Adhyaya 12

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठा गोप्रचारमतः परम् । यत्र स्नात्वा नरो भक्त्या लभेद्गोदानजं फलम्

Prahlāda berkata: Wahai para brāhmaṇa terbaik, kemudian hendaklah pergi lebih jauh ke tempat suci bernama Gopracāra. Dengan mandi di sana penuh bhakti, seseorang memperoleh pahala yang sama seperti pahala memberi sedekah sapi (godāna).

Verse 2

यत्र स्नातो जगन्नाथो नभस्ये दैवतैर्वृतः । कटदानं च तत्प्रोक्तं द्वादश्यां द्विजसत्तमाः

Di sanalah Jagannātha mandi pada bulan Nabhas, dikelilingi para dewa. Dan wahai brāhmaṇa yang utama, di sana pada hari Dvādaśī ditetapkan kaṭa-dāna, yakni sedekah kain pinggang.

Verse 3

ऋषय ऊचुः । कथं तु तत्र दैत्येन्द्राऽभवद्वै गोप्रचारकम् । तीर्थं कथय तत्त्वेन यत्र स्नातो जनार्द्दनः

Para resi berkata: Wahai penguasa para Daitya, bagaimana tempat itu dikenal sebagai Gopracāraka? Terangkan kepada kami dengan sebenar-benarnya hakikat tīrtha itu, tempat Janārdana mandi.

Verse 4

प्रह्लाद उवाच । हते कंसे भोजराजे कृष्णेनामिततेजसा । उग्रसेने चाभिषिक्ते मधुपुर्य्यां महात्मना

Prahlāda berkata: Setelah Kṛṣṇa yang bercahaya tak terukur menewaskan Kaṃsa, raja Bhoja, dan sang Mahātma menobatkan Ugrasena sebagai raja di Mathurā,

Verse 5

उद्धवं प्रेषयामास गोकुले गोकुलप्रियः । सुहृदां प्रियकामार्थं गोपगोपीजनस्य च

Sang kekasih Gokula mengutus Uddhava ke Gokula, demi memenuhi kerinduan para sahabat terkasihnya—para gopa dan gopi.

Verse 6

नमस्कृत्य च गोविदं प्रययौ नंदगोकुलम् । स तत्सदृशवेषेण वस्त्रालंकारभूषणैः

Setelah bersujud hormat kepada Govinda, ia berangkat menuju Gokula milik Nanda, berhias busana serta perhiasan yang serasi dengan adat tempat itu.

Verse 7

तं दृष्ट्वा दिवसस्यांते गोविंदानुचरं प्रियम् । उद्धवं पूजयामास वस्त्रालंकारभूषणैः

Menjelang senja, ketika mereka melihat Uddhava—pengiring Govinda yang terkasih—mereka memuliakannya dengan busana dan perhiasan.

Verse 8

तं भुक्तवंतं विश्रांतं यशोदा पुत्रवत्सला । आनंदबाष्पपूर्णाक्षी पप्रच्छानामयं हरेः

Setelah ia selesai makan dan beristirahat, Yaśodā—penuh kasih keibuan—dengan mata basah oleh air mata sukacita, menanyakan kesejahteraan Hari.

Verse 9

कच्चिद्धि स्तः सुखं पुत्रौ रामकृष्णौ यदूत्तमौ । कच्चित्स्मरति गोविंदो वयस्यान्गोपबालकान्

Apakah kedua putra itu—Rāma dan Kṛṣṇa, yang utama di antara Yadu—benar-benar sejahtera dan berbahagia? Apakah Govinda masih mengingat sahabat masa kecilnya, para gopa penggembala?

Verse 10

कच्चिदेष्यति गोविंदो गोकुलं मधुरेश्वरः । तारयिष्यति पुत्रोऽसौ गोकुलं वृजिनार्णवात्

Akankah Govinda, Penguasa Mathurā, suatu saat kembali datang ke Gokula? Akankah putra kita itu menyelamatkan Gokula dari samudra duka dan kesengsaraan ini?

