Adhyaya 22

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे आदित्यव्यूहकीर्त्तनं नामैकविंशतितमो ऽध्यायः सूत उवाच स्वायंभूवनिसर्गे तु व्याख्यातान्यन्तराणि च / भविष्याणि च सर्वाणि तेषां वक्ष्याम्यनुक्रमम्

かくして『聖ブラフマाण्ड・マハープラーナ』、ヴァーユの説く前分・第二アヌシャṅガパーダにおける「アーディティヤの隊列讃嘆」と名づけられた第二十一章。スータは言った――スヴァーヤンブヴァの創造において説き明かされたマンヴァンタラと、未来に来たるすべてのマンヴァンタラ、その順序を私は語ろう。

Verse 2

एतच्छ्रुतवा तु मुनयः पप्रच्छू रोमहर्षणम् / सूर्याचन्द्रमसोश्चारं ग्रहाणां चैव सर्वशः

これを聞いた聖仙たちはローマハルシャナに問うた――太陽と月の運行、そして諸惑星の巡りは、いかなるものか。

Verse 3

ऋषय ऋचुः / भ्रमन्ति कथमेतानि ज्योतीषि दिवमण्डलम् / अव्यूहेन च सर्वाणि तथैवासंकरेण वा

聖仙たちは言った――これらの光り輝く天体は、天の輪の中でいかに巡るのか。いずれも隊列（ヴ்யூハ）なくして動くのか、あるいは互いに交錯せず混乱せずに運行するのか。

Verse 4

कश्चिद्भामयते तानि भ्रमन्ते यदि वा स्वयम् / एतद्वेदितुमिच्छामस्तन्नो निगद सत्तम

誰かがこれらを回しているのか、それとも自ら巡っているのか。これを知りたいのです。最上の方よ、真実をお告げください。

Verse 5

सूत उवाच भूतसंमोहनं ह्येतद्वदतो मे निबोधत / प्रत्यक्षमपि दृश्यं च संमोहयति यत्प्रजाः

スータは言った。「これは衆生を惑わす事柄である。わたしの言葉を聞け。目の前に明らかに見えるものさえ、人々を迷わせるのだ。」

Verse 6

यो ऽयं चतुर्द्दिशं पुच्छे शैशुमारे व्यवस्थितः / उत्तानपादपुत्रो ऽसौ मेढीभूतो ध्रुवो दिवि

このシャイシュマーラの尾において四方に配されているのは、ウッターナパーダの子ドルヴァである。天において彼は軸のごとく不動となっている。

Verse 7

स वै भ्रामयते नित्यं चन्द्रादित्यौ ग्रहैः सह / भ्रमन्तमनुगच्छन्ति नक्षत्राणि च चक्रवत्

彼は常に、月と太陽を諸惑星とともに巡らせる。回転する彼に、星々もまた車輪のように従って巡る。

Verse 8

ध्रुवस्य मनसा चासौ सर्वते ज्योतिषां गणः / सूर्याचन्द्रमसौ तारा नक्षत्राणि ग्रहैः सह

ドルヴァの心の意志によって、あらゆる天の光の群れ—太陽と月、星々、星宿、そして惑星—がともに巡行する。

Verse 9

वातानीकमयैर्बन्धैर्ध्रुवे बद्धानि तानि वै / तेषां योगश्च भेदश्च कालश्चारस्तथैव च

それらは風の群れより成る絆によって、ドゥルヴァ（天極）に結び留められている。合一と分離、時と運行もまた、そのように定まる。

Verse 10

अस्तोदयौ तथोत्पाता अयने दक्षणोत्तरे / विषुवद्ग्रहवर्णाश्च द्रुवात्सर्वं प्रवर्त्तते

没と出、また異変の兆し；南北のアヤナ；分点と惑星の色相——これらすべてはドゥルヴァより起こる。

Verse 11

वर्षा घर्मो हिमं रात्रिः संध्या चैव दिनं तथा / शुभाशुभं प्रजानां च ध्रुवात्सर्वं प्रवर्त्तते

雨季、暑熱、氷雪の寒さ、夜、黄昏、そして昼；さらに衆生の吉凶——すべてはドゥルヴァより運行する。

Verse 12

ध्रुवेणाधिष्टितश्चैव सूर्यो ऽपो गृह्य वर्षति / तदेष दीप्त किरणः स कालग्निर्दिवाकरः

