Adhyaya 125

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २३ श्लोक मिलाकर कुल ५५ श्लोक हैं) है ० बक। ] अतिफऑशाड< चतुर्विशर्त्याधकशततमो< ध्याय: राजा पाण्डुकी मृत्यु और माद्रीका उनके साथ चितारोहण वैशम्पायन उवाच दर्शनीयांस्तत: पुत्रान्‌ पाण्डु: पज्च महावने । तान्‌ पश्यन्‌ पर्वते रम्ये स्वबाहुबलमाश्रित:

ヴァイシャンパーヤナは語った。――そののち、あの大いなる森において、パーンドゥは姿麗しい五人の息子たちを見守った。美しい山の頂で彼らを眺めつつ、王は自らの腕力のみを頼みとして満ち足りて住まった――王権を離れてなお、自立によって威厳と責務を保つ流浪の王の姿である。

Verse 2

(पूर्णे चतुर्दशे वर्षे फाल्गुनस्य च धीमत: । तदा उत्तरफन्गुन्यां प्रवृत्ते स्वस्तिवाचने ।।

ヴァイシャンパーヤナは語った。――賢きパールグナ（アルジュナ）の十四年が満ち、ウッタラ・パールグニーの星宿のもとで吉祥の祝詞（スヴァスティ・ヴァーチャナ）が唱え始められたとき、クンティは婆羅門たちへの饗応に心を奪われ、パーンドゥ王を守る務めを忘れてしまった。家の祭司とともに、彼女は自ら婆羅門たちに給仕した。まさにその折、欲に惑わされたパーンドゥはマードリーを呼び、彼女を伴って出て行った。春の盛り、森は花々に満ち、香りは生きとし生けるものの心を酔わせるほどであった。王は妃とともに林間をさまよい歩いた。

Verse 3

पलाशैस्तिलकैश्षूतैश्वम्पकैः पारिभद्रकै: । अन्यैश्न बहुभिव॑क्षे: फलपुष्पसमृद्धिभि:

ヴァイシャンパーヤナは語った。――その森には、パラーシャ、ティラカ、マンゴー、チャンパカ、そしてパーリジャータにも似た木々が立ち並び、ほかにも果実と花に富む樹々が数多く、林の美をいよいよ高めていた。さまざまな水辺と蓮の池に飾られたその心地よい森を見て、パーンドゥ王の心には欲（カーマ）が揺り起こされた。

Verse 4

जलस्थानैश्व विविधै: पप्मिनीभिश्न शोभितम्‌ | पाण्डोर्वनं तत्‌ सम्प्रेक्ष्य प्रजज्ञे हूदि मन्मथ:

ヴァイシャンパーヤナは語った。――さまざまな水辺に彩られ、蓮の満ちた池々によって美しく飾られたその森は、ことのほか魅惑的であった。パーンドゥ王がそれを見たとき、欲（カーマ）が胸中に起こった――快い景における感官の悦びが心を揺さぶり、節度ある者でさえ情欲とその報いへと向かわせうることを示している。

Verse 5

प्रहृष्मनसं तत्र विचरन्तं यथामरम्‌ । त॑ माद्रयनुजगामैका वसनं बिभ्रती शुभम्‌,वे मनमें हर्षोल्लास भरकर देवताकी भाँति वहाँ विचर रहे थे। उस समय माद्री सुन्दर वस्त्र पहने अकेली उनके पीछे-पीछे जा रही थी

ヴァイシャンパーヤナは語った。――そこで王は、喜びに高鳴る心のままに、まるで不死の神々の一柱のように歩み回った。そのときマードリーは、麗しく吉祥なる衣をまとい、ただ一人、彼の後ろを――一歩また一歩と――静かな献身をもって付き従った。

Verse 6

समीक्षमाण: स तु तां वयःस्थां तनुवाससम्‌ | तस्य काम: प्रववृथे गहने5ग्निरिवोद्गत:

ヴァイシャンパーヤナは語った。薄衣をまとった若き女を見やるや、パーンドゥの胸に欲望が燃え上がった――それは、深い森に忽然と立ちのぼる野火のごとくであった。

Verse 7

रहस्येकां तु तां दृष्टवा राजा राजीवलोचनाम्‌ । न शशाक नियमन्तुं तं कामं कामवशीकृत:,एकान्त प्रदेशमें कमलनयनी माद्रीको अकेली देखकर राजा कामका वेग रोक न सके, वे पूर्णतः: कामदेवके अधीन हो गये थे

ヴァイシャンパーヤナは語った。人里離れた場所で、蓮華の眼をもつマードリーがひとりでいるのを見たとき、王はその欲望の奔流を抑えられなかった。すでに彼はカーマの支配にすっかり屈していたのである。

