Adhyaya 50

Verse 1

सूत उवाच । इदं स्कांदमहं श्रुत्वा काशीखंडमनुत्तमम् । नितरां परितृप्तोस्मि हृदि चापि विधारितम्

Sūta berkata: Setelah mendengar Kāśīkhaṇḍa yang tiada banding dari Skanda Purāṇa ini, aku sangat puas; dan aku pun telah meneguhkannya di dalam hati.

Verse 2

अनुक्रमणिकाध्यायं तथा माहात्म्यमुत्तमम् । पाराशर्य समाचक्ष्व यथापूर्वमिदं भवेत्

Wahai Pārāśarya (putra Parāśara), jelaskanlah bab anukramaṇikā (bab indeks) dan juga Māhātmya yang luhur ini, agar di sini tersaji tepat sebagaimana dahulu adanya.

Verse 3

व्यास उवाच । सूतावधेहि धर्मात्मञ्जातूकर्ण्य निशामय । शुकवैशंपायनाद्याः शृण्वंत्वपि च बालकाः

Vyāsa bersabda: “Wahai Sūta, wahai yang berhati dharma—dengarkanlah, Jātūkarṇya. Biarlah Śuka, Vaiśaṃpāyana, dan yang lainnya, bahkan para murid muda pun, turut mendengarnya.”

Verse 4

अनुक्रमणिकाध्यायं माहात्म्यं चापि खंडजम् । प्रवक्ष्याम्यघनाशाय महापुण्यप्रवर्धनम्

Aku akan memaklumkan bab Anukramaṇikā dan juga Māhātmya yang lahir dalam Khaṇḍa ini—yang melenyapkan dosa dan sangat menumbuhkan pahala kebajikan agung.

Verse 5

विंध्यनारदसंवादः प्रथमे परिकीर्तितः । सत्यलोकप्रभावश्च द्वितीयः समुदाहृतः

Dalam (bab) pertama dikisahkan dialog antara Vindhya dan Nārada; dalam (bab) kedua diuraikan kemuliaan dan daya agung Satyaloka.

Verse 6

अगस्तेराश्रमपदे देवानामागमस्ततः । पतिव्रता चरित्रं च प्रस्थानं कुंभसंभवः

Kemudian dikisahkan kedatangan para dewa ke pertapaan Agastya; riwayat seorang istri pativratā yang setia; serta keberangkatan sang resi Kumbha-sambhava (Agastya), yang lahir dari kendi.

Verse 7

तीर्थप्रशंसा च ततः सप्तपुर्यस्ततः स्मृताः । संयमिन्याः स्वरूपं च ब्रध्नलोकस्ततः परम्

Sesudah itu dipuji kemuliaan tīrtha-tīrtha suci; kemudian dikenang tujuh kota suci yang termasyhur; lalu dijelaskan hakikat Saṃyaminī; dan setelah itu alam luhur bernama Bradhnaloka.

Verse 8

इंद्राग्न्योर्लोकसंप्राप्तिस्ततश्च शिवशर्मणः । अग्नेः समुद्भवस्तस्मात् क्रव्याद्वरुणसंभवः

Kemudian diceritakan pencapaian alam Indra dan Agni, lalu kisah Śivaśarman; sesudah itu penampakan yang lahir dari Agni, dan darinya asal-usul Kravyāda serta Varuṇa.

Verse 9

गंधवत्यलकापुर्योरीशयोस्तु समुद्भवः । चंद्रलोकपरिप्राप्तिः शिवशर्मद्विजन्मनः

Kemudian diuraikan asal-usul para penguasa Gandhavatī dan Alakāpurī; serta pencapaian sepenuhnya alam Bulan (Candraloka) oleh Śivaśarman sang dwija.

Verse 10

उडुलोक कथा तस्मात्ततः शुक्रसमुद्भवः । माहेय गुरुसौरीणां लोकानां वर्णनं ततः

Sesudah itu datang kisah Uḍuloka; kemudian asal-usul Śukra; lalu uraian tentang alam-alam Māheya, Guru (Bṛhaspati), dan Saurī (Śani).

Verse 11

सप्तर्षीणां ततो लोका ध्रुवस्य च तपस्ततः । ततो ध्रुवपदप्राप्तिर्ध्रुवलोक स्थितिस्ततः

Kemudian dijelaskan alam-alam Tujuh Ṛṣi; lalu tapa-brata Dhruva; kemudian pencapaian Dhruva atas kedudukan abadi (Dhruvapada); dan sesudah itu ketetapannya di Dhruvaloka.

Verse 12

दर्शनं सत्यलोकस्य तस्य वै शिवशर्मणः । चतुर्भुजाभिषेकश्च निर्वाणं शिवशर्मणः

Bagi bhakta bernama Śivaśarman itu ada darśana Satyaloka; ada pula abhiṣeka penganugerahan wujud ilahi berlengan empat; dan akhirnya bagi Śivaśarman ada nirvāṇa, yakni mokṣa (pembebasan).

Verse 13

स्कंदागस्त्योश्च संवादो मणिकर्ण्याः समुद्भवः । ततस्तु गंगामाहात्म्यं ततो दशहरास्तवः

Kemudian hadir dialog suci antara Skanda dan Agastya; kisah asal-mula Maṇikarṇī; sesudah itu kemuliaan (māhātmya) Gaṅgā, dan lalu himne-himne pujian Daśaharā.

