Adhyaya 100

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके ४ ३ श्लोक मिलाकर कुल २८३ लोक हैं) नवनवतितमो< ध्याय: महर्षि वसिष्ठद्वारा वसुओंको शाप प्राप्त होनेकी कथा शान्तनुरुवाच आपतवो नाम को न्वेष वसूनां कि च दुष्कृतम्‌ । यस्याभिशापात्‌ ते सर्वे मानुषी योनिमागता:

シャーンタヌは問うた。「女神よ、アーパヴァ（Āpava）という大聖仙とは何者か。さらに、ヴァスたちはいかなる罪を犯し、その呪いによって皆そろって人間の胎に生まれねばならなくなったのか。」

Verse 2

अनेन च कुमारेण त्वया दत्तेन कि कृतम्‌ । यस्य चैव कृतेनायं मानुषेषु निवत्स्यति,और तुम्हारे दिये हुए इस पुत्रने कौन-सा कर्म किया है, जिसके कारण यह मनुष्यलोकमें निवास करेगा

ヴァイシャンパーヤナは言った。「では、そなたが授けたこの童は、いかなる行いによって人間界に住まうことになるのか。」

Verse 3

ईशा वै सर्वलोकस्य वसवस्ते च वै कथम्‌ | मानुषेषूदपद्यन्त तन्‍्ममाचक्ष्व जाहल्नवि,जाह्नवि! वसु तो समस्त लोकोंके अधीश्वर हैं, वे कैसे मनुष्यलोकमें उत्पन्न हुए? यह सब बात मुझे बताओ

ヴァイシャンパーヤナは言った。「ヴァスたちはまことに一切世界の主である。しかるに、いかにして人間界に生まれたのか。余すところなく語れ、ジャーヌの末裔ジャーナヴィよ（ガンガーよ）。」

Verse 4

वैशम्पायन उवाच एवमुक्ता तदा गड़ा राजानमिदमतब्रवीत्‌ | भर्तरें जाह्नवी देवी शान्तनुं पुरुषर्षभ

ヴァイシャムパーヤナは言った。「そのとき、そのように問われて、ジャーフナヴィとも呼ばれる女神ガンガーは、夫である王シャーンタヌに次の言葉を告げた。おお、人のうち最もすぐれた者よ。」

Verse 5

गजड़ोवाच यं लेभे वरुण: पुत्र पुरा भरतसत्तम । वसिष्ठनामा स मुनि: ख्यात आपव इत्युत

ガンガーは言った。「バラタ族の最勝者よ、昔ヴァルナが子として得た聖仙は、ヴァシシュタという名のムニである。彼はまた『アーパヴァ』の異名でも知られている。」

Verse 6

तस्याश्रमपदं पुण्यं मृगपक्षिसमन्वितम्‌ । मेरो: पाश्वे नगेन्द्रस्य सर्वर्तुकुसुमावृतम्‌

その清らかなアーシュラマの地は、山々の王メルの傍らにあり、鹿と鳥に満ち、四季を通じて咲く花々に彩られていた。

Verse 7

स वारुणिस्तपस्तेपे तस्मिन्‌ भरतसत्तम | वने पुण्यकृतां श्रेष्ठ: स्वादुमूलफलोदके

バラタ族の最勝者よ。甘い根や果実と水に恵まれたその森で、功徳ある者のうち最もすぐれたヴァールニは、苦行（タパス）に励んでいた。

Verse 8

दक्षस्य दुहिता या तु सुरभीत्यभिशब्दिता | गां प्रजाता तु सा देवी कश्यपाद्‌ भरतर्षभ,महाराज! दक्ष प्रजापतिकी पुत्रीने, जो देवी सुरभि नामसे विख्यात है, कश्यपजीके सहवाससे एक गौको जन्म दिया

バラタ族の雄牛よ。ダクシャの娘でスラビーと称えられる女神は、カश्यパとの結びつきによって一頭の牝牛を生んだ。

Verse 9

अनुग्रहार्थ जगत: सर्वकामदुहां वरा । तां लेभे गां तु धर्मात्मा होमधेनुं स वारुणि:

全世界に恩寵を施すため、あらゆる願いをかなえる牛のうち最上の聖なる牝牛が現れた。ヴァルナの子にして法（ダルマ）に篤いヴァシシュタは、その牝牛を自らのホーマ（火供）に用いるホーマ・デーヌとして得た。