Verse 11

इत्युक्त्वा बाष्पपूर्णाक्षौ यशोदा नंद एव च । दीर्घं रुरुदतुर्दीनौ पुत्रस्नेहवशंगतौ

Setelah berkata demikian, Yaśodā dan Nanda—mata mereka penuh air mata—meratap lama; mereka menjadi lemah dan tak berdaya di bawah kuasa kasih kepada putra.

Verse 12

उद्धवस्तौ ततो दृष्ट्वा प्राणसंशयमागतौ । मधुरैः कृष्णसंदेशैः स्नेहयुक्तैरजीवयत्

Kemudian Uddhava, melihat mereka seakan berada di ambang hayat, menghidupkan kembali semangat mereka dengan pesan-pesan manis dari Kṛṣṇa yang diucapkan penuh kasih.

Verse 13

नमस्करोति भवतीं भवंतं च सहाग्रजः । अनामयं पृष्टवांश्च तौ च क्षेमेण तिष्ठतः

Beliau, bersama kakaknya, menyampaikan sembah sujud kepada kalian berdua. Beliau menanyakan kesehatan kalian dan apakah kalian tetap berada dalam keselamatan serta kesejahteraan.

Verse 14

क्षिप्रमेष्यति दाशार्हो रामेण सहितो विभुः । अत्रागत्य जगन्नाथो विधास्यति च वो हितम्

Sang Dāśārha Yang Mahakuasa akan segera datang bersama Rāma. Datang ke sini, Jagannātha, Tuhan semesta, pasti menegakkan kebaikan bagimu.

Verse 15

इत्येवं कृष्णसंदेशैः समाश्वास्योद्धवस्तदा । सुखं सुष्वाप शयने नन्दाद्यैरभिनंदितः

Demikianlah, setelah dihibur oleh pesan-pesan suci Kṛṣṇa, Uddhava pun tertenteram. Disambut dan dimuliakan oleh Nanda dan yang lain, ia tidur nyenyak di pembaringannya.

Verse 16

गोप्यस्तदा रथं दृष्ट्वा द्वारे नंदस्य विस्मिताः । कोऽयं कोऽयमिति प्राहुः कृष्णागमनशंकया

Lalu para gopī, melihat kereta di depan pintu Nanda, tercengang. “Siapakah ini—siapakah ini?” tanya mereka, dengan sangka bahwa Kṛṣṇa mungkin telah datang.

Verse 17

गोपालराजस्य गृहे रथेनादित्यवर्चसा । समागतो महाबाहुः कृष्णवेषानुगस्तथा

Ke rumah Nanda, raja para gembala, datanglah seorang berlengan perkasa, menaiki kereta bercahaya laksana matahari, mengenakan busana yang menyerupai Kṛṣṇa.

Verse 18

परस्परं समागम्य सर्वास्ता व्रजयोषितः । विविक्ते कृष्णदूतं तं पप्रच्छुः शोककर्षिताः

Kemudian semua wanita Vraja berkumpul satu sama lain. Diliputi duka, di tempat yang sunyi mereka menanyai utusan Kṛṣṇa itu.

Verse 19

श्रीगोप्य ऊचुः । कस्मात्त्वमिह संप्राप्तः किं ते कार्य्यमिहाद्य वै । दस्युरूपप्रतिच्छन्नो ह्यस्मान्संहर्तुमिच्छसि

Para gopī yang mulia berkata: “Mengapa engkau datang ke sini? Urusan apa yang kau bawa hari ini? Menyamar dalam rupa perampok, apakah engkau hendak membinasakan kami?”

Verse 20

पूर्वमेव हतं तेन कृष्णेन हृदयादिकम् । पाययित्वाऽधरविषं योषिद्व्रातं पलायितः

Dia—Kṛṣṇa—telah lebih dahulu membunuh hati kami dan segala yang ada di dalamnya. Setelah membuat kumpulan para wanita meminum racun bibirnya, ia pun melarikan diri.

Verse 21

इत्येवमुक्त्वा ता गोप्यो मुमुहुः शोकविह्वलाः । ईक्षंत्यः कृष्णदासं तं निपेतुर्धरणीतले

Setelah berkata demikian, para gopī itu pingsan karena duka yang mengguncang. Sambil tetap memandang hamba Kṛṣṇa itu, mereka pun rebah ke tanah.

