Adhyaya 9

Verse 1

सूत उवाच संस्तुतो भगवानित्थं मार्कण्डेयेन धीमता । नारायणो नरसख: प्रीत आह भृगूद्वहम् ॥ १ ॥

スータは語った。賢明なる聖者マールカンデーヤがこのように讃嘆すると、ナラの友である至上主ナーラーヤナは満悦し、ブリグ族の優れた末裔に語りかけた。

Verse 2

श्रीभगवानुवाच भो भो ब्रह्मर्षिवर्योऽसि सिद्ध आत्मसमाधिना । मयि भक्त्यानपायिन्या तप:स्वाध्यायसंयमै: ॥ २ ॥

至上主は言われた。「おお、おお！汝はブラフマリシたちの中でも最勝である。パラマートマーへの不動の三昧によって成就し、また我への退かぬバクティ、苦行、ヴェーダ学習、そして厳格な規律によって生を完成させた。」

Verse 3

वयं ते परितुष्टा: स्म त्वद् बृहद्‌व्रतचर्यया । वरं प्रतीच्छ भद्रं ते वरदोऽस्मि त्वदीप्सितम् ॥ ३ ॥

汝の大いなる誓戒の実践に、われらはことごとく満足した。汝に吉祥あれ—望む恩寵を選び受けよ。われは授与者、汝の願いを成就しよう。

Verse 4

श्रीऋषिरुवाच जितं ते देवदेवेश प्रपन्नार्तिहराच्युत । वरेणैतावतालं नो यद् भवान् समद‍ृश्यत ॥ ४ ॥

聖仙は言った。「万勝は汝に、神々の主よ！アチュタよ、汝は帰依するバクタの苦悩を除き給う。私にはこれだけで十分の恩寵である—汝が私に御姿を見せてくださったことこそ。」

Verse 5

गृहीत्वाजादयो यस्य श्रीमत्पादाब्जदर्शनम् । मनसा योगपक्वेन स भवान् मेऽक्षिगोचर: ॥ ५ ॥

ヨーガによって心が熟したブラフマーらの神々は、あなたの麗しき蓮華の御足を拝するだけで至高の位を得ました。わが主よ、いまあなたは私の眼前にみずから顕現されました。

Verse 6

अथाप्यम्बुजपत्राक्ष पुण्यश्लोकशिखामणे । द्रक्ष्ये मायां यया लोक: सपालो वेद सद्भ‍िदाम् ॥ ६ ॥

蓮華の葉のような眼をもつ主よ、誉れ高き者たちの頂の宝珠よ。あなたを拝するだけで満ち足りておりますが、それでもなお、世界とその統べる神々が実在を物質の多様として見るに至る、あなたのマーヤーの力を見たいのです。

Verse 7

सूत उवाच इतीडितोऽर्चित: काममृषिणा भगवान् मुने । तथेति स स्मयन् प्रागाद् बदर्याश्रममीश्वर: ॥ ७ ॥

スータは語った。賢者シャウナカよ、マールカンデーヤの讃嘆と礼拝に満足された至上主は微笑み、「そのとおりに」と答えて、バダリカーシュラマの御自身の庵へと去って行かれた。

Verse 8

तमेव चिन्तयन्नर्थमृषि: स्वाश्रम एव स: । वसन्नग्‍न्यर्कसोमाम्बुभूवायुवियदात्मसु ॥ ८ ॥ ध्यायन् सर्वत्र च हरिं भावद्रव्यैरपूजयत् । क्‍वचित् पूजां विसस्मार प्रेमप्रसरसम्प्लुत: ॥ ९ ॥

主の幻力を見たいという願いを思い続け、聖仙は自らのアーシュラマに留まった。彼は火・太陽・月・水・大地・風・稲妻・虚空、そして自らの心臓の内に至るまで、あらゆる所でハリを絶えず観想し、心に思い描いた供物で礼拝した。だが時に、主への愛の波に呑まれて、日々の礼拝さえ忘れることがあった。

