Adhyaya 34

Verse 1

स्कंद उवाच । आकर्णय क्षोणिसुर यथा स्थाणुरचीकरत् । गंगावरणयोः पुण्यात्संभेदात्तीर्थभूमिकाम्

Skanda bersabda: Wahai dewa di bumi (wahai raja), dengarkanlah bagaimana Sthāṇu (Śiva) menegakkan tanah suci sebuah tīrtha, yang lahir dari pertemuan mulia Gaṅgā dan Varuṇā.

Verse 2

संगमे तत्र निष्णातः संगमेशं समर्च्य च । नरो न जातु जननी गर्भसंगमवाप्नुयात्

Dengan mandi suci di pertemuan itu dan memuja Saṅgameśa menurut tata-vidhi, seseorang takkan pernah lagi mengalami ‘pertemuan’ dengan rahim ibu—ia tidak terlahir kembali.

Verse 3

तत्र पादोदकं तीर्थं यत्र देवेन शार्ङ्गिणा । आदौ पादौ क्षलितौ तु मंदराच्चागतेन यत्

Di sana ada tīrtha bernama Pādodaka, tempat dewa Śārṅgin (Viṣṇu, pemegang busur Śārṅga) mula-mula membasuh kedua kaki-Nya dengan air yang datang dari Gunung Mandāra.

Verse 4

विप्णुपादोदके तीर्थे वारिकार्यं करोति यः । व्यतीपातेन नियतं भूयः सांसारिकी गतिः

Barangsiapa melakukan upacara persembahan air (tarpana) di tīrtha Pādodaka, air dari telapak kaki Śrī Viṣṇu—namun bila dilakukan pada waktu Vyatīpāta yang tidak mujur—niscaya ia kembali jatuh ke dalam putaran kelahiran-ulang duniawi (saṃsāra)।

Verse 5

कृतपादोदक स्नानः कृतकेशवपूजनः । वीतसंसारवसतिः काश्यामासीन्नरोत्तमः

Setelah mandi suci dalam Pādodaka dan memuja Keśava, insan terbaik itu tinggal di Kāśī, terbebas dari kediaman dalam saṃsāra.

Verse 6

काश्यां सा भूमिरुद्दिष्टा श्वेतद्वीप इति द्विजैः । तत्र पुण्यार्जनं कृत्वा श्वेतद्वीपाधिपो भवेत्

Di Kāśī, sebidang tanah itu oleh para dvija disebut ‘Śvetadvīpa’. Dengan menghimpun pahala suci di sana, seseorang menjadi penguasa di Śvetadvīpa.

Verse 7

ततः पादोदकात्तीर्थात्तीर्थं क्षीराब्धिसंज्ञकम् । तत्रार्जित महापुण्यो वसेत्क्षीराब्धिरोधसि

Kemudian, dari tīrtha Pādodaka ada lagi tempat suci bernama ‘Kṣīrābdhi’ (Samudra Susu). Siapa yang meraih kebajikan agung di sana akan berdiam di tepi Kṣīrābdhi.

Verse 8

क्षीरोदाद्दक्षिणेभागे तीर्थं शंखाख्यनुत्तमम् । तत्र स्नातो भवेन्नूनं नाशंखादिनिधेः पतिः

Di sebelah selatan Kṣīroda terdapat tīrtha yang tiada banding bernama ‘Śaṅkha’. Barangsiapa mandi suci di sana, niscaya menjadi penguasa harta-khazanah, seperti kerang suci (śaṅkha) dan kekayaan lainnya.

Verse 9

अर्वाक्च शंखतीर्थाद्वै चक्रतीर्थमनुत्तमम् । संसारचक्रे न पतेत्तत्तीर्थजलमज्जनात्

Di sisi dekat Śaṅkha-tīrtha terdapat Cakra-tīrtha yang tiada banding. Dengan berendam dalam air suci tirtha itu, insan tidak jatuh lagi ke dalam roda kelahiran-dan-kematian duniawi.

Verse 10

गदातीर्थं तदग्रे तु संसारगदनाशनम् । तत्र श्राद्धादिकरणात्पश्येद्देवं गदाधरम्

Di depannya ada Gadā-tīrtha, pemusnah ‘penyakit’ kehidupan duniawi. Dengan melaksanakan śrāddha dan upacara sejenis di sana, seseorang beroleh darśana Tuhan Ilahi—Gadādhara.

