Adhyaya 9

Verse 1

श्रीशुक उवाच तस्यासन् विश्वरूपस्य शिरांसि त्रीणि भारत । सोमपीथं सुरापीथमन्नादमिति शुश्रुम ॥ १ ॥

シュリー・シュカデーヴァ・ゴースヴァーミーは続けた――おおバーラタ（パリークシット）よ、ヴィシュヴァルーパには三つの頭があったと聞く。権威ある伝承によれば、一つはソーマ・ラサを飲み、もう一つはスラー（酒）を飲み、第三は食を取った。

Verse 2

स वै बर्हिषि देवेभ्यो भागं प्रत्यक्षमुच्चकै: । अददद्यस्य पितरो देवा: सप्रश्रयं नृप ॥ २ ॥

おおマハーラージャ・パリークシットよ、ヴィシュヴァルーパは祭壇において、澄ましバターを火に注ぎつつ、「インドラーヤ・イダン・スヴァーハー」「イダム・アグナイェ」などのマントラを高らかに唱え、諸デーヴァにそれぞれの分け前を目に見える形で捧げた。父方の縁によりデーヴァと親族であったため、彼は恭しく各神に正当な分を献じた。

Verse 3

स एव हि ददौ भागं परोक्षमसुरान् प्रति । यजमानोऽवहद् भागं मातृस्‍नेहवशानुग: ॥ ३ ॥

彼は देव（天界の神々）の名において祭火にギーを供えたが、 देवたちに知られぬまま、母方の縁による愛情に従い、アスラにも分け前を捧げていた。

Verse 4

तद्देवहेलनं तस्य धर्मालीकं सुरेश्वर: । आलक्ष्य तरसा भीतस्तच्छीर्षाण्यच्छिनद् रुषा ॥ ४ ॥

天界の王インドラは、ヴィシュヴァルーパが密かに देवたちを欺き、アスラのために供物を捧げてダルマを偽っていると悟った。アスラに敗れることを恐れ、激怒して彼の三つの頭を肩から斬り落とした。

Verse 5

सोमपीथं तु यत्तस्य शिर आसीत् कपिञ्जल: । कलविङ्क: सुरापीथमन्नादं यत् स तित्तिरि: ॥ ५ ॥

その後、ソーマ・ラサを飲むための頭はカピンジャラ（フランコリン）となり、酒を飲むための頭はカラヴィンカ（スズメ）となり、食を取るための頭はティッティリ（ヤマウズラ）となった。

Verse 6

ब्रह्महत्यामञ्जलिना जग्राह यदपीश्वर: । संवत्सरान्ते तदघं भूतानां स विशुद्धये । भूम्यम्बुद्रुमयोषिद्‌भ्यश्चतुर्धा व्यभजद्धरि: ॥ ६ ॥

インドラは、ブラーフマナ殺しの罪報を打ち消せるほど強大であったが、悔い改めて合掌し、その重荷を受け入れた。彼は一年苦しみ、のちに自らを清めるため、その罪の反動を大地・水・樹木・女性へと四分して分け与えた。

Verse 7

भूमिस्तुरीयं जग्राह खातपूरवरेण वै । ईरिणं ब्रह्महत्याया रूपं भूमौ प्रद‍ृश्यते ॥ ७ ॥

インドラの「地の溝や穴が自ずと満たされる」という恩寵と引き換えに、大地はブラーフマナ殺しの罪報の四分の一を引き受けた。その反動ゆえに、地表には多くの荒れ地や砂漠が現れている。

Verse 8

तुर्यं छेदविरोहेण वरेण जगृहुर्द्रुमा: । तेषां निर्यासरूपेण ब्रह्महत्या प्रद‍ृश्यते ॥ ८ ॥

インドラの「刈り取られた枝や若芽が再び生える」という恩寵と引き換えに、樹木はブラーフマナ殺しの罪報の四分の一を引き受けた。その罪は樹液として流れ出る形で現れる。

Verse 9

शश्वत्कामवरेणांहस्तुरीयं जगृहु: स्त्रिय: । रजोरूपेण तास्वंहो मासि मासि प्रद‍ृश्यते ॥ ९ ॥

インドラの「女性が絶えず欲楽を享受できる」という恩寵と引き換えに、女性たちは罪の反応の四分の一を引き受けた。その結果、毎月月経の徴が現れる。

Verse 10

द्रव्यभूयोवरेणापस्तुरीयं जगृहुर्मलम् । तासु बुद्बुदफेनाभ्यां द‍ृष्टं तद्धरति क्षिपन् ॥ १० ॥