ドゥルヴァの統べるところにより、太陽は水を取りて雨として降らせる。燃え立つ光線のディヴァーカラは、時の火（カーラ―グニ）に等しい。

Verse 13

परिवर्त्तक्रमाद्विप्रा भाभिरालोकयन् दिशः / सूर्यः किरमजालेन वायुयुक्तेन सर्वशः

ヴィプラたちよ！回転の次第により、太陽は風と結びついた光線の網をもって、あまねくその輝きで諸方を照らす。

Verse 14

जगतो जलमादत्ते कृत्स्नस्य द्विजसत्तमाः / आदित्यपीतं सकलं सोमः संक्रमते जलम्

おお最勝の婆羅門たちよ、アーディティヤ（太陽）は全世界の水を取り上げる。太陽に飲まれたそのすべての水を、ソーマ（月神）は再び水として移し変える。

Verse 15

नाडीभिर्वायुयुक्ताभिर्लोकधारा प्रवर्त्तते / यत्सोमात्स्रवते ह्यंबु तदन्नेष्वेव तिष्ठति

風と結びついたナーディー（脈管）によって世の流れは動く。ソーマから滴る水は、まさに食物の中にとどまっている。

Verse 16

मेघा वायुविघातेन विसृजन्ति जलं भूवि / एवमुत्क्षिप्यते चैव पतते चासकृज्जलम्

雲は風の衝突によって地上に水を放つ。かくして水は持ち上げられ、そして幾度も降り落ちる。

Verse 17

न नाश उदकस्यास्ति तदेव परिवर्त्तते / संधारणार्थं लोकानां मायैषा विश्वनिर्मिता

水に滅びはない。ただそれは姿を変えるのみ。諸世界を支えるために、宇宙が造り出したこのマーヤー（幻力）がある。

Verse 18

अन्या मायया व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम् / विश्वेशो लोककृद्देवः सहस्राक्षः प्रजापतिः

このマーヤーによって、動くもの動かぬものを含む三界は遍く満たされる。彼こそヴィシュヴェーシャ、世界を造る神、千眼のプラジャーパティ（インドラ）である。

Verse 19

धाता कृत्स्नस्य लोकस्य प्रभविष्णुर्दिवाकरः / सार्वलोकिकमंभो यत्तत्सोमान्नभसश्व्युतम्

ディヴァーカラ（太陽）は全世界の造作を司る力ある者であり、あらゆる界に行き渡る水は、ソーマより天より落ちて生じたものである。

Verse 20

सोमाधारं जगत्सर्वमेतत्तथ्यं प्रकीर्तितम् / सूर्यादुष्णं निस्रवते सोमाच्छीतं प्रवर्त्तते

真実として説かれる—万界はソーマを拠り所とし、太陽からは熱が流れ、ソーマからは涼しさが起こる。

Verse 21

शीतोष्णवीर्यौं द्वावेतौ युक्त्या धारयतो जगत् / सोमाधारा नदी गङ्गा पवित्रा विमलोदका

冷と熱という二つの力が理にかなって世界を支える。ソーマを拠り所とする河ガンガーは清浄で、その水は澄みわたる。

Verse 22

भद्रसोमपुरोगाश्च महानद्यो द्विजोत्तमाः / सर्वभूतशरीरेषु ह्यापो ह्यनुसृताश्च याः

おお、二度生まれの最勝者よ。バドラソーマを先頭とする大河が先導し、また水は一切の生類の身体の中にまで遍く浸透している。

Verse 23

तेषु संदह्यमानेषु जङ्गमस्थावरेषु च / धूमभूतास्तु ता ह्यापो निष्कामन्तीह सर्वशः

動くものも動かぬものも焼かれるとき、その水分は煙となって、この世のあらゆる方へと立ちのぼり出てゆく。

Verse 24

तेन चाभ्राणि जायन्ते स्थानमभ्रमयं स्मृतम् / तेजोर्ऽकः सर्वभूतेभ्य आदत्ते रश्मिभिर्जलम्

