Adhyaya 21

Verse 1

श्रीशुक उवाच सत्यं समीक्ष्याब्जभवो नखेन्दुभि- र्हतस्वधामद्युतिरावृतोऽभ्यगात् । मरीचिमिश्रा ऋषयो बृहद्‌व्रता: सनन्दनाद्या नरदेव योगिन: ॥ १ ॥

蓮華より生まれた梵天は真実を見定め、ヴァーマナデーヴァの御足の爪から放たれる眩い光により自らの住処ブラフマローカの輝きが薄れたのを知って、至上人格神のもとへ赴いた。マリーチを筆頭とする大聖仙やサナンダナらのヨーギーも同行したが、その光の前では皆小さく見えた。

Verse 2

वेदोपवेदा नियमा यमान्विता- स्तर्केतिहासाङ्गपुराणसंहिता: । ये चापरे योगसमीरदीपित- ज्ञानाग्निना रन्धितकर्मकल्मषा: ॥ २ ॥ ववन्दिरे यत्स्मरणानुभावत: स्वायम्भुवं धाम गता अकर्मकम् । अथाङ्‍‍घ्रये प्रोन्नमिताय विष्णो- रुपाहरत् पद्मभवोऽर्हणोदकम् । समर्च्य भक्त्याभ्यगृणाच्छुचिश्रवा यन्नाभिपङ्केरुहसम्भव: स्वयम् ॥ ३ ॥

主の蓮華の御足を礼拝するために集った大徳の中には、ニヤマとヤマに成就し、論理・歴史・プラーナ・諸学に通じた者、ヴェーダと補助ヴェーダおよび諸ヴェーダ集成に精通した者、ヨーガの修習により燃え上がった超越智の火で業の汚れを焼き尽くした者、また通常の業ではなく高次のヴェーダ智によってブラフマローカに住するに至った者もいた。やがて、ヴィシュヌの臍蓮から生まれたブラフマーは、持ち上げられたヴィシュヌの蓮華の御足にアルギャの水を捧げ、バクティをもって礼拝し、讃嘆の祈りを捧げた。

Verse 3

वेदोपवेदा नियमा यमान्विता- स्तर्केतिहासाङ्गपुराणसंहिता: । ये चापरे योगसमीरदीपित- ज्ञानाग्निना रन्धितकर्मकल्मषा: ॥ २ ॥ ववन्दिरे यत्स्मरणानुभावत: स्वायम्भुवं धाम गता अकर्मकम् । अथाङ्‍‍घ्रये प्रोन्नमिताय विष्णो- रुपाहरत् पद्मभवोऽर्हणोदकम् । समर्च्य भक्त्याभ्यगृणाच्छुचिश्रवा यन्नाभिपङ्केरुहसम्भव: स्वयम् ॥ ३ ॥

主の蓮華の御足を礼拝するために集った大徳の中には、ニヤマとヤマに成就し、論理・歴史・プラーナ・諸学に通じた者、ヴェーダと補助ヴェーダおよび諸ヴェーダ集成に精通した者、ヨーガにより目覚めた超越智の火で業の汚れを焼き尽くした者、また通常の業ではなく高次のヴェーダ証悟によってブラフマローカに至った者もいた。やがて、ヴィシュヌの臍蓮から生まれたブラフマーは、持ち上げられたヴィシュヌの蓮華の御足にアルギャの水を捧げ、バクティをもって礼拝し、讃嘆と祈りを捧げた。

Verse 4

धातु: कमण्डलुजलं तदुरुक्रमस्य पादावनेजनपवित्रतया नरेन्द्र । स्वर्धुन्यभून्नभसि सा पतती निमार्ष्टि लोकत्रयं भगवतो विशदेव कीर्ति: ॥ ४ ॥

王よ、ブラフマーのカマンダルの水は、ウルクラム（ヴァーマナデーヴァ）の蓮華の御足を洗ったその浄化力により、天より流れ落ちるスヴァルドゥニー—ガンガー—となった。彼女は降り注ぎつつ三界を清める。まさに至上主の澄みきった名声が清めるように。

Verse 5

ब्रह्मादयो लोकनाथा: स्वनाथाय समाद‍ृता: । सानुगा बलिमाजह्रु: सङ्‌क्षिप्तात्मविभूतये ॥ ५ ॥

梵天をはじめ諸世界の主宰神々は、遍満する御姿を収めて本来の御姿となられた至上の主ヴァーマナデーヴァを、恭しく礼拝し始めた。彼らは礼拝のための供物と諸具をことごとく集めた。