さらにインドラの「水は他の物質と混ざるとその量を増す」という恩寵と引き換えに、水は罪の汚れの四分の一を引き受けた。ゆえに水には泡や泡沫が現れ、汲むときはそれを避けるべきである。

Verse 11

हतपुत्रस्ततस्त्वष्टा जुहावेन्द्राय शत्रवे । इन्द्रशत्रो विवर्धस्व मा चिरं जहि विद्विषम् ॥ ११ ॥

ヴィシュヴァルーパが殺された後、その父トヴァシュターはインドラを滅ぼすための祭式を行い、供物を火に投じて言った。「インドラの敵よ、栄えよ。遅れることなく敵を討て。」

Verse 12

अथान्वाहार्यपचनादुत्थितो घोरदर्शन: । कृतान्त इव लोकानां युगान्तसमये यथा ॥ १२ ॥

その後、「アンヴァーハーリヤ」と呼ばれる祭火の南側から、恐るべき姿の者が現れた。まるで劫末に諸世界を滅ぼすクリターンタのようであった。

Verse 13

विष्वग्विवर्धमानं तमिषुमात्रं दिने दिने । दग्धशैलप्रतीकाशं सन्ध्याभ्रानीकवर्चसम् ॥ १३ ॥ तप्तताम्रशिखाश्मश्रुं मध्याह्नार्कोग्रलोचनम् ॥ १४ ॥ देदीप्यमाने त्रिशिखे शूल आरोप्य रोदसी । नृत्यन्तमुन्नदन्तं च चालयन्तं पदा महीम् ॥ १५ ॥ दरीगम्भीरवक्त्रेण पिबता च नभस्तलम् । लिहता जिह्वयर्क्षाणि ग्रसता भुवनत्रयम् ॥ १६ ॥ महता रौद्रदंष्ट्रेण जृम्भमाणं मुहुर्मुहु: । वित्रस्ता दुद्रुवुर्लोका वीक्ष्य सर्वे दिशो दश ॥ १७ ॥

四方へ放たれた矢のように、その魔の身体は日ごとに増大した。焼けた山のごとく黒くそびえ、夕暮れの雲の群れのように輝く。髪・髭・口髭は溶けた銅の色、眼光は真昼の太陽のように鋭かった。

Verse 14

विष्वग्विवर्धमानं तमिषुमात्रं दिने दिने । दग्धशैलप्रतीकाशं सन्ध्याभ्रानीकवर्चसम् ॥ १३ ॥ तप्तताम्रशिखाश्मश्रुं मध्याह्नार्कोग्रलोचनम् ॥ १४ ॥ देदीप्यमाने त्रिशिखे शूल आरोप्य रोदसी । नृत्यन्तमुन्नदन्तं च चालयन्तं पदा महीम् ॥ १५ ॥ दरीगम्भीरवक्त्रेण पिबता च नभस्तलम् । लिहता जिह्वयर्क्षाणि ग्रसता भुवनत्रयम् ॥ १६ ॥ महता रौद्रदंष्ट्रेण जृम्भमाणं मुहुर्मुहु: । वित्रस्ता दुद्रुवुर्लोका वीक्ष्य सर्वे दिशो दश ॥ १७ ॥

燃え輝く三叉の槍の先に二つの世界を載せたかのように、彼は不敗の者のごとく見えた。踊りつつ大音声で吼え、踏み鳴らして大地を地震のように揺らした。

Verse 15

विष्वग्विवर्धमानं तमिषुमात्रं दिने दिने । दग्धशैलप्रतीकाशं सन्ध्याभ्रानीकवर्चसम् ॥ १३ ॥ तप्तताम्रशिखाश्मश्रुं मध्याह्नार्कोग्रलोचनम् ॥ १४ ॥ देदीप्यमाने त्रिशिखे शूल आरोप्य रोदसी । नृत्यन्तमुन्नदन्तं च चालयन्तं पदा महीम् ॥ १५ ॥ दरीगम्भीरवक्त्रेण पिबता च नभस्तलम् । लिहता जिह्वयर्क्षाणि ग्रसता भुवनत्रयम् ॥ १६ ॥ महता रौद्रदंष्ट्रेण जृम्भमाणं मुहुर्मुहु: । वित्रस्ता दुद्रुवुर्लोका वीक्ष्य सर्वे दिशो दश ॥ १७ ॥