Verse 8

तत एनां बलादू राजा निजग्राह रहो गताम्‌ । वार्यमाणस्तया देव्या विस्फुरन्त्या यथाबलम्‌

そのとき王は、ひとりでいる彼女を人目のない場所で見つけるや、力ずくで掴み取った。高貴な女は、逃れようと力の限りもがき、幾度も王を制し、抗議した。

Verse 9

स तु कामपरीतात्मा तं शापं नान्वबुध्यत । माद्रीं मैथुनधर्मेण सो5न्वगच्छद्‌ बलादिव

だが欲望に呑まれた彼の心は、その呪いを顧みなかった。まるで何者かに押し立てられるように、彼はマードリーに近づき、交合の意をもって迫った――呪いから生じる恐れを捨て、運命と欲望の圧に駆られて、自らの破滅へと進んだのである。

Verse 10

जीवितान्ताय कौरव्य मन्मथस्य वशं गत: । शापजं भयमुत्सृज्य विधिना सम्प्रचोदित:

ヴァイシャンパーヤナは語った。「おお、クル族の末裔よ。彼はカーマの支配下に堕ちていた。呪いから生じた恐れを投げ捨て、宿業の強い促しに押し出されて、ついには自らの命の終わりを招く行いに及んだのだ。」

Verse 11

तस्य कामात्मनो बुद्धि: साक्षात्‌ कालेन मोहिता । सम्प्रमथ्येन्द्रियग्रामं प्रणष्टा सह चेतसा

ヴァイシャンパーヤナは語った。欲望に駆られた彼の心は、時（運命）によって直に惑わされ、その判断は曇った。諸感官の群れを激しくかき乱し騒乱に陥れたのち、その判断力そのものが—省察の力と内なる覚知とともに—滅び去ったのである。

Verse 12

स तया सह संगम्य भार्यया कुरुनन्दन: । पाण्डु: परमधर्मात्मा युयुजे कालधर्मणा,कुरुकुलको आनन्दित करनेवाले परम धर्मात्मा महाराज पाण्डु इस प्रकार अपनी धर्मपत्नी माद्रीसे समागम करके कालके गालमें पड़ गये

ヴァイシャンパーヤナは語った。妻と交わったのち、クル族を喜ばせるパーンドゥ—至高にダルマへ帰依する王—は、時の法により死と結びつけられた。

Verse 13

ततो माद्री समालिड्र्य राजानं गतचेतसम्‌ । मुमोच दुःखजं शब्दं पुन: पुनरतीव हि,तब माद्री राजाके शवसे लिपटकर बार-बार अत्यन्त दुःखभरी वाणीमें विलाप करने लगी

そのときマードリーは、意識の去った王を抱きしめ、悲嘆から生まれた叫びを幾度も幾度も放って、激しく嘆き続けた。

Verse 14

सह पुत्रैस्तत: कुन्ती माद्रीपुत्रो च पाण्डवौ । आज म्मु: सहितास्तत्र यत्र राजा तथागत:

やがてクンティーは自らの子らを伴い、またマードリーの子である二人のパーンドゥヴァ王子も共に、王パーンドゥが横たわる場所へと駆けつけた—その命はすでに尽きていた。

Verse 15

ततो माद्रयत्रवीद्‌ राजन्नार्ता कुन्तीमिदं वच: । एकैव त्वमिहागच्छ तिष्ठन्त्वत्रैव दारका:,जनमेजय! यह देख शोकातुर माद्रीने कुन्तीसे कहा--“बहिन! आप अकेली ही यहाँ आयें। बच्चोंको वहीं रहने दें”

そのとき悲嘆に沈むマードリーはクンティーに言った。「姉上よ、あなたお一人でこちらへおいでください。子らはここに留めておいてください。」

Verse 16

तच्छुत्वा वचन तस्यास्तत्रैवाधाय दारकान्‌ । हताहमिति विक्रुश्य सहसैवाजगाम सा

ヴァイシャンパーヤナは語った。彼女の言葉を聞くや、クンティーは子らをその場にとどめ、苦悶のうちに「嗚呼、私は滅びた！」と叫びつつ、ただちにマードリーのもとへ駆け寄った。

Verse 17

दृष्टवा पाण्डुं च माद्रीं च शयानौ धरणीतले । कुन्ती शोकपरीताज़्ी विललाप सुदु:ःखिता

ヴァイシャンパーヤナは語った。地に横たわるパーンドゥとマードリーを見て、クンティーは四方から悲嘆に包まれ、耐えがたい苦しみに沈み、嘆きの声をあげた。

Verse 18

रक्ष्यमाणो मया नित्यं वीर: सततमात्मवान्‌ । कथं त्वामत्यतिक्रान्त: शापं जानन्‌ वनौकस:

クンティーは言った。「マードリーよ！私は常に、勇猛で自制ある王を守ってきた。それなのに、森に住む仙人の呪いを知りながら、どうして王は節度を踏み越え、力ずくでお前と交わったのだ？」

Verse 19

ननु नाम त्वया माद्रि रक्षितव्यो नराधिप: । सा कथ॑ं लोभितवती विजने त्वं नराधिपम्‌,'माद्री! तुम्हें तो महाराजकी रक्षा करनी चाहिये थी। तुमने एकान्तमें उन्हें लुभाया क्यों?