Verse 6

तोयै: समर्हणै: स्रग्भिर्दिव्यगन्धानुलेपनै: । धूपैर्दीपै: सुरभिभिर्लाजाक्षतफलाङ्कुरै: ॥ ६ ॥ स्तवनैर्जयशब्दैश्च तद्वीर्यमहिमाङ्कितै: । नृत्यवादित्रगीतैश्च शङ्खदुन्दुभिनि:स्वनै: ॥ ७ ॥

彼らは水、パードゥヤとアルギャ、芳香の花鬘、天上の香油の塗布、香と灯明、炒り米、欠けぬ穀粒、果実、根、芽を捧げて主を礼拝した。

Verse 7

तोयै: समर्हणै: स्रग्भिर्दिव्यगन्धानुलेपनै: । धूपैर्दीपै: सुरभिभिर्लाजाक्षतफलाङ्कुरै: ॥ ६ ॥ स्तवनैर्जयशब्दैश्च तद्वीर्यमहिमाङ्कितै: । नृत्यवादित्रगीतैश्च शङ्खदुन्दुभिनि:स्वनै: ॥ ७ ॥

彼らは主の武威と栄光を讃える讃歌を捧げ、「ジャヤ！ジャヤ！」と勝利を唱えた。さらに舞い、楽器を奏で、歌い、法螺貝を鳴らし、太鼓を打って、このように主を礼拝した。

Verse 8

जाम्बवानृक्षराजस्तु भेरीशब्दैर्मनोजव: । विजयं दिक्षु सर्वासु महोत्सवमघोषयत् ॥ ८ ॥

熊族の王ジャンバヴァーンも儀式に加わった。彼は角笛を四方に鳴り響かせ、ヴァーマナデーヴァの勝利を祝う大祭を宣言した。

Verse 9

महीं सर्वां हृतां द‍ृष्ट्वा त्रिपदव्याजयाच्ञया । ऊचु: स्वभर्तुरसुरा दीक्षितस्यात्यमर्षिता: ॥ ९ ॥

悪魔族の従者たちは、灌頂を受けて祭祀に堅く定まっていた主バリ大王が、「三歩の地を乞う」という口実のもとにヴァーマナデーヴァに一切の領土を奪われたのを見て、激しく憤り、次のように語った。

Verse 10

न वायं ब्रह्मबन्धुर्विष्णुर्मायाविनां वर: । द्विजरूपप्रतिच्छन्नो देवकार्यं चिकीर्षति ॥ १० ॥

このヴァーマナは確かにバラモンではなく、詐欺師の中で最高の者、主ヴィシュヌです。バラモンの姿をとることで、彼は自分の姿を隠し、半神たちの利益のために働いています。

Verse 11

अनेन याचमानेन शत्रुणा वटुरूपिणा । सर्वस्वं नो हृतं भर्तुर्न्यस्तदण्डस्य बर्हिषि ॥ ११ ॥

我らの主バリ・マハラージャは、ヤギャ（犠牲式）を行っているため、罰する力を放棄しておられました。これを利用して、我らの永遠の敵であるヴィシュヌは、ブラフマチャーリーの乞食の姿をして、彼の全財産を奪い去りました。

Verse 12

सत्यव्रतस्य सततं दीक्षितस्य विशेषत: । नानृतं भाषितुं शक्यं ब्रह्मण्यस्य दयावत: ॥ १२ ॥

我らの主バリ・マハラージャは常に真実に固執しておられ、特に現在は犠牲式を行うための儀式を受けておられるため、なおさらです。彼は常にバラモンに対して親切で慈悲深く、いかなる時も嘘をつくことはできません。

Verse 13

तस्मादस्य वधो धर्मो भर्तु: शुश्रूषणं च न: । इत्यायुधानि जगृहुर्बलेरनुचरासुरा: ॥ १३ ॥

したがって、このヴァーマナデーヴァ、主ヴィシュヌを殺すことが我々の義務である。それが我々の宗教的原則であり、主人に仕える道である。この決定を下した後、バリ・マハラージャの悪魔的な追随者たちは、ヴァーマナデーヴァを殺すために様々な武器を手に取った。

Verse 14

ते सर्वे वामनं हन्तुं शूलपट्टिशपाणय: । अनिच्छन्तो बले राजन् प्राद्रवञ्जातमन्यव: ॥ १४ ॥