Verse 10

सा तस्मिंस्तापसारण्ये वसन्ती मुनिसेविते । चचार पुण्ये रम्ये च गौरपेतभया तदा,वह गौ मुनियोंद्वारा सेवित उस पवित्र एवं रमणीय तापसवनमें रहती हुई सब ओर निर्भय होकर चरती थी

その牝牛は、仙人たちに仕えられ守られる清浄で麗しい苦行林に住み、当時、聖なる心地よい森を、恐れなくあちこちと歩き回って草を食んでいた。

Verse 11

अथ तद्‌ वनमाजग्मु: कदाचिद्‌ भरतर्षभ । पृथ्वाद्या वसव: सर्वे देवा देवर्षिसेवितम्‌,भरतश्रेष्ठी) एक दिन उस देवर्षिसेवित वनमें पृथु आदि वसु तथा सम्पूर्ण देवता पधारे

バーラタ族の雄牛よ。ある時、プṛトゥを先頭とするヴァスたちとともに、すべての神々が、天のリシたちにしばしば訪れられ敬われるその森へとやって来た。

Verse 12

ते सदारा वनं तच्च व्यचरन्त समन्तत:ः । रेमिरे रमणीयेषु पर्वतेषु वनेषु च,वे अपनी स्त्रियोंक साथ उस वनमें चारों ओर विचरने तथा रमणीय पर्वतों और वनोंमें रमण करने लगे

彼らは妻たちを伴い、その森を四方にわたって歩き回り、麗しい山々や林の中で歓びを味わった。

Verse 13

तत्रैकस्थाथ भार्या तु वसोर्वासवविक्रम । संचरन्ती वने तस्मिन्‌ गां ददर्श सुमध्यमा,इन्द्रके समान पराक्रमी महीपाल! उन वसुओंमेंसे एककी सुन्दरी पत्नीने उस वनमें घूमते समय उस गौको देखा

そこにて、インドラにも比すべき武勇の王よ、ヴァスの一柱の妻で、麗しく細腰の女が、その森を歩き回るうちに一頭の牝牛を目にした。

Verse 14

नन्दिनीं नाम राजेन्द्र सर्वकामधुगुत्तमाम्‌ । सा विस्मयसमाविष्टा शीलद्रविणसम्पदा

ヴァイシャンパーヤナは言った。「王よ、（彼女は）ナンディニーと名づけられた牝牛を見た――あらゆる望みの恩寵を与える牝牛のうち最上のものを。彼女はそれを目にすると、高貴な品性と繁栄を備えたその貴婦人は、驚嘆に打たれた。」

Verse 15

द्यवे वै दर्शयामास तां गां गोवृषभेक्षण । आपीनां च सुदोग्ध्रीं च सुवालधिखुरां शुभाम्‌

ヴァイシャンパーヤナは言った。「牛群の中の牡牛のように大きな眼差しをもつ王よ、女神はその牝牛をディユ（八ヴァスの一柱）に示した。牝牛はよく肥え、いきいきと栄え、乳の出も優れ、吉祥に満ち、尾も蹄も見事であった。」

Verse 16

उपपन्नां गुणै: सर्वे: शीलेनानुत्तमेन च । एवंगुणसमायुक्तां वसवे वसुनन्दिनी

ヴァイシャンパーヤナは言った。「あらゆる徳を具え、比類なき品性と行いをもつその牝牛――かくも諸徳に満ちた牝牛を、女神はヴァスに示し、ヴァスたちを喜ばせるものとした。」

Verse 17

दर्शयामास राजेन्द्र पुरा पौरवनन्दन । द्यौस्तदा तां तु दृष्टवैव गां गजेन्द्रेन्द्रविक्रम

ヴァイシャンパーヤナは言った。「王よ、プル族の喜びよ。昔、女神は夫ディユに一頭の輝かしい牝牛を示した。牡牛のように大きな眼をもち、象王の主のごとき武威を備えた王よ、ディユはそれを見た瞬間、その卓越に打たれた。乳房は乳で満ちて美しく、尾も蹄も見事であった。あらゆる善徳を具え、最上の気質をもつゆえに、それは神々の宝のように見えた。」

Verse 18

उवाच राजंस्तां देवीं तस्या रूपगुणान्‌ वदन्‌ | एषा गौरुत्तमा देवी वारुणेरसितेक्षणा