クンティーは言った。「マードリーよ、王を守るべきはお前の務めであった。なのに、人気のない奥まった場所で、ひとりの王をなぜ誘惑したのだ？」

Verse 20

कथं दीनस्य सततं त्वामासाद्य रहोगताम्‌ | त॑ विचिन्तयत:ः शापं प्रहर्ष. समजायत

クンティーは言った。「王はその呪いを思い続け、いつも沈み、憂いに暮れていたではないか。それなのに、ひそかな場所で独りのお前を得たとき、どうして欲望から生じる歓喜が王の心に起こり得たのだ？」

Verse 21

धन्या त्वमसि बाह्नलीकि मत्तो भाग्यतरा तथा | दृष्टवत्यसि यद्‌ वक्‍त्रं प्रह्ृष्टस्य महीपते:

ヴァイシャンパーヤナは言った。「おお、バーハナリーカの王女よ、そなたはまことに福徳ある者—いや、私よりもなお幸いである。歓喜に輝く王の御顔を拝したのだから。」

Verse 22

माद्रयुवाच विलपन्त्या मया देवि वार्यमाणेन चासकृत्‌ । आत्मा न वारितो<नेन सत्यं दिष्टं चिकीर्षणा

マードリーは言った。「王妃よ、私は泣き叫び嘆きながら、幾度となく王をお止めしようといたしました。けれど王は自らを抑えられず、迷妄に駆られて、呪いより生じた定めの不幸を現実にしようとしているかのようでした。」

Verse 23

वैशम्पायन उवाच (तस्यास्तद्‌ वचन श्रुत्वा कुन्ती शोकाग्नितापिता । पपात सहसा भूमौ छिन्नमूल इव द्रुम: ।।

ヴァイシャンパーヤナは語った。「ジャナメージャヤよ、マードリーの言葉を聞くや、クンティーは悲嘆の火に灼かれ、根を断たれた樹のように忽ち地に倒れた。意識を失い、惑乱に沈んで身じろぎ一つしなかった。マードリーは昏倒に囚われたクンティーを抱き起こし、『来て、来て』と言って、俱盧の王（パーンドゥ）を見せた。クンティーは立ち上がると、また王の御足に伏した。王の御顔にはかすかな微笑があり、今にも言葉を発しようとするかのようであった。そのときクンティーは茫然として王を抱きしめ、感覚も乱れて慟哭した。マードリーもまた王を抱き、痛切に嘆き悲しんだ。」

Verse 24

अन्विष्यामीह भर्तारिमहं प्रेतवशं गतम्‌ | उत्तिष्ठ त्वं विसृज्यैनमिमान्‌ पालय दारकान्‌

クンティーは言った。「ここで私は、死の支配に赴いた夫を追い求めよう。そなたは立ち上がり、御身を離して、この子らを守り育てよ。すでに子を得て、私の世の願いは満ちた。今は夫に従い、葬送の火に入って、勇士の妻の位を望む。」

Verse 25

माद्रयुवाच अहमेवानुयास्यामि भर्तारमपलायिनम्‌ । न हि तृप्तास्मि कामानां ज्येष्ठा मामनुमन्यताम्‌

マードリーは言った。「私こそが夫に従いましょう。夫は決して背を向けて逃げぬお方です。しかも私は、愛の歓びにまだ満ち足りておりません。あなたは年長の妃、ゆえにどうか私にお許しをお与えください。」

Verse 26

मां चाभिगम्य क्षीणो5यं कामाद्‌ भरतसत्तम: । तमुच्छिन्द्यामस्य कामं कथं नु यमसादने

Vaiśampāyana said: “Having approached and united with me, this best of the Bharatas has perished, consumed by desire. How, then, in Yama’s abode (the realm of the dead), might I cut off and bring to an end his craving?”

Verse 27

न चाप्यहं वर्तयन्ती निर्विशेषं सुनेषु ते । वृत्तिमार्ये चरिष्यामि स्पृशेदेनस्तथा च माम्‌,आये! मैं आपके पुत्रोंके साथ अपने सगे पुत्रोंकी भाँति बर्ताव नहीं कर सकूँगी। उस दशामें मुझे पाप लगेगा

Vaiśampāyana said: “Nor can I, while living among your sons, behave toward them with the same impartial affection I would show my own. If I were to force such conduct, O noble lady, it would stain me with moral fault.”