洞窟のように深い口で彼は幾度もあくびし、天そのものを呑み込もうとするかに見えた。舌で星々を舐め尽くし、長く鋭い牙で三界を食らうかのようであった。

Verse 16

विष्वग्विवर्धमानं तमिषुमात्रं दिने दिने । दग्धशैलप्रतीकाशं सन्ध्याभ्रानीकवर्चसम् ॥ १३ ॥ तप्तताम्रशिखाश्मश्रुं मध्याह्नार्कोग्रलोचनम् ॥ १४ ॥ देदीप्यमाने त्रिशिखे शूल आरोप्य रोदसी । नृत्यन्तमुन्नदन्तं च चालयन्तं पदा महीम् ॥ १५ ॥ दरीगम्भीरवक्त्रेण पिबता च नभस्तलम् । लिहता जिह्वयर्क्षाणि ग्रसता भुवनत्रयम् ॥ १६ ॥ महता रौद्रदंष्ट्रेण जृम्भमाणं मुहुर्मुहु: । वित्रस्ता दुद्रुवुर्लोका वीक्ष्य सर्वे दिशो दश ॥ १७ ॥

巨大で凶暴な牙と、幾度も繰り返すあくびを見て、衆生はみな恐怖に震えた。心乱れて、十方へ散り散りに逃げ去った。

Verse 17

विष्वग्विवर्धमानं तमिषुमात्रं दिने दिने । दग्धशैलप्रतीकाशं सन्ध्याभ्रानीकवर्चसम् ॥ १३ ॥ तप्तताम्रशिखाश्मश्रुं मध्याह्नार्कोग्रलोचनम् ॥ १४ ॥ देदीप्यमाने त्रिशिखे शूल आरोप्य रोदसी । नृत्यन्तमुन्नदन्तं च चालयन्तं पदा महीम् ॥ १५ ॥ दरीगम्भीरवक्त्रेण पिबता च नभस्तलम् । लिहता जिह्वयर्क्षाणि ग्रसता भुवनत्रयम् ॥ १६ ॥ महता रौद्रदंष्ट्रेण जृम्भमाणं मुहुर्मुहु: । वित्रस्ता दुद्रुवुर्लोका वीक्ष्य सर्वे दिशो दश ॥ १७ ॥

かくしてその巨躯の魔を見た者は皆、恐怖に震え、十方へと逃げ散った。その猛々しい姿を前に、世界全体が戦慄したかのようであった。

Verse 18

येनावृता इमे लोकास्तपसा त्वाष्ट्रमूर्तिना । स वै वृत्र इति प्रोक्त: पाप: परमदारुण: ॥ १८ ॥

トヴァシュターの子であるその恐るべき魔は、苦行の力によって諸世界を覆い尽くした。ゆえに彼は「ヴリトラ」—万物を覆う者—と呼ばれた。

Verse 19

तं निजघ्नुरभिद्रुत्य सगणा विबुधर्षभा: । स्वै: स्वैर्दिव्यास्त्रशस्त्रौघै: सोऽग्रसत्तानि कृत्‍स्‍नश: ॥ १९ ॥

インドラを筆頭とする神々は軍勢とともに突進し、各々の天上の武器で打ちかかったが、ヴリトラースラはそれらをことごとく呑み込んだ。

Verse 20

ततस्ते विस्मिता: सर्वे विषण्णा ग्रस्ततेजस: । प्रत्यञ्चमादिपुरुषमुपतस्थु: समाहिता: ॥ २० ॥

魔の力を見て、彼らは皆驚嘆し失意に沈み、自らの威光も衰えた。そこで心を一つにして、原初の御方・至上我であるナーラーヤナを礼拝し、御心を求めた。

Verse 21

श्रीदेवा ऊचु: वाय्वम्बराग्‍न्यप्क्षितयस्त्रिलोका ब्रह्मादयो ये वयमुद्विजन्त: । हराम यस्मै बलिमन्तकोऽसौ बिभेति यस्मादरणं ततो न: ॥ २१ ॥

神々は言った。「三界は虚空・風・火・水・地の五大より成り、梵天をはじめとする諸神がこれを司る。時が我らの存続を断つことを恐れ、我らは時の定めに従って務めを果たし、時に供物を捧げてきた。だがその時すら至上人格神を畏れる。ゆえに今こそ、完全なる守護を与え得る唯一の主ナーラーヤナを礼拝しよう。」

Verse 22

अविस्मितं तं परिपूर्णकामं स्वेनैव लाभेन समं प्रशान्तम् । विनोपसर्पत्यपरं हि बालिश: श्वलाङ्गुलेनातितितर्ति सिन्धुम् ॥ २२ ॥

主は何ものにも驚かれず、すべての願いに満ち、御自身の霊的完成によって常に歓喜し満足しておられる。物質的な呼称を持たず、揺るがず執着なきゆえ、万有の唯一の帰依処である。他に守りを求める者はまことに愚かで、犬の尾をつかんで大海を渡ろうとするようなものだ。

