Adhyaya 41

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे चत्वारिशो ऽध्यायः सूत उवाच एवमेष महादेवो देवदेवः पितामहः / करोति नियतं कालं कालात्मा ह्यैश्वरी तनुः

かくして『シュリー・クールマ・プラーナ』六千頌のサンヒター、前半（プールヴァ・バーガ）第四十章は終わる。スータは語った。「このように、マハーデーヴァ—神々の神、太初の父—は、定まった秩序として時を定める。時はまさに彼の自己であり、主権なる（アイシュヴァリー）御身なのである。」

Verse 2

तस्य ये रश्मयो विप्राः सर्वलोकप्रदीपकाः / तेषां श्रेष्ठाः पुनः सप्त रश्मयो ग्रहयोनयः

おおブラーフマナたちよ、彼の光線—太陽の光—は一切の世界を照らす灯である。その中でも、最もすぐれた七つの光線が、諸惑星の生起する源（胎）であると説かれる。

Verse 3

सुषुम्नो हरिकेशश्च विश्वकर्मा तथैव च / विश्वव्यचाः पुनश्चान्यः संयद्वसुरतः परः

「（その名は）スシュムナー、ハリケーシャ、そしてヴィシュヴァカルマン。さらにヴィシュヴァヴャチャーハと呼ばれるものがあり、これらを超えてサンヤドヴァスラタハと名づけられるものがある。」

Verse 4

अर्वावसुरिति ख्यातः स्वराडन्यः प्रकीर्तितः / सुपुम्नः सूर्यरश्मिस्तु पुष्णाति शिशिरद्युतिम्

太陽の一条の光は「アルヴァーヴァス（Arvāvasu）」として名高く、もう一条は「スヴァラート（Svarāṭ）」と称えられる。「スプムナ（Supumna）」と名づけられた光線は、シシラ（冬季）の冷ややかな輝きを養い保つ。

Verse 5

तिर्यगूर्ध्वप्रचारो ऽसौ सुषुम्नः परिपठ्यते / हरिकेशस्तु यः प्रोक्तो रश्मिर्नक्षत्रपोषकः

その光の流れは、横にも上にも巡るゆえ「スシュムナー（Suṣumnā）」と誦される。また「ハリケーシャ（Harikeśa）」と説かれる光線は、ナクシャトラ（月宿）を養うものである。

Verse 6

विश्वकर्मा तथा रश्मिर्बुधं पुष्णाति सर्वदा / विश्वव्यचास्तु यो रश्मिः शुक्रं पुष्णाति नित्यदा

「ヴィシュヴァカルマー（Viśvakarmā）」と名づけられた太陽光は、つねにブダ（Budha＝水星）を養う。また「ヴィシュヴァヴャチャース（Viśvavyacās）」という光線は、常にシュクラ（Śukra＝金星）を養い続ける。

Verse 7

संयद्वसुरिति ख्यातः स पुष्णाति च लोहितम् / वृहस्पतिं प्रपुष्णाति रश्मिरर्वावसुः प्रभोः / शनैश्चरं प्रपुष्णाति सप्तमस्तु सुराट् तथा

主（プラブ）の光線のうち「サンヤドヴァス（Saṃyadvasu）」と名高いものはローヒタ（火星）を養う。「アルヴァーヴァス（Arvāvasu）」と呼ばれる光線は、とりわけブリハスパティ（木星）を養う。同様に第七の光線「スラート（Surāṭ）」は、シャナイシュチャラ（土星）をも養う。

Verse 8

एवं सूर्यप्रभावेन सर्वा नक्षत्रतारकाः / वर्धन्ते वर्धिता नित्यं नित्यमाप्याययन्ति च

かくして太陽の威力によって、あらゆる星宿と星々は増大し栄える。常に力を授けられ、絶えず幾度も幾度も養われるのである。

Verse 9

दिव्यानां पार्थिवानां च नैशानां चैव सर्वशः / आदानान्नित्यमादित्यस्तेजसां तमसां प्रभुः

天界・地上・夜のあらゆる力を、あらゆる仕方で常に取り入れることにより、アーディティヤ（太陽）は光明と闇の双方を統べる永遠の主として在し続ける。

Verse 10

आदत्ते स तु नाडीनां सहस्त्रेण समन्ततः / नादेयांश्चैव सामुद्रान् कूप्यांश्चैव सहस्त्रदृक् / स्थावराञ्जङ्गमांश्चैव यच्च कुल्यादिकं पयः

彼はまことに四方より水を摂り取る—幾千の小川と水路、河川の水、さらには海の水、井戸や貯水の水までも。さらに、不動のものと動くもの、あらゆる生きとし生けるもののためにある水—用水路などを流れる水のすべてをも取り去る。