Verse 22

उद्धवस्तं जनं दृष्ट्वा कृष्णस्नेहहृताशयम् । आश्वासयामास तदा वाक्यैः श्रोत्रसुखावहैः

Melihat orang-orang yang hatinya direnggut oleh kasih kepada Kṛṣṇa, Uddhava pun menenteramkan mereka dengan kata-kata yang indah didengar.

Verse 23

उद्धव उवाच । भगवानपि दाशार्हः कन्दर्पशरपीडितः । न भुंक्ते न स्वपिति च चिन्तयन्वस्त्वहर्निशम्

Uddhava berkata: Bahkan Bhagavān, Sang Dāśārha, tersiksa oleh panah Kāma. Ia tidak makan dan tidak tidur, siang dan malam memikirkan hal itu.

Verse 24

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य ललिता क्रोधमूर्छिता । उद्धवं ताम्रनयना प्रोवाच रुदती तदा

Mendengar ucapannya, Lalitā pingsan karena murka; lalu dengan mata memerah sambil menangis ia berkata kepada Uddhava.

Verse 25

ललितोवाच । असत्यो भिन्नमर्य्यादः क्रूरः क्रूरजनप्रियः । त्वं मा कृथा नः पुरतः कथां तस्याऽकृतात्मनः

Lalitā berkata: Ia pendusta, perusak tata susila, kejam dan disukai orang kejam. Jangan ceritakan di hadapan kami kisah si tak terkendali itu.

Verse 26

धिग्धिक्पापसमाचारो धिग्धिग्वै निष्ठुराशयः । हित्वा यः स्त्रीजनं मूढो गतो द्वारवतीं हरिः

Celakalah dia, yang berperilaku dosa; celaka sungguh si berhati keras itu! Meninggalkan pergaulan para wanita, Hari yang terdelusi itu pergi ke Dvāravatī.

Verse 27

श्यामलोवाच । किं तस्य मन्दभाग्यस्य अल्पपुण्यस्य दुर्मतेः । मा कुरुध्वं कथाः साध्व्यः कथां कथयताऽपराम्

Śyāmala berkata: Apa gunanya membicarakan si malang, sedikit kebajikan, dan berhati jahat itu? Wahai para wanita saleh, jangan kisahkan ceritanya; ceritakan tema yang lain.

Verse 28

धन्योवाच । केनायं हि समानीतो दूतो दुष्टजनस्य च । यातु तेन पथा पापः पुनर्नायाति येन च

Dhanyā berkata: Oleh siapa utusan dari orang jahat itu dibawa ke sini? Biarlah si pendosa pergi melalui jalan yang sama ia datang, agar ia tak kembali lagi.

Verse 29

विशाखोवाच । न शीलं न कुलं यस्य नास्ति पापकृतं भयम् । तस्य स्त्रीहनने साध्व्यो ज्ञायते जन्म कर्म च । हीनस्य पुरुषार्थेन तेन संगो निरर्थकः

Viśākhā berkata: Ia yang tiada berakhlak mulia dan tiada keturunan luhur, serta tidak gentar akan dosa yang diperbuat—wahai para wanita suci, dari ‘pembunuhan’ terhadap perempuan (merenggut hidup mereka lewat perpisahan) tampaklah kelahiran dan perbuatannya. Bergaul dengan lelaki hina yang hanya mengejar kepentingannya sendiri adalah sia-sia.

Verse 30

राधोवाच । भूतानां घातने यस्य नास्ति पापकृतं भयम् । तस्य स्त्रीहनने साध्व्यः शंका कापि न विद्यते

Rādhā berkata: Ia yang membunuh makhluk hidup namun tidak takut akan dosa—wahai para wanita suci, tentang orang seperti itu tidak ada keraguan sedikit pun bahwa ia pun akan membunuh perempuan.

Verse 31

शैब्योवाच । सत्यं ब्रूहि महाभाग किं करोति यदूत्तमः । संगतो नागरस्त्रीभिरस्माकं किं कथां स्मरेत्

Śaibyā berkata: “Katakanlah yang benar, wahai yang mulia—apakah yang sedang dilakukan oleh yang terbaik di antara kaum Yadu? Dikelilingi para wanita kota, mengapa ia akan mengingat percakapan tentang kami?”