ヴァイシャンパーヤナは言った。「王よ、彼はその姿の美と徳を語りつつ、あの天の貴婦人に言った。『これは最上の牝牛である、女神よ――黒き眼の方よ――ヴァルナの裔に生まれたものだ。』」

Verse 19

ऋषेस्तस्य वरारोहे यस्येदं वनमुत्तमम्‌ | अस्या: क्षीरं पिबेन्मर्त्य: स्वादु यो वै सुमध्यमे

ヴァイシャンパーヤナは言った。「おお、腰細く麗しき淑女よ。この最上の森は、かの聖仙の領するところである。おお、細腰の者よ、この牝牛の甘き乳を飲むいかなる人間も、一万年を生き、その全き期間、若さは揺るがず保たれるであろう。」

Verse 20

दशवर्षसहस््त्राणि स जीवेत्‌ स्थिरयौवन: । एतच्छुत्वा तु सा देवी नृपोत्तम सुमध्यमा

「その者は一万年を生き、若さは揺るがず衰えぬであろう。」これを聞いた細腰の天女は、最上の王よ、答えて言った。

Verse 21

तमुवाचानवद्याड्री भर्तारं दीप्ततेजसम्‌ | अस्ति मे मानुषे लोके नरदेवात्मजा सखी

ヴァイシャンパーヤナは言った。すると、咎なきその女は、光り輝く威徳を備えた夫に語った。「人間界に、王の娘である友が一人おります。」

Verse 22

नाम्ना जितवती नाम रूपयौवनशालिनी । उशीनरस्य राजर्षे: सत्यसंधस्य धीमत:

ヴァイシャンパーヤナは言った。「その名はジタヴァティ。美貌と若さの盛りに輝く者。真実に堅く、智に富む王仙ウシーナラの娘である。人間界において美の誉れ高き彼女のために、尊き方よ、私はこの牝牛を子牛とともに得たいと強く願うのです。」

Verse 23

दुहिता प्रथिता लोके मानुषे रूपसम्पदा । तस्या हेतोर्महाभाग सवत्सां गां ममेप्सिताम्‌

ヴァイシャンパーヤナは言った。「人間界に、美のすぐれた誉れによって名高い王女がいる。その者のために、尊き方よ、私はあなたから子牛つきの牝牛を得たいのです。」

Verse 24

आनयस्वामरश्रेष्ठ त्वरितं पुण्यवर्धन । यावदस्या: पय: पीत्वा सा सखी मम मानद

ヴァイシャンパーヤナは言った。「おお、不死者のうち最上の者よ、功徳を増し育む者よ、急いで彼女を連れて来てください。誉れを授ける方よ、わが友がこの牝牛の乳を飲み、人の世にあって—ただ一人—老いと病から守られて在り続けますように。高貴にして非難の及ばぬ方よ、この願いを成就してください。」

Verse 25

मानुषेषु भवत्वेका जरारोगविवर्जिता । एतन्मम महाभाग कर्तुमर्हस्यनिन्दित

ヴァイシャンパーヤナは言った。「人々の中で、彼女ただ一人が老いと病を免れますように。大いなる幸いを備え、非難なきあなたよ、この願いを成し遂げるにふさわしいのはあなたです。」

Verse 26

प्रियं प्रियतरं हास्मान्नास्ति मेडन्यत्‌ कथंचन । एतच्छुत्वा वचस्तस्या देव्या: प्रियचिकीर्षया

ヴァイシャンパーヤナは言った。「わたしにとって、これ以上に愛しく、これ以上に慕わしいものは、いかなる形でも存在しない。」女神のこの言葉を聞き、彼女の歓心を買おうとして、ヴァスの一人ディヤウは、プリトゥら兄弟の助けを得て、その牝牛を奪い去った。王よ、蓮の花弁のような大きな眼をもつ妻に促され、ディヤウは確かに牝牛を掠め取った。だがその時、彼は大聖仙ヴァシシュタの烈しい苦行（タパス）の威力を顧みず、また聖仙の怒りが自らを天界から墜とし得ることも思い至らなかった。

Verse 27

पृथ्वद्यैर्भातृभि: सार्थ द्यौस्तदा तां जहार गाम्‌ तया कमलतपत्राक्ष्या नियुक्तो द्यौस्तदा नृप

