपतिः ॥

マールカンデーヤは言った。そこで父は、自らの王国を失ったことを端緒として、起こった一切を彼に語った。剛腕なる世の主は、その子にすべてを説き明かした。

Verse 52

श्रुत्वा तत् सकलं सोऽपि समाराध्य च भारस्करम् । अवाच दिव्यान्यस्त्राणि ससंहाराण्यशेषतः ॥

それら一切を聞き終えると、彼もまたバーラスカラ（太陽神）を礼拝し、神授の武器を、その収め方と再び呼び戻す法とともに、余すところなく得た。

Verse 53

कृतास्त्रस्तानरीन् जित्वा पितुरानीय चान्तिकम् । अनुज्ञातान् मुनोचाथ तेन स्वं धर्ममास्थितः ॥

それらの武器を帯びて、彼は敵どもを征し、父の御前へと連行した。やがて許しが与えられると彼らを放ち、かくして自らのダルマに堅く住した。

Verse 54

पितापि तस्य स्वान् लोकांस्तपोयज्ञसमार्जितान् । विसृष्टदेहः संप्राप्तो दृष्ट्वा पुत्रमुखं सुखम् ॥

また父も、苦行と供犠によって得た自らの諸世界に到り、子の顔を見届けたのち、歓喜して身を捨て去った。

Verse 55

जित्वा समस्तां पृथिवीं तामसाख्यः स पार्थिवः । तामसाख्यो मनुरभूत्तस्य मन्वन्तरं शृणु ॥

全地を征服したのち、ターマサ（Tāmasa）という王は、ターマサと称されるマヌ（Manu）となった。いまそのマヌヴァンタラ（Manvantara）について聞け。

Verse 56

ये देवा यत्पतिर्यश्च देवेन्द्रो ये तथर्षयः । ये पुत्राश्च मनोस्तस्य पृथिवीपरिपालकाः ॥

そこにいかなる神々があり、その主—すなわちインドラ（Indra）が誰であったか、いかなる聖仙（ṛṣi）がいたか、またそのマヌのいかなる子らが大地の守護者となったか——これらすべてが説き明かされる。

Verse 57

सत्यास्तथान्ये सुधियः सुरूपा हरयस्तथा । एते देवगणास्तत्र सप्तविंशतिकाः मुने ॥

そこでは神々の群れは、サティヤ（Satyas）、アニヤ（Anyas）、スディヤ（Sudhiyas）、スルーパ（Surūpas）、そして同じくハラヤ（Harayas）であった。聖仙よ、その神衆は二十七であった。

Verse 58

महाबलो महावीर्यः शतयज्ञोपलक्षितः । शिखिरीन्द्रस्तथा तेषां देवानामभवद्विभुः ॥

力においても武勇においても強大で、百の供犠によって名高いシキリー（Śikhirī）が、彼らの神々の主宰たるインドラ（Indra）となった。

Verse 59

ज्योतिर्धर्मा पृथुः काव्यश्चैत्रोऽग्निर्वलकस्तथा । पीवरश्च तथा ब्रह्मन् ! सप्त सप्तर्षयोऽभवन् ॥

ジョーティス（Jyotis）、ダルマ（Dharma）、プリトゥ（Pṛthu）、カーヴィヤ（Kāvya）、チャイトラ（Caitra）、アグニ（Agni）、ヴァラカ（Valaka）、そしてピーヴァラ（Pīvara）——これらが七人のサプタリシ（Saptarṣi）である、ブラーフマナよ。

Verse 60

नरः क्षान्तिः शान्तदान्तजानुजङ्घादयस्तथा । पुत्रास्तु तामसस्यासन् राजानः सुमहाबलाः ॥

ナラ（Nara）、クシャーンティ（Kṣānti）、また同様にシャーンタ（Śānta）、ダーンタ（Dānta）、ジャーヌ（Jānu）、ジャングハー（Jaṅghā）らはターマサ（Tāmasa）の子であり、きわめて大いなる力を備えた王となった。

Verse 61

इत्येतत्तामसं विप्र मन्वन्तरमुदाहृतम् । यः पठेत् शृणुयाद्वापि तमसा स न बाध्यते ॥

かくして、ブラーフマナよ、このターマサ・マンヴァンタラは宣示された。これを誦する者、あるいはただ聞く者でさえ、闇（タマス）に悩まされることはない。