Verse 32

पद्मोवाच । कदोद्धव महाभाग नागरीजनवल्लभः । समेष्यतीह दाशार्हः पद्मपत्रायतेक्षणः

Padmā berkata: “Wahai Uddhava yang mulia—bilakah Dāśārha, kekasih warga kota, yang bermata laksana kelopak teratai, akan datang ke sini?”

Verse 33

भद्रोवाच । हा कृष्ण हा गोपवर हा गोपीजनवल्लभ । समुद्धर महाबाहो गोपीः संसारसागरात्

Bhadrā berkata: “Wahai Kṛṣṇa! Wahai yang terbaik di antara para gembala! Wahai kekasih para gopī! Wahai yang berlengan perkasa—angkatlah para gopī menyeberangi samudra saṁsāra.”

Verse 34

प्रह्लाद उवाच । इति ता विविधैर्वाक्यैर्विलपंत्यो व्रजस्त्रियः । रुरुदुः सुस्वरं देव्यः स्मरंत्यः कृष्ण चेष्टितम्

Prahlāda berkata: “Demikianlah, dengan beragam kata ratapan, para wanita Vraja—laksana dewi-dewi bercahaya—menangis nyaring dengan suara merdu, seraya mengenang laku-lila Śrī Kṛṣṇa.”

Verse 35

तासां तद्रुदितं श्रुत्वा भक्तिस्नेहसमन्वितः । विस्मयं परमं गत्वा साधुसाध्विति चाब्रवीत्

Mendengar tangisan mereka, ia—dipenuhi bhakti dan kasih sayang—terhanyut dalam keheranan yang agung lalu berseru, “Sādhu! Sādhu!”

Verse 36

उद्धव उवाच । यं न ब्रह्मा न च हरो न देवा न महर्षयः । स्वभावमनुगच्छंति सर्वा धन्या व्रजस्त्रियः

Uddhava berkata: “Dia yang hakikat-svabhāva-Nya tak sepenuhnya dapat diikuti oleh Brahmā, Hara (Śiva), para dewa, maupun para maharṣi—namun semua wanita Vraja sungguh berbahagia, sebab mereka secara alami bergerak seirama dengan-Nya.”

Verse 37

सर्वासां सफलं जन्म जीवितं यौवनं धनम् । यासां भवेद्भगवति भक्तिरव्यभिचारिणी

Bagi siapa pun yang di dalamnya tumbuh bhakti kepada Bhagavān yang tak menyimpang dan teguh, maka kelahiran, hidup, masa muda, dan kekayaannya menjadi sungguh berbuah.

Verse 39

प्रह्लाद उवाच । तासां तद्भाषितं श्रुत्वा तथा विलपितं बहु । बाढमित्येव ता ऊच उद्धवः स्नेहविह्वलाः

Prahlāda berkata: “Mendengar ucapan mereka dan ratapan yang panjang, Uddhava—gundah oleh kasih—hanya berkata kepada mereka, ‘Bāḍham, demikianlah adanya.’”

Verse 40

उद्धवेन समं सर्वास्ततस्ता व्रजयोषितः । अनुजग्मुर्मुदा युक्ताः कृष्णदर्शनलालसाः

Maka semua wanita Vraja berjalan bersama Uddhava, dipenuhi sukacita, rindu memandang darśana Śrī Kṛṣṇa.

Verse 41

गायन्त्यः प्रियगीतानि तद्बालचरितानि च । जग्मुः सहैव शनकैरुद्धवेन व्रजांगनाः

Sambil melantunkan nyanyian kesayangan dan kisah-kisah masa kecil-Nya, para wanita Vraja berjalan perlahan bersama Uddhava.

Verse 42

यदुपुर्य्यां ततो दृष्ट्वा उद्यानविपिनावलीः । अद्य देवं प्रपश्यामः कृष्णाख्यं नंदनंदनम्

Lalu, melihat deretan taman dan rimbunan di kota Yadu, mereka berkata: “Hari ini kita akan menyaksikan Sang Deva—Kṛṣṇa, putra Nanda.”