Verse 14

प्रभावश्चापि गंगाया गंगानामसहस्रकम् । वाराणस्याः प्रशंसाथ भैरवाविर्भवस्ततः

Juga dipaparkan daya dan pengaruh Gaṅgā; seribu nama Gaṅgā; lalu pujian bagi Vārāṇasī; dan sesudah itu penampakan Bhairava.

Verse 15

दंडपाणेः समुद्भूतिर्ज्ञानवाप्युद्भवस्ततः । आख्यानं च कलावत्याः सदाचारस्ततः परम्

Kemudian dikisahkan asal-mula Daṇḍapāṇi; sesudah itu asal-usul Jñānavāpī; riwayat Kalāvatī; dan setelahnya ajaran sadācāra, yakni tata laku benar menurut dharma.

Verse 16

ब्रह्मचारि प्रकरणं ततः स्त्रीलक्षणानि च । कृत्याकृत्यप्रकरणमविमुक्तेशवर्णनम्

Kemudian bagian tentang disiplin brahmacarya; serta uraian ciri-ciri perempuan; bagian tentang apa yang patut dilakukan dan apa yang harus dihindari; dan deskripsi Avimukteśa.

Verse 17

ततो गृहस्थधर्माश्च ततो योगनिरूपणम् । कालज्ञानं ततः प्रोक्तं दिवोदासस्य वर्णनम्

Kemudian dipaparkan dharma (kewajiban suci) bagi perumah tangga; lalu uraian tentang yoga. Sesudah itu diajarkan pengetahuan tentang kala (waktu dan muhurta yang mujur), dan berikutnya kisah Divodāsa.

Verse 18

काश्याश्च वर्णनं तस्माद्योगिनीवर्णनं ततः । लोलार्कस्य समाख्यानमुत्तरार्ककथा ततः

Sesudah itu ada uraian tentang Kāśī; lalu uraian tentang para Yoginī. Berikutnya disampaikan kisah lengkap Lolārka, dan setelahnya narasi tentang Uttarārka.

Verse 19

सांबादित्यस्य महिमा द्रुपदादित्य शंसनम् । ततस्तु गरुडाख्यानमरुणार्कादयस्ततः

Kemudian dikisahkan kemuliaan Sāmbāditya; serta pujian bagi Drupadāditya. Sesudah itu hadir kisah Garuḍa, lalu uraian tentang Aruṇārka dan perwujudan surya lainnya.

Verse 20

दशाश्वमेधिकं तीर्थं मंदराच्च गणागमः । पिशाचमोचनाख्यानं गणेशप्रेषणं ततः

Kemudian disebut tīrtha bernama Daśāśvamedhika; serta kedatangan para gaṇa Śiva dari Mandara. Sesudah itu dikisahkan pembebasan dari piśāca, dan berikutnya perutusan (pengutusan) Gaṇeśa.

Verse 21

मायागणपतेश्चाथ ढुंढिप्रादुर्भवस्ततः । विष्णुमायाप्रपंचोथ दिवोदासविसर्जनम्

Kemudian dikisahkan Māyāgaṇapati; lalu penampakan (prādurbhāva) Ḍhuṃḍhi. Sesudah itu tersingkaplah bentangan māyā Viṣṇu, dan kemudian kepergian (pelepasan) Divodāsa.

Verse 22

ततः पंचनदोत्पत्तिर्बिंदुमाधवसंभवः । ततो वैष्णवतीर्थानां माहात्म्यपरिवर्णनम्

Kemudian dikisahkan munculnya Pañcanada dan penampakan Bindumādhava; sesudah itu dipuji dengan lengkap kemuliaan tīrtha-tīrtha Waisnawa di Kāśī.

Verse 23

प्रयाणं मंदरात्काशीं वृषभध्वजशूलिनः । जैगीषव्येन संवादो ज्येष्ठस्थाने महेशितुः

Lalu dikisahkan perjalanan Tuhan pemegang trisula, berpanji lembu, dari Mandara menuju Kāśī; serta dialog dengan Jaigīṣavya di Jyeṣṭhasthāna yang suci milik Maheśvara.

Verse 24

ततः क्षेत्ररहस्यस्य कथनं पापनाशनम् । अथातः कंदुकेशस्य व्याघ्रेशस्य समुद्भवः

Kemudian disampaikan uraian rahasia Kṣetra yang melenyapkan dosa; selanjutnya dikisahkan asal-mula Kaṇḍukeśa dan Vyāghreśa.

Verse 25

ततः शैलेश्वरकथा रत्नेशस्य च दर्शनम् । कृत्तिवासः समुत्पत्तिस्ततश्चायतनागमः

Kemudian menyusul kisah Śaileśvara dan darśana Ratneśa; lalu asal-usul Kṛttivāsa, dan sesudah itu ajaran-tradisi mengenai āyatana (kuil).

Verse 26

देवतानामधिष्ठानं दुर्गासुरपराक्रमः । दुर्गाया विजयश्चाथ तत ओंकारवर्णनम्

Kemudian dijelaskan singgasana kediaman para dewa, kedahsyatan serangan Durgā-asura, serta kemenangan Ibu Durgā; dan sesudah itu diuraikan makna Oṃkāra.

Verse 27

पुनरोंकारमाहात्म्यं त्रिलोचनसमुद्भवः । त्रिलोचनप्रभावोथ केदाराख्यानमेव च

Kemudian kembali dinyatakan kemuliaan Oṃkāra; kemunculan Trilocana, daya pengaruh Trilocana, serta kisah suci Kedāra pula.