Verse 11

पद्माकृत्पद्मतीर्थं च तदग्रे पितृतृप्तिकृत् । तत्र स्नानादिकरणात्प्राप्नुयादघसंक्षयम्

Berikutnya Padma-tīrtha, berbentuk teratai, yang mendatangkan kepuasan bagi para leluhur. Dengan mandi suci dan menjalankan tata-ritus yang ditetapkan di sana, dosa-dosa berkurang dan luluh.

Verse 12

ततस्तीर्थं महालक्ष्म्या महापुण्यफलप्रदम् । तत्राभ्यर्च्य महालक्ष्मीं निर्वाणकमलां लभेत्

Kemudian datang tirtha Mahālakṣmī, yang menganugerahkan buah pahala kebajikan agung. Dengan memuja Mahālakṣmī di sana, seseorang meraih teratai pembebasan (nirvāṇa).

Verse 13

ततो गारुत्मतं तीर्थं संसारगरनाशनम् । कृतोदकक्रियस्तत्र वैकुंठे वसतिं लभेत्

Sesudah itu ada Gārutmata-tīrtha, yang memusnahkan racun keberadaan duniawi. Setelah menunaikan upacara air (udaka-kriyā) di sana, seseorang memperoleh kediaman di Vaikuṇṭha.

Verse 14

पंचतीर्थ्यां नरः स्नात्वा न देहं पांचभौतिकम् । गृह्णाति जातुचित्काश्यां पंचास्योवाथ जायते

Seseorang yang mandi suci di Pañcatīrthī tidak akan pernah lagi mengambil tubuh yang tersusun dari lima unsur di Kāśī; sebaliknya ia menjadi ‘berwajah lima’, berwujud ilahi.

Verse 15

प्रह्लादतीर्थं तद्याम्ये महाभक्तिफलप्रदम् । तत्र वै स्नानमात्रेण विष्णोः प्रियतरो भवेत्

Di sebelah selatan ada Prahlāda-tīrtha, yang menganugerahkan buah bhakti agung. Dengan mandi di sana saja, seseorang menjadi sangat dikasihi oleh Viṣṇu.

Verse 16

अंबरीषं ततस्तीर्थं महापातकनाशनम् । तत्र वै शुभकर्माणो जना नो गर्भभाजनम्

Kemudian ada Ambarīṣa-tīrtha, pemusnah dosa-dosa besar. Di sana, orang yang menekuni perbuatan suci tidak lagi menjadi ‘wadah rahim’ (tidak terlahir kembali).

Verse 17

आदित्यकेशवं नाम तदग्रे तीर्थमुत्तमम् । कृताभिषेकस्तत्रापि लभेत्स्वर्गाभिषेचनम्

Berikutnya adalah tīrtha utama bernama Āditya-Keśava. Siapa yang melakukan abhiṣeka di sana akan memperoleh penobatan suci di surga.

Verse 18

दत्तात्रेयस्य तत्रास्ति तीर्थं त्रैलोक्यपावनम् । योगसिद्धिं लभे तत्र स्नानमात्रेण भावतः

Di sana pula ada tīrtha Dattātreya, penyuci tiga dunia. Dengan iman yang tulus, hanya dengan mandi di sana seseorang meraih siddhi yoga.

Verse 19

ततो नारदतीर्थं च ब्रह्मविद्यैककारणम् । तत्र स्नानेन मुक्तः स्याद्दृष्ट्वा नारदकेशवम्

Kemudian ada Tīrtha Nārada, satu-satunya sebab lahirnya Brahma-vidyā. Dengan mandi suci di sana dan memandang Nārada-Keśava, seseorang memperoleh mokṣa.

Verse 20

ततो वामनतीर्थं च विष्णुसान्निध्यहेतुकम् । तत्र श्राद्धविधानेन मुच्यते पितृजादृणात्

Lalu datang Tīrtha Vāmana, sebab untuk meraih kedekatan dengan Viṣṇu. Dengan melaksanakan upacara śrāddha di sana, orang terbebas dari hutang kewajiban kepada para leluhur.