Verse 23

यस्योरुश‍ृङ्गे जगतीं स्वनावं मनुर्यथाबध्य ततार दुर्गम् । स एव नस्त्वाष्ट्रभयाद्‌दुरन्तात् त्राताश्रितान्वारिचरोऽपि नूनम् ॥ २३ ॥

かつてサティヤヴラタ王マヌは、全世界を載せた小舟を魚の化身マツヤの大いなる角に結び、洪水という難を越えた。どうか同じ聖なる魚の御方が、トヴァシュターの子により起こる恐るべき逃れ難い危難から、帰依する我らを必ずお救いくださるように。

Verse 24

पुरा स्वयम्भूरपि संयमाम्भ- स्युदीर्णवातोर्मिरवै: कराले । एकोऽरविन्दात् पतितस्ततार तस्माद् भयाद्येन स नोऽस्तु पार: ॥ २४ ॥

創造の初め、滅びの水に激しい風が起こり、恐ろしい波と凄まじい轟音が立った。その響きに、自生のブラフマーさえ蓮華座から落ちかけたが、主の助けにより救われた。どうか同じ主が、我らをもこの危難から彼岸へ導いてくださるように。

Verse 25

य एक ईशो निजमायया न: ससर्ज येनानुसृजाम विश्वम् ।

唯一の主は御自身のマーヤーによって我らを創り、その慈恩によって我らは宇宙の創造を広げている。しかも、万物の内に住まうパラマートマーである主は常に目前におられるのに、その御姿を見られない。われらが自分を別個で独立した神々だと思い込むからである。

Verse 26

यो न: सपत्नैर्भृशमर्द्यमानान् देवर्षितिर्यङ्‌नृषु नित्य एव । कृतावतारस्तनुभि: स्वमायया कृत्वात्मसात् पाति युगे युगे च ॥ २६ ॥ तमेव देवं वयमात्मदैवतं परं प्रधानं पुरुषं विश्वमन्यम् । व्रजाम सर्वे शरणं शरण्यं स्वानां स नो धास्यति शं महात्मा ॥ २७ ॥

ただ一人の主は、その内なる不可思議の力により、さまざまな超越の御身として降臨される。天界ではヴァーマナ、聖者の中ではパラシュラーマ、獣類ではナラシンハとヴァラーハ、水族ではマツヤとクールマ。敵に激しく苦しめられる我らデーヴァを御自分のものとして受け入れ、時代ごとに守護してくださるのは、その主である。

Verse 27

यो न: सपत्नैर्भृशमर्द्यमानान् देवर्षितिर्यङ्‌नृषु नित्य एव । कृतावतारस्तनुभि: स्वमायया कृत्वात्मसात् पाति युगे युगे च ॥ २६ ॥ तमेव देवं वयमात्मदैवतं परं प्रधानं पुरुषं विश्वमन्यम् । व्रजाम सर्वे शरणं शरण्यं स्वानां स नो धास्यति शं महात्मा ॥ २७ ॥

その御方こそ—我らの内なる礼拝神、至高の根本原因（プラダーナ）、プルシャであり、宇宙と異なりつつも宇宙形相（ヴィラート）として在す—その主に、我らは皆、帰依すべき御方として帰依する。大いなる主は必ずや、御自分の者に吉祥と無畏の守護を授けてくださる。

Verse 28

श्रीशुक उवाच इति तेषां महाराज सुराणामुपतिष्ठताम् । प्रतीच्यां दिश्यभूदावि: शङ्खचक्रगदाधर: ॥ २८ ॥

シュリー・シュカデーヴァ・ゴースヴァーミーは言った。大王よ、諸天が祈りを捧げてお仕えしていたとき、法螺貝・円盤・棍棒を携える至上主ハリは、まず彼らの心に現れ、ついで西の方角に彼らの前へと顕現された。

Verse 29

आत्मतुल्यै: षोडशभिर्विना श्रीवत्सकौस्तुभौ । पर्युपासितमुन्निद्रशरदम्बुरुहेक्षणम् ॥ २९ ॥ द‍ृष्ट्वा तमवनौ सर्व ईक्षणाह्लादविक्लवा: । दण्डवत् पतिता राजञ्छनैरुत्थाय तुष्टुवु: ॥ ३० ॥

至上主ナーラーヤナの周囲には、十六人の近侍が仕えていた。彼らは装身具で飾られ姿も主に等しいが、胸のシュリーヴァッツァ印とカウストゥバ宝珠だけは持たなかった。王よ、秋の蓮の花弁のような眼をたたえ微笑む主を見て、諸天は歓喜に震え、ただちにダンダヴァットで平伏し、やがてゆるやかに起き上がって讃歌を捧げ、主を喜ばせた。