Verse 9

तमेव चिन्तयन्नर्थमृषि: स्वाश्रम एव स: । वसन्नग्‍न्यर्कसोमाम्बुभूवायुवियदात्मसु ॥ ८ ॥ ध्यायन् सर्वत्र च हरिं भावद्रव्यैरपूजयत् । क्‍वचित् पूजां विसस्मार प्रेमप्रसरसम्प्लुत: ॥ ९ ॥

主の幻力を見たいという願いを思い続け、聖仙は自らのアーシュラマに留まった。彼は火・太陽・月・水・大地・風・稲妻・虚空、そして自らの心臓の内に至るまで、あらゆる所でハリを絶えず観想し、心に思い描いた供物で礼拝した。だが時に、主への愛の波に呑まれて、日々の礼拝さえ忘れることがあった。

Verse 10

तस्यैकदा भृगुश्रेष्ठ पुष्पभद्रातटे मुने: । उपासीनस्य सन्ध्यायां ब्रह्मन् वायुरभून्महान् ॥ १० ॥

おおシャウナカよ、ブリグ族の最勝なるバラモンよ。ある日、聖仙マールカンデーヤがプシュパバドラ河畔で夕刻の礼拝を修していたとき、忽然として大風が起こった。

Verse 11

तं चण्डशब्दं समुदीरयन्तं बलाहका अन्वभवन् कराला: । अक्षस्थविष्ठा मुमुचुस्तडिद्भ‍ि: स्वनन्त उच्चैरभिवर्षधारा: ॥ ११ ॥

その風は凄まじい轟音を起こし、後には恐るべき雲が押し寄せた。稲妻と咆哮する雷鳴を伴い、車輪ほども重い雨の奔流を四方に降らせた。

Verse 12

ततो व्यद‍ृश्यन्त चतु:समुद्रा: समन्तत: क्ष्मातलमाग्रसन्त: । समीरवेगोर्मिभिरुग्रनक्र- महाभयावर्तगभीरघोषा: ॥ १२ ॥

やがて四方に四大海が現れ、風に煽られた波が地の表を呑み込んでいった。その海には恐るべき海獣、戦慄の渦潮、そして不吉な深い轟きが満ちていた。

Verse 13

अन्तर्बहिश्चाद्भ‍िरतिद्युभि: खरै: शतह्रदाभिरुपतापितं जगत् । चतुर्विधं वीक्ष्य सहात्मना मुनि- र्जलाप्लुतां क्ष्मां विमना: समत्रसत् ॥ १३ ॥

聖仙は、自身をも含む宇宙のあらゆる生類が、内にも外にも荒き風と稲妻、そして天をも越えて立ち上がる大波に苦しめられているのを見た。全地が水に沈むのを見て、彼は惑い、恐れに包まれた。

Verse 14

तस्यैवमुद्वीक्षत ऊर्मिभीषण: प्रभञ्जनाघूर्णितवार्महार्णव: । आपूर्यमाणो वरषद्भ‍िरम्बुदै: क्ष्मामप्यधाद् द्वीपवर्षाद्रिभि: समम् ॥ १४ ॥

マールカンデーヤが見守るうちにも、雲の雨は海をますます満たしていった。暴風にかき乱され恐るべき波を立てる大海は、島々・山々・諸大陸とともに全地を覆い尽くした。

Verse 15

सक्ष्मान्तरिक्षं सदिवं सभागणं त्रैलोक्यमासीत् सह दिग्भिराप्लुतम् । स एक एवोर्वरितो महामुनि- र्बभ्राम विक्षिप्य जटा जडान्धवत् ॥ १५ ॥

水は大地と虚空と天界、そして神々の領域をも呑み込み、三界は四方ことごとく氾濫した。その中でただ大聖マールカṇḍेयのみが残り、乱れた結髪を散らしつつ、唖で盲いた者のように水上を独りさまよった。