Verse 21

नरनारायणाख्यं हि ततस्तीर्थं शुभप्रदम् । तत्तीर्थमज्जनात्पुंसां गर्भवासः सुदुर्लभः

Sesudah itu ada tīrtha bernama Nara-Nārāyaṇa, pemberi keberkahan. Dengan mandi suci di tīrtha itu, keadaan pedih tinggal dalam rahim menjadi amat jarang bagi manusia (kelahiran kembali terhenti).

Verse 22

यज्ञवाराहतीर्थं च ततो दक्षिणतः शुभम् । यत्र स्नातस्य वै पुंसां राजसूयफलं ध्रुवम्

Di sebelah selatan dari sana ada Tīrtha Yajña-Vārāha yang suci dan membawa berkah. Bagi orang yang mandi di sana, pahala yajña Rājasūya pasti diperoleh.

Verse 23

विदारनारसिंहाख्यं तीर्थं तत्रास्ति पावनम् । यत्रैकस्नानतो नश्येदघ जन्मशतार्जितम्

Di sana juga ada tīrtha penyuci bernama Vidāra-Nārasiṃha. Dengan sekali mandi saja di sana, dosa yang terkumpul selama seratus kelahiran lenyap.

Verse 24

गोपीगोविंदतीर्थं च ततो वैष्णवलोकदम् । यस्मिन्स्नातो नरो विद्वान्न विंद्याद्गर्भवेदनम्

Berikutnya adalah tīrtha Gopī-Govinda, yang menganugerahkan dunia Viṣṇu. Seorang bijak yang mandi suci di sana tidak mengalami derita dalam rahim.

Verse 25

लक्ष्मीनृसिंहतीर्थं च गोपीगोविंद दक्षिणे । निर्वाणलक्ष्म्या यत्रत्यो व्रियते तु नरोत्तमः

Di selatan Gopī-Govinda ada pula tīrtha Lakṣmī-Nṛsiṃha. Insan utama yang wafat di sana meraih keberuntungan nirvāṇa, yakni kemuliaan pembebasan akhir.

Verse 26

तद्दक्षिणायां काष्ठायां शेषतीर्थमनुत्तमम् । महापापौघ शेषोपि न तिष्ठेद्यन्निमज्जनात्

Di sisi selatan, pada tempat yang berpohon kayu, ada Śeṣa-tīrtha yang tiada banding. Dengan berendam di sana, bahkan sisa-sisa banjir dosa besar pun tak dapat bertahan.

Verse 27

शंखमाधवतीर्थं च तद्याम्यां दिशि चोत्तमम् । तत्तीर्थसेवनान्नृणां कुतः पापभयं महत्

Dan di arah selatan terdapat Śaṅkha-Mādhava-tīrtha yang mulia. Bagi insan yang berlindung dan berseva pada tīrtha itu, bagaimana mungkin ada ketakutan besar akan dosa?

Verse 28

ततोपि पावनतरं तीर्थं तत्क्षणसिद्धिदम् । नीलग्रीवाख्यमतुलं तत्स्नायी सर्वदा शुचिः

Bahkan lebih menyucikan daripada semuanya ada satu tīrtha yang menganugerahkan siddhi seketika. Ia tiada banding, bernama Nīlagrīva; siapa mandi suci di sana senantiasa tetap murni.

Verse 29

तत्रोद्दालकतीर्थं च सर्वाघौघ विनाशनम् । ददाति महतीमृद्धिं स्नानमात्रेण तन्नृणाम्

Di sana ada Tīrtha Udālaka, pemusnah gelombang deras dosa. Bagi manusia, hanya dengan mandi suci di sana dianugerahkan kemakmuran besar dan kesejahteraan.

Verse 30

ततः सांख्याख्य तीर्थं च सांख्येश्वर समीपतः । तत्तीर्थसेवनात्पुंसां सांख्ययोगः प्रसीदति

Selanjutnya ada tīrtha bernama Sāṃkhya, terletak dekat Sāṃkhyeśvara. Dengan bernaung dan berseva pada tīrtha itu, jalan Sāṃkhya-yoga menjadi terang dan berkenan bagi seseorang.