Verse 11

तस्य रश्मिसहस्त्रं तच्छीतवर्षोष्णनिस्त्रवम् / तासां चतुः शतं नाड्यो वर्षन्ते चित्रमूर्तयः

彼（太陽）より千の光線が発し、冷えとなり、雨となり、熱となって流れ出る。そのうち四百はナーディー（nāḍī）という流路となり、驚くべき多様な姿を現して雨を注ぎ下ろす。

Verse 12

वन्दनाश्चैव याज्याश्च केतना भूतनास्तथा / अमृता नाम ताः सर्वा रश्मयो वृष्टिसर्जनाः

また（それらの光線は）ヴァンダナー（Vandanā）とヤージュヤー（Yājyā）、ケータナー（Ketanā）とブータナー（Bhūtanā）とも呼ばれる。これらすべての光線は総じて「アムリター（Amṛtā）」と名づけられ、雨を生み出す光輝である。

Verse 13

हिमोद्वाहाश्च ता नाड्यो रश्मयस्त्रिशतं पुनः / रश्म्यो मेष्यश्च पौष्यश्च ह्लादिन्यो हिमसर्जनाः / चन्द्रास्ता नामतः सर्वाः पीताभाः स्युर्गभस्तयः

寒冷を運ぶそれらのナーディー（nāḍī）は、さらに月の三百の光線であるとも説かれる。その光線の中にはメーシュヤー（Meṣyā）とパウシュヤー（Pauṣyā）があり、清涼の性をもち霜を生じさせる。これらは総じて「チャンドラーḥ（Candrāḥ）」すなわち月光の線と呼ばれ、その光は淡い黄の色合いを帯びる。

Verse 14

शुक्राश्च ककुभश्चैव गावो विश्वभृतस्तथा / शुक्रास्ता नामतः सर्वास्त्रिविधा घर्मसर्जनाः

「シュクラー」と「カクバー」と呼ばれる類、また「ヴィシュヴァブリト」と知られる牝牛たち—名においてはこれらすべてが「シュクラー」と称される。三種に分かれ、熱（ガルマン）を放つ者である。

Verse 15

समं बिभर्ति ताभिः स मनुष्यपितृदेवताः / मनुष्यानौषधेनेह स्वधया च पितॄनपि / अमृतेन सुरान् सर्वांस्त्रिभिस्त्ररिंस्तर्पयत्यसौ

この三つの供えによって、彼は人間・ピトリ（祖霊）・デーヴァを等しく支える。ここでは食と薬草によって人々を養い、svadhāの供物によって祖霊を満たし、amṛtaによってすべての神々を歓喜させる。かくして三重の行により三つの位階を満足させる。

Verse 16

वसन्ते ग्रैष्मिके चैव शतैः स तपति त्रिभिः / शरद्यपि च वर्षासु चतुर्भैः संप्रवर्षति / हेमन्ते शिशिरे चैव हिममुत्सृजति त्रिभिः

春と夏には、彼（太陽）は三百の光線によって灼きつける。秋と雨季には、四百の光線によって雨を降らせる。冬と寒季には、三百の光線によって雪を放つ。

Verse 17

वरुणो माघमासे तु सूर्यः पूषा तु फल्गुने / चैत्रे मासि भवेदंशो धाता वैशाखतापनः

マーガ月にはヴァルナが司り、パールグナ月には太陽がプーシャンとして司る。チャイトラ月にはアṃシャが主宰となり、ヴァイシャーカ月にはダートリが「ターパナ（熱を授ける者）」として主宰する。

Verse 18

ज्येष्ठामूले भवेदिन्द्रः आषाढे सविता रविः / विवस्वान् श्रावणे मासि प्रौष्ठपद्यां भगः स्मृतः

ジェーシュタ月（その根本）にはインドラが司り、アーシャーダ月にはサヴィトリ—太陽—が司る。シュラーヴァナ月にはヴィヴァスヴァーンが司り、プローシュṭhapadā月にはバガが主宰神として想起される。

Verse 19

पर्जन्यो ऽश्वयुजि त्वष्टाकार्तिके मासि भास्करः / मार्गशीर्ष भवेन्मित्रः पौषे विष्णुः सनातनः

アーシュヴァユジャの月には彼はパルジャニヤと呼ばれ、カールティカの月にはトヴァシュトリと呼ばれる。さらにその月において彼はバースカラでもある。マールガシールシャの月にはミトラとなり、パウシャの月には永遠なるヴィシュヌとなる。

Verse 20

पञ्चरश्मिसहस्त्राणि वरुणस्यार्ककर्मणि / षड्भिः सहस्त्रैः पूषा तु देवोंशः सप्तभिस्तथा