ヴァイシャンパーヤナは言った。王よ、蓮弁のような眼をもつ妻に促され、ヴァスのディヤウはプリトゥら兄弟とともにその牝牛を掠め取った。彼女を喜ばせようとするあまり、彼は聖仙ヴァシシュタの苦行の燃え立つ威力を顧みず、またその怒りが自らを天界から墜とし得ることを予見しなかった。

Verse 28

ऋषेस्तस्य तपस्तीव्रं न शशाक निरीक्षितुम्‌ ह्ृता गौ: सा सदा तेन प्रपातस्तु न तर्कित:

ヴァイシャンパーヤナは言った。彼らはその聖仙の烈しい苦行の恐るべき威力を見抜くことができなかった。かくして、彼にとって常にかけがえのない牝牛を奪い去りながらも、その行いが自らの没落を招くとは思い至らなかったのである。

Verse 29

अथाश्रमपदं प्राप्त: फलान्यादाय वारुणि: । न चापश्यत्‌ स गां तत्र सवत्सां काननोत्तमे

ヴァイシャンパーヤナは語った。しばらくして、ヴァルナの子ヴァールニは果実を携えて庵へ戻った。だが、その最も美しい林苑に、彼の牝牛の姿はなく—子牛もまた見当たらなかった。

Verse 30

ततः स मृगयामास वने तस्मिंस्तपोधन: । नाध्यगच्छच्च मृगयंस्तां गां मुनिरुदारधी:,तब तपोधन वसिष्ठजी उस वनमें गायकी खोज करने लगे; परंतु खोजनेपर भी वे उदारबुद्धि महर्षि उस गायको न पा सके

そこで、苦行に富むその仙人は、その森で捜し始めた。だが、いくら探しても、高雅な知恵を備えた聖者はその牝牛を見いだせなかった。

Verse 31

ज्ञात्वा तथापनीतां तां वसुभिर्दिव्यदर्शन: । ययौ क्रोधवशं सद्यः शशाप च वसूंस्तदा

神眼によって見通し、ヴァスたちが彼女を奪い去ったと悟るや、彼はたちまち怒りに呑まれ、その場でヴァスたちに呪詛を下した。

Verse 32

यस्मान्मे वसवो जह्र्गा वै दोग्ध्रीं सुवालधिम्‌ । तस्मात्‌ सर्वे जनिष्यन्ति मानुषेषु न संशय:

ヴァイシャンパーヤナは語った。「ヴァスたちがまことに我が乳牛—美しい尾をもつ乳の授け手—を奪い去ったゆえ、彼らは皆、人間界に生まれ落ちるであろう。疑いはない。」

Verse 33

एवं शशाप भगवान्‌ वसूंस्तान्‌ भरतर्षभ । वशं क्रोधस्य सम्प्राप्त आपवो मुनिसत्तम:,भरतर्षभ! इस प्रकार मुनिवर भगवान्‌ वसिष्ठने क्रोधके आवेशमें आकर उन वसुओंको शाप दिया

ヴァイシャンパーヤナは語った。「バーラタ族の雄牛よ、かくして尊き聖仙は、あのヴァスたちに呪いを宣した。怒りの支配に落ちたその第一の苦行者は、彼らを罪の報いへと縛りつける言葉を発したのである。」

Verse 34

शप्त्वा च तान्‌ महाभागस्तपस्येव मनो दधे । एवं स शप्तवान्‌ राजन्‌ वसूनष्टी तपोधन:

彼らを呪い終えると、その大聖仙は心をただ苦行（タパス）へと戻した。かくして、王よ、苦行力の宝庫たるその梵仙は、八柱のヴァスを呪詛したのである。 （この物語は、神々といえども過ちの報いを免れず、鍛え上げられた霊力が怒りと結べば、報復の器ともなり得ることを示している。）

Verse 35

महाप्रभावो ब्रद्य॒र्षिदेवान्‌ क्रोधसमन्वित: । अथाश्रमपदं प्राप्तास्ते वै भूयो महात्मन:

ヴァイシャンパーヤナは語った。大いなる霊威を具えた大徳の梵仙は、怒りに満ちて（さえ）神々を呪った。そののち彼らは、呪いが自らに下ったと悟り、あの高き心の聖者の庵へ再び赴き、もう一度近づいて、その恩寵を取り戻そうと努めた。 （この段は、タパスの権威が神々すら制し得ること、そして過ちは特権ではなく、謙虚さと償いによって向き合うべきことを示す。）