Verse 43

द्वारवत्यां तु गमनाद्ध्यानाल्लक्ष्मीपतेस्तदा । अशेषकल्मषान्मुक्ता विध्वस्ताखिलबन्धनाः

Namun dengan pergi ke Dvāravatī dan bermeditasi pada Lakṣmīpati, saat itu juga mereka terbebas dari segala dosa, dan seluruh belenggu mereka pun hancur.

Verse 44

संप्राप्तास्तास्ततः सर्वास्तीरे मयसरस्य च । प्रणिपत्योद्धवः प्राह गोपिकाः कृष्णदेवताः

Kemudian mereka semua tiba di tepi danau Mayasaras. Setelah bersujud, Uddhava berbicara kepada para gopī yang menjadikan Kṛṣṇa sebagai Dewa tertinggi mereka.

Verse 45

स्थीयतां मातरश्चात्रात्रैवेष्यति महाभुजः । कृष्णः कमलपत्राक्षो विधास्यति च वो हितम्

Tinggallah di sini, wahai para ibu; di tempat ini juga Kṛṣṇa yang berlengan perkasa, bermata laksana kelopak teratai, akan datang. Ia pasti menegakkan kesejahteraanmu.

Verse 46

गोप्य ऊचुः । कस्योद्धव इदं चात्र सरः सारसशोभितम् । संपूर्णं पंकजैश्चित्रैः कल्हारकुमुदोत्पलैः

Para gopī berkata: “Wahai Uddhava, milik siapakah telaga ini di sini, yang dihiasi angsa? Telaga ini penuh dengan padma yang indah, juga kalhāra, kumuda, dan utpala.”

Verse 47

उद्धव उवाच । मयो नाम महादैत्यो मायावी लोकविश्रुतः । कृतं तेन सरः शुभ्रं तस्य नाम्ना च विश्रुतम्

Uddhava berkata: “Dahulu ada Dānava besar bernama Maya, seorang māyāvī yang termasyhur di dunia. Telaga yang cemerlang ini dibuat olehnya, dan masyhur dengan namanya sendiri.”

Verse 48

श्रीगोप्य ऊचुः । शीघ्रमानय गोविंदं साधु दर्शय चाच्युतम् । नयनानंदजननं तापत्रयविनाशनम्

Para gopī yang mulia berkata: “Segeralah bawakan Govinda; berkenanlah perlihatkan kepada kami Acyuta—yang menimbulkan sukacita bagi mata dan melenyapkan tiga macam derita.”

Verse 49

तच्छ्रुत्वा वचनं तासां गोपिकानां तदोद्धवः । दूतैः समानयामास श्रीकृष्णं शीघ्रयायिभिः

Mendengar ucapan para gopikā itu, Uddhava lalu menyuruh para utusan yang berlari cepat untuk segera menghadirkan Śrī Kṛṣṇa.

Verse 50

आयांतं शीघ्रयानेन दृष्ट्वा देवकिनंदनम् । भ्राजमानं सुवपुषा वनमालाविभूषितम्

Melihat Putra Devakī datang dengan kendaraan yang melaju cepat—bercahaya oleh rupa yang elok dan dihiasi rangkaian bunga hutan—mereka memandang kemuliaan-Nya.

Verse 51

ज्वलत्किरीटमुकुटं स्फुरन्मकरकुण्डलम् । श्रीवत्सांकं महाबाहुं पीतकौशेयवाससम्

Mereka memandang Sang Bhagavān—mahkota-Nya menyala oleh kemilau, anting berbentuk makara berkilat; di dada-Nya tanda Śrīvatsa, berlengan perkasa, dan berselimut kain sutra kuning.

Verse 52

आतपत्रैर्वृतं मूर्ध्नि संवृतं वृष्णिपुंगवैः । संस्तुतं बंदिमुख्यैश्च गीतवादित्रनिस्वनैः

Di atas kepala-Nya terbentang payung-payung kebesaran; Ia dikelilingi para Vṛṣṇi terkemuka; dan dipuji para bard utama di tengah gema nyanyian serta bunyi alat musik.