それによって雲が生じ、その場所は「アブフラマヤ」と記される。光輝く太陽は、その光線によって万有から水を取り上げる。

Verse 25

समुद्राद्वायुसंयोगाद्वहन्त्यापो गभस्तयः / संजीवनं च सस्यानामंभस्तदमृतोपमम्

大海より、風との結びつきによって、太陽の光線は水を運ぶ。その水こそ作物を生かし、甘露（アムリタ）に等しい。

Verse 26

ततस्त्वृतुवशात्काले परिवत्य दिवाकरः / यच्छत्यापो हि मेघेभ्यः घुक्लाशुक्लैर्गभस्तिभिः

やがて季節の理に従い時が至ると、日輪は姿を変え、白き光と暗き光の光線によって雲へ水を授ける。

Verse 27

अभ्रस्थाः प्रपतन्त्यापो वायुना समुदीरिताः / सर्वभूतहितार्थाय वायुमिश्राः समन्ततः

雲に宿る水は風に駆られて落ち、風と交わりつつ、あまねく万有の利益のために四方へと降り注ぐ。

Verse 28

ततो वर्षति षण्मासान्सर्वभूतविवृद्धये / वायव्यं स्तनितं चैव वैद्युतं चाग्निसंभवम्

それより万有の成長のために六か月にわたり雨が降る。風より生じる雷鳴、稲妻の光、そして火より起こる烈しい輝きも現れる。

Verse 29

मेहनाच्च मिहेधातोमघत्वं व्यजयन्ति हि / न भ्रश्यन्ति यतश्चापस्तदभं कवयो विदुः

mehanā と mihedhātu によって、彼らはまことに雲の性を得る。水が決して失われぬその源を、詩聖は「アバ(abh)」と知る。

Verse 30

मेघानां पुनरुत्पत्तिश्त्रिविधा योनिरुच्यते / आग्नेया ब्रह्मजाश्चैव पक्षजाश्च पृथग्विधाः

雲の再生の母胎は三種と説かれる。すなわち火生、梵天生、そして翼生であり、それぞれ別の類である。

Verse 31

त्रिधा मेघाः समाख्यातास्तेषां वक्ष्यामि संभवम् / आग्नेया स्तूष्णजाः प्रोक्तास्तेषां धूमप्रवर्त्तनम्

雲は三種と説かれた。今、その生起を語ろう。火生の雲は「ストゥーシュナジャ」と呼ばれ、その起動は煙より起こる。

Verse 32

शीतदुर्दिनवाता ये स्वगुणास्ते व्यवस्थिताः / महिषाश्च वाराहाश्च मत्तमातङ्गरूपिणः

寒さ、陰鬱な日、そして風—これらが彼らの固有の性質として定まる。彼らは水牛・猪・酔い狂う象の姿を取る。

Verse 33

भूत्वा धरणिमभ्येत्य रमन्ते विचरन्ति च / जीमूता नाम ते मेघा ह्येतेभ्यो जीवसंभवः

かくして形を成すと、彼らは大地に近づき、喜びつつ巡り歩く。その雲は「ジームータ」と呼ばれ、そこから生命の生起が生まれる。

Verse 34

विद्युद्गुणविहीनाश्च जलधारा विलंबिनः / मूकमेघा महाकाया आवहस्य वशानुगाः

稲妻の性を欠き、水の流れがゆるやかに垂れる、沈黙して巨体なる雲々は、アーヴァハの支配に従う。

Verse 35

क्रोशमात्राच्च वर्षन्ति क्रोशार्द्धादपि वा पुनः / पर्वताग्र नितंबेषु वर्षति च रसंति च

それらは一クロ―シャの距離から、また半クロ―シャからも雨を降らせる。山の頂や斜面に降り、そして轟き鳴る。

Verse 36

बलाकागर्भदाश्चैव बलाकागर्भधारिणः / ब्रह्मजा नाम ते मेघा ब्रह्मनिश्वाससंभवाः

それらはバラーカー（鷺）の胎を授け、またその胎を宿すもの。『ブラフマジャー』と名づく雲は、梵天の息より生じた。

Verse 37

ते हि विद्युद्गुणोपेतास्तनयित्नुप्रियस्वनाः / तेषां शश्र्वत्प्रणादेन भूमिः स्वाङ्गरूहोद्भवा