Verse 31

स्वर्लोकाद्यत्र संलीनः स्वयं देव उमापतिः । अतः स्वर्लीनतीर्थं च स्वर्लीनेश्वर सन्निधौ

Di sini dikatakan bahwa Sang Dewa Umāpati (Śiva) sendiri melebur dari Svarga. Karena itu tempat ini disebut Svarlīna Tīrtha, di hadapan Svarlīneśvara.

Verse 32

तत्र स्नानेन दानेन श्रद्धया द्विजभोजनैः । जपहोमार्चनैः पुंसामक्षयं सर्वमेव हि

Di sana—melalui mandi suci, sedekah, perbuatan dengan śraddhā, menjamu para dvija (brāhmaṇa), serta japa, homa, dan arcana—segala sesuatu menjadi pahala yang tak binasa bagi seseorang.

Verse 33

महिषासुरतीर्थं च तत्समीपेति पावनम् । यत्र तप्त्वा स दैत्येंद्रो विजिग्ये सकलान्सुरान्

Di dekatnya ada Mahīṣāsura Tīrtha yang menyucikan. Di sanalah sang raja Dānava, setelah bertapa, menaklukkan semua para dewa.

Verse 34

तत्तीर्थसेवकोद्यापि नारिभिः परिभूयते । न पातकैर्महद्भिश्च प्रार्थितं च फलं लभेत्

Walau pelayan tīrtha itu direndahkan oleh para wanita, ia tidak ternoda oleh dosa-dosa besar; dan ia memperoleh buah yang ia mohonkan dalam doa.

Verse 35

बाणतीर्थं च तस्यारात्तत्सहस्रभुजप्रदम् । तत्र स्नातो नरो भक्तिं प्राप्नुयाच्छांभवीं स्थिराम्

Di dekatnya ada Bāṇa Tīrtha, yang menganugerahkan ‘seribu lengan’, yakni daya dan kemampuan luar biasa. Seseorang yang mandi di sana memperoleh bhakti yang teguh kepada Śambhu (Śiva).

Verse 36

गोप्रतारेश्वरं नाम तदग्रे तीर्थमुत्तमम् । अपुत्रोपि तरेद्यत्र स्नातो वैतरणीं सुखम्

Di depannya ada tīrtha unggul bernama Gopratāreśvara. Dengan mandi di sana, bahkan orang yang tidak memiliki putra menyeberangi Vaitaraṇī dengan mudah.

Verse 37

तीर्थं हिरण्यगर्भाख्यं तद्याम्ये सर्वपापहृत् । तत्र स्नातो हिरण्येन मुच्यते न कदाचन

Di sebelah selatan ada tīrtha bernama Hiraṇyagarbha, yang melenyapkan segala dosa. Siapa yang mandi di sana tidak pernah lagi terbelenggu oleh ‘emas’, yakni ikatan harta dan keterlekatan.

Verse 38

ततः प्रणवतीर्थं च सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम् । जीवन्मुक्तो भवेत्तत्र स्नानमात्रेण मानवः

Kemudian datang Praṇava Tīrtha, yang paling utama di antara semua tīrtha. Hanya dengan mandi di sana, manusia menjadi jīvanmukta—merdeka selagi hidup.

Verse 39

ततः पिशंगिला तीर्थं दर्शनादपि पापहृत् । मुने ममाधिष्ठानं वै तदगस्तेऽति सिद्धिदम्

Kemudian tibalah tīrtha suci bernama Piśaṃgilā; bahkan sekadar memandangnya pun menghapus dosa. Wahai resi, wahai Agastya, tempat itu sungguh kediaman-Ku sendiri, yang menganugerahkan pencapaian tertinggi.

Verse 40

स्नात्वा पिशंगिला तीर्थे दत्त्वा दानं च किंचन । किं शोचति कृतात्पापादन्यत्रापि मृतो यदि

Setelah mandi suci di tīrtha Piśaṃgilā dan memberikan sedikit sedekah, mengapa seseorang harus bersedih atas dosa yang dahulu dilakukan—meski ia wafat di tempat lain?

