Adhyaya 9

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । केदारमिति विख्यातं सर्वपापहरं नृणाम्

Pulastya bersabda: “Kemudian, wahai raja terbaik, pergilah ke tīrtha yang termasyhur di tiga loka, dikenal sebagai Kedāra, yang melenyapkan segala dosa manusia.”

Verse 2

यत्र मन्दाकिनी पुण्या सरस्वत्या समागता । तत्र स्नातो नरो राजन्मुच्यते सर्वकिल्बिषैः

Di tempat Mandākinī yang suci bertemu dengan Sarasvatī—di sana, wahai raja, siapa pun yang mandi akan terbebas dari segala noda dan pelanggaran.

Verse 3

शृणु राजन्यथावृत्तमितिहास पुरातनम् । ऋषिभिर्बहुधा गीतमर्बुदे पर्वतोत्तमे

Dengarlah, wahai raja, kisah purba sebagaimana terjadinya; para resi telah melagukannya dalam banyak cara di Arbuda, gunung yang paling utama.

Verse 4

अजपालो नृपश्रेष्ठः सूर्यवंशसमुद्भवः । सप्तद्वीपवतीं पृथ्वीं स पाति नात्र संशयः

Ajapāla, raja termulia, lahir dari wangsa Surya—dialah yang sungguh memerintah bumi yang memiliki tujuh dvīpa; tiada keraguan akan hal itu.

Verse 5

न हस्तिनो न पादाता न चाश्वास्तस्य भूपतेः । न रथाश्च महाराज न कोशाश्च तथाविधाः

Raja itu tidak memiliki gajah, tidak pula pasukan pejalan kaki, bahkan kuda pun tiada; dan, wahai maharaja, ia juga tidak mempunyai kereta perang maupun perbendaharaan seperti lazimnya.

Verse 6

न गृह्णाति करं राजन्प्रजाभ्योथाधिकं नृप । राज्यं स ईदृशं चक्रे सर्वलोकहिते रतः

Wahai Raja, sang nṛpa itu tidak memungut pajak berlebihan dari rakyatnya. Berbakti pada kesejahteraan semua makhluk, ia menata kerajaan yang demikian adil dan suci.

Verse 7

जातापराधो भूपृष्ठे जायते चेत्कथंचन । तं गत्वा निग्रहं तस्य चक्रुः शस्त्राणि तत्क्षणात्

Bila di muka bumi muncul seorang pelaku dosa, pasukan bersenjata raja segera mendatanginya dan seketika mengekang serta menjatuhkan hukuman.

Verse 8

एवमस्य नरेन्द्रस्य वर्त्तमानस्य भूतले । सुखेन रमते लोको राज्ये निहतकंटके

Demikianlah, ketika sang narendra memerintah di bumi, rakyat bersukacita; sebab duri-duri kerajaannya—penjahat dan gangguan—telah disingkirkan.

Verse 9

कामं वर्षति पर्जन्यः सस्यानि रसवंति च । गावः प्रभूतदुग्धाश्च विद्यमाने नराधिपे

Bila seorang narādhipa demikian hadir, Parjanya menurunkan hujan pada waktunya; tanaman bergetah penuh, dan sapi-sapi mengalirkan susu berlimpah.

Verse 10

केनचित्त्वथ कालेन वसिष्ठो भगवान्मुनिः । तीर्थयात्राप्रसंगेन तस्य गेहमुपागतः

Kemudian, setelah beberapa waktu, Bhagavān Ṛṣi Vasiṣṭha, dalam perjalanan ziarah ke tīrtha-tīrtha suci, tiba di rumahnya.

Verse 11

तं दृष्ट्वा पूजयामास शास्त्रदृष्टेन वर्त्मना । प्रत्युत्थानाभिवादाभ्यामर्घ्यपाद्यादिभिस्तथा

Melihat beliau, ia memuliakannya menurut tata cara yang ditetapkan śāstra—bangkit menyambut, bersujud memberi salam, serta mempersembahkan arghya, pādya (air pembasuh kaki), dan upacara penyambutan lainnya.

Verse 12

एवं संपूजितस्तेन भक्त्या परमया नृप । सुखोपविष्टो विश्रांतो वसिष्ठो मुनिसत्तमः । राजर्षीणां कथाश्चक्रे देवर्षीणां तथैव च

Demikianlah, setelah dihormati olehnya dengan bhakti tertinggi, wahai raja, Vasiṣṭha—yang utama di antara para muni—duduk dengan tenteram; setelah beristirahat, beliau menuturkan kisah para rājaṛṣi dan demikian pula para devaṛṣi.