Verse 30

आत्मतुल्यै: षोडशभिर्विना श्रीवत्सकौस्तुभौ । पर्युपासितमुन्निद्रशरदम्बुरुहेक्षणम् ॥ २९ ॥ द‍ृष्ट्वा तमवनौ सर्व ईक्षणाह्लादविक्लवा: । दण्डवत् पतिता राजञ्छनैरुत्थाय तुष्टुवु: ॥ ३० ॥

至上主ナーラーヤナの周囲には、十六人の近侍が仕えていた。彼らは装身具で飾られ姿も主に等しいが、胸のシュリーヴァッツァ印とカウストゥバ宝珠だけは持たなかった。王よ、秋の蓮の花弁のような眼をたたえ微笑む主を見て、諸天は歓喜に震え、ただちにダンダヴァットで平伏し、やがてゆるやかに起き上がって讃歌を捧げ、主を喜ばせた。

Verse 31

श्रीदेवा ऊचु: नमस्ते यज्ञवीर्याय वयसे उत ते नम: । नमस्ते ह्यस्तचक्राय नम: सुपुरुहूतये ॥ ३१ ॥

諸天は言った。「ヤジュニャの果を授ける御力よ、あなたに敬礼します。また時の原理として、その果をやがて滅するあなたに敬礼します。アスラを討つためチャクラを放つ御方よ、数多の御名を持つ主よ、私たちは恭しく礼拝いたします。」

Verse 32

यत्ते गतीनां तिसृणामीशितु: परमं पदम् । नार्वाचीनो विसर्गस्य धातर्वेदितुमर्हति ॥ ३२ ॥

至高の統御者よ、あなたは天界への昇進・人としての誕生・地獄への堕落という三つの行き先を支配されるが、あなたの至上の住処はヴァイクンタ・ダーマである。私たちは宇宙創造の後に現れたゆえ、あなたの御業を知り尽くすことはできない。ゆえに、ただ謙虚なる礼拝を捧げるのみである。

Verse 33

ॐ नमस्तेऽस्तु भगवन्नारायण वासुदेवादिपुरुष महापुरुष महानुभाव परममङ्गल परमकल्याण परमकारुणिक केवल जगदाधार लोकैकनाथ सर्वेश्वर लक्ष्मीनाथ परमहंसपरिव्राजकै: परमेणात्मयोगसमाधिना परिभावितपरिस्फुटपारमहंस्यधर्मेणोद्‌घाटिततम:कपाट द्वारे चित्तेऽपावृत आत्मलोके स्वयमुपलब्धनिजसुखानुभवो भवान् ॥ ३३ ॥

至上主よ、ナーラーヤナ、ヴァースデーヴァ、根源のプルシャよ。大いなる御方よ、至上の吉祥、至上の福徳、無限の慈悲そのものよ。あなたは宇宙の支え、諸世界の唯一の主、万有の支配者、そしてラクシュミーの夫君です。遍歴するパラマハンサたちは、バクティ・ヨーガの三昧に没入し、清められた心にあなたの御姿を悟ります。心の闇が尽きると、あなたは自ら顕れ、彼らが味わう超越の歓喜こそあなたの神聖な御姿です。ゆえに私たちは敬虔にあなたに礼拝し、伏して敬意を捧げます。

Verse 34

दुरवबोध इव तवायं विहारयोगो यदशरणोऽशरीर इदमनवेक्षितास्मत्समवाय आत्मनैवाविक्रियमाणेन सगुणमगुण: सृजसि पासि हरसि ॥ ३४ ॥

主よ、あなたのリーラーの働きは実に測りがたいものです。あなたは何ものにも依らず、物質の身体を持たず、私たちの協力も要しません。変化することなく物質要素を備え、あなたご自身によって宇宙を創造し、維持し、滅ぼされます。グナの働きに関わっているように見えても、あなたは完全にグナを超越しておられる。ゆえにあなたの超越の御業はきわめて理解し難いのです。

Verse 35

अथ तत्र भवान् किं देवदत्तवदिह गुणविसर्गपतित: पारतन्‍त्र्येण स्वकृतकुशलाकुशलं फलमुपाददात्याहोस्विदात्माराम उपशमशील: समञ्जसदर्शन उदास्त इति ह वाव न विदाम: ॥ ३५ ॥

これが私たちの問いです。主よ、あなたはデーヴァダッタのような凡夫と同じく、グナから生じた身体をもってこの世に在り、従属して善悪の業の果を味わい、あるいは受けるのでしょうか。あるいは逆に、あなたはただ中立の証人として—アートマ・ラーマ、静寂にして正見を具え、完全に自足する御方として—ここにおられるのでしょうか。バガヴァンよ、私たちはあなたの真の御位を理解できません。