王よ、悪魔たちはいつもの怒りに駆られ、槍と三叉の矛を手に取り、バリ・マハラージャの意志に反して、主ヴァーマナデーヴァを殺そうと前進しました。

Verse 15

तानभिद्रवतो द‍ृष्ट्वा दितिजानीकपान् नृप । प्रहस्यानुचरा विष्णो: प्रत्यषेधन्नुदायुधा: ॥ १५ ॥

王よ、魔族の軍勢が激しく突進して来るのを見て、ヴィシュヌ主の従者たちは微笑んだ。武器を取り、魔族がこれ以上進むのを制止した。

Verse 16

नन्द: सुनन्दोऽथ जयो विजय: प्रबलो बल: । कुमुद: कुमुदाक्षश्च विष्वक्सेन: पतत्‍त्रिराट् ॥ १६ ॥ जयन्त: श्रुतदेवश्च पुष्पदन्तोऽथ सात्वत: । सर्वे नागायुतप्राणाश्चमूं ते जघ्नुरासुरीम् ॥ १७ ॥

ナンダ、スナンダ、ジャヤ、ヴィジャヤ、プラバラ、バラ、クムダ、クムダークシャ、ヴィシュヴァクセーナ、パタットリラート（ガルダ）、ジャヤンタ、シュルタデーヴァ、プシュパダンタ、サートヴァタ——彼らは皆ヴィシュヌ主の眷属である。万象に等しい力をもって、アスラ軍を討ち始めた。

Verse 17

नन्द: सुनन्दोऽथ जयो विजय: प्रबलो बल: । कुमुद: कुमुदाक्षश्च विष्वक्सेन: पतत्‍त्रिराट् ॥ १६ ॥ जयन्त: श्रुतदेवश्च पुष्पदन्तोऽथ सात्वत: । सर्वे नागायुतप्राणाश्चमूं ते जघ्नुरासुरीम् ॥ १७ ॥

ナンダ、スナンダ、ジャヤ、ヴィジャヤ、プラバラ、バラ、クムダ、クムダークシャ、ヴィシュヴァクセーナ、パタットリラート（ガルダ）、ジャヤンタ、シュルタデーヴァ、プシュパダンタ、サートヴァタ——彼らは皆ヴィシュヌ主の眷属である。万象に等しい力をもって、アスラ軍を討ち始めた。

Verse 18

हन्यमानान् स्वकान् द‍ृष्ट्वा पुरुषानुचरैर्बलि: । वारयामास संरब्धान् काव्यशापमनुस्मरन् ॥ १८ ॥

バリ・マハーラージャは、ヴィシュヌ主の従者たちが自軍の兵を討っているのを見て、シュクラーチャーリヤの呪いを思い出し、憤る兵を制して戦いを止めさせた。

Verse 19

हे विप्रचित्ते हे राहो हे नेमे श्रूयतां वच: । मा युध्यत निवर्तध्वं न न: कालोऽयमर्थकृत् ॥ १९ ॥

ヴィプラチッティよ、ラーフよ、ネーミよ、わが言葉を聞け。戦うな、退け。今は我らに利する時ではない。

Verse 20

य: प्रभु: सर्वभूतानां सुखदु:खोपपत्तये । तं नातिवर्तितुं दैत्या: पौरुषैरीश्वर: पुमान् ॥ २० ॥

おおダイティヤたちよ、万物に幸福と苦悩をもたらし得る至上人格神を、人の努力で超えることは誰にもできない。

Verse 21

यो नो भवाय प्रागासीदभवाय दिवौकसाम् । स एव भगवानद्य वर्तते तद्विपर्ययम् ॥ २१ ॥

至上人格神を表す至高の時の力は、以前は我らに味方し、半神には不利であった。だが今や同じ時が逆転し、我らに敵対している。

Verse 22

बलेन सचिवैर्बुद्ध्या दुर्गैर्मन्त्रौषधादिभि: । सामादिभिरुपायैश्च कालं नात्येति वै जन: ॥ २२ ॥

物質的な力、重臣の助言、知恵、外交策、要塞、秘呪、薬や薬草、その他いかなる手段によっても、至上人格神の時の顕現を超えることはできない。

Verse 23

भवद्भ‍िर्निर्जिता ह्येते बहुशोऽनुचरा हरे: । दैवेनर्द्धैस्त एवाद्य युधि जित्वा नदन्ति न: ॥ २३ ॥

