Shloka 23
Adhyāya 125: Raṅga-pradarśana — Arjuna’s Entry and Astric Demonstration (रङ्गप्रदर्शनम्)
वैशम्पायन उवाच (तस्यास्तद् वचन श्रुत्वा कुन्ती शोकाग्नितापिता । पपात सहसा भूमौ छिन्नमूल इव द्रुम: ।।
vaiśampāyana uvāca | tasyās tad vacanaṃ śrutvā kuntī śokāgnitāpitā | papāta sahasā bhūmau chinnamūla iva drumaḥ || niśceṣṭhā patitā bhūmau mohān naiva cacāla sā || kuntīm utthāpya mādrī ca mohenāviṣṭacetanām | ehi ehi iti tāṃ kuntīṃ darśayām āsa kauravam || pādayoḥ patitā kuntī punar utthāya bhūmipam | sasmītena tu vaktreṇa gadantam iva bhārata | parirabhya tadā mohād vilalāpākulendriyā || mādrī cāpi samāliṅgya rājānaṃ vilalāpa sā ||
ヴァイシャンパーヤナは語った。「ジャナメージャヤよ、マードリーの言葉を聞くや、クンティーは悲嘆の火に灼かれ、根を断たれた樹のように忽ち地に倒れた。意識を失い、惑乱に沈んで身じろぎ一つしなかった。マードリーは昏倒に囚われたクンティーを抱き起こし、『来て、来て』と言って、俱盧の王（パーンドゥ）を見せた。クンティーは立ち上がると、また王の御足に伏した。王の御顔にはかすかな微笑があり、今にも言葉を発しようとするかのようであった。そのときクンティーは茫然として王を抱きしめ、感覚も乱れて慟哭した。マードリーもまた王を抱き、痛切に嘆き悲しんだ。」
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how even the disciplined life of a dharmic royal household cannot prevent grief from overwhelming the body and mind. It implicitly teaches compassion toward human frailty and points to the Mahābhārata’s ethical realism: dharma is pursued amid powerful emotions, not in their absence.
After hearing Mādrī, Kuntī collapses in shock and grief. Mādrī revives her and brings her to see Pāṇḍu. Kuntī falls at his feet, embraces him, and laments; Mādrī also embraces Pāṇḍu and mourns—marking the immediate aftermath of the king’s death.