Adhyaya 24: Kuvalayashva’s Refusal of Gifts and the Vision of Madalasa’s Maya

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे मदालसोपाख्याने कुवलयाश्वपातालगमनं नाम त्रयोविंशोऽध्यायः । चतुर्विंशोऽध्यायः । जड उवाच कृताहारं महात्मानामधिपं पवनाशिनाम् । उपासाञ्चक्रिरे पुत्रौ भूपालतनयस्तथा ॥

かくして『シュリー・マーラカンデーヤ・プラーナ』のマダーラサー章において、「クヴァラヤーシュヴァのパーターラ行」と名づけられた第23章は終わる。第24章。ジャダは言った。「“風を食む者”（ナーガ）たちの大いなる心の主が食事を終えると、その二人の子ら、また王の子らも同様に、奉仕して彼に付き従った。」

Verse 2

कथाभिरनुरूपाभिः स महात्मा भुजङ्गमः । प्रीतिं सञ्जनयामास पुत्रसख्युरुवाच च ॥

ふさわしい対話によって、その大心の蛇は親愛の情を呼び起こし、そして王子の友（クヴァラヤーシュヴァ）に語りかけた。

Verse 3

तव भद्र ! सुखं ब्रूहि गेहमभ्यागतस्य यत् । कर्तव्यमुत्सृजाशङ्कां पितरीव सुतो मयि ॥

おお高貴なる者よ、何が汝を喜ばせるか告げよ—我が家に来た者のために何をなすべきか。疑いを捨て、我にとって父に対する子のようであれ。

Verse 4

रजतं वा सुवर्णं वा वस्त्रं वाहनमासनम् । यद्वाभिमतमत्यर्थं दुर्लभं तद्वृणुष्व माम् ॥

銀であれ金であれ、衣、乗り物、座—きわめて望まれ得がたいものは何であれ、我より選び取れ。

Verse 5

कुवलयाश्व उवाच तव प्रसादाद्भगवन् ! सुवर्णादि गृहे मम । पितुरस्ति ममाद्यापि न किञ्चित् कार्यमीदृशम् ॥

クヴァラヤーシュヴァは言った。「御恵みにより、主よ、我が家には父より今なお黄金などがございます。かようなものは要りませぬ。」

Verse 6

ताते वर्षसहस्राणि शासतीमां वसुन्धराम् । तथैव त्वयि पातालं न मे याञ्चोन्मुखं मनः ॥

我が父はこの大地を幾千年も治めた。ゆえに、たとえ汝とともにパーターラにあろうとも、我が心は（恩寵を）乞い求めることに傾かぬ。

Verse 7

ते स्वर्ग्याश्च सुपुण्याश्च येषां पितरि जीवति । तृणकोटिसमं वित्तं तारुण्याद्वित्तकोटिषु ॥

父がなお生きている者は、天に祝福され、功徳に富む。彼らにとって、財が山と積まれていても取るに足らず—草の葉が億万とあるがごとく—若き力という宝に比べれば無に等しい。

Verse 8

मित्राणि तुल्यशिष्टानि तद्वद्देहमनामयम् । जनिता ध्रियते वित्तं यौवनं किं नु नास्ति मे ॥

我には同じほどに洗練された友があり、また健やかな身体もある。父は生き、財もあり、若さもある—いったい何が欠けていようか。

Verse 9

असत्यार्थे नृणां याञ्चाप्रवणं जायते मनः । सत्यशेषे कथं याञ्चां मम जिह्वा करिष्यति ॥

目的が真実でないとき、人の心は乞い願うことから離れてゆく。もし私に真実だけが残るのなら、どうして舌が願いの言葉を口にできようか。

Verse 10

यैर् न चिन्त्यं धनं किञ्चिन् मम गेहेऽस्ति नास्ति वा । पितृबाहुतरुच्छायां संश्रिताः सुखिनो हि ते ॥

我が家に財があるか否かを、彼らは少しも案ずる必要はない。父の腕という樹の陰に守られて、彼らはまことに幸福なのである。

Verse 11

ये तु बाल्यात् प्रभृत्येव विना पित्रा कुटुम्बिनः । ते सुखास्वादविभ्रंशान् मन्ये धात्रैव वञ्चिताः ॥