Verse 53

पौरजानपदैर्लोकैर्वैष्णवैः सर्वतो वृतम् । पश्यन्तं हंसमिथुनैः सरः सारसशोभितम्

Ia dikelilingi dari segala arah oleh warga kota dan desa—para Vaiṣṇava yang berbhakti—seraya memandang telaga yang dihiasi pasangan angsa dan diperindah burung bangau.

Verse 54

तं दृष्ट्वाऽच्युतमायांतं लोककांतं मनोहरम् । प्रियं प्रियाश्चिराद्दृष्ट्वा मुमुहुस्ता व्रजांगनाः

Melihat Acyuta datang—kekasih dunia yang memesona—para wanita Vraja, setelah lama memandang kekasih mereka, pun jatuh pingsan karena haru.

Verse 55

चिराय संज्ञां संप्राप्य विलेपुश्च सुदुःखिताः । हा नाथ कांत हा कृष्ण हा व्रजेश मनोहर

Setelah lama, sadar kembali, mereka menangis dalam duka yang amat dalam: “Aduhai Tuan, aduhai kekasih! Aduhai Kṛṣṇa! Aduhai Penguasa Vraja, Yang memesona!”

Verse 56

संवर्धितोऽसि यैर्बाल्ये क्रीडितो वत्सपालकैः । तेऽपि त्वया परित्यक्ताः कथं दुष्टोऽसि निर्घृणः

“Mereka yang membesarkan-Mu sejak kecil, dan para gembala anak-anak yang bermain bersama-Mu—bahkan mereka pun Kau tinggalkan? Bagaimana Engkau bisa begitu kejam dan tak berbelas kasih?”

Verse 57

न ते धर्मो न सौहार्द्दं न सत्यं सख्यमेव च । पितृमातृपरित्यागी कथं यास्यसि सद्गतिम्

“Pada-Mu tiada dharma, tiada kasih, tiada kebenaran, bahkan tiada persahabatan. Meninggalkan ayah dan ibu—bagaimana Engkau akan mencapai tujuan mulia?”

Verse 58

स्वामिन्भक्तपरित्यागः सर्वशास्त्रेषु गर्हितः । त्यजताऽस्मान्वने वीर धर्मो नावेक्षितस्त्वया

“Wahai Tuan, meninggalkan para bhakta dicela dalam semua śāstra. Wahai pahlawan—ketika Engkau meninggalkan kami di hutan, Engkau sama sekali tidak menegakkan dharma.”

Verse 59

प्रह्लाद उवाच । श्रुत्वा तासां विलपितं गोपीनां नंद नंदन । अनन्यशरणाः सर्वा भावज्ञो भगवान्विभुः । सांत्वयामास वचनैर्व्रजेशस्ता व्रजांगनाः

Prahlāda berkata: Wahai putra Nanda, mendengar ratapan para gopī itu, Bhagavān Yang Mahakuasa—yang mengetahui setiap rasa di hati—melihat bahwa mereka tiada berlindung selain kepada-Nya, menenteramkan para wanita Vraja itu dengan kata-kata lembut.

Verse 60

अध्यात्मशिक्षया गोपीः प्रभुस्ता अन्वशिक्षयत्

Kemudian Sang Bhagavān menuntun para gopī itu melalui ajaran adhyātma, pengetahuan tentang diri batin.

Verse 61

श्रीभगवानुवाच । भवतीनां वियोगो मे न हि सर्वात्मना क्वचित् । वसामि हृदये शश्वद्भूतानामविशेषतः

Śrī Bhagavān bersabda: “Tiada pernah ada perpisahan yang sepenuhnya antara kalian dan Aku. Aku senantiasa bersemayam di hati semua makhluk, tanpa pembedaan.”

Verse 62

अहं सर्वस्य प्रभवो मत्तो देवाः सवासवाः । आदित्या वसवो रुद्राः साध्या विश्वे मरुद्गणाः

“Akulah asal mula segala sesuatu; dari-Ku terbit para dewa—termasuk Indra bersama para Vasu; demikian pula para Āditya, Rudra, Sādhya, Viśvedevar, dan rombongan Marut.”