Verse 16

क्षुत्तृट्परीतो मकरैस्तिमिङ्गिलै- रुपद्रुतो वीचिनभस्वता हत: । तमस्यपारे पतितो भ्रमन् दिशो न वेद खं गां च परिश्रमेषित: ॥ १६ ॥

飢えと渇きに責められ、マカラやティミンギラの襲撃を受け、風と波に打たれて、彼は果てなき闇へと落ちた。疲労により方角を失い、天と地の区別さえつかなくなった。

Verse 17

क्‍वचिन्मग्नो महावर्ते तरलैस्ताडित: क्‍वचित् । यादोभिर्भक्ष्यते क्‍वापि स्वयमन्योन्यघातिभि: ॥ १७ ॥ क्‍वचिच्छोकं क्‍वचिन्मोहं क्‍वचिद्दु:खं सुखं भयम् । क्‍वचिन्मृत्युमवाप्नोति व्याध्यादिभिरुतार्दित: ॥ १८ ॥

ある時は大渦に呑まれ、ある時は激しい波に打たれ、またある時は互いに争う水の怪物どもが彼をも喰らわんと迫った。ある時は悲嘆、ある時は迷妄、ある時は苦、楽、恐れ—そしてある時は病と激痛に責められ、死に臨む思いを味わった。

Verse 18

क्‍वचिन्मग्नो महावर्ते तरलैस्ताडित: क्‍वचित् । यादोभिर्भक्ष्यते क्‍वापि स्वयमन्योन्यघातिभि: ॥ १७ ॥ क्‍वचिच्छोकं क्‍वचिन्मोहं क्‍वचिद्दु:खं सुखं भयम् । क्‍वचिन्मृत्युमवाप्नोति व्याध्यादिभिरुतार्दित: ॥ १८ ॥

ある時は大渦に呑まれ、ある時は激しい波に打たれ、またある時は互いに争う水の怪物どもが彼をも喰らわんと迫った。ある時は悲嘆、ある時は迷妄、ある時は苦、楽、恐れ—そしてある時は病と激痛に責められ、死に臨む思いを味わった。

Verse 19

अयुतायुतवर्षाणां सहस्राणि शतानि च । व्यतीयुर्भ्रमतस्तस्मिन् विष्णुमायावृतात्मन: ॥ १९ ॥

その大洪水の中をさまようマールカṇḍेयに、主ヴィシュヌのマーヤーが心を覆っていたため、数えきれぬ幾千万年—千年、百年の時が—過ぎ去った。

Verse 20

स कदाचिद् भ्रमंस्तस्मिन् पृथिव्या: ककुदि द्विज: । न्याग्रोधपोतं दद‍ृशे फलपल्ल‍वशोभितम् ॥ २० ॥

ある時、水の中をさまよっていたバラモンのマールカンデーヤは、大地の背に小さな島を見いだした。そこには花と実と若葉に飾られた若いバニヤンの木が立っていた。

Verse 21

प्रागुत्तरस्यां शाखायां तस्यापि दद‍ृशे शिशुम् । शयानं पर्णपुटके ग्रसन्तं प्रभया तम: ॥ २१ ॥

その木の北東の枝に、葉のゆりかごの中で横たわる乳児が見えた。その光輝は闇を呑み込んでいた。

Verse 22

महामरकतश्यामं श्रीमद्वदनपङ्कजम् । कम्बुग्रीवं महोरस्कं सुनसं सुन्दरभ्रुवम् ॥ २२ ॥ श्वासैजदलकाभातं कम्बुश्रीकर्णदाडिमम् । विद्रुमाधरभासेषच्छोणायितसुधास्मितम् ॥ २३ ॥ पद्मगर्भारुणापाङ्गं हृद्यहासावलोकनम् । श्वासैजद्वलिसंविग्ननिम्ननाभिदलोदरम् ॥ २४ ॥ चार्वङ्गुलिभ्यां पाणिभ्यामुन्नीय चरणाम्बुजम् । मुखे निधाय विप्रेन्द्रो धयन्तं वीक्ष्य विस्मित: ॥ २५ ॥