Verse 36

न हि विरोध उभयं भगवत्यपरिमितगुणगण ईश्वरेऽनवगाह्यमाहात्म्येऽर्वाचीनविकल्पवितर्कविचारप्रमाणाभासकुतर्कशास्त्रकलिलान्त:करणाश्रयदुरवग्रहवादिनां विवादानवसर उपरत समस्तमायामये केवल एवात्ममायामन्तर्धाय को न्वर्थो दुर्घट इव भवति स्वरूपद्वयाभावात् ॥ ३६ ॥

バガヴァンよ、あなたのうちには矛盾はありません。あなたは無量の霊的徳の宝庫、至高の主であり、その栄光は束縛された者には測り知れません。偽りの証拠や臆説、詭弁の書に心を濁された者たちは、正邪を論じて争いますが、あなたの真理には到達できません。すべてのマーヤーの仕組みが鎮まるとき、あなたはご自身のアートマ・マーヤー・シャクティにより、ただ一者として在り続けます。あなたの本性に二元がないのなら、何が不可能でしょうか。あなたの力により、あなたは望むままに為し、また望むままに為さずともよいのです。

Verse 37

समविषममतीनां मतमनुसरसि यथा रज्जुखण्डः सर्पादिधियाम् ॥ ३७ ॥

縄の切れ端を蛇だと錯覚する者は恐れ、ただの縄だと知る者は恐れない。同様に、あなたは万人の心に住まうパラマートマーとして、その人の理解に応じて恐れ、あるいは無畏を起こさせるが、あなたご自身には二元性はない。

Verse 38

स एव हि पुन: सर्ववस्तुनि वस्तुस्वरूप: सर्वेश्वर: सकलजगत्कारणकारणभूत: सर्व प्रत्यगात्मत्वात् सर्वगुणाभासोपलक्षित एक एव पर्यवशेषित: ॥ ३८ ॥

まさに彼こそがパラマートマーであり、万物の本質、至上の主、そして宇宙のあらゆる原因の原因である。すべての内なる魂として遍在するゆえ、最後に残るのはただ彼のみである。

Verse 39

अथ ह वाव तव महिमामृतरससमुद्रविप्रुषा सकृदवलीढया स्वमनसि निष्यन्दमानानवरतसुखेन विस्मारितद‍ृष्टश्रुतविषयसुखलेशाभासा: परमभागवता एकान्तिनो भगवति सर्वभूतप्रियसुहृदि सर्वात्मनि नितरां निरन्तरं निर्वृतमनस: कथमु ह वा एते मधुमथन पुन: स्वार्थकुशला ह्यात्मप्रियसुहृद: साधवस्त्वच्चरणाम्बुजानुसेवां विसृजन्ति न यत्र पुनरयं संसारपर्यावर्त: ॥ ३९ ॥

マドゥを討つ者よ（マドゥマタナ）！あなたの栄光という甘露の大海から、たとえ一滴でも一度味わった者の心には、絶え間ない超越の歓喜が流れ、眼と耳の感覚が生む世俗の幸福のかすかな影さえ忘れ去られる。万生の愛しき友であり万物の魂であるバガヴァーンに一途に帰依するその大聖者たちが、輪廻へ再び戻ることのないあなたの蓮華の御足への奉仕を、どうして捨てられようか。

Verse 40

त्रिभुवनात्मभवन त्रिविक्रम त्रिनयन त्रिलोकमनोहरानुभाव तवैव विभूतयो दितिजदनुजादयश्चापि तेषामुपक्रमसमयोऽयमिति स्वात्ममायया सुरनरमृगमिश्रित जलचराकृतिभिर्यथापराधं दण्डं दण्डधर दधर्थ एवमेनमपि भगवञ्जहि त्वाष्ट्रमुत यदि मन्यसे ॥ ४० ॥

三界の魂にして住処なる主よ、トリヴィクラマ、三眼の御方、三界を魅了する美しき御方よ。神々も人々も、ダイティヤもダーナヴァも、すべてはあなたの力の展開にほかならない。不義の者が勢いを得るとき、あなたはヨーガマーヤーによって、神・人・獣・混成の化身・水の化身など多様な姿を現し、その罪に応じて罰を与えられる。ゆえに、バガヴァンよ、もし御心なら、今日このトヴァシュターの子ヴリトラーサラを討ち滅ぼしたまえ。