それらは稲妻の性を備え、雷鳴の愛でられる音をもつ。その絶えざる轟きによって、大地は自らの肢体より芽を生じさせる。

Verse 38

राज्ञी राज्याभिषिक्तेव पुनर्यौंवनमश्नुते / तेष्वियं प्रावृडासक्ता भूतानां जीवितोद्भवा

王権の灌頂を受けた王妃が再び若さを得るように、これらの雲に寄り添うプラーヴリット（雨季）は、万有の生命の源となる。

Verse 39

द्वितीयं प्रवहं वायुं मेघास्ते तु समाश्रिताः / एतं योजनमात्राच्च साध्यर्द्धा निष्कृतादपि

第二の風は「プラヴァハ（Pravaha）」と呼ばれ、雲はそれに依り住む。一ヨージャナを越えて、それはサーディヤ界の半周に至り、さらにニシュクリティの境をも越えて流れる。

Verse 40

वृष्टिर्गर्भस्त्रिधा तेषां धारासारः प्रकीर्त्तितः / पुष्करावर्त्तका नाम ते मेघाः पक्षसंभवाः

それらの雲の雨の胎は三種と説かれ、「ダーラーサーラ（Dhārāsāra）」と称される。彼らは翼より生じた「プシュカラーヴァルッタカ（Puṣkarāvarttaka）」という雲である。

Verse 41

शक्रेण पक्षच्छिन्ना ये पर्वतानां महौजसाम् / कामागानां प्रवृद्धानां भूतानां शिवमिच्छता

大いなる勢いをもつ翼ある山々は、シャクラ（インドラ）によって翼を断たれた。彼らは欲するままに行く、増長したブータの類であり、これはシヴァの吉祥を願う意志によってなされた。

Verse 42

पुष्करा नाम ते मेघा बृंहन्तस्तोयमत्सराः / पुष्करावर्त्तकास्तेन कारणेनेह शब्दिताः

それらは「プシュカラ（Puṣkara）」と名づけられた雲で、水に満ちて轟き鳴る。ゆえにここでは「プシュカラーヴァルッタカ（Puṣkarāvarttaka）」と呼ばれる。

Verse 43

नानारूपधराश्चैव महाघोरस्वनाश्च ते / कल्पान्तवृष्टेः स्रष्टारः संवर्ताग्ने र्नियामकाः

彼らはさまざまな姿を取り、甚だ恐ろしい轟音を放つ。彼らこそ劫末の大雨を生み、サンヴァルタの火を制御する者である。

Verse 44

वर्षन्त्येते युगान्तेषु तृतीयास्ते प्रकीर्त्तिताः / अनेकरूपसंस्थानाः पूरयन्तो महीतलम्

ユガの終わりに、これら第三の雲は雨を降らせる。多様な姿形となって大地の面を満たす。

Verse 45

वायुं पुरा वहन्तः स्युराश्रिताः कल्पसाधकाः / यान्यण्डस्य तु भिन्नस्य प्राकृतस्याभवंस्तदा

かつて彼らはヴァーユ（風）を担い、カルパを成就させる拠り所であった。その時、裂けた自然の宇宙卵の諸部分として現れた。

Verse 46

यस्मिन्ब्रह्मा समुत्पन्नश्चतुर्वक्त्रः स्वयंप्रभुः / तान्येवाण्डकपालानि सर्वे मेघाः प्रकीर्त्तिताः

自ら輝く四面のブラフマーが生じたその宇宙卵において、その卵殻の破片こそが、すべての雲であると説かれる。

Verse 47

तेषामाप्यायनं धूमः सर्वेषामविशेषतः / तेषां श्रेष्ठस्तु पर्जन्यश्चत्वारश्चैव दिग्गजाः

彼らは皆、等しくドゥーマ（蒸気・煙）によって養われる。その中で最勝はパルジャニヤであり、さらに四方を支える四頭の方象（ディッグガジャ）もある。

Verse 48

गजानां पर्वतानां च मेघानां भोगिभिः सह / कुलमेकं पृथग्भूतं योनिरेका जलं स्मृतम्

象と山と雲、そしてボーギン（ナーガ）たちは、姿は別々に現れても同一の系譜に属する。その唯一の胎源は「水」であると伝えられる。

Verse 49

पर्जन्यो दिग्गजा श्चैव हेमन्ते शीतसंभवाः / तुषारवृष्टिं वर्षन्ति शिष्टः सस्यप्रवृद्धये