しかし、幼少の時より父なくして生きる家の主たちを、私は創造主そのものにより奪われた者と見る。彼らは幸福の味わいそのものを欠いているからである。

Verse 12

तद्वयं त्वत्प्रसादेन धनरत्नादिसञ्चयान् । पितृमुक्तान् प्रयच्छामः कामतो नित्यमर्थिनाम् ॥

ゆえに、汝の恩寵によって、我らは望みのままに、また求める者には常に、財宝の蔵・宝珠などを、父の許しを得て施与のために解き放ち授けよう。

Verse 13

तत् सर्वमिह संप्राप्तं यदङ्घ्रियुगलं तव । मच्चूडामणिना स्पृष्टं यच्चाङ्गस्पर्शमाप्तवान् ॥

ここで得られた一切は――我が頭上の宝珠が汝の両足に触れ、また我が身が汝の御身に触れることを得たがゆえである。

Verse 14

जड उवाच इत्येवं प्रसृतं वाक्यमुक्तः पन्नगसत्तमः । प्राह राजसुतं प्रीत्या पुत्रयोरुपकारिणम् ॥

ジャーダは言った。かく言葉が語られるや、蛇族の最勝者は歓喜し、二人の子の恩人たる王子に向かって語りかけた。

Verse 15

नाग उवाच यदि रत्नसुवर्णादि मत्तोऽवाप्तुं न ते मनः । यदन्यन्मनसः प्रीत्यै तद्ब्रूहि त्वं ददाम्यहम् ॥

ナーガは言った。もし汝の心が我より宝珠や黄金などを得ることを望まぬなら、ほかに何が汝の心を喜ばせるか告げよ――それを授けよう。

Verse 16

कुवलयाश्व उवाच भगवन्स्त्वत्प्रसादेन प्रार्थितस्य गृहे मम । सर्वमस्ति विशेषेण संप्राप्तं तव दर्शनात् ॥

クヴァラヤーシュヴァは言った。ああ尊き御方よ、汝の恩寵により、我が家には求めるものはすべて備わっております。まことに、ただ汝を拝見しただけで、万事は殊勝に成就いたしました。

Verse 17

कृतकृत्योऽस्मि चैतेन सफलं जीवितञ्च मे । यदङ्गसंस्लेषमितस्तव देवस्य मानुषः ॥

これによって、成すべきことは成し遂げられ、わが命もまた実りあるものとなった――ただの人間であるこの私が、汝なる神聖なる女神（デーヴィー）と身をもって触れ合うことを得たからである。

Verse 18

ममोत्तमाङ्गे त्वत्पादरजसा यदिहास्पदम् । कृतं तेनैव न प्राप्तं किं मया पन्नगेश्वर ॥

ここにて汝の御足の塵が我が頭上に宿った以上、それだけで成し遂げられぬものが何かあろうか。おお蛇族（ナーガ）の主よ、我に得られぬものが何であろう。

Verse 19

यदि त्ववश्यं दातव्यो वरो मम यथेप्सितः । तत्पुण्यकर्मसंस्कारो हृदयान्मा व्यपैतु मे ॥

もし我が望む恩寵がまことに授けられるべきなら、その功徳ある行いの高貴なる薫習（サンスカーラ）が、我が心より去らぬように。

Verse 20

सुवर्णमणिरत्नादि वाहनं गृहमासनम् । स्त्रियोऽन्नपानं पुत्राश्च चारुमाल्यानुलेपनम् ॥

黄金、宝玉と装身具；乗り物；家と座；女人；飲食；息子たち；そして美しき花鬘と香油—

Verse 21

एते च विविधाः कामा गीतवाद्यादिकञ्च यत् । सर्वमेतन्मम मतं फलं पुण्यवनस्पतेः ॥

そしてこれら多様な享楽、また音楽や楽器など――これらすべては、我が見るところ「功徳の樹」の果である。

Verse 22

तस्मान्नरेण तन्मूलः कार्यो यत्नः कृतात्मना । कर्तव्यः पुण्यसक्तानां न किञ्चिद्भुवि दुर्लभम् ॥