Verse 28

ततो धर्मेशमहिमा ततः पक्षिकथा शुभा । ततो विश्वभुजाख्यानं दुर्दमस्य कथा ततः

Sesudah itu datang kemuliaan Dharmeśa; lalu kisah burung yang membawa keberkahan; kemudian riwayat Viśvabhuja; dan setelahnya cerita Durdama.

Verse 29

ततो वीरेश्वराख्यानं वीरेश महिमा पुनः । गंगातीर्थैश्च संयुक्ता कामेश महिमा ततः

Kemudian dituturkan kisah Vīreśvara, dan kembali kemuliaan Vīreśa; lalu, terkait tīrtha-tīrtha Gaṅgā, datanglah kebesaran Kāmeśa.

Verse 30

विश्वकर्मेश महिमा दक्षयज्ञसमुद्भवः । सत्या देहविसर्गश्च ततो दक्षेश्वरोद्भवः

Kemudian dimaklumkan kemuliaan Viśvakarmeśa; kemunculan yang terkait dengan yajña Dakṣa; pelepasan raga Satī; dan sesudah itu penampakan Dakṣeśvara.

Verse 31

ततो वै पार्वतीशस्य महिम्नः परिकीर्तनम् । गंगेशस्याथ महिमा नर्मदेशसमुद्भवः

Kemudian sungguh dilantunkan kemuliaan Pārvatīśa; selanjutnya kemuliaan Gaṅgeśa, serta kisah asal-usul yang terkait dengan tanah Narmadā.

Verse 32

सतीश्वरसमुत्पत्तिरमृतेशादि वणर्नम् । व्यासस्य हि भुजस्तंभो व्यासशापविमोक्षणम्

Di sini dituturkan berurutan: asal-mula Satīśvara, uraian tentang Amṛteśa dan perwujudan suci lainnya, lengan Vyāsa yang menjadi kaku, serta pembebasan dari kutuk Vyāsa—pokok-pokok yang memaklumkan kemuliaan tirtha-tirtha suci Kāśī.

Verse 33

क्षेत्रतीर्थकदंबं च मुक्तिमंडप संकथा । विश्वेशाविर्भवश्चाथ ततो यात्रापरिक्रमः

Dijelaskan gugusan tempat suci dan tīrtha di kṣetra (Kāśī), beserta kisah Mukti-maṇḍapa; kemudian diceritakan penampakan Viśveśa—dan sesudah itu dipaparkan tata cara yātrā-parikramā (putaran ziarah).

Verse 34

एतदाख्यानशतकं क्रमेण परिकीर्तितम् । यस्य श्रवणमात्रेण सर्वखंड श्रुतेः फलम् । अनुक्रमणिकाध्यायेप्यस्ति यात्रापरिक्रमः

Demikianlah ‘seratus kisah’ ini telah dikisahkan berurutan; dengan hanya mendengarnya saja, diperoleh buah pahala seakan mendengar seluruh bagian. Dan bahkan dalam bab anukramaṇikā (daftar isi) pun yātrā-parikramā turut termuat.

Verse 35

सूत उवाच । यात्रा परिक्रमं ब्रूहि जनानां हितकाम्यया । यथावत्सिद्धिकामानां सत्यवत्याः सुतोत्तम

Sūta berkata: Wahai putra terbaik Satyavatī, demi kesejahteraan manusia, jelaskanlah dengan tepat yātrā-parikramā, agar mereka yang mendambakan siddhi dan pemenuhan dapat menempuhnya dengan benar.

Verse 36

व्यास उवाच । निशामय महाप्राज्ञ लोमहर्षण वच्मि ते । यथा प्रथमतो यात्रा कर्तव्या यात्रिकैर्मुदा

Vyāsa berkata: Dengarkanlah, wahai Lomaharṣaṇa yang maha-bijaksana; akan kukatakan kepadamu bagaimana sejak awal para peziarah hendaknya melaksanakan yātrā dengan sukacita, sesuai tata yang benar.

Verse 37

सचैलमादौ संस्नाय चक्रपुष्करिणीजले । संतर्प्यदेवासपितॄन्ब्राह्मणांश्च तथार्थिनः

Mula-mula, setelah mandi—bahkan dengan pakaian masih dikenakan—di air Cakrapuṣkariṇī, hendaknya ia menenteramkan para dewa dan para leluhur dengan tarpaṇa, serta memberi dana kepada para brāhmaṇa dan kaum papa yang memohon.

Verse 38

आदित्यं द्रौपदीं विष्णुं दंडपाणिं महेश्वरम् । नमस्कृत्य ततो गच्छेद्द्रष्टुं ढुंढिविनायकम्

Setelah bersujud hormat kepada Āditya, Draupadī, Viṣṇu, Daṇḍapāṇi, dan Maheśvara, hendaknya ia kemudian berangkat untuk memandang (darśana) Ḍhuṃḍhivināyaka.

Verse 39

ज्ञानवापीमुपस्पृश्य नंदिकेशं ततोर्चयेत् । तारकेशं ततोभ्यर्च्य महाकालेश्वरं ततः

Sesudah menyentuh serta melakukan ācamanā (pensucian) dengan air Jñānavāpī, hendaknya ia memuja Nandikeśa; kemudian, setelah memuja Tārakeśa, selanjutnya memuja Mahākāleśvara.