かつて汝らは天命に力を得て、ハリの従者たちを幾度も打ち破った。だが今日、その同じ従者たちが戦で我らを倒し、獅子のように歓喜して吠えている。

Verse 24

एतान् वयं विजेष्यामो यदि दैवं प्रसीदति । तस्मात् कालं प्रतीक्षध्वं यो नोऽर्थत्वाय कल्पते ॥ २४ ॥

もし天命が我らに微笑むなら、必ず彼らを打ち破れる。ゆえに、我らに利する好機—彼らを倒し得る時—を待て。

Verse 25

श्रीशुक उवाच पत्युर्निगदितं श्रुत्वा दैत्यदानवयूथपा: । रसां निर्विविशू राजन् विष्णुपार्षदताडिता: ॥ २५ ॥

シュカデーヴァは語った。「王よ、主バリ・マハーラージャの命を聞いたダイティヤとダーナヴァの首領たちは、ヴィシュヌの従者に打ち払われ、ラサータラという下界へ入っていった。」

Verse 26

अथ तार्क्ष्यसुतो ज्ञात्वा विराट्‌प्रभुचिकीर्षितम् । बबन्ध वारुणै: पाशैर्बलिं सूत्येऽहनि क्रतौ ॥ २६ ॥

その後、鳥の王ガルダは主の御意を悟り、祭儀が終わったソーマ飲用の日に、ヴァルナの縄でバリ・マハーラージャを縛り上げた。

Verse 27

हाहाकारो महानासीद् रोदस्यो: सर्वतोदिशम् । निगृह्यमाणेऽसुरपतौ विष्णुना प्रभविष्णुना ॥ २७ ॥

最も力あるヴィシュヌがこのようにアスラの王バリ・マハーラージャを捕らえると、上界から下界に至るまで四方に大いなる嘆きの叫びが轟いた。

Verse 28

तं बद्धं वारुणै: पाशैर्भगवानाह वामन: । नष्टश्रियं स्थिरप्रज्ञमुदारयशसं नृप ॥ २८ ॥

王よ、そのとき至上主ヴァーマナデーヴァは、ヴァルナの縄で縛られ、身の光沢は失えども決意は揺るがぬ、寛大で名高いバリ・マハーラージャに語りかけた。

Verse 29

पदानि त्रीणि दत्तानि भूमेर्मह्यं त्वयासुर । द्वाभ्यां क्रान्ता मही सर्वा तृतीयमुपकल्पय ॥ २९ ॥

アスラの王よ、汝は我に土地を三歩分与えると約した。二歩で宇宙すべてを覆った。今、我が第三の歩みをどこに置くべきか考えよ。

Verse 30

यावत् तपत्यसौ गोभिर्यावदिन्दु: सहोडुभि: । यावद् वर्षति पर्जन्यस्तावती भूरियं तव ॥ ३० ॥

太陽が星々とともに輝き、月が光を放ち、雲が雨を降らせるかぎり、この宇宙に広がる大地はすべて汝の所有である。

Verse 31

पदैकेन मयाक्रान्तो भूर्लोक: खं दिशस्तनो: । स्वर्लोकस्ते द्वितीयेन पश्यतस्ते स्वमात्मना ॥ ३१ ॥

一歩で我はブールローカを占め、我が身は虚空と十方を満たした。さらに汝の眼前で、第二の一歩により上界スヴァルローカをも占めた。

Verse 32

प्रतिश्रुतमदातुस्ते निरये वास इष्यते । विश त्वं निरयं तस्माद् गुरुणा चानुमोदित: ॥ ३२ ॥

約束どおりの施しを果たせなかったゆえ、法により汝は地獄界に住むべし。ゆえに霊的師シュクラーチャーリヤの命に従い、今こそ下ってそこに住め。

Verse 33

वृथा मनोरथस्तस्य दूर: स्वर्ग: पतत्यध: । प्रतिश्रुतस्यादानेन योऽर्थिनं विप्रलम्भते ॥ ३३ ॥

天界に昇るどころか願いも成就せず、施すと約して与えず乞う者を欺く者は、堕して地獄の境遇に落ちる。

Verse 34

विप्रलब्धो ददामीति त्वयाहं चाढ्यमानिना । तद् व्यलीकफलं भुङ्‌क्ष्व निरयं कतिचित् समा: ॥ ३४ ॥

財に驕り、「与えよう」と言って我を欺いたが、汝は約束を果たせなかった。ゆえに虚偽の誓いの報いとして、幾年か地獄の生を受けよ。