太陽の働きにおいて、五千の光線はヴァルナに配される。プーシャンは六千で働き、神なる分（デーヴァ・アムシャ）もまた七千で同様に働く。

Verse 21

धाताष्टभिः सहस्त्रैस्तु नवभिस्तु शतक्रतुः / विवस्वान् दशभिः पाति पात्येकादशभिर्भगः

ダーター(Dhātṛ)は八千（の光線）で護り、シャタクラトゥ（インドラ）は九千で護る。ヴィヴァスヴァーン（太陽）は一万で護り、バガ(Bhaga)は一万一千で護る。

Verse 22

सप्तभिस्तपते मित्रस्त्वष्टा चैवाष्टभिस्तपेत् / अर्यमा दशभैः पाति पर्जन्यो नवभिस्तपेत् / षड्भी रश्मिसहस्त्रैस्तु विष्णुस्तपति विश्वसृक्

ミトラは七（つの光線群）で輝き、トヴァシュトリはまさに八で輝く。アリヤマンは十で護り、パルジャニヤは九で熱して輝く。だがヴィシュヌ—世界の創造者—は六千の光線で熱し、照らす。

Verse 23

वसन्ते कपिलः सूर्यो ग्रीष्मे काञ्चनसप्रभः / श्वेतो वर्षासु वर्णेन पाण्डुरः शरदि प्रभुः / हेमन्ते ताम्रवर्णः स्याच्छिशिरे लोहितो रविः

春には太陽は黄褐色となり、夏には黄金の輝きを放つ。雨季には白く現れ、秋には主は淡く見える。ヘーマンタには銅色となり、シシラにはラヴィは赤く現れる。

Verse 24

ओषधीषु बलं धत्ते स्वधामपि पितृष्वथ / सूर्यो ऽमरत्वममृते त्रयं त्रिषु नियच्छति

彼は薬草のうちに力を宿し、また祖霊ピトリたちの間に「スヴァダー」と名づける供献を定める。太陽はアムリタによって不死を保ち、かくして三界にわたり三つの原理を統御する。

Verse 25

अन्ये चाष्टौ ग्रहा ज्ञेयाः सूर्येणाधिष्ठिता द्विजाः / चन्द्रमाः सोमपुत्रश्च शुक्रश्चैव बृहस्पतिः / भौमो मन्दस्तथा राहुः केतुमानपि चाष्टमः

おお二度生まれの者たちよ、太陽により統べられる八つのグラハ（惑星的威力）を知れ。すなわち月、ソーマの子ブダ（Budha）、シュクラ、ブリハスパティ、バウマ（火星）、マンダ（土星）、ラーフ、そして第八のケートゥである。

Verse 26

सर्वे ध्रुवे निबद्धा वै ग्रहास्ते वातरश्मिभिः / भ्राम्यमाणा यथायोगं भ्रमन्त्यनुदिवाकरम्

すべての惑星は、風のような光の綱によってドゥルヴァ（北極星）に確かに結び留められている。しかるべき配列に従って動かされ、日ごとに太陽の行路に随って巡行する。

Verse 27

अलातचक्रवद् यान्ति वातचक्रेरिता द्विजाः / यस्माद् वहति तान् वायुः प्रवहस्तेन स स्मृतः

おお二度生まれの者たちよ、衆生は風の輪に駆られて、火の棒が輪のように見えるごとく旋回して進む。ヴァーユが彼らを運び流すゆえ、彼は「プラヴァハ（前へ運ぶ者）」と記憶される。

Verse 28

रथस्त्रिचक्रः सोमस्य कुन्दाभास्तस्य वाजिनः / वामदक्षिणतो युक्ता दश तेन निशाकरः

ソーマの車は三輪で、その馬は茉莉花のごとく白い。左右に十頭の駿馬が繋がれ、それらによって夜を作る者ニシャーカラ（月）は自らの道を進む。

Verse 29

वीथ्याश्रयाणि चरति नक्षत्राणि रविर्यथा / ह्रासवृद्धी च विप्रेन्द्रा ध्रुवाधाराणि सर्वदा

太陽が天の道をめぐり行くように、ナクシャトラ（宿）もまたそれぞれの道を進む。しかもその減り満ち、ああ婆羅門の最勝よ、つねにドゥルヴァ（北極星）を不動の基として支えられている。

Verse 30

स सोमः शुक्लपक्षे तु भास्करे परतः स्थिते / आपूर्यते परस्यान्तः सततं दिवसक्रमात्

そのソーマ（月）は白分（明るい半月）において、太陽がその彼方に位置するとき、日々の順序に従って絶えず、その遠い側の部分が満たされてゆく。

Verse 31

क्षीणायितं सुरैः सोममाप्यायति नित्यदा / एकेन रश्मिना विप्राः सुषुम्नाख्येन भास्करः