Verse 40

ततः पुनर्दंडपाणिमित्येषा पंचतीर्थिका

Kemudian kembali lagi kepada Daṇḍapāṇi—itulah yang disebut rangkaian ‘pañca-tīrtha’ (lima tīrtha).

Verse 41

दैनंदिनी विधातव्या महाफलमभीप्सुभिः । ततो वैश्वेश्वरी यात्रा कार्या सर्वार्थ सिद्धिदा

Mereka yang mendambakan buah pahala yang agung hendaknya menjadikannya laku harian. Sesudah itu, lakukanlah yātrā Vaiśveśvarī, sebab ia menganugerahkan siddhi bagi segala tujuan.

Verse 42

द्विसप्तायतनानां च कार्या यात्रा प्रयत्नतः । कृष्णां प्रतिपदं प्राप्य भूतावधि यथाविधि

Dengan upaya yang tekun hendaknya dilakukan ziarah ke empat belas tempat suci. Setelah tiba pada pratipadā, hari pertama paruh gelap, laksanakan menurut tata-aturan hingga batas waktu yang ditetapkan.

Verse 43

अथवा प्रतिभूतं च क्षेत्रसिद्धिमभीप्सुभिः । तत्तत्तीर्थकृतस्नानस्तत्तल्लिंगकृतार्चनः

Atau sebagai upāya yang manjur, mereka yang mendambakan kesempurnaan di Kṣetra suci (Kāśī) hendaknya mandi suci di tiap tīrtha dan mempersembahkan arcana pada tiap liṅga.

Verse 44

मौनेन यात्रां कुर्वाणः फलं प्राप्नोति यात्रिकः । ओंकारं प्रथमं पश्येन्मत्स्योदर्यां कृतोदकः

Peziarah yang menunaikan yātrā dalam keheningan memperoleh buahnya. Setelah melakukan upacara air di Matsyodarī, terlebih dahulu hendaknya ia memandang Oṃkāra.

Verse 45

त्रिविष्टपं महादेवं ततो वै कृत्तिवाससम् । रत्नेशं चाथ चंद्रेशं केदारं च ततो व्रजेत्

Kemudian hendaknya ia menuju Triviṣṭapa Mahādeva, lalu ke Kṛttivāsa. Selanjutnya ke Ratneśa, kemudian ke Candraśa, dan setelah itu berangkat ke Kedāra.

Verse 46

धर्मेश्वरं च वीरेशं गच्छेत्कामेश्वरं ततः । विश्वकर्मेश्वरं चाथ मणिकर्णीश्वरं ततः

Hendaknya ia pergi ke Dharmeśvara dan Vīreśa; kemudian ke Kāmeśvara. Lalu menuju Viśvakarmeśvara, dan setelah itu ke Maṇikarṇīśvara.

Verse 47

अविमुक्तेश्वरं दृष्ट्वा ततो विश्वेशमर्चयेत् । एषा यात्रा प्रयत्नेन कर्तव्या क्षेत्रवासिना

Setelah memandang Avimukteśvara, hendaklah ia kemudian memuja Viśveśa. Ziarah ini wajib dilakukan dengan sungguh-sungguh oleh yang menetap di kṣetra suci (Kāśī).

Verse 48

यस्तु क्षेत्रमुषित्वा तु नैतां यात्रां समाचरेत् । विघ्नास्तस्योपतिष्ठंते क्षेत्रोच्चाटनसूचकाः

Namun siapa yang tinggal di kṣetra suci tetapi tidak menjalankan ziarah ini, rintangan akan menimpanya—sebagai pertanda akan terusir dari kṣetra itu.

Verse 49

अष्टायतन यात्रान्या कर्तव्या विघ्रशांतये । दक्षेशः पार्वतीशश्च तथा पशुपतीश्वरः

Untuk menenteramkan rintangan, hendaklah dilakukan pula ziarah lain—ke delapan tempat suci: Dakṣeśa, Pārvatīśa, dan demikian pula Paśupatīśvara.

Verse 50

गंगेशो नर्मदेशश्च गभस्तीशः सतीश्वरः । अष्टमस्तारकेशश्च प्रत्यष्टमि विशेषतः

Gaṅgeśa, Narmadeśa, Gabhastīśa, dan Satīśvara; dan sebagai yang kedelapan, Tārakeśa—terutama untuk diziarahi pada setiap aṣṭamī (hari kedelapan bulan).

Verse 51

दृश्यान्येतानि लिंगानि महापापोपशांतये । अपरापि शुभा यात्रा योगक्षेमकरी सदा

Liṅga-liṅga ini hendaknya dipandang (dichiembahi) untuk menenteramkan dosa-dosa besar. Ada pula ziarah lain yang suci, yang senantiasa menganugerahkan kesejahteraan, perlindungan, dan kemakmuran rohani.

Verse 52

सर्वविघ्रोपहंत्री च कर्तव्या क्षेत्रवासिभिः । शैलेशं प्रथमं वीक्ष्य वरणास्नानपूर्वकम्

Oleh para penghuni kṣetra suci Kāśī, hendaknya dilakukan tata-ritus yang melenyapkan segala rintangan ini: mula-mula mandi suci di sungai Varaṇā, lalu terlebih dahulu memandang Śaileśa.

Verse 53

स्नानं तु संगमे कृत्वा द्रष्टव्यः संगमेश्वरः । स्वलीन तीर्थे सुस्नातः पश्येत्स्वलीनमीश्वरम्

Sesudah mandi suci di pertemuan dua aliran, hendaknya memandang Saṅgameśvara. Setelah mandi dengan baik di tīrtha Svalīna, hendaknya menatap Tuhan Svalīna.