Verse 41

अस्माकं तावकानां तततत नतानां हरे तव चरणनलिनयुगल ध्यानानुबद्धहृदयनिगडानां स्वलिङ्गविवरणेनात्मसात्कृतानामनुकम्पानुरञ्जितविशदरुचिरशिशिरस्मितावलोकेन विगलित मधुरमुख रसामृत कलया चान्तस्तापमनघार्हसि शमयितुम् ॥ ४१ ॥

ハリよ！私たちはあなたの蓮華の御足に帰依した者です。愛の鎖によって心は御足の瞑想に結びつけられています。どうか化身を顕し、私たちを永遠の僕として受け入れてください。憐れみに満ちた涼やかな微笑みの御眼差しと、美しい御顔から流れる甘露の言葉によって、ヴリトラーサラがもたらす胸の灼熱を鎮めてください。

Verse 42

अथ भगवंस्तवास्माभिरखिलजगदुत्पत्तिस्थितिलयनिमित्तायमानदिव्यमायाविनोदस्य सकलजीवनिकायानामन्तर्हृदयेषु बहिरपि च ब्रह्मप्रत्यगात्मस्वरूपेण प्रधानरूपेण च यथादेशकालदेहावस्थानविशेषं तदुपादानोपलम्भकतयानुभवत: सर्वप्रत्ययसाक्षिण आकाशशरीरस्य साक्षात्परब्रह्मण: परमात्मन: कियानिह वार्थविशेषो विज्ञापनीय: स्याद्विस्फुलिङ्गादिभिरिव हिरण्यरेतस: ॥ ४२ ॥

バガヴァンよ！小さな火花が火全体の働きを担えないように、あなたから出た火花にすぎない私たちが、人生の必要をあなたに告げることなどできましょうか。あなたこそ宇宙の創生・維持・消滅の根本原因であり、霊的および物質の諸エネルギーを統べ、その戯れをなさる。あなたは万生の心中にブラフマン／パラマートマーとして、また外にはプラダーナの諸要素として遍在する。あなたはあらゆる認識の証人で、虚空のように広大で行為に染まらぬ—あなたに知られぬことがありましょうか。

Verse 43

अत एव स्वयं तदुपकल्पयास्माकं भगवत: परमगुरोस्तव चरणशतपलाशच्छायां विविधवृजिन संसारपरिश्रमोपशमनीमुपसृतानां वयं यत्कामेनोपसादिता: ॥ ४३ ॥

全知なるバガヴァーン、至上の霊的師よ。輪廻のさまざまな苦悩と疲労を鎮める、あなたの蓮華の御足の陰に私たちは帰依しました。私たちの意図はすでにご存じです。どうか今の苦難を除き、教えと庇護をお授けください。

Verse 44

अथो ईश जहि त्वाष्ट्रं ग्रसन्तं भुवनत्रयम् । ग्रस्तानि येन न: कृष्ण तेजांस्यस्त्रायुधानि च ॥ ४४ ॥

ゆえに、主よ、至高の統御者よ、シュリー・クリシュナよ。三界を呑み込まんとし、すでに我らの武器と力をも呑み込んだトヴァシュターの子ヴリトラースラを、どうか滅ぼしてください。

Verse 45

हंसाय दह्रनिलयाय निरीक्षकाय कृष्णाय मृष्टयशसे निरुपक्रमाय । सत्सङ्ग्रहाय भवपान्थनिजाश्रमाप्ता- वन्ते परीष्टगतये हरये नमस्ते ॥ ४५ ॥

清浄なるハンサよ、心奥に住し万事を見守る御方よ。輝く名声をもつクリシュナよ、始まりなきにして万有の始原よ。あなたは聖者の拠り所、輪廻の旅人の真の安住処。さまよいの果てに解脱して蓮華の御足に帰依する者は、最高の成就を得る。ハリよ、あなたに敬礼いたします。

Verse 46

श्रीशुक उवाच अथैवमीडितो राजन् सादरं त्रिदशैर्हरि: । स्वमुपस्थानमाकर्ण्य प्राह तानभिनन्दित: ॥ ४६ ॥

シュリー・シュカデーヴァ・ゴースヴァーミーは続けた。パリークシット王よ、天界の者たちがこのように真心をこめて祈りを捧げると、ハリは無因の慈悲によってそれをお聞きになった。満足された主は、彼らに答えられた。

Verse 47

श्रीभगवानुवाच प्रीतोऽहं व: सुरश्रेष्ठा मदुपस्थानविद्यया । आत्मैश्वर्यस्मृति: पुंसां भक्तिश्चैव यया मयि ॥ ४७ ॥