その乳児は、汚れなき翡翠のように深い青を帯び、蓮華のごとき御顔は美の光に満ち、喉には法螺貝の筋のような印があった。胸は広く、鼻は整い、眉は麗しい。耳は柘榴の花のようで、内には貝の渦のような襞がある。目尻は蓮の芯のように紅く、珊瑚のような唇の輝きが甘露の微笑をほのかに染める。息づくたび髪は揺れ、深い臍の周りで、バニヤンの葉のような腹の皺が動いた。尊きバラモンは驚嘆した—幼子が優美な指で自らの蓮の足を持ち上げ、足指を口に含んで吸っていたのである。

Verse 23

महामरकतश्यामं श्रीमद्वदनपङ्कजम् । कम्बुग्रीवं महोरस्कं सुनसं सुन्दरभ्रुवम् ॥ २२ ॥ श्वासैजदलकाभातं कम्बुश्रीकर्णदाडिमम् । विद्रुमाधरभासेषच्छोणायितसुधास्मितम् ॥ २३ ॥ पद्मगर्भारुणापाङ्गं हृद्यहासावलोकनम् । श्वासैजद्वलिसंविग्ननिम्ननाभिदलोदरम् ॥ २४ ॥ चार्वङ्गुलिभ्यां पाणिभ्यामुन्नीय चरणाम्बुजम् । मुखे निधाय विप्रेन्द्रो धयन्तं वीक्ष्य विस्मित: ॥ २५ ॥

その乳児は、汚れなき翡翠のように深い青を帯び、蓮華のごとき御顔は美の光に満ち、喉には法螺貝の筋のような印があった。胸は広く、鼻は整い、眉は麗しい。耳は柘榴の花のようで、内には貝の渦のような襞がある。目尻は蓮の芯のように紅く、珊瑚のような唇の輝きが甘露の微笑をほのかに染める。息づくたび髪は揺れ、深い臍の周りで、バニヤンの葉のような腹の皺が動いた。尊きバラモンは驚嘆した—幼子が優美な指で自らの蓮の足を持ち上げ、足指を口に含んで吸っていたのである。

Verse 24

महामरकतश्यामं श्रीमद्वदनपङ्कजम् । कम्बुग्रीवं महोरस्कं सुनसं सुन्दरभ्रुवम् ॥ २२ ॥ श्वासैजदलकाभातं कम्बुश्रीकर्णदाडिमम् । विद्रुमाधरभासेषच्छोणायितसुधास्मितम् ॥ २३ ॥ पद्मगर्भारुणापाङ्गं हृद्यहासावलोकनम् । श्वासैजद्वलिसंविग्ननिम्ननाभिदलोदरम् ॥ २४ ॥ चार्वङ्गुलिभ्यां पाणिभ्यामुन्नीय चरणाम्बुजम् । मुखे निधाय विप्रेन्द्रो धयन्तं वीक्ष्य विस्मित: ॥ २५ ॥

その乳児は、汚れなき翡翠のように深い青を帯び、蓮華のごとき御顔は美の光に満ち、喉には法螺貝の筋のような印があった。胸は広く、鼻は整い、眉は麗しい。耳は柘榴の花のようで、内には貝の渦のような襞がある。目尻は蓮の芯のように紅く、珊瑚のような唇の輝きが甘露の微笑をほのかに染める。息づくたび髪は揺れ、深い臍の周りで、バニヤンの葉のような腹の皺が動いた。尊きバラモンは驚嘆した—幼子が優美な指で自らの蓮の足を持ち上げ、足指を口に含んで吸っていたのである。