Verse 54

स्नात्वा मंदाकिनी तीर्थे द्रष्टव्यो मध्यमेश्वरः । पश्येद्धिरण्यगर्भेशं तत्र तीर्थे कृतोदकः

Setelah mandi suci di tīrtha Mandākinī, hendaknya memandang Madhyameśvara. Setelah mempersembahkan upacara air (udaka) di tīrtha itu, hendaknya melihat Hiraṇyagarbheśa.

Verse 55

मणिकर्ण्यां ततः स्नात्वा पश्येदीशानमीश्वरम् । ततः कूपमुपस्पृश्य गोप्रेक्षमवलोकयेत्

Kemudian, setelah mandi suci di Maṇikarṇī, hendaknya memandang Tuhan Īśāna. Sesudah itu, menyentuh (mengambil) air dari sumur, hendaknya menatap Goprekṣa.

Verse 56

कापिलेय ह्रदे स्नात्वा वीक्षेत वृषभध्वजम् । उपशांतशिवं पश्येत्तत्कूपविहितोदकः

Setelah mandi suci di danau Kāpileya, hendaknya memandang Vṛṣabhadhvaja (Śiva bertanda panji lembu). Dengan air dari sumur itu melakukan ritus air, hendaknya melihat Upaśāntaśiva.

Verse 57

पंचचूडाह्रदे स्नात्वा ज्येष्ठस्थानं ततोर्चयेत् । चतुःसमुद्रकूपे तु स्नात्वा देवं समर्चयेत्

Sesudah mandi suci di telaga Pañcacūḍā, hendaklah ia memuja Jyeṣṭhasthāna. Dan setelah mandi di sumur bernama Catuḥsamudra, hendaklah ia memuja Dewa (Tuhan) dengan tata-ritus yang semestinya.

Verse 58

देवस्याग्रे तु या वापी तत्रोपस्पर्शने कृते । शुक्रेश्वरं ततः पश्येत्तत्कूपविहितोदकः

Kemudian, pada waduk di hadapan Dewa, setelah melaksanakan ritus menyentuh airnya; dan setelah menunaikan tata-upacara air yang ditetapkan pada sumur itu, hendaklah ia memandang (berdarśana kepada) Śukreśvara.

Verse 59

दंडखाते ततः स्नात्वा व्याघ्रेशं पूजयेत्ततः । शौनकेश्वरकुंडे तु स्नानं कृत्वा ततोर्चयेत्

Kemudian, setelah mandi suci di Daṇḍakhāta, hendaklah ia memuja Vyāghreśa. Dan sesudah mandi di kolam Śaunakeśvara, hendaklah ia lalu bersembahyang (arcana) kepada Tuhan di sana.

Verse 60

जंबुकेशं महालिंगं कृत्वा यात्रामिमां नरः । क्वचिन्न जायते भूयः संसारे दुःखसागरे

Setelah menuntaskan ziarah ini kepada mahāliṅga Jaṃbukeśa, seseorang tak akan lahir kembali di mana pun dalam saṃsāra—samudra duka ini.

Verse 61

समारभ्य प्रतिपदं यावत्कृष्णा चतुर्दशी । एतत्क्रमेण कर्तव्यान्ये तदायतनानि वै

Mulai dari pratipadā (hari pertama bulan) hingga caturdaśī pada paruh gelap, semua tempat suci (āyatana) yang termasuk dalam laku ini sungguh harus dijalankan—dikunjungi dan dipuja—menurut urutan ini.

Verse 62

इमां यात्रां नरः कृत्वा न भूयोप्यभिजायते । अन्या यात्रा प्रकर्तव्यैका दशायतनोद्भवा

Barangsiapa menunaikan yātrā ini, ia tidak lahir kembali. Ada pula yātrā lain yang patut dijalankan—yang bersumber dari sepuluh āyatana suci.

Verse 63

आग्नीध्र कुंडे सुस्नातः पश्येदाग्नीध्रमीश्वरम् । उर्वशीशं ततो गच्छेत्ततस्तु नकुलीश्वरम्

Sesudah mandi dengan baik di Āgnīdhra Kuṇḍa, hendaknya memandang Dewa Āgnīdhreśvara. Lalu pergilah ke Urvaśīśa, dan sesudah itu ke Nakulīśvara.

Verse 64

आषाढीशं ततो दृष्ट्वा भारभूतेश्वरं ततः । लांगलीशमथालोक्य ततस्तु त्रिपुरांतकम्

Kemudian, setelah memandang Āṣāḍhīśa, hendaknya melihat Bhārabhūteśvara. Sesudah menyaksikan Lāṃgalīśa, selanjutnya berangkat menuju Tripurāntaka.

Verse 65

ततो मनःप्रकामेशं प्रीतिकेशमथो व्रजेत् । मदालसेश्वरं तस्मात्तिलपर्णेश्वरं ततः

Kemudian hendaknya pergi ke Manaḥprakāmeśa dan ke Prītikeśa. Dari sana berangkatlah ke Madālaseśvara, dan sesudah itu ke Tilaparṇeśvara.

Verse 66

यात्रैकादशलिंगानामेषा कार्या प्रयत्नतः । इमां यात्रां प्रकुर्वाणो रुद्रत्वं प्राप्नुयान्नरः

Yātrā bagi sebelas liṅga ini hendaknya dilaksanakan dengan sungguh-sungguh. Barangsiapa menunaikannya, ia meraih keadaan Rudra (Rudratva).