Verse 13

ततः कथावसाने तु कस्मिंश्चिन्नृपसत्तम । पप्रच्छ विनयोपेतस्तं मुनिं शंसितव्रतम्

Kemudian, ketika kisah itu usai, wahai raja yang utama, dengan penuh kerendahan hati ia mengajukan pertanyaan kepada sang resi yang termasyhur karena tapa-vratanya.

Verse 14

अजपाल उवाच । अतीतानागतं विप्र वर्त्तमानं तथैव च । त्वं वेत्सि सकलं ब्रह्मंस्तपश्चर्याप्रभावतः

Ajapāla berkata: “Wahai vipra, engkau mengetahui masa lampau, masa depan, dan masa kini; wahai Brāhmaṇa, oleh daya tapasya engkau mengetahui segalanya.”

Verse 15

कौतुकं हृदि मे जातं वर्त्तते मुनिपुंगव । प्रसादः क्रियतां मह्यं कथयस्व प्रसादतः

Wahai muni-puṅgava, dalam hatiku telah bangkit rasa ingin tahu yang mendalam dan tetap menetap. Berkenanlah kepadaku; karena anugerahmu, mohon ceritakanlah kepadaku.

Verse 16

वसिष्ठ उवाच । ब्रूहि पार्थिवशार्दूल यत्ते मनसि वर्त्तते । कथयिष्यामि तत्सर्वं यद्यपि स्यात्सुदुर्ल्लभम्

Vasiṣṭha bersabda: Wahai harimau di antara para raja, katakanlah apa yang bersemayam di hatimu. Akan kukisahkan semuanya, meski amat sukar dan langka untuk diperoleh.

Verse 17

राजोवाच । केन कर्मविपाकेन ममैतद्राज्यमुत्तमम् । निष्कण्टकं सदा क्षेमं सर्वकामसमन्वितम्

Raja berkata: “Dengan pematangan karma apakah kerajaanku yang utama ini muncul—senantiasa tanpa duri (tanpa kesusahan), selalu tenteram dan sejahtera, serta dipenuhi pemenuhan segala hasrat yang mulia?”

Verse 18

न दीनो न च दुःखार्त्तो व्याधिग्रस्तो न कोऽपि च । विद्यते मम राज्ये च न दरिद्रो महामुने

“Di kerajaanku tiada seorang pun yang hina dan papa, tiada yang tersiksa oleh duka, dan tiada pula yang ditimpa penyakit; wahai mahāmuni, di negeriku bahkan tidak ada seorang miskin pun.”

Verse 19

नारीयं मम साध्वी च प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । मच्चित्ता मद्गतप्राणा नित्यं मम हिते रता । अनया चिंतितं ब्रह्मन्सर्वं विस्तरतो वद

“Perempuan ini—istriku yang suci—lebih berharga bagiku daripada nyawa. Pikirannya tertambat padaku, nafas hidupnya tercurah untukku, dan ia senantiasa tekun demi kebaikanku. Wahai Brāhmaṇa, jelaskanlah dengan rinci segala yang telah ia niatkan.”

Verse 20

किं दानस्य प्रभावेन व्रतयागस्य वा मुने । तपसो वा मुनिश्रेष्ठ व्रतस्य नियमस्य च

“Wahai muni, apakah ini karena daya dāna (derma), atau karena vrata dan yajña? Ataukah, wahai yang terbaik di antara para pertapa, karena tapas (laku tapa)—atau karena tata-aturan dan disiplin dari vrata?”

Verse 21

जन्मान्तरकृतं पुण्यं परं कौतूहलं हि मे । कथयस्व प्रसादेन विस्तरेण द्विजोत्तम

Kebajikan (puṇya) yang kulakukan pada kelahiran lampau menjadi rasa ingin tahu yang besar bagiku. Dengan belas kasih, wahai dwija-utama, ceritakanlah kepadaku sepenuhnya dan dengan rinci.

Verse 22

वसिष्ठ उवाच । शृणु सर्वं महीपाल विस्तरेण च कथ्यते । न च मन्युस्त्वया कार्यो न च व्रीडा महामते

Vasiṣṭha berkata: “Dengarkanlah, wahai pelindung bumi; semuanya akan diceritakan dengan rinci. Wahai yang berhati luhur, janganlah engkau marah dan jangan pula merasa malu.”

Verse 23

अन्यदेहांतरे राजञ्छूद्रजातिसमुद्भवः । शूद्रजातिरियं साध्वी तव पत्नी ह्यभूत्पुरा

Wahai Raja, dalam tubuh yang lain engkau terlahir dari golongan Śūdra. Dan perempuan suci ini—istrimu—dahulu pun berasal dari kelahiran Śūdra.