Verse 28

तस्मान्मे सुतयो: कुन्ति वर्तितव्यं स्वपुत्रवत्‌ मां च कामयमानो<यं राजा प्रेतवशं गत:

Therefore, O Kuntī, you must treat my sons as you would your own. This king, desiring me, has gone under the power of death. Hence you must live on and nurture my sons too, just as your own children. Apart from this, know that this great king met death while holding only the wish for me—so his end is bound up with that desire.

Verse 29

वैशम्पायन उवाच (ऋषयस्तान्‌ समाश्चास्य पाण्डवान्‌ सत्यविक्रमान्‌ | ऊचुः कुन्तीं च माद्रीं च समाश्वास्य तपस्विन: ।।

Vaiśampāyana said: The ascetic seers, having consoled the Pāṇḍavas of steadfast valor, also reassured Kuntī and Mādrī and spoke: “O fortunate ladies, your sons are still young; therefore you must not abandon your bodies in any way. We shall escort these Pāṇḍavas—scorchers of foes—to the Kuru realm. Dhṛtarāṣṭra is greedy for wealth gained through unrighteous means; thus he will never treat the Pāṇḍavas as is proper. “Kuntī has protectors in the Vṛṣṇis and in King Kuntibhoja; Mādrī has as her brother the mighty chariot-warrior Śalya, foremost among the strong. To die with one’s husband is indeed said to yield great fruit—there is no doubt of it—yet for you two this would be exceedingly hard, so declare the best of the twice-born. “When a virtuous woman’s husband has died, she remains firm in the vow of chastity, worn by yamas and niyamas and by auspicious disciplines of mind, speech, and body—by vows, fasts, and observances such as the kṛcchra and cāndrāyaṇa; sleeping on the ground, avoiding alkaline and salty foods, eating only once. In whatever manner, she strives to dry the body, so that sense-desires may be destroyed. “But a woman whose awareness is struck down by pleasures, intent only on nourishing the body, wastes this human frame and surely attains a great hell. Therefore one should discipline and ‘dry’ the body so that the objects of desire perish. “Thus, thinking constantly on her husband, the auspicious woman uplifts her husband; and she saves herself and her son as well. Therefore, for you both, continuing to live is what is truly fitting.”

Verse 30

दारकेष्वप्रमत्ता च भवेथाशक्ष हिता मम । अतोजन्यन्न प्रपश्यामि संदेष्टव्यं हि किंचन

Vaiśampāyana said: “Be vigilant in regard to the children, and, seeking their welfare, raise and protect them with care. Beyond this, I see nothing else that needs to be conveyed to you.”

Verse 31

वैशम्पायन उवाच इत्युक्त्वा तं चिताग्निस्थं धर्मपत्नी नरर्षभम्‌ । मद्रराजसुता तूर्णमन्वारोहदू यशस्विनी

ヴァイシャンパーヤナは語った。かく言い終えるや、名高きマードリー――マドラ王の娘にして正妻――は、薪の火のただ中に横たわる「人中の雄牛」パーンドゥの後を追い、すみやかに葬送の火葬壇へと上った。

Verse 123

इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपव॑के अन्तर्गत सम्भवपर्वमें पाण्डवोंकी उत्पत्तिविषयक एक सौ तेईसवाँ अध्याय पूरा हुआ

かくして、『シュリー・マハーバーラタ』アーディ・パルヴァ所収サンバヴァ・パルヴァの、パーンダヴァの起源と誕生を語る第百二十三章は終わる。

Verse 124

(ततः पुरोहित: स्नात्वा प्रेतकर्मणि पारग: । हिरण्यशकलान्याज्यं तिलान्‌ दधि च तण्डुलान्‌ ।।

ヴァイシャンパーヤナは語った。ついで家の祭司は、沐浴して亡者の儀礼に通じた者として、金片、酥油（グリタ）、胡麻、凝乳、米を集め、水壺と斧をも備え、苦行者たちの助けを得て馬祭（アシュヴァメーダ）の聖火を迎えた。四方を法にかなうよう整え、カーシュヤパは亡きパーンドゥの葬送の儀を執り行わせた。その後、罪なきユディシュティラは新衣をまとい、兄弟とともに祭司の教えに従ってその場で水の供養（ウダカ）を捧げた。シャタシュリンガに住む苦行者たちは、チャーラナおよびリシたちと共に、あの尊き王に対してなすべき死後の諸儀礼を、作法どおりに成し遂げた。かくして『マハーバーラタ』アーディ・パルヴァ、サンバヴァ・パルヴァの第百二十四章は終わる。