Verse 41

यो वै पिशंगिला तीर्थे स्नात्वा मामर्चयिष्यति । भविष्यति स मे मित्त्रं मित्रतेजः समप्रभम्

Siapa pun yang mandi di tīrtha Piśaṃgilā dan memuja-Ku di sana, ia akan menjadi sahabat-Ku—bercahaya setara dengan kemuliaan persahabatan itu sendiri.

Verse 42

ततस्त्रैविष्टपीदृष्टि निर्मलीकृत पुष्कलम् । तीर्थं पिलिपिलाख्यं वै मनोमलविनाशनम्

Sesudah itu ada tīrtha yang melimpah bernama Pilipilā, yang disucikan sepenuhnya oleh pandangan para dewa surga; ia melenyapkan kotoran batin dan noda pikiran.

Verse 43

तत्र श्राद्धादिकरणाद्दीनानाथ प्रतर्पणात् । महतीं श्रियमाप्नोति मानवोतीव निश्चलाम्

Di sana, dengan melaksanakan śrāddha dan upacara sejenis, serta memuaskan kaum papa dan yang tak berpelindung, seseorang meraih kemakmuran besar—teguh dan tak tergoyahkan.

Verse 44

ततो नागेश्वरं तीर्थं महाघपरिशोधनम् । तत्तीर्थमज्जनादेव भवेत्सर्वाघसंक्षयः

Kemudian tibalah tīrtha Nāgeśvara, penyuci dosa-dosa besar. Dengan berendam dalam air sucinya saja, segala dosa pun musnah sepenuhnya.

Verse 45

तद्दक्षिणे महापुण्यं कर्णादित्याख्यमुत्तमम् । तीर्थं यत्राप्लुतो मर्त्यो भास्करीं श्रियमावहेत्

Di sebelah selatannya ada tīrtha yang amat utama dan penuh pahala, bernama Karṇāditya. Seorang insan yang mandi di sana menarik kemilau Surya serta kemakmuran.

Verse 46

ततो भैरवतीर्थं च महाघौघक्षयप्रदम् । चतुरर्थोदयकरं सर्वविघ्ननिवारणम्

Kemudian datanglah Bhairava Tīrtha, yang memusnahkan gelombang dosa-dosa besar. Ia menumbuhkan keempat tujuan hidup dan menyingkirkan segala rintangan.

Verse 47

भौमाष्टम्यां तत्र नरः स्नात्वा संतर्पयेत्पितॄन् । दृष्ट्वा च भैरवं कालं कलिं कालं च संजयेत्

Pada Bhāuma Aṣṭamī, hendaknya seseorang mandi di sana dan memuaskan para leluhur (pitṛ). Dan setelah memandang Bhairava—wujud Kala itu sendiri—ia menaklukkan Kali dan bahkan menaklukkan Kala.

Verse 48

तीर्थं खर्वनृसिंहाख्यं तीर्थाद्भरवतः पुरः । तत्र स्नातस्य वै पुंसः कुतोघजनितं भयम्

Di hadapan tīrtha Bhairava ada tīrtha bernama Kharva-Nṛsiṃha. Bagi seorang yang telah mandi di sana, bagaimana mungkin ketakutan yang lahir dari dosa masih tersisa?

Verse 49

मृकंडस्य मुनेस्तीर्थं तद्याम्यामतिनिर्मलम । तत्र स्नानेन मर्त्यानां नापायमरणं क्वचित्

Di arah selatan terdapat tīrtha Sang Muni Mṛkaṇḍa yang amat suci. Dengan mandi suci di sana, manusia fana tak pernah menemui kematian yang celaka atau bernasib buruk.

Verse 50

ततः पंचनदाख्यं वै सर्वतीर्थनिषेवितम् । तीर्थं यत्र नरः स्नात्वा न संसारी पुनर्भवेत्

Sesudah itu ada tīrtha bernama Pañcanada, yang dihormati dan didatangi oleh semua tīrtha. Siapa mandi suci di sana, ia tidak lagi terikat pada saṃsāra (kelahiran kembali).

Verse 51

ब्रह्मांडोदरवर्तीनि यानि तीर्थानि सर्वतः । ऊर्जे यत्र समायांति स्वाघौघ परिनुत्तये

Segala tīrtha yang ada di segenap hamparan jagat raya berkumpul di sana pada bulan Ūrja, demi menyingkirkan timbunan dosa mereka sendiri.