Verse 24

केनचित्त्वथ कालेन दुर्भिक्षे समुपस्थिते । अन्नक्षयान्महाराज सर्व लोकः क्षुधार्दितः

Kemudian pada suatu masa, wahai Mahārāja, ketika kelaparan besar datang, karena persediaan makanan habis, seluruh rakyat tersiksa oleh lapar.

Verse 25

ततस्त्वं भार्यया सार्द्धमन्यदेशांतरे गतः । समारुह्य च कृच्छ्रेण कस्मिंश्चिद्गिरिनिर्झरे

Lalu engkau bersama istrimu pergi ke negeri lain; dan dengan susah payah engkau mendaki hingga ke suatu mata air di pegunungan.

Verse 26

त्वया दृष्टं मनोहारि शुभं पंकजकाननम् । तत्र स्नात्वा पयः पीत्वा पितृदेवाः प्रतर्पिताः

Di sana engkau melihat taman teratai yang elok dan suci. Setelah mandi di sana dan meminum airnya, engkau menenteramkan para Pitri (leluhur) dan para Dewa dengan persembahan tarpaṇa.

Verse 27

मनसा चिंतितं ह्येतत्पद्मान्यादाय करोम्यहम् । विक्रयं येन चाहारो भवेन्मम च सर्वथा

Ia berpikir dalam hati: “Akan kukumpulkan teratai-teratai ini; akan kujual, agar dengan segala cara aku memperoleh makanan bagiku.”

Verse 28

ततः पद्मानि भूरीणि गृहीत्वा भार्यया सह । गतो यत्र जनो भूरि गतः पार्थिवसत्तम

Kemudian, membawa banyak teratai bersama istrinya, ia pergi ke tempat di mana banyak orang berkumpul, wahai raja termulia.

Verse 29

न केऽपि प्रति गृह्णंति लोका दुर्भिक्षपीडिताः । भ्रमितस्त्वं च सर्वत्र श्रांतो वैराग्यमागतः

Namun tak seorang pun menerimanya, sebab orang-orang tertindih oleh kelaparan. Engkau mengembara ke segala arah; letih, lalu timbullah vairāgya (ketidakmelekatan) dalam dirimu.

Verse 30

ततो दिनावसाने तु गुहामेकां समाश्रितः । भूमौ पद्मानि निक्षिप्य क्षुधाविष्टः प्रसुप्तवान्

Lalu pada penghujung hari ia berlindung di sebuah gua. Meletakkan teratai-teratai itu di tanah, dikuasai lapar, ia pun tertidur.

Verse 31

एतस्मिन्नेव काले तु कर्णयोस्ते समागतः । पठतां द्विजमुख्यानां ध्वनिर्वेदपुराणयोः

Pada saat itu juga, sampai ke telingamu bunyi para brāhmaṇa utama yang melantunkan Weda dan Purāṇa.

Verse 32

तं श्रुत्वा सहसोत्थाय ज्ञात्वा जागरणं ततः । पद्मान्यादाय तत्रैव सभार्यः शिवमंदिरे

Mendengar itu ia segera bangkit; mengetahui bahwa itu adalah jagaraṇa (jaga malam), ia membawa bunga teratai dan bersama istrinya pergi ke mandir Śiva di sana juga.

Verse 33

तत्र नागवती वेश्या शिवरात्रिपरायणा । केदारे परया भक्त्या करोति निशि जागरम्

Di sana ada seorang courtesan bernama Nāgavatī, yang tekun pada Śivarātri; di Kedāra ia menjalani jaga malam dengan bhakti tertinggi.

Verse 34

तस्याः पार्श्वे स्थिता दासी त्वया पृष्टा नरेश्वर । देवस्य पुरतो बाले किमर्थं रात्रिजागरम्

Wahai raja, engkau bertanya kepada pelayan yang berdiri di sisinya: “Wahai anak, di hadapan Dewa, untuk maksud apakah jaga malam ini dilakukan?”

Verse 35

तयोक्तं शिवरात्र्यां वै वेश्येयं वरवर्णिनी । कुरुते नागवती नाम रात्रौ भक्त्या च जागरम्

Ia menjawab: “Sungguh, pada Śivarātri, courtesan berparas elok ini—bernama Nāgavatī—menjalani jaga malam dengan penuh bhakti.”

Verse 36

यः श्रद्धाभक्तिसंयुक्तः कुरुते रात्रिजागरम् । पूजयित्वा महादेवं स याति परमं पदम्

Barangsiapa dengan śraddhā dan bhakti melakukan jagaran (berjaga semalam) serta memuja Mahādeva, ia mencapai pada tertinggi, Paramapada.