ヘーマンタの季節、寒さより生じた雨神パルジャニヤと方位の象たちは霜の雨を降らせ、作物の繁茂を助ける。

Verse 50

षष्ठः परिवहो नाम तेषां वायुरपाश्रयः / यो ऽसौ बिबर्त्ति भगवान्गङ्गामाकाशगोचराम्

第六は「パリヴァハ」と名づけられた風で、水の拠り所である。その聖なる御方が、虚空を行くガンガーを支えている。

Verse 51

दिव्यामृतजला पुण्यां त्रिधास्वातिपथे स्थिताम् / तस्या निष्यन्दतोयानि दिग्गजाः पृथुभिः करैः

天なる甘露の水をたたえた聖なるガンガーは、スヴァーティの道に三相として住し、その滴り流れる水は方位の象たちが広い鼻で導く。

Verse 52

शीकरं संप्रमुञ्चन्ति नीहार इति स स्मृतः / दक्षिणेन गिरिर्यो ऽसौ हेमकूट इति स्मृतः

彼らが放つ微細な水滴は「ニーハーラ（霧露）」と呼ばれる。また南にあるその山は「ヘーマクータ」と称される。

Verse 53

उदग्घिमवतः शैल उत्तरप्रायदक्षिणे / पुण्ड्रं नाम समाख्यातं नगरं तत्र विस्तृतम्

ヒマヴァト山の北、南に面したその山地には、「プンドラ」と名高い都が広く広がっている。

Verse 54

तस्मिन्निपतितं वर्षं तत्तुषारसमुद्भवम् / ततस्तदा वहो वायुर्हेमवन्तं समुद्वहन्

そこに霜より生じた雨が降り注ぎ、ついで流れる風がそれを運び、ヒマヴァーンの山へと担い行った。

Verse 55

आनयत्यात्मयोगेन सिंचमानो महागिरिम् / हिमवन्तमतिक्रम्य वृष्टिशेषं ततः परम्

自らのヨーガの力によってそれをもたらし、大いなる山を潤す。ヒマヴァーンを越えて、さらに残りの雨を彼方へ運ぶ。

Verse 56

इहाभ्येति ततः पश्चादपरान्तविवृद्धये / वर्षद्वयं समाख्यातं सस्यद्वयविवृद्धये

その後、それはここに至り、西の辺境を繁栄させる。雨は二種と説かれ、二種の作物を増し育てるためである。

Verse 57

मेघाश्चाप्यायनं चैव सर्वमेतत्प्रकीर्त्तितम् / सूर्य एव तु वृष्टीनां स्रष्टा समुपदिश्यते

雲とその充実についても、すべては説き明かされた。だが降雨の創り手として教え示されるのは、ただ太陽のみである。

Verse 58

सूर्यमूला च वै वृष्टिर्जलं सूर्यात्प्रवर्तते / ध्रुवेणाधिष्ठितः सूर्यस्तस्यां वृष्टौ प्रवर्त्तते

雨の根源は太陽であり、水は太陽より起こる。ドルヴァにより支えられた太陽は、その降雨の働きの中に運行する。

Verse 59

ध्रुवेणाधिष्टितो वायुर्वृष्टिं संहरते पुनः / ग्रहो निःसृत्य सूर्यात्तु कृत्स्ने नक्षत्रमण्डले