婆羅門たちよ、ソーマ（月）が神々に「飲まれ」て痩せ衰えるとき、バースカラ（太陽）はスシュムナー（Suṣumnā）と名づけられたただ一条の光線によって、つねに彼を満たし養う。

Verse 32

एषा सूर्यस्य वीर्येण सोमस्याप्यायिता तनुः / पौर्णमास्यां स दृश्येत संपूर्णे दिवसक्रमात्

このソーマの身（月輪）はスーリヤの威力によって養われ、日々の巡りが順に満ち終わるとき、プールナマーシー（満月）の夜に円満として現れる。

Verse 33

संपूर्णमर्धमासेन तं सोमममृतात्मकम् / पिबन्ति देवता विप्रा यतस्ते ऽमृतभोजनाः

半月のうちに、婆羅門たちよ、神々は甘露（アムリタ）を本質とするそのソーマを飲み尽くす。ゆえに神々と婆羅門の聖仙は、不死そのものを食として養われると言われる。

Verse 34

ततः पञ्चदशे भागे किञ्चिच्छिष्टे कलात्मके / अपराह्णे पितृगणा जघन्यं पर्युपासते

ついで、カラー（時の単位）より成る一日の第十五分がほとんど尽き、午後の末に至ると、ピトリ（祖霊）の群れは日が傾く最も低き相に寄り添い、供物を待ち受ける。

Verse 35

पिबन्ति द्विकलं कालं शिष्टा तस्य कला तुया / सुधामृतमयीं पुण्यां तामन्दोरमृतात्मिकाम्

二カラーのあいだ、正しき者たちは、汝が授けし彼（月）の分を飲む——清らかで甘露のごとき聖なる精髄、すなわちアムリタより成る月の不死の本性を。

Verse 36

निः सृतं तदमावास्यां गभस्तिभ्यः स्वधामृतम् / मासतृप्तिमपाप्यग्र्यां पितरः सन्ति निर्वृताः

アマーヴァーシャー（新月の日）には、「スヴァダー」と呼ばれる甘露が太陽の光線より流れ出で、これにより月ごとの最勝の満足を得て、ピトリ（祖霊）は安らぎと静けさに住する。

Verse 37

न सोमस्य विनाशः स्यात् सुधा देवैस्तु पीयते / एवं सूर्यनिमित्तस्य क्षयो वृद्धिश्च सत्तमाः

ソーマ（月）に滅びはない。むしろ神々がその甘露の精髄を飲むのである。かくのごとく、徳ある者の最勝よ、増減（盈ち欠け）は太陽を因として起こる。

Verse 38

सोमपुत्रस्य चाष्टाभिर्वाजिभिर्वायुवेगिभिः / वारिजैः स्यन्दनो युक्तस्तेनासौ याति सर्वतः

また、ソーマの子の戦車は、水より生まれ風のごとく疾き八頭の馬に繋がれ、その車によって彼はあらゆる方処を巡行する。

Verse 39

शुक्रस्य भूमिजैरश्वैः स्यन्दनो दशभिर्वृतः / अष्टबिश्चाथ भौमस्य रथो हैमः सुशोभनः

シュクラ（ヴィーナス）は大地より生まれし十頭の馬に曳かれる戦車に乗り、またバウマ／マンガラ（火星）も八頭の馬に曳かれる輝かしき黄金の車を有する。

Verse 40

बृहस्पतेरथाष्टाश्वः स्यन्दनो हेमनिर्मितः / रथस्तमोमयो ऽष्टाश्वो मन्दस्यायसनिर्मितः / स्वर्भानोर्भास्करारेश्च तथा षड्भिर्हयैर्वृतः

ブリハスパティの車は八頭の馬に曳かれ、その車体は黄金で造られる。遅行の者マンダ／シャニは、闇の性を帯びた鉄の車を八頭の馬で駆る。さらにスヴァルバーヌ（ラーフ）、太陽の仇は、六頭の馬を従える。

Verse 41

एते महाग्रहाणां वै समाख्याता रथा नव / सर्वे ध्रुवे महाभागा निबद्धा वातरश्मिभिः

かくして大いなる天体（マハーグラハ）の九つの車は説き明かされた。おお高貴なる者よ、それらはすべて、風の流れより成る綱によってドゥルヴァ（北極星）に結び留められている。

Verse 42

ग्रहर्क्षताराधिष्ण्यानि ध्रुवे बद्धान्येशेषतः / भ्रमन्ति भ्रामयन्त्येनं सर्वाण्यनिलरश्मिभिः

すべての惑星、月宿（ナクシャトラ）、星々、そしてそれらの天上の座は、例外なくドゥルヴァに結び付けられている。各々の軌道を巡りつつ、風（アニラ）の流れと光条に駆られて、宇宙の輪をも回転させる。