Verse 37

कृत्वोपवासं पद्मैर्य्यः पूजयेत्त्र्यंबकं नरः । स याति रुद्रसालोक्यं सेव्यमानो ऽप्सरोगणैः

Seseorang yang berpuasa lalu memuja Tryambaka (Śiva) dengan bunga teratai, ia meraih Rudra-sālokya, dimuliakan dan dilayani oleh para apsarā.

Verse 38

सकामो लभते कामान्देवैरपि सुदुर्ल्लभान् । स त्वं पद्मानि मे देहि कांचनं च पलत्रयम् । एतेषां मूल्यमादाय प्राणाधारं समाचर

Bahkan pemuja yang bersakamā (berhasrat duniawi) memperoleh keinginan yang sukar didapat bahkan oleh para dewa. Maka berikanlah kepadaku teratai-teratai itu, dan emas seberat tiga pala; ambillah harganya dan lakukan nafkah penopang hidupmu.

Verse 39

ततस्त्वं भार्यया चोक्तो गृह्यमाणे च कांचने । न ग्राह्यं मूल्यमेतेषां त्वया नाथ कथंचन

Kemudian, ketika engkau hendak menerima emas itu, istrimu berkata: “Wahai Nātha, jangan sekali-kali engkau mengambil harga dari semua ini.”

Verse 40

उपवासो बलाज्जातो ह्यन्नाभावाद्वयोरपि । पद्मैरेभिर्हरः पूज्यो द्वाभ्यामेवाद्य निश्चयम्

Puasa ini terjadi karena keterpaksaan, sebab makanan tiada bagi kita berdua. Maka hari ini, tanpa ragu, marilah kita berdua memuja Hara (Śiva) dengan teratai-teratai inilah.

Verse 41

इदं त्वयाऽद्य कर्त्तव्यं त्याज्यमस्यास्तु कांचनम् । भार्याया वचनं श्रुत्वा तैः पद्मैः पूजितः शिवः

“Inilah yang harus engkau lakukan hari ini; emas itu hendaklah ditinggalkan.” Mendengar ucapan istrinya, ia memuja Dewa Śiva dengan bunga-bunga teratai itu.

Verse 42

श्रद्धया च सभार्येण जागरं च शिवाग्रतः । कृतं त्वया महाराज भार्यया शिवमंदिरे

Dengan penuh śraddhā, bersama istrimu, engkau berjaga (jāgaraṇa) di hadapan Śiva; wahai maharaja, engkau dan istrimu melakukannya di mandir Śiva.

Verse 43

पुराणश्रवणं जातं तत्र पार्थिवसत्तम । शिवरात्र्यां महाराज पद्मैस्तु पूजितः शिवः

Di sana, wahai raja terbaik, berlangsung śravaṇa Purāṇa; dan pada malam Śivarātri, wahai maharaja, Śiva dipuja dengan bunga-bunga teratai.

Verse 44

केदारस्याग्रतो भक्त्या रात्रौ जागरणं तथा । कृतं त्वया महाराज एकाग्रेण च चेतसा

Di hadapan Kedāra, dengan bhakti, engkau pun berjaga sepanjang malam; wahai maharaja, engkau melakukannya dengan citta yang eka-agra, terpusat satu arah.

Verse 46

ततः कालांतरेणैव कालधर्मं गतो भवान् । भार्येयं च त्वया सार्धं संप्रविष्टा हुताशनम्

Kemudian, setelah beberapa waktu, engkau mencapai dharma Kāla—yakni wafat. Dan istri ini pun, bersama engkau, memasuki api suci (hutāśana).

Verse 47

ततो जाता महाराज दशार्णाधिपतेः सुता । वैदेहे नगरे राजा जातस्त्वं पार्थिवोत्तम

Kemudian, wahai Maharaja, lahirlah seorang putri bagi penguasa Daśārṇa; dan engkau, wahai raja termulia, terlahir sebagai raja di kota Videha.

Verse 48

अजपाल इति ख्यातो नाम्ना च धरणीतले । सर्वेषां प्राणिनां त्वं च वल्लभो नृपसत्तम

Di bumi engkau termasyhur dengan nama Ajapāla; dan engkau dicintai oleh semua makhluk hidup, wahai raja terbaik.

Verse 49

एतस्मात्कारणाज्जाता भार्येयं प्राणसंमता । भूयोऽपि तव संजाता यन्मां त्वं परिपृच्छसि

Karena sebab inilah istri ini—yang semahal nyawa—terlahir; dan sebagaimana engkau bertanya kepadaku, ia kembali terhubung denganmu.