至上主は言われた。「天界の श्रेष्ठ者たちよ、あなたがたが私への礼拝の智をもって捧げた讃歌に、私は大いに満足した。この智によって人は、物質条件を超えた私の至高の威徳を想起し、そこから私へのバクティが生じ、育まれる。」

Verse 48

किं दुरापं मयि प्रीते तथापि विबुधर्षभा: । मय्येकान्तमतिर्नान्यन्मत्तो वाञ्छति तत्त्ववित् ॥ ४८ ॥

おお、知恵ある天人の中の最勝者よ、わたしが満悦すれば何が得難いであろうか。されど、心をただわたしにのみ定めた清浄な帰依者は、他の何ものも求めず、ただバクティの奉仕に携わる機会のみを願う。

Verse 49

न वेद कृपण: श्रेय आत्मनो गुणवस्तुद‍ृक् । तस्य तानिच्छतो यच्छेद्यदि सोऽपि तथाविध: ॥ ४९ ॥

物質の財をすべてであり人生の究極目的だと見る者は、クリパナ（卑小な吝嗇者）と呼ばれる。彼らは魂の究極の益を知らない。さらに、そのような愚者の望むものを与える者もまた愚か者と見なされる。

Verse 50

स्वयं नि:श्रेयसं विद्वान् न वक्त्यज्ञाय कर्म हि । न राति रोगिणोऽपथ्यं वाञ्छतोऽपि भिषक्तम: ॥ ५० ॥

バクティの学に成就した清浄な帰依者は、最高の安寧を知るゆえに、愚かな者に物質的享楽のための果報的行為を勧めず、まして助力もしない。彼は熟練の医師のように、患者が望んでも害ある食を与えない。

Verse 51

मघवन् यात भद्रं वो दध्यञ्चमृषिसत्तमम् । विद्याव्रततप:सारं गात्रं याचत मा चिरम् ॥ ५१ ॥ H

おおマガヴァン（インドラ）よ、汝らに吉祥あれ。最勝の聖仙ダディヤンチャ（ダディーチ）に近づくがよい。彼は知識・誓戒・苦行において大いに成就し、その身は強靭である。遅れずに彼の身体を求めよ。

Verse 52

स वा अधिगतो दध्यङ्‌ङश्विभ्यां ब्रह्म निष्कलम् । यद्वा अश्वशिरो नाम तयोरमरतां व्यधात् ॥ ५२ ॥

聖仙ダディヤンチャ（ダディーチ）は、混じりけなきブラフマの霊智を自ら体得し、それをアシュヴィニー・クマーラに授けた。彼が馬の頭を通して真言を与えたと伝えられるゆえ、それらはアシュヴァシラ（馬頭）と呼ばれる。その霊智の真言を得て、アシュヴィニー・クマーラはこの生においてすでにジーヴァンムクタ（現生解脱）となった。

Verse 53

दध्यङ्‌ङाथर्वणस्त्वष्ट्रे वर्माभेद्यं मदात्मकम् । विश्वरूपाय यत्प्रादात् त्वष्टा यत्त्वमधास्तत: ॥ ५३ ॥

アタルヴァの子ダディヤンチャは、我と同質で破られぬ護身の鎧「ナーラーヤナ・カヴァチャ」をトヴァシュターに授けた。トヴァシュターはそれを子ヴィシュヴァルーパに渡し、汝はヴィシュヴァルーパからそれを受け取った。このカヴァチャの力により、今やダディーチの身体は非常に堅固である。ゆえに彼にその身を乞い願え。

Verse 54

युष्मभ्यं याचितोऽश्विभ्यां धर्मज्ञोऽङ्गानि दास्यति । ततस्तैरायुधश्रेष्ठो विश्वकर्मविनिर्मित: । येन वृत्रशिरो हर्ता मत्तेजउपबृंहित: ॥ ५४ ॥

汝らのためにアシュヴィニー・クマーラがダディヤンチャにその身を乞うなら、法を知るダディヤンチャは愛情ゆえ必ず肢体を施す。疑うな。のちにヴィシュヴァカルマーがその骨から最勝の武器ヴァジュラを造るであろう。それは我が威力により満たされ、必ずヴリトラースラの首を奪う。

Verse 55

तस्मिन् विनिहते यूयं तेजोऽस्त्रायुधसम्पद: । भूय: प्राप्स्यथ भद्रं वो न हिंसन्ति च मत्परान् ॥ ५५ ॥

我が霊的威力によってヴリトラースラが討たれるとき、汝らは再び力と武器と富を取り戻す。汝らに吉祥あれ。彼は三界を滅ぼし得るとしても、汝らを害するのではと恐れるな。彼もまた信徒であり、我に帰依する者を決して妬まぬ。