Verse 25

महामरकतश्यामं श्रीमद्वदनपङ्कजम् । कम्बुग्रीवं महोरस्कं सुनसं सुन्दरभ्रुवम् ॥ २२ ॥ श्वासैजदलकाभातं कम्बुश्रीकर्णदाडिमम् । विद्रुमाधरभासेषच्छोणायितसुधास्मितम् ॥ २३ ॥ पद्मगर्भारुणापाङ्गं हृद्यहासावलोकनम् । श्वासैजद्वलिसंविग्ननिम्ननाभिदलोदरम् ॥ २४ ॥ चार्वङ्गुलिभ्यां पाणिभ्यामुन्नीय चरणाम्बुजम् । मुखे निधाय विप्रेन्द्रो धयन्तं वीक्ष्य विस्मित: ॥ २५ ॥

その乳児の肌は、瑕なきエメラルドのように深い青黒であった。蓮華のごとき御顔は美の光に満ち、御喉には法螺貝の筋のような印があり、胸は広く、鼻は端正、眉は麗しく、耳は柘榴の花に似て内に法螺の渦のような襞を備えていた。眼の端は蓮の芯のように赤みを帯び、珊瑚のような唇の輝きが、甘露のごとく魅惑する微笑みにほのかな紅を添えていた。息づくたびに髪は揺れ、榕樹の葉のような腹の皺が動いて深い臍も歪む。尊き婆羅門は驚嘆して見た――幼子が優美な指で自らの蓮の御足を持ち上げ、足指を口に含んで吸い始めたのである。

Verse 26

तद्दर्शनाद् वीतपरिश्रमो मुदा प्रोत्फुल्ल‍हृत्पद्मविलोचनाम्बुज: । प्रहृष्टरोमाद्भ‍ुतभावशङ्कित: प्रष्टुं पुरस्तं प्रससार बालकम् ॥ २६ ॥

その子を見た瞬間、マールカンデーヤの疲れはすべて消え去った。歓喜により心の蓮も眼の蓮も満開となり、全身に鳥肌が立った。あの不思議な乳児の正体が分からず、聖仙は問いただそうと御前へ進み出た。

Verse 27

तावच्छिशोर्वै श्वसितेन भार्गव: सोऽन्त: शरीरं मशको यथाविशत् । तत्राप्यदो न्यस्तमचष्ट कृत्‍स्‍नशो यथा पुरामुह्यदतीव विस्मित: ॥ २७ ॥

そのとき幼子が息を吸うと、バールガヴァ・マールカンデーヤは蚊のようにその御身の内へ吸い込まれた。そこでも彼は、滅尽の前と同じく、全宇宙が余すところなく配されているのを見た。これを見て彼は大いに驚き、途方に暮れた。

Verse 28

खं रोदसी भागणानद्रिसागरान् द्वीपान् सवर्षान् ककुभ: सुरासुरान् । वनानि देशान् सरित: पुराकरान् खेटान् व्रजानाश्रमवर्णवृत्तय: ॥ २८ ॥ महान्ति भूतान्यथ भौतिकान्यसौ कालं च नानायुगकल्पकल्पनम् । यत् किञ्चिदन्यद् व्यवहारकारणं ददर्श विश्वं सदिवावभासितम् ॥ २९ ॥

聖仙は全宇宙を見た。虚空、天と地、星々、山々と大海、巨大な島々と大陸、四方の広がり、そしてデーヴァとアスラ—聖なる者と魔なる者。森、国土、河川、都と鉱山、農村と牛の牧場、さらにヴァルナとアーシュラマの諸階層に属する職分と霊的営み。創造の大元素とその派生物、また梵天の一日の中で無数のユガとカルパの推移を統べる「時」そのものも見た。加えて、世俗の用のために造られた一切が、まるで現実そのもののように彼の前に顕現していた。

Verse 29

खं रोदसी भागणानद्रिसागरान् द्वीपान् सवर्षान् ककुभ: सुरासुरान् । वनानि देशान् सरित: पुराकरान् खेटान् व्रजानाश्रमवर्णवृत्तय: ॥ २८ ॥ महान्ति भूतान्यथ भौतिकान्यसौ कालं च नानायुगकल्पकल्पनम् । यत् किञ्चिदन्यद् व्यवहारकारणं ददर्श विश्वं सदिवावभासितम् ॥ २९ ॥