Verse 67

अतः परं प्रवक्ष्यामि गारी यात्रामनुत्तमाम् । शुक्लपक्षे तृतीयायां या यात्रा विष्वगृद्धिदा

Kini akan kuuraikan yātrā Gaurī yang tiada banding. Dilaksanakan pada tṛtīyā (hari ketiga) paruh terang, yātrā ini menganugerahkan kemakmuran dan pertumbuhan di segala arah.

Verse 68

गोप्रेक्षतीर्थे सुस्नाय मुखनिर्मालिकां व्रजेत् । ज्येष्ठावाप्यां नरः स्नात्वा ज्येष्ठागौरीं समर्चयेत्

Sesudah mandi dengan baik di Tīrtha Goprekṣa, hendaklah pergi ke Mukhanirmālikā. Lalu setelah mandi di Jyeṣṭhāvāpī, seseorang memuja Jyeṣṭhā-Gaurī dengan tata bakti yang semestinya.

Verse 69

सौभाग्यगौरी संपूज्या ज्ञानवाप्यां कृतोदकैः । ततः शृंगारगौरीं च तत्रैव च कृतोदकः

Di Jñānavāpī, setelah mengambil air suci, hendaklah Saubhāgya-Gaurī dipuja dengan persembahan yang lengkap. Lalu, dengan mengambil air di tempat yang sama, pujalah pula Śṛṅgāra-Gaurī.

Verse 70

स्नात्वा विशालगंगायां विशालाक्षीं ततो व्रजेत् । सुस्नातो ललितातीर्थे ललितामर्चयेत्ततः

Setelah mandi di Viśālā-Gaṅgā, hendaklah pergi kepada Viśālākṣī. Kemudian, sesudah mandi dengan baik di Tīrtha Lalitā, pujalah Dewi Lalitā.

Verse 71

स्नात्वा भवानीतीर्थेथ भवानीं परिपूजयेत् । मंगला च ततोभ्यर्च्या बिंदुतीर्थकृतोदकैः

Sesudah mandi di Bhavānī Tīrtha, hendaklah memuja Bhavānī dengan bhakti yang penuh. Lalu Maṅgalā pun dipuja, dengan air suci yang diambil dari Bindu Tīrtha.

Verse 72

ततो गच्छेन्महालक्ष्मीं स्थिरलक्ष्मीसमृद्धये । इमां यात्रां नरः कृत्वा क्षेत्रेस्मिन्मुक्तिजन्मनि

Sesudah itu hendaknya seseorang pergi ke dhāma Mahālakṣmī, demi bertambahnya kemakmuran yang teguh dan lestari. Dengan menunaikan yātrā ini di kṣetra suci yang melahirkan mokṣa, ia meraih pemenuhan yang penuh berkah.

Verse 73

न दुःखैरभिभूयेत इहामुत्रापि कुत्रचित् । कुर्यात्प्रतिचतुर्थीह यात्रां विघ्नेशितुः सदा

Ia tidak akan ditundukkan oleh duka—di sini maupun di alam sana, di mana pun. Karena itu, pada setiap Caturthī hendaknya senantiasa dilakukan yātrā kepada Vighneśa, Sang Penghapus rintangan.

Verse 74

ब्राह्मणेभ्यस्तदुद्देशाद्देया वै मोदका मुदे । भौमे भैरवयात्रा च कार्या पातकहारिणी

Untuk tujuan itu pula, modaka hendaknya diberikan dengan sukacita kepada para Brāhmaṇa. Dan pada hari Selasa, lakukanlah yātrā Bhairava, sebab ia menghapus dosa.

Verse 75

रविवारे रवेर्यात्रा षष्ठ्यां वारविसंयुजि । तथैव रविसप्तम्यां सर्वविघ्नोपशांतये

Pada hari Minggu hendaknya dilakukan yātrā kepada Ravi, Dewa Surya. Demikian pula ketika tithi Ṣaṣṭhī bertepatan dengan Minggu, dan juga pada Ravi-saptamī—semuanya demi meredakan seluruh rintangan sepenuhnya.

Verse 76

नवम्यामथवाष्टम्यां चंडीयात्रा शुभा मता । अंतर्गृहस्य वै यात्रा कर्तव्या प्रतिवासरम्

Pada tithi Navamī atau Aṣṭamī, yātrā kepada Caṇḍī dipandang sebagai yang membawa keberkahan. Dan yātrā Antargṛha—lingkar batin/ruang terdalam suci—hendaknya dilakukan setiap hari.

Verse 77

प्रातःस्नानं विधायादौ नत्वा पंचविनायकान् । नमस्कृत्वाथ विश्वेशं स्थित्वा निर्वाणमंडपे

Mula-mula lakukan mandi suci pagi, lalu bersujud hormat kepada Lima Vināyaka. Sesudah itu bersembah sujud kepada Viśveśa, Tuhan Semesta, dan berdirilah di Nirvāṇa-maṇḍapa.

Verse 78

अंतर्गृहस्य यात्रा वै करिष्ये घौघशांतये । गृहीत्वा नियमं चेति गत्वाथ मणिकर्णिकाम्

Dengan tekad, “Sungguh aku akan menunaikan ziarah Antargṛha demi menenteramkan banjir dosa,” lalu mengambil vrata disiplin, kemudian pergilah ke Maṇikarṇikā.