それゆえ、自制ある人はその根本（功徳）に向かって努め励むべきである。功徳に帰依する者にとって、地上に得難いものは何もない。

Verse 23

अश्वतर उवाच एवम् भविष्यति प्राज्ञ ! तव धर्माश्रिता मतिः । सत्यञ्चैतत् फलं सर्वं धर्मस्योक्तं यथा त्वया ॥

アシュヴァタラは言った。「そのとおりであります、賢者よ—あなたの心はダルマに確立されています。そしてあなたが語られたとおり、このダルマの果報はすべて真実です。」

Verse 24

तथाप्यवश्यं मद्गेहमागतॆन त्वयाधुना । ग्राह्यं यन्मानुषे लोके दुष्प्राप्तं भवतो मतम् ॥

それでも、いまあなたが我が家に来られた以上、何かを受け取らねばなりません—人の世で得難いとあなたが思うものを。

Verse 25

जड उवाच तस्यैतद्वचनं श्रुत्वा स तदा नृपनन्दनः । मुकावलोकनं चक्रे पन्नगेश्वरपुत्रयोः ॥

ジャダは言った。これらの言葉を聞くと、王子は沈黙のまま、蛇の主の二人の息子へと視線を投げた。

Verse 26

ततस्तौ प्रणिपत्योभौ राजपुत्रस्य यन्मतम् । तत्पितुः सकलं वीरौ कथयामासतुः स्फुटम् ॥

するとその二人の勇士は礼拝してから、王子の意図するところを父に明瞭に、余すところなく語り告げた。

Verse 27

पुत्रापूचतुः ततोऽस्य पत्नी दयिता श्रुत्वेमं विनिपातितम् । अत्यजद्दयितान् प्राणान् विप्रलब्धा दुरात्मना ॥

そのとき息子たちはその事を問うた。彼が打ち倒されたと聞いた愛妻は、悪しき者に欺かれて、愛惜する命の息を捨て去った。

Verse 28

केनापि कृतवैरेण दानवेन कुबुद्धिना । गन्धर्वराजस्य सुता नाम्ना ख्याता मदालसा ॥

悪意を抱くダーナヴァが怨恨を捏造したため、ガンダルヴァ王の娘で「マダーラサー」と名高い彼女は、その策謀の標的であり道具とされた。

Verse 29

कृतज्ञोऽयं ततस्तात ! प्रतिज्ञां कृतवानिमाम् । नान्या भार्या भवित्रीति वर्जयित्वा मदालसाम् ॥

それから、敬愛する父よ、この恩知らずの男は誓願した。「ほかのいかなる女も我が妻とはならぬ」と。かくしてマダーラサーを退けた。

Verse 30

द्रष्टुं तां चारुसर्वाङ्गीमयं वीर ! ऋतध्वजः । तात ! वाञ्छति यद्येतत् क्रियते तत् कृतं भवेत् ॥

おお勇士よ、麗しき肢体をもつ彼女を、リタドヴァジャは見たいと願っている。敬愛する父よ—それが望みなら、そうなされよ；それで成就したものと数えられよう。

Verse 31

अश्वतर उवाच भूतैर्वियोगिनो योगस्तादृशैरेव तादृशः । कथमेतद्विना स्वप्नं मायां वा शम्बरॊदिताम् ॥

アシュヴァタラは言った。「衆生から隔てられた者にとって『結合』とは、同類のものに限られ、また同様の手段によって生じるのみである。これがどうしてあり得よう、夢でないなら—あるいはシャンバラが示したマーヤーでないなら？」

Verse 32

जड उवाच प्रणिपत्य भुजङ्गेशं पुत्रः शत्रुजितस्ततः । प्रत्युवाच महात्मानं प्रेमलज्जासमन्वितः ॥

ジャダは言った。ついでシャトルジットの子は、ナーガたちの主に頭を垂れて礼拝し、愛情と慎み深い羞恥に満ちて、その大徳者に答えた。

Verse 33

मायामयीमप्यधुना मम तात ! मदालसाम् । यदि दर्शयते मन्ये परं कृतमनुग्रहम् ॥

敬愛する父上、たとえマダーラサーがマーヤーによって成るものでも、いま彼女を私にお示しくだされば、それを私へのこの上ない御恩寵と存じます。

Verse 34

अश्वतर उवाच तस्मात् पश्येह वत्स ! त्वं मायाञ्चेद् द्रष्टुमिच्छसि । अनुग्राह्यो भवान् गेहं बालोऽप्यभ्यागतो गुरुः ॥