Verse 52

सर्वदा यत्र सर्वाणि दशम्यादिदिनत्रयम् । तिष्ठंति तीर्थवर्याणि निजनैर्मल्यहेतवे

Di sana, setiap waktu, tīrtha-tīrtha utama bersemayam selama tiga hari yang dimulai dari Daśamī, demi kemurnian mereka sendiri.

Verse 53

भूरिशः सर्वतीर्थानि मध्य काशि पदेपदे । परं पांचनदः कैश्चिन्महिमानापि कुत्रचित्

Di tengah-tengah Kāśī, pada setiap langkah ada tak terhitung tīrtha. Namun Pañcanada adalah yang tertinggi; sebagian menyatakan kemuliaannya tiada banding di mana pun.

Verse 54

अप्येकं कार्तिकस्याहस्तत्र वै सफलीकृतम् । जपहोमार्चनादानैः कृतकृत्यास्त एव हि

Bahkan satu hari di bulan Kārtika yang dijalani di sana sungguh menjadi berbuah. Dengan japa, homa, pemujaan, dan dana (sedekah suci), mereka benar-benar menjadi tuntas dalam dharma dan tujuan hidup.

Verse 55

सर्वाण्यपि च तीर्थानि युगपत्तुलितान्यपि । नाधिजन्मुः पंचनद्याः कलाया अपि तुल्यताम्

Sekalipun semua tīrtha ditimbang bersama pada saat yang sama, tetap tidak akan menyamai bahkan sekelumit pun dari pahala dan kemuliaan Pañcanadā.

Verse 56

स्नात्वा पांचनदे तीर्थे दृष्ट्वा वै बिंदुमाधवम् । न जातु जायते धीमाञ्जननी जठराजिरे

Setelah mandi suci di tīrtha Pañcanadā dan memandang Bindu-Mādhava, orang bijaksana takkan pernah lagi lahir ke dalam rahim—penjara perut sang ibu.

Verse 57

ततो ज्ञानहदं तीर्थं जडानामपि जाड्यहृत् । तत्र स्नातो नरो जातु ज्ञानभ्रंशं न चाप्नुयात्

Kemudian ada tīrtha bernama Jñāna-hada, yang menghapus kebekuan bahkan dari yang tumpul. Seseorang yang mandi di sana takkan pernah mengalami kemerosotan dari pengetahuan.

Verse 58

तत्र ज्ञानह्रदे स्नात्वा दृष्ट्वा ज्ञानेश्वरं नरः । ज्ञानं तदधिगच्छेद्वै येन नो बाध्यते पुनः

Di sana, setelah mandi di Jñāna-hrada dan memandang Jñāneśvara, seseorang sungguh meraih pengetahuan itu, yang dengannya ia tak lagi tersakiti atau terbelenggu kembali.

Verse 59

ततोस्ति मंगलं तीर्थं सर्वामंगलनाशनम् । तत्रावगाहनं कृत्वा भवेन्मंगलभाजनम्

Sesudah itu ada tīrtha suci bernama Maṅgala, pemusnah segala kemalangan. Dengan berendam dan mandi suci di sana, seseorang menjadi wadah yang layak bagi keberkahan.

Verse 60

अमंगलानि नश्येयुर्भवेयुर्मंगलानि च । स्नातुर्वै मंगले तीर्थे नमस्कर्तुश्च मंगलम्

Segala yang tidak mujur lenyap dan hasil yang mujur pun muncul. Bagi yang mandi suci di tīrtha Maṅgala—dan yang bersujud hormat di sana—keberkahan dipastikan.

Verse 61

मयूखमालिनस्तीर्थं तदग्रे मलनाशनम् । तत्राप्लुतो गभस्तीशं विलोक्य विमलो भवेत्

Ada tīrtha bernama Mayūkhamālin; di depannya terdapat ford bernama Malanāśana, ‘pemusnah kenajisan’. Dengan mandi di sana dan memandang Gabhastīśa, seseorang menjadi tak bernoda.