Verse 36

शप्ता: सम इति जानन्त ऋषिं तमुपचक्रमु: । प्रसादयन्तस्तमृषिं वसव: पार्थिवर्षभ

「我らは呪われた」と悟ったヴァスたちは、王中の雄牛よ、その聖仙のもとへ再び近づいた。彼をなだめ、リシの恩寵を得ようと努めたが、いかに尽くしても慈しみの赦しは得られなかった——ここに、神々といえども梵仙のタパスがもつ道徳の威力と、過ちの報いの前には頭を垂れねばならぬことが示される。

Verse 37

लेभिरे न च तस्मात्‌ ते प्रसादमृषिसत्तमात्‌ । आपपवात्‌ पुरुषव्याप्र सर्वधर्मविशारदात्‌

ヴァイシャンパーヤナは語った。あのヴァスたちは、聖仙の中の最勝者から恩寵を得ることができなかった。人中の虎よ、あらゆるダルマに通暁するアーパーパヴァ（Āpāpava）からも、慈しみの許しは得られなかった。 （含意として、呪われた後に大苦行者をなだめようと努めても、その不興は容易に鎮まらず、タパスの道徳的重みと越犯の深刻さが示される。）

Verse 38

उवाच च स धर्मात्मा शप्ता यूयं धरादय: । अनुसंवत्सरात्‌ सर्वे शापमोक्षमवाप्स्थथ

そのとき法にかなう聖者は言った。「陀羅（ダラ）をはじめとするヴァスたちよ、汝らはたしかに呪われた。だが年ごとに、一柱ずつこの呪いから解き放たれ、ついには皆が解脱するであろう。」

Verse 39

अयं तु यत्कृते यूयं मया शप्ता: स वत्स्यति । द्यौस्तदा मानुषे लोके दीर्घकालं स्वकर्मणा,'किंतु यह द्यो, जिसके कारण तुम सबको शाप मिला है, मनुष्यलोकमें अपने कर्मानुसार दीर्घकालतक निवास करेगा

ヴァイシャンパーヤナは言った。「だが、わたしが汝らを呪ったその因となった者――デュアウス――は、自らの業に従い、人間界に長きにわたり住まうであろう。」

Verse 40

नानृतं तच्चिकीर्षामि क्रुद्धो युष्मान्‌ यदब्रुवम्‌ । न प्रजास्यति चाप्येष मानुषेषु महामना:

ヴァイシャンパーヤナは言った。「怒りにまかせて汝らに告げた言葉を、虚しいものにするつもりはない。さらにこの大いなる魂は、人間の世において子をもうけぬであろう。」

Verse 41

भविष्यति च धर्मात्मा सर्वशास्त्रविशारद: । पितुः प्रियहिते युक्त: स्त्री भोगान्‌ वर्जयिष्यति

ヴァイシャンパーヤナは言った。「彼は法にかなう魂を備え、あらゆるシャーストラに通暁する者となる。父にとって愛しく益あることに身を捧げ、女にまつわる享楽を断つであろう。」

Verse 42

एवमुक्‍क्त्वा वसून्‌ सर्वान्‌ स जगाम महानृषि: । ततो मामुपजग्मुस्ते समेता वसवस्तदा,उन सब वसुओंसे ऐसी बात कहकर वे महर्षि वहाँसे चल दिये। तब वे सब वसु एकत्र होकर मेरे पास आये

かくしてその大聖はすべてのヴァスに告げ終えると、その場を去った。するとその時、集い合ったヴァスたちは、わたしのもとへとやって来た。

Verse 43

अयाचन्त च मां राजन्‌ वरं तच्च मया कृतम्‌ । जाताउ्जातानू प्रक्षिपास्मान्‌ स्वयं गड़े त्वमम्भसि

ヴァイシャンパーヤナは言った。「王よ、その時かれらはわたしに一つの恩寵を乞い、わたしはそれを許した。その願いはこうであった。『おおガンガーよ、われらが幾度となく生まれ出るたびに、そなた自ら、われらをそなたの水へ投じてください、王よ。』」

Verse 44

एवं तेषामहं सम्यक्‌ शप्तानां राजसत्तम | मोक्षार्थ मानुषाल्लोकादू यथावत्‌ कृतवत्यहम्‌,राजशिरोमणे! इस प्रकार उन शापग्रस्त वसुओंको इस मनुष्यलोकसे मुक्त करनेके लिये मैंने यथावत्‌ प्रयत्न किया है