聖仙は全宇宙を見た。虚空、天と地、星々、山々と大海、巨大な島々と大陸、四方の広がり、そしてデーヴァとアスラ—聖なる者と魔なる者。森、国土、河川、都と鉱山、農村と牛の牧場、さらにヴァルナとアーシュラマの諸階層に属する職分と霊的営み。創造の大元素とその派生物、また梵天の一日の中で無数のユガとカルパの推移を統べる「時」そのものも見た。加えて、世俗の用のために造られた一切が、まるで現実そのもののように彼の前に顕現していた。

Verse 30

हिमालयं पुष्पवहां च तां नदीं निजाश्रमं यत्र ऋषी अपश्यत । विश्वं विपश्यञ्छ्वसिताच्छिशोर्वै बहिर्निरस्तो न्यपतल्ल‍याब्धौ ॥ ३० ॥

彼はヒマラヤ山脈、プシュパバドラ川、そしてかつてナラ＝ナーラーヤナ仙のダルシャナを得た自らのアーシュラマを見た。やがてマールカンデーヤが全宇宙を観じていると、その幼子の息が彼を御身の内から吐き出し、滅尽の海へと投げ戻した。

Verse 31

तस्मिन् पृथिव्या: ककुदि प्ररूढं वटं च तत्पर्णपुटे शयानम् । तोकं च तत्प्रेमसुधास्मितेन निरीक्षितोऽपाङ्गनिरीक्षणेन ॥ ३१ ॥ अथ तं बालकं वीक्ष्य नेत्राभ्यां धिष्ठितं हृदि । अभ्ययादतिसङ्‌‌‌क्लिष्ट: परिष्वक्तुमधोक्षजम् ॥ ३२ ॥

その広大な海で、彼は再び小さな島に生えるバニヤン樹と、その葉のくぼみに横たわる幼子を見た。幼子は愛の甘露を湛えた微笑みで、目尻から彼を見やり、マールカンデーヤはその眼差しを通して御方を心に迎えた。激しく動揺した聖仙は、超越の主アドホークシャジャを抱きしめようと駆け寄った。

Verse 32

तस्मिन् पृथिव्या: ककुदि प्ररूढं वटं च तत्पर्णपुटे शयानम् । तोकं च तत्प्रेमसुधास्मितेन निरीक्षितोऽपाङ्गनिरीक्षणेन ॥ ३१ ॥ अथ तं बालकं वीक्ष्य नेत्राभ्यां धिष्ठितं हृदि । अभ्ययादतिसङ्‌‌‌क्लिष्ट: परिष्वक्तुमधोक्षजम् ॥ ३२ ॥

その広大な海で、彼は再び小さな島に生えるバニヤン樹と、その葉のくぼみに横たわる幼子を見た。幼子は愛の甘露を湛えた微笑みで、目尻から彼を見やり、マールカンデーヤはその眼差しを通して御方を心に迎えた。激しく動揺した聖仙は、超越の主アドホークシャジャを抱きしめようと駆け寄った。

Verse 33

तावत् स भगवान् साक्षाद् योगाधीशो गुहाशय: । अन्तर्दध ऋषे: सद्यो यथेहानीशनिर्मिता ॥ ३३ ॥

その瞬間、ヨーガの根源の主であり、万人の心の洞窟に秘められた至上主御自身は、無能な者の成果が忽然と消えるように、聖仙の前からたちまち姿を消された。

Verse 34

तमन्वथ वटो ब्रह्मन् सलिलं लोकसम्प्लव: । तिरोधायि क्षणादस्य स्वाश्रमे पूर्ववत्स्थित: ॥ ३४ ॥

主が姿を消されると、ブラーフマナよ、そのバニヤン樹も大水も宇宙の滅尽の大洪水も刹那に消え去り、マールカンデーヤはたちまち以前と同じく自らのアーシュラマに戻っているのを見いだした。