Verse 50

तस्य देवस्य माहात्म्यात्केदारस्य महीपतेः । राज्यं ते सुखदं नृणां तथा निहतकण्टकम्

Wahai penguasa bumi, oleh kemuliaan dewa Kedāra itu, kerajaanmu menjadi sumber kebahagiaan bagi rakyat, dan durinya—gangguan serta musuh—dilenyapkan.

Verse 51

प्राप्तं त्वया महाराज केदारस्य प्रसादतः । येन त्वं सैन्यहीनोऽपि पृथिवीं परिरक्षसि

Wahai Maharaja, semua ini engkau peroleh berkat anugerah Kedāra; sehingga engkau, meski tanpa bala tentara, tetap melindungi bumi.

Verse 52

पुलस्त्य उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स राजा विस्मयान्वितः । गमनाय मतिं चक्रे केदारं प्रति भूमिपः

Pulastya berkata: Mendengar sabda itu, sang raja dipenuhi takjub; ia pun menetapkan niat untuk berangkat, memusatkan pikirannya menuju Kedāra.

Verse 53

स गत्वा पर्वते रम्ये पूजयित्वा च तं विभुम् । शिवरात्रिपरः सम्यग्वर्षेवर्षे बभूव ह

Ia pergi ke gunung yang elok itu dan memuja Sang Prabhu Yang Mahamulia; lalu ia menjadi tekun pada Śivarātri, menunaikannya dengan benar dari tahun ke tahun.

Verse 54

पुत्रं राज्ये च संस्थाप्य ततोऽर्बुदमथागमत् । प्राप्तो मुक्तिं ततो भूयः सभार्यस्तत्प्रभावतः

Setelah menobatkan putranya di atas takhta, ia pun datang ke Arbuda. Kemudian, bersama istrinya, ia meraih mokṣa berkat daya (Kedāra) itu.

Verse 55

एतत्ते सर्वमाख्यातं केदारस्य महीपते । माहात्म्यं शुभदं नृणां सर्व पापप्रणाशनम्

Wahai raja penguasa bumi, semuanya telah kukisahkan kepadamu tentang Kedāra—kemuliaannya yang membawa berkah bagi manusia dan melenyapkan segala dosa.

Verse 56

माघफाल्गुनयोर्मध्ये कृष्णपक्षे चतुर्दशी । शिवरात्रिरिति ख्याता भूतलेऽस्मिन्महामते

Wahai yang berhati agung, di antara Māgha dan Phālguna, pada caturdaśī (hari ke-14) paruh gelap, di bumi ini dikenal sebagai Śivarātri.

Verse 57

तस्यां तु सर्वथा राजन्यात्रां तस्य समाचरेत् । केदारस्य महाराज प्रकुर्यात्पूजनं नृप

Pada hari itu (Śivarātri), wahai raja, hendaknya engkau pasti menunaikan ziarah suci itu; dan wahai maharaja, wahai penguasa, lakukanlah pemujaan kepada Kedāra.

Verse 58

माघकृष्णचतुर्दश्यां यः कुर्यात्तत्र जागरम् । कृतोपवासो नृपते शिवलोकं स गच्छति

Wahai raja, siapa pun yang pada caturdaśī (hari ke-14) paruh gelap bulan Māgha berjaga semalam di sana, setelah berpuasa, ia mencapai Śivaloka.

Verse 59

स्नात्वा गंगासरस्वत्योः संगमे सर्वकामदे । ये प्रपश्यन्ति केदारं ते यास्यंति परां गतिम्

Setelah mandi suci di pertemuan Gaṅgā dan Sarasvatī—tīrtha pemenuh segala hasrat—mereka yang memandang Kedāra akan mencapai keadaan tertinggi.

Verse 60

कुण्डे केदारसंज्ञे यः प्रपिबेद्विमलं जलम् । सप्तपूर्वान्सप्त परान्पूर्वजांस्तारयेत्तु सः

Barang siapa meminum air yang bening dari kolam bernama Kedāra, ia menyelamatkan para leluhur: tujuh generasi terdahulu dan tujuh generasi sesudahnya.

Verse 61

यश्चैतच्छृणुयान्नित्यं भक्त्या परमया नृप । सोऽपि पापैर्विमुच्येत केदारस्य प्रभावतः

Wahai raja, bahkan orang yang mendengarkan ajaran ini setiap hari dengan bhakti tertinggi pun dibebaskan dari dosa, oleh daya suci Kedāra.