Verse 63

ब्रह्मा रुद्रश्च विष्णुश्च सनकाद्या महर्षयः । इंद्रियाणि मनो बुद्धिस्तथा सत्त्वं रजस्तमः

“Brahmā, Rudra, dan Viṣṇu; para maharsi mulai dari Sanaka; indria, manas (pikiran) dan buddhi (akal budi); serta tiga guṇa—sattva, rajas, tamas—semuanya berakar pada-Ku.”

Verse 64

कामः क्रोधश्च लोभश्च मोहोऽहंकार एव च । एतत्सर्वमशेषेण मत्तो गोप्यः प्रवर्त्तते

“Hasrat, amarah, loba, kebingungan, dan ahamkāra (keakuan) pula—wahai para gopī, semuanya ini sepenuhnya bergerak dari-Ku.”

Verse 65

एतज्ज्ञात्वा महाभागा मा स्म कृध्वं मनः शुचि । सर्वभूतेषु मां नित्यं भावयध्वमकल्मषाः

Setelah mengetahui ini, wahai yang amat beruntung, jangan biarkan batinmu yang suci jatuh dalam duka. Senantiasa renungkan Aku dalam semua makhluk, tetap tanpa noda.

Verse 66

प्रह्लाद उवाच । ताः कृष्णवचनं श्रुत्वा गोप्यो विध्वस्तबन्धनाः । विमुक्तसंशयक्लेशा दर्शनानन्दसंप्लुताः । ऊचुश्च गोपवध्वस्ताः कृष्णं निर्मलमानसाः

Prahlāda berkata: Mendengar sabda Kṛṣṇa, para Gopī—yang belenggunya hancur—menjadi bebas dari ragu dan derita, diliputi kebahagiaan oleh darśana-Nya. Dengan hati suci, para wanita penggembala itu pun berkata kepada Kṛṣṇa.

Verse 67

गोप्य ऊचुः । अद्य नः सफलं जन्म अद्य नः सफला दृशः । यत्त्वां पश्याम गोविन्द नागरीजनवल्लभम्

Para Gopī berkata: Hari ini kelahiran kami berbuah; hari ini mata kami berbuah—sebab kami memandang Engkau, wahai Govinda, kekasih para warga kota (Dvārakā).

Verse 68

पुण्यहीना न पश्यंति कृष्णाख्यं पुरुषं परम् । वाक्यैर्हेत्वर्थसंयुक्तैर्यदि संबोधिता वयम् । तथापि माया हृदयान्नापैति मधुसूदन

Mereka yang kekurangan kebajikan tidak memandang Sang Puruṣa Tertinggi bernama Kṛṣṇa. Walau kami dinasihati dengan kata-kata yang disertai alasan dan makna, tetap saja—wahai Madhusūdana—māyā tidak pergi dari hati.

Verse 69

श्रीकृष्ण उवाच । दर्शनात्स्पर्शनाच्चास्य विमुक्ताऽशेषबन्धनाः । स्नात्वा च सकलान्कामानवाप्स्यथ व्रजांगनाः

Śrī Kṛṣṇa bersabda: Dengan melihat dan menyentuh ini, kalian akan terbebas dari segala belenggu. Dan setelah mandi di sini, wahai para wanita Vraja, kalian akan memperoleh pemenuhan semua keinginan yang layak.

Verse 70

गोप्य ऊचुः । अद्भुतो हि प्रभावस्ते सरसोऽस्य उदाहृतः । विधिं ब्रूहि जगन्नाथ विस्तराद्वृष्णिनन्दन

Para Gopī berkata: “Sungguh menakjubkan kemuliaan telaga suci ini, sebagaimana Engkau nyatakan. Wahai Jagannātha, wahai kebanggaan Vṛṣṇi—jelaskanlah kepada kami tata cara (vidhi)nya secara rinci.”

Verse 71

श्रीकृष्ण उवाच । भवतीनां मया सार्द्धं सञ्जातमत्र दर्शनम् । तस्मान्मया सदा ह्यत्र स्नातव्यं नियमेन हि

Śrī Kṛṣṇa bersabda: “Di tempat ini Aku memperoleh darśana yang suci bersama kalian. Karena itu, Aku harus senantiasa mandi di sini juga, dengan menaati niyama (aturan dan pengendalian diri).”