ドゥルヴァの統御のもと、風神ヴァーユは再び雨を収める。太陽より出た惑星は、全ての星宿の輪を巡行する。

Verse 60

चरित्वान्ते विशत्यर्कं ध्रुवेण समाधिष्ठितम् / ततः सूर्यरथस्याथ सन्निवेशं निबोधत

巡行の終わりに、それはドゥルヴァにより支えられたアルカ（太陽）へと入る。次に、太陽の戦車の配置を知れ。

Verse 61

संस्थितेनैकचक्रेण पञ्चारेण त्रिनाभिना / हिरण्मयेन भगवांस्तथैव हरिदर्वणा

世尊たる太陽は、一つの輪に安住し、五つの輻と三つの轂を備え、黄金に輝き、青緑の光を帯びる。

Verse 62

अष्टापदनिबद्धेन षट्प्रकारैकनेमिना / चक्रेण भास्वता सूर्यः स्यन्दनेन प्रसर्पति

八つの支えに結ばれ、六種に分かれる一つの輪縁をもつ光輝の輪によって、太陽はその戦車で進みゆく。

Verse 63

दशयोजनसाहस्रो विस्तारायामतः स्मृतः / द्विगुणो ऽस्य रथोपस्थादीषादण्डः प्रमाणतः

その幅と長さは一万ヨージャナと伝えられる。車台から伸びる轅（イーシャー・ダンダ）は、規定の長さでその二倍である。

Verse 64

स तस्य ब्रह्मणा सृष्टो रथो ह्यर्थवशेन तु / असंगः काञ्चनो दिव्यो युक्तः पवनगैर्हयैः

彼のために、ブラフマーは必要に応じて一つの戦車を創り出した。それは神聖なる黄金の車で、執着なく、風のごとく走る馬に繋がれていた。

Verse 65

छन्दोभिर्वाजिरूपैस्तु यतश्चक्रं ततः स्थितैः / वारुणस्यन्दनस्येह लक्षणैः सदृशस्तु सः

韻律（チャンダス）が馬の姿となり、車輪も所定の位置に据えられていたため、この戦車はここにおいてヴァルナの車の相（しるし）に等しかった。

Verse 66

तेनासौ सर्वते व्योम्नि भास्वता तु दिवाकरः / अथैतानि तु सूर्यस्य प्रत्यङ्गानि रथस्य ह

その戦車によって、輝けるディヴァーカラは大空のあらゆる方角を巡る。ここより、太陽の戦車の肢体（部分）を述べる。

Verse 67

संवत्सरस्यावयवैः कल्पि तस्य यथाक्रमम् / अहस्तु नाभिः सौरस्य एकचक्रस्य वै स्मृतः

その構成は年（サンヴァツァラ）の諸部分によって順次に定められた。太陽の一輪の戦車では、「アハḥ」すなわち一日が輪の中心（ハブ）とされる。

Verse 68

अराः पञ्चार्त्तवांस्तस्य नेमिः षडृतवः स्मृतः / रथनीडः स्मृतो ह्येष चायने कूबरावुभौ

その輻（や）は五つの季節期（アールタヴァ）とされ、輪縁（ネミ）は六つのリトゥ（季）と記憶される。これがラタニーḍa（座）であり、二つのアヤナは両方のクーバラ（軸）である。

Verse 69

मुहूर्त्ता बन्धुरास्तस्य रम्याश्चास्य कलाः स्मृताः / तस्य काष्ठा स्मृता घोणा अक्षदण्डः क्षणस्तु वै

彼のムフールタ（muhūrta）は麗しいものとされ、彼のカーラー（kalā、時の分節）は愛でたきものと記される。彼においてカーシュター（kāṣṭhā）は「ゴーナー（ghoṇā）」と呼ばれ、「アクシャダンダ（akṣadaṇḍa）」こそがクシャナ（kṣaṇa）である。

Verse 70

निमेषश्चानुकर्षो ऽस्य हीषा चास्य लवाःस्मृताः / रात्रिर्वरूथो धर्मो ऽस्य ध्वज ऊर्द्ध्व समुच्छ्रितः

彼のニメーシャ（nimeṣa）は「アヌカルシャ（anukarṣa）」と呼ばれ、「ヒーシャー（hīṣā）」は彼のラヴァ（lava）と記される。夜は彼の鎧、ダルマは高く掲げられた旗である。

Verse 71

युगाक्षकोडी ते तस्य अर्थकामावुभौ स्मृतौ / सप्ताश्वरूपाश्छन्दासि वहन्तो वामतो धुरम्

彼において「ユガークシャ（yugākṣa）」と「コーディー（koḍī）」は、アルタ（artha）とカーマ（kāma）の二つと記される。七つの馬の姿をした韻律（chandas）が、左側の轅（くびき）を担って運ぶ。

Verse 72

गायत्री चैव त्रिष्टुप्य ह्यनुष्टुब्जगती तथा / पङ्क्तिश्च बृहती चैव ह्युष्णिक्चैव तु सप्तमी

ガーヤトリー（Gāyatrī）、トリシュトゥブ（Triṣṭubh）、アヌシュトゥブ（Anuṣṭubh）、ジャガティー（Jagatī）、さらにパンक्ति（Paṅkti）、ブリハティー（Bṛhatī）、ウシュニク（Uṣṇik）—これらが七つの韻律（chandas）として伝えられる。

