Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 47

Devanagari script

अविमुक्तेश्वरं दृष्ट्वा ततो विश्वेशमर्चयेत् । एषा यात्रा प्रयत्नेन कर्तव्या क्षेत्रवासिना

Transliteration

avimukteśvaraṃ dṛṣṭvā tato viśveśamarcayet | eṣā yātrā prayatnena kartavyā kṣetravāsinā

Translation

Setelah memandang Avimukteśvara, hendaklah ia kemudian memuja Viśveśa. Ziarah ini wajib dilakukan dengan sungguh-sungguh oleh yang menetap di kṣetra suci (Kāśī).

Word by Word

• अविमुक्तेश्वरम्: Avimukteśvara (Lord of Avimukta)
• अविमुक्तेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अविमुक्त + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (अविमुक्तस्य ईश्वरः)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), पूर्वकाले क्रिया; ‘having seen’

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikarana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; काल/क्रमवाचक क्रियाविशेषण (then/thereafter)

• विश्वेशम्: Viśveśa (Lord of the universe)
• विश्वेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विश्व + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (विश्वस्य ईशः)

• अर्चयेत्: should worship
• अर्चयेत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्च् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘should worship’

• एषा: this
• एषा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (यात्रा-विशेषण)

• यात्रा: pilgrimage, ritual circuit
• यात्रा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यात्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्रयत्नेन: with effort
• प्रयत्नेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: प्रयत्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; साधन/रीतिवाचक

• कर्तव्या: to be performed, should be done
• कर्तव्या: Kriya (Obligation predicate/विधेय)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: कृत्य-प्रत्यय (तव्यत्) कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय-विशेषणम् (यात्रा) ‘to be done/should be done’

• क्षेत्रवासिना: by the resident of the sacred area
• क्षेत्रवासिना: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र + वासिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (कर्ता-करणभावे), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (क्षेत्रे वासी)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly as Skanda teaching Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukteśvara–Viśveśa yātrā (Kāśī)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A Kāśī-vāsī pilgrim, with folded hands and offerings, first stands before Avimukteśvara-liṅga, then proceeds through narrow lanes to Viśveśa for arcana; lamps, bilva leaves, and Gaṅgā’s presence implied.

Characters & Entities

• Avimukteśvara
• Viśveśa (Viśvanātha)
• Kāśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Living in Kāśī carries a dharmic responsibility: consistent darśana and worship of the city’s central Śiva forms.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Avimukteśvara and Viśveśa/Viśvanātha—key Śiva centers within Avimukta Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Darśana of Avimukteśvara followed by arcana of Viśveśa; the yātrā is obligatory for kṣetra-residents.