Verse 72

यः स्नात्वा परया भक्त्या पितॄन्सन्तर्पयिष्यति । श्रावणस्य सिते पक्षे द्वादश्यां नियतः शुचिः

Barang siapa, setelah mandi dengan bhakti tertinggi, pada hari dvādaśī di paruh terang bulan Śrāvaṇa, dalam keadaan suci dan berpantang sesuai niyama, mempersembahkan tarpaṇa untuk para Pitṛ—

Verse 73

दत्त्वा दानं स्वशक्त्या च मामुद्दिश्य तथा पितॄन् । लभते वैष्णवं लोकं पितृभिः परिवारितः

Dengan memberi dana sesuai kemampuan, dipersembahkan kepada-Ku dan juga kepada para Pitṛ, ia memperoleh loka Vaiṣṇava, dikelilingi serta ditemani para leluhurnya.

Verse 74

मय तीर्थं समासाद्य कृत्वा च करयोः कुशान् । फलमेकं गृहीत्वा तु मन्त्रेणार्घ्यं प्रदापयेत्

Setelah mencapai Mayatīrtha, menempatkan rumput kuśa pada kedua tangan, lalu mengambil satu buah, hendaknya ia mempersembahkan arghya (persembahan air penghormatan) dengan mantra yang ditetapkan.

Verse 75

गृहान्धकूपे पतितं माया पाशशतैर्वृतम् । मामुद्धर महीनाथ गृहाणार्घ्यं नमोऽस्तु ते

Aku terjatuh ke dalam sumur gelap kehidupan duniawi, terbelenggu oleh ratusan jerat māyā. Wahai Penguasa bumi, angkatlah aku; terimalah arghya ini—sembah sujud bagimu.

Verse 76

अर्घ्यमन्त्रः । स्नात्वा यः परया भक्त्या पितॄन्संतर्प्य भावतः । कुर्याच्छ्राद्धं च परया पितृभक्त्या समन्वितः

Mantra arghya: “Barang siapa setelah mandi dengan bhakti tertinggi, dengan tulus menenteramkan para Pitṛ melalui persembahan dari hati, lalu melaksanakan śrāddha dengan bhakti mendalam kepada leluhur—”

Verse 77

दक्षिणां च ततो दद्याद्रजतं रुक्ममेव च । विशेषतः प्रदातव्यं पायसं च सशर्करम्

Kemudian hendaknya ia memberikan dakṣiṇā—perak dan juga emas; dan terutama mempersembahkan pāyasa (bubur susu manis) beserta gula.

Verse 78

नवनीतं घृतं छत्रं कंबलाजिनमेव च । भवतीभिः समं यस्मात्संजातं मम दर्शनम् । आगंतव्यं मया तस्मात्सदा ह्यस्मिञ्जलाशये

Persembahkan mentega, ghee, payung, serta selimut dan kulit rusa. Karena di sini terjadi darśana suci-Ku bersama kalian, maka Aku akan senantiasa datang ke telaga ini.

Verse 79

योऽत्र स्नानं प्रकुरुते मयस्य सरसि प्रियाः । गंगास्नानफलं तस्य विष्णुलोकस्तथाऽक्षयः

Wahai yang terkasih, siapa pun yang mandi di sini, di telaga Māyā, memperoleh pahala mandi di Gaṅgā; dan ia mencapai alam Viṣṇu yang tak binasa.

Verse 80

मुक्तिं प्रयांति तस्यैव पितरस्त्रिकुलोद्भवाः । पुत्रपौत्रसमायुक्तो धनधान्यसमन्वितः । यावज्जीवं सुखं भुक्त्वा चान्ते हरिपुरं व्रजेत्

Bagi dia semata, para Pitṛ yang lahir dari tiga garis keturunan mencapai mokṣa. Dikaruniai putra dan cucu, serta dipenuhi harta dan bahan pangan, ia menikmati kebahagiaan sepanjang hidup; dan pada akhirnya ia menuju Hari-pura, kediaman suci Viṣṇu.