Verse 62

मखतीर्थं तु तत्रैव मखैश्वर समीपतः । मखजं पुण्यमाप्नोति तत्र स्नातो नरोत्तमः

Di tempat itu juga ada Makha-tīrtha, dekat Makheśvara. Manusia terbaik yang mandi di sana memperoleh pahala suci yang lahir dari pemujaan yajña (kurban suci).

Verse 63

तत्पार्श्वे बिंदुतीर्थं च परमज्ञानकारणम् । तत्र श्राद्धादिकं कृत्वा लभेत्सुकृतमुत्तमम्

Di sisinya ada Bindu-tīrtha, sebab bagi pengetahuan tertinggi. Dengan melaksanakan śrāddha dan upacara sejenis di sana, seseorang memperoleh timbunan kebajikan rohani yang paling utama.

Verse 64

पिप्पलादस्य च मुनेस्तीर्थं तद्याम्यदिक्स्थितम् । स्नात्वा शनेर्दिने तत्र दृष्ट्वावै पिप्पलेश्वरम्

Di arah selatan terdapat tīrtha milik resi Pippalāda. Setelah mandi suci di sana pada hari Śani (Sabtu) dan memandang Pippaleśvara, (diperoleh pahala yang disebutkan).

Verse 65

पिप्पलं तत्र सेवित्वा अश्वत्थ इति मंत्रतः । शनिपीडां न लभते दुःस्वप्नं चापि नाशयेत्

Dengan melayani pohon pippala di sana sambil melafalkan mantra “aśvattha”, seseorang tidak terkena derita Śani, dan mimpi buruk pun lenyap.

Verse 66

ततस्ताम्रवराहाख्यं तीर्थं चैवातिपावनम् । यत्र स्नानेन दानेन न मज्जेदघसागरे

Kemudian ada tīrtha yang amat menyucikan bernama Tāmra-varāha. Dengan mandi suci dan bersedekah di sana, seseorang tidak tenggelam dalam samudra dosa.

Verse 67

तदग्रे कालगंगा च कलिकल्मषनाशिनी । तस्यां स्नात्वा नरो धीमांस्तत्क्षणान्निरघो भवेत्

Di depannya ada Kāla-gaṅgā, pemusnah noda-noda zaman Kali. Orang bijak yang mandi di dalamnya menjadi tanpa dosa pada saat itu juga.

Verse 68

इंद्रद्युम्नं महातीर्थमिंद्रद्युम्नेश्वराग्रतः । तोयकृत्यं तत्र कृत्वा लोकमैंद्रमवाप्नुयात

Indradyumna adalah tīrtha agung, terletak di hadapan Indradyumneśvara. Setelah melaksanakan upacara persembahan air di sana, seseorang dapat mencapai alam Indra.

Verse 69

ततस्तु रामतीर्थं च वीररामेश्वराग्रतः । तत्तीर्थस्नानमात्रेण वैष्णवं लोकमाप्नुयात्

Kemudian tampak Rāma-tīrtha di hadapan Vīra-Rāmeśvara. Dengan mandi suci di tīrtha itu saja, seorang bhakta mencapai Vaiṣṇava-loka, alam ilahi Śrī Viṣṇu.

Verse 70

तत ऐक्ष्वाकवं तीर्थं सर्वाघौघविनाशनम् । तत्र स्नानेन पूतात्मा जायते मनुजोत्तमः

Berikutnya adalah Aikṣvāka-tīrtha, pemusnah banjir segala dosa. Dengan mandi di sana, jiwa menjadi suci dan seseorang menjadi yang utama di antara manusia.

Verse 71

मरुत्ततीर्थं तत्प्रांते मरुत्तेश्वरसन्निधो । तत्र स्नात्वा तमर्च्येशं महदैश्वर्यमाप्नुयात्

Di batasnya ada Marutta-tīrtha, dekat Marutteśvara. Dengan mandi di sana dan memuja Tuhan itu, seseorang meraih kemakmuran besar serta kewibawaan laksana penguasa.

Verse 72

मैत्रावरुणतीर्थं च ततः पातकनाशनम् । तत्र पिंडप्रदानेन पितॄणां भवति प्रियः

Kemudian datang Maitrāvaruṇa-tīrtha, penghancur dosa. Dengan mempersembahkan piṇḍa di sana, seseorang menjadi terkasih bagi