Verse 79

स्नात्वा मौनेन चागत्य मणिकर्णीशमर्चयेत् । कंबलाश्वतरौ नत्वा वासुकीशं प्रणम्य च

Sesudah mandi suci dan kembali dalam keheningan, hendaklah memuja Maṇikarṇīśa. Setelah bersujud kepada Kambala dan Aśvatara, hendaklah pula bersujud kepada Vāsukīśa.

Verse 80

पर्वतेशं ततो दृष्ट्वा गंगाकेशवमप्यथ । ततस्तु ललितां दृष्ट्वा जरासंधेश्वरं ततः

Kemudian setelah memperoleh darśana Parvateśa, dan juga Gaṅgā-Keśava; sesudah itu melihat Lalitā, selanjutnya hendaklah menuju Jarāsandheśvara.

Verse 81

ततो वै सोमनाथं च वाराहं च ततो व्रजेत् । ब्रह्मेश्वरं ततो नत्वा नत्वागस्तीश्वरं ततः

Kemudian sungguh hendaklah pergi kepada Somanātha, lalu kepada Vārāha. Setelah itu bersujud kepada Brahmeśvara, dan berikutnya bersujud pula kepada Agastīśvara.

Verse 82

कश्यपेशं नमस्कृत्य हरिकेशवनं ततः । वैद्यनाथं ततो दृष्ट्वा ध्रुवेशमथ वीक्ष्य च

Setelah bersujud hormat kepada Kaśyapeśa, hendaklah ia menuju Harikeśavana. Sesudah itu, setelah memandang Vaidyanātha, hendaklah ia juga menatap Dhruveśa.

Verse 83

गोकर्णेश्वरमभ्यर्च्य हाटकेशमथो व्रजेत् । अस्थिक्षेप तडागे च दृष्ट्वा वै कीकसेश्वरम्

Setelah memuja Gokarṇeśvara dengan semestinya, hendaklah ia pergi ke Hāṭakeśa. Dan di telaga bernama Asthikṣepa, hendaklah ia sungguh memandang Kīkaseśvara.

Verse 84

भारभूतं ततो नत्वा चित्रेगुप्तेश्वरं ततः । चित्रघंटां प्रणम्याथ ततः पशुपतीश्वरम्

Kemudian, setelah bersujud kepada Bhārabhūta, hendaklah ia menuju Citregupteśvara. Setelah memberi hormat kepada Citraghaṇṭā, hendaklah ia pergi selanjutnya ke Paśupatīśvara.

Verse 85

पितामहेश्वरं गत्वा ततस्तु कलशेश्वरम् । चंद्रेशस्त्वथ वीरेशो विद्येशोग्नीश एव च

Setelah pergi ke Pitāmaheśvara, hendaklah ia kemudian mengunjungi Kalaśeśvara. Sesudah itu (hendaklah ia memandang) Candreśa, lalu Vīreśa, Vidyeśa, dan juga Agnīśa.

Verse 86

नागेश्वरो हरिश्चंद्रश्चिंतामणिविनायकः । सेनाविनायकश्चाथ द्रष्टव्यः सर्वविघ्नहृत्

Nāgeśvara dan Hariścandra patut diziarahi, demikian pula Cintāmaṇi Vināyaka. Lalu Senāvināyaka juga hendaklah dilihat—penghapus segala rintangan.

Verse 87

वसिष्ठवामदेवौ च मूर्तिरूपधरावुभौ । द्रष्टव्यौ यत्नतः काश्यां महाविघ्नविनाशिनौ

Vasiṣṭha dan Vāmadeva—keduanya hadir dalam wujud berjasad—hendaknya didarśan dengan sungguh-sungguh di Kāśī, sebab mereka memusnahkan rintangan besar.

Verse 88

सीमाविनायकं चाथ करुणेशं ततो व्रजेत् । त्रिसंध्येशो विशालाक्षी धर्मेशो विश्वबाहुका । आशाविनायकश्चाथ वृद्धादित्यस्ततः पुनः

Kemudian hendaklah ber-darśan kepada Sīmāvināyaka, lalu pergi kepada Karuṇeśa. Juga melihat Trisaṃdhyeśa, Viśālākṣī, Dharmeśa, dan Viśvabāhukā. Setelah itu Āśāvināyaka, dan lagi sesudahnya Vṛddhāditya.

Verse 89

चतुर्वक्त्रेश्वरं लिंगं ब्राह्मीशस्तु ततः परः । ततो मनःप्रकामेश ईशानेशस्ततः परम्

Liṅga Caturvaktreśvara patut didarśan; dan lebih jauh dari sana ada Brāhmīśa. Sesudah itu Manaḥprakāmeśa, dan melampauinya Īśāneśa.

Verse 90

चंडीचंडीश्वरौ दृश्यौ भवानीशंकरौ ततः । ढुंढिं प्रणम्य च ततो राजराजेशमर्चयेत्

Caṇḍī dan Caṇḍīśvara patut dilihat; sesudah itu Bhavānī dan Śaṅkara. Setelah bersujud kepada Ḍhuṇḍhi, hendaklah kemudian memuja Rājarājeśa.

Verse 91

लांगलीशस्ततोभ्यर्च्यस्ततस्तु नकुलीश्वरः । परान्नेशमथो नत्वा परद्रव्येश्वरं ततः

Kemudian Lāṃgalīśa hendaknya dipuja; sesudah itu (ziarah) Nakulīśvara. Setelah bersujud kepada Parānneśa, lalu melangkah menuju Paradravyeśvara.