アシュヴァタラは言った。「それゆえ、愛しい子よ、マーヤーを見たいのなら、ここを見なさい。汝は恩寵に値する。家においては、客として来た幼子でさえ師（グル）として遇すべきである。」

Verse 35

जड उवाच आनयामास नागेन्द्रो गृहगुप्तां मदालसाम् । तेषां सम्मोहनार्थाय ज्जल्प च ततः स्फुटम् ॥

ジャダは言った。ナーガの主は、家の内に秘しておいたマダーラサーを連れ出し、ついで彼らを惑わすため、明瞭に語った。

Verse 36

दर्शयामास च तदा राजपुत्राय तां शुभाम् । सेयं न वेति ते भार्या राजपुत्र ! मदालसा ॥

それから彼はその吉祥なる女性を王子に示して言った。「王子よ、彼女は汝の妻であるか、否か——マダーラサーか？」

Verse 37

जड उवाच स दृष्ट्वा तां तदा तन्वीं तत्क्षणात् विगतत्रपः । प्रियेत्य् तामभिमुखं ययौ वाचमुदीरयन् । निवारयामास च तं नागः सोऽश्वतरस्त्वरन् ॥

ジャダは言った。あのほっそりした女を見たとたん、彼はたちまち恥を失い、「愛しき者よ！」と叫び声を上げて彼女に近づいた。だがナーガ（蛇神）と俊敏なアシュヴァタラが、急いで彼を制止した。

Verse 38

अश्वतर उवाच मायैयं पुत्र ! मा स्प्राक्षीः प्रागेव कथितं तव । अन्तर्धानमुपैत्याशु माया संस्पर्शनादिभिः ॥

アシュヴァタラは言った。「子よ、これはマーヤー（幻力）である。触れてはならぬ。前にも告げたとおり、幻は触れようとし、関わろうとするや、たちまち消え失せるのだ。」

Verse 39

ततः पपात मेदिन्यां स तु मूर्च्छापरिप्लुतः । हा प्रियेत्य् वदन् सोऽथ चिन्तयामास भामिनीम् ॥

そのとき彼は眩暈に打たれ、地に倒れた。「ああ、愛しき者よ！」と叫びつつ、情欲に燃えるその女のことを思い悩み始めた。

Verse 40

अहो स्नेहोऽस्य नृपतेर्ममोपऱ्यचलं मनः । येनायं पातनोऽरीणां विना शस्त्रेण पातितः ॥

ああ——この王の私への愛執はかくも深い。彼の堅固な心は私に据えられているがゆえに、「敵を倒す者」と呼ばれる彼が、いかなる武器もなくして倒されてしまった。

Verse 41

मायेति दर्शिता तेन मिथ्या मायेति यत्स्फुटम् । वाय्वम्बुतेजसां भूमेराकाशस्य च चेष्टया ॥

彼によって、それが「マーヤー」、まことに虚偽のマーヤーであることが、風・水・火・地・空（虚空）の働きによって明らかに示された。

Verse 42

जड उवाच ततः कुवलयाश्वं तं समाश्वास्य भुजङ्गमः । कथयामास तत् सर्वं मृतसञ्जीवनादिकम् ॥

ジャダは言った。するとそのナーガの蛇なる者はクヴァラヤーシュヴァを慰め、死者を甦らせたことをはじめ、関わる一切の事柄を彼に語り聞かせた。

Verse 43

ततः प्रहृष्टः प्रतिलभ्य कान्तां प्रणम्य नागं निजगाम सोऽथ । सुशोभमानः स्वपुरं तमश्वम् आरुह्य संचितितमभ्युपतेम् ॥

それから彼は、愛しき人を取り戻して歓喜し、ナーガに礼拝して帰途についた。光り輝きつつ、その馬にまたがり、自らの都へと向かい、決意した事を胸に抱いて進んだ。