Shloka 49
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
पर्जन्यो दिग्गजा श्चैव हेमन्ते शीतसंभवाः / तुषारवृष्टिं वर्षन्ति शिष्टः सस्यप्रवृद्धये
Transliteration
parjanyo diggajā ścaiva hemante śītasaṃbhavāḥ / tuṣāravṛṣṭiṃ varṣanti śiṣṭaḥ sasyapravṛddhaye
Translation
ヘーマンタの季節、寒さより生じた雨神パルジャニヤと方位の象たちは霜の雨を降らせ、作物の繁茂を助ける。
Word by Word
पर्जन्यःthe rain-cloud (Parjanya)
पर्जन्यः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootपर्जन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन
दिक्-गजाःthe elephants of the quarters (directional elephants)
दिक्-गजाः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootदिक् (प्रातिपदिक) + गज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (दिशां गजाः)
चand
च:
समुच्चय (Conjunctive)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एवindeed/also
एव:
अवधारण (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (emphatic particle)
हेमन्तेin winter (Hemanta season)
हेमन्ते:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootहेमन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन
शीत-संभवाःborn of cold
शीत-संभवाः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootशीत (प्रातिपदिक) + संभव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषार्थ (शीतात्/शीतस्य संभवः) = ‘arising from cold’; विशेषणम् (qualifier) पर्जन्य/दिग्गजानाम्
तुषार-वृष्टिम्snowfall
तुषार-वृष्टिम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतुषार (प्रातिपदिक) + वृष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (तुषारस्य वृष्टिः)
वर्षन्तिthey rain/they pour
वर्षन्ति:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootवृष् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद
शिष्टःthe remainder (what is left)
शिष्टः:
विशेष्य-निर्देश (Appositional/Residual)
TypeAdjective
Rootशिष्ट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘remaining/left over’; (अर्थतः) तुषारवृष्टेः शेषः
सस्य-प्रवृद्धयेfor the growth of crops
सस्य-प्रवृद्धये:
सम्प्रदान (Sampradāna/Purpose-Dative)
TypeNoun
Rootसस्य (प्रातिपदिक) + प्रवृद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सस्यस्य प्रवृद्धिः)