Verse 92

प्रतिग्रहेश्वरं वापि निष्कलंकेशमेव च । मार्कंडेयेशमभ्यर्च्य ततश्चाप्सरसेश्वरम्

Hendaknya memuja Pratigraheśvara dan juga Niṣkalaṅkeśa; setelah menghormati Mārkaṇḍeyeśa dengan tata cara yang benar, kemudian memuja Apsaraseśvara.

Verse 93

गंगेशोर्च्यस्ततो ज्ञानवाप्यां स्नानं समाचरेत् । नंदिकेशं तारकेशं महाकालेश्वरं ततः

Sesudah memuja Gaṅgeśa, hendaknya mandi suci di Jñānavāpī; kemudian memuja Nandikeśa, Tārakeśa, dan setelah itu Mahākāleśvara.

Verse 94

दंडपाणिं महेशं च मोक्षेशं प्रणमेत्ततः । वीरभद्रेश्वरं नत्वा अविमुक्तेश्वरं ततः

Kemudian hendaknya bersujud hormat kepada Daṇḍapāṇi, Maheśa, dan Mokṣeśa; setelah memberi salam bakti kepada Vīrabhadreśvara, selanjutnya memuja Avimukteśvara.

Verse 95

विनायकांस्ततः पंच विश्वनाथं ततो व्रजेत् । ततो मौनं विसृज्याथ मंत्रमेतमुदीरयेत्

Kemudian hendaknya mengunjungi lima Vināyaka, lalu pergi kepada Viśvanātha. Sesudah itu, mengakhiri tapa-bisu, hendaknya melafalkan mantra ini.

Verse 96

अंतर्गृहस्य यात्रेयं यथावद्या मया कृता । न्यूनातिरिक्तया शंभुः प्रीयतामनया विभुः

Ziarah Antargṛha ini telah kulaksanakan sebagaimana mestinya; tanpa kekurangan dan tanpa berlebih—semoga Śambhu, Tuhan Yang Mahameliputi, berkenan karenanya.

Verse 97

इति मंत्रं समुच्चार्य क्षणं वै मुक्तिमंडपे । विश्रम्य यायाद्भवनं निष्पापः पुण्यवान्नरः

Demikianlah setelah melafalkan mantra, hendaknya ia beristirahat sejenak di Maṇḍapa Pembebasan; lalu, setelah segar kembali, ia pulang—bebas dari dosa dan penuh pahala suci.

Verse 98

संप्राप्य वासरं विष्णोर्विष्णुतीर्थेषु सर्वतः । कार्या यात्रा प्रयत्नेन महापुण्य समृद्धये

Tatkala tiba hari suci milik Viṣṇu, hendaknya dengan sungguh-sungguh melakukan ziarah ke semua Viṣṇu-tīrtha di segala penjuru, demi bertambahnya pahala agung.

Verse 99

नभस्य पंचदश्यां च कुलस्तंभं समर्चयेत् । दुःखं रुद्रपिशाचत्वं न भवेद्यस्य पूजनात्

Pada hari kelima belas bulan Nabhas, hendaknya memuja Kulastambha dengan tata cara yang benar; dengan pemujaannya, duka dan keadaan dikuasai Rudra-piśāca tidak akan timbul.

Verse 100

श्रद्धापूर्वमिमा यात्रा कर्तव्याः क्षेत्रवासिभिः । पर्वस्वपि विशेषेण कार्या यात्राश्च सर्वतः

Ziarah-ziarah ini hendaknya dilakukan dengan penuh śraddhā oleh para penghuni kṣetra suci; dan terutama pada hari-hari perayaan, ziarah hendaknya dilakukan ke segala penjuru kawasan suci itu.

Verse 110

अधीत्य चतुरो वेदान्सांगान्यत्फलमाप्यते । काशीखंडं समाकर्ण्य तत्फलं लभ्यते नरैः

Buah yang diperoleh dengan mempelajari keempat Veda beserta aṅga-āṅganya—buah yang sama itu diperoleh manusia dengan mendengarkan Kāśīkhaṇḍa dengan khidmat.

Verse 120

य इदं श्रावयेद्विद्वान्समस्तं त्वर्धमेव वा । पादमात्रं तदर्धं वा त्वेकं व्याख्यानमुत्तमम्

Seorang pandita yang membuat ajaran ini didengarkan—baik seluruhnya, atau hanya separuh; atau seperempat, atau separuh dari itu; atau bahkan satu uraian luhur yang utama—tetap memperoleh pahala yang telah dinyatakan.

Verse 130

तस्य पुत्रो भवत्येव शंभोराज्ञा प्रभावतः । किं बहूक्तेन सूतेह यस्य यस्य मनोरथः

Ia sungguh memperoleh seorang putra, oleh daya titah Śambhu. Apa perlunya berkata panjang, wahai Sūta? Di sini, apa pun hasrat yang dipendam siapa pun—itulah yang terpenuhi.

Verse 134

सर्वेषां मंगलानां च महामंगलमुत्तमम् । गृहेपि लिखितं पूज्यं सर्वमंगलसिद्धये

Di antara segala yang membawa keberkahan, inilah Mahā-Maṅgala yang tertinggi. Bahkan bila dituliskan di rumah pun, patut dipuja, demi tercapainya segala keberuntungan dan kebaikan.