ヴァイシャンパーヤナは言った。「おお、王の中の最上なる者よ、統治者たちの冠の宝珠よ。呪いを受けたヴァスたちが人間界から解き放たれるよう、なすべきことを私はしかるべく、怠りなく成し遂げた。」

Verse 45

अयं शापादृषेस्तस्य एक एव नृपोत्तम | द्यौ राजन मानुषे लोके चिरं वत्स्यति भारत,भारत! नृपश्रेष्ठ) यह एकमात्र द्यो ही महर्षिके शापसे दीर्घकालतक मनुष्यलोकमें निवास करेगा

ヴァイシャンパーヤナは言った。「おお、王の中の最上なる者よ。あのリシの呪いによって、ただディヤウ（Dyau）ひとりが久しく人間界に住まうであろう、バ―ラタよ。」

Verse 46

(अयं देवब्रतश्वैव गड्भादत्तश्न मे सुतः | द्विनामा शान्तनो: पुत्र: शान्तनोरधिको गुणै: ।।

ヴァイシャンパーヤナは言った。「王よ、わが子は二つの名で知られるであろう――デーヴァヴラタ（Devavrata）とガンガーより授けられし者、ガンガーダッタ（Gaṅgādatta）と。彼はシャンタヌの子であり、徳においてはシャンタヌすら凌ぐ。そなたの子はまだ幼いが、成長すれば再びそなたのもとへ帰る。さらに、王よ、そなたが我を呼ぶときはいつでも、我はそなたの前に現れよう。」そう言い終えると女神はその場で姿を消し、産まれたばかりの子を抱いて、望むところへと去っていった。かくしてジャナメージャヤよ、ガンガーはこれらを告げたのち、新生児を携えて忽然と消え、意のままに旅立ったのである。

Verse 47

स तु देवब्रतो नाम गाड़ेय इति चाभवत्‌ | द्युनामा शान्तनो: पुत्र: शान्तनोरधिको गुणै:,उस बालकका नाम हुआ देवव्रत। कुछ लोग गांगेय भी कहते थे। द्यु- नामवाले वसु शान्तनुके पुत्र होकर गुणोंमें उनसे भी बढ़ गये

その子はデーヴァヴラタと名づけられ、またガンガーの子としてガーンゲーヤ（Gāṅgeya）とも呼ばれるようになった。ディユナーマ（Dyunāma）と呼ばれるヴァスは、シャンタヌの子として生まれ、徳においてシャンタヌをも凌いだ。

Verse 48

शान्तनुश्वापि शोकार्तो जगाम स्वपुरं तत:ः । तस्याहं कीर्तयिष्यामि शान्तनोरधिकान्‌ गुणान्‌,इधर शान्तनु शोकसे आतुर हो पुनः अपने नगरको लौट गये। शान्तनुके उत्तम गुणोंका मैं आगे चलकर वर्णन करूँगा

ヴァイシャンパーヤナは言った。「それからシャンタヌもまた、悲嘆に打ちひしがれて自らの都へ帰った。やがて然るべき折に、私はシャンタヌの卓越した徳を語ろう。」

Verse 49

महाभाग्यं च नृपतेर्भारतस्य महात्मन: । यस्येतिहासो द्युतिमान्‌ महाभारतमुच्यते,उन भरतवंशी महात्मा नरेशके महान्‌ सौभाग्यका भी मैं वर्णन करूँगा, जिनका उज्ज्वल इतिहास “महाभारत” नामसे विख्यात है

ヴァイシャンパーヤナは言った。「わたしはまた、バラタ族の系譜に連なる高き魂の王の大いなる幸運を語ろう。彼の輝かしい歴史は『マハーバーラタ』として世に知られている。」

Verse 99

इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि सम्भवपर्वणि आपवोपाख्याने नवनवतितमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्या भारत आदिपव॑के अन्तर्गत यम्भवपववनमें आपवोपाख्यानविषयक निन्‍्यानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ

かくして『シュリー・マハーバーラタ』のうち、『アーディ・パルヴァ』の『サンバヴァ・パルヴァ』、いわゆる「アーパヴァ・ウパーキャーナ」の段において、第九十九章はここに終わる。（これは章末の奥書であり、物語詩句ではない。）