Verse 73

चक्रमक्षे निबद्धं तु ध्रुवे चाक्षः समर्पितः / सहचक्रो भ्रमत्यक्षः सहक्षो भ्रमते ध्रुवः

輪は軸に結び付けられ、軸はドゥルヴァ（Dhruva）に据えられている。輪とともに軸は回り、軸とともにドゥルヴァもまた回転する。

Verse 74

अक्षेण सह चक्रेशो भ्रमते ऽसौ ध्रुवेरितः / एवमर्थवशात्तस्य सन्निवेशो रथस्य तु

ドゥルヴァに促され、輪の主は車軸とともに回転する。かくしてその目的の必然により、彼の戦車の配置もそのように定まる。

Verse 75

तथा संयोगभावेन संसिद्धो भासुरो रथः / तेनासौ तरणिर्देवो भास्वता सर्पते दिवि

同様に、結合のありさまによって輝く戦車は完全に成就する。それによって神タラニ、すなわち太陽は光りつつ天を滑るように進む。

Verse 76

युगाक्षकोटिसन्नद्धौ द्वौ रश्मी स्यन्दनस्य तु / ध्रुवे तौ भ्राम्यते रश्मी च चक्रयुगयोस्तु वै

その戦車には二本の光の手綱があり、轭の軸端に結び付けられている。二つはドゥルヴァを中心に回り、手綱もまた二輪とともに回転する。

Verse 77

भ्रमतो मण्डलान्यस्य खेचरस्य रथस्य तु / युगाक्षकोटी ते तस्य दक्षिणे स्यन्दनस्य हि

天空を行くその戦車が描く回転の輪において、轭の軸端はまさしく戦車の南側に位置する。

Verse 78

ध्रुवेण प्रगृहीते वै विचक्रम तुरक्षवत् / भ्रमन्तमनुगच्छेतां ध्रुवं रश्मी तु तावुभौ

ドゥルヴァがそれを捉えると、輪がなくともまるで馬に繋がれたかのようになる。そして二本の光の手綱は、回転するドゥルヴァに従い続ける。

Verse 79

युगाक्षकोटिस्तत्तस्य रश्मिभिः स्यन्दनस्य तु / कीलासक्ता यथा रज्जुर्भ्रंमते सर्वतो दिशम्

その車の軛の先に結ばれた光線によって、釘に掛かった縄のように、あらゆる方角へと回転する。

Verse 80

ह्रसतस्तस्य रश्मी तु मण्डलेषूत्तरायणे / वर्द्धते दक्षिणे चैव भ्रमतो मण्डलानि तु

ウッタラーヤナの輪ではその光は短くなり、ダクシナーヤナでは長くなる。輪はなお巡り続ける。

Verse 81

युगाक्षकोटिसंबद्धौ रश्मी द्वौ स्यन्दनस्य तु / ध्रुवेण प्रगृहीतौ वै तौ रश्मी नयतो रविम्

その車の軛の先には二条の光が結ばれている。ドゥルヴァがそれを握り、その光がラヴィ（太陽）を導く。

Verse 82

आकृष्येते यदा तौ वै ध्रुवेण सम धिष्ठितौ / तदा सो ऽभ्यन्तरे सूर्यो भ्रमते मण्डलानि तु

ドゥルヴァが均衡に据えた二条の光が引かれるとき、太陽は内側の輪の中を巡って回転する。

Verse 83

अशीतिर्मण्डलशतं काष्ठयोरन्तरं स्मृतम् / ध्रुवेण मुच्यमानाभ्यां रश्मिभ्यां पुनरेव तु

二つのカーシュターの間隔は「アシーティ・マンダラ・シャタ」（八千）と伝えられる。ドゥルヴァが放つ二条の光によって、またそれが起こる。

Verse 84

तथैव बाह्यतः सूर्यो भ्रमते मण्डलानि तु / उद्वेषाटयन्स वेगेन मण्डलानि तु गच्छति

同様に外側では、太陽は諸々の輪（マンダラ）を巡って回転し、速力をもって進みつつ、まるで嫌悪の力でそれらの輪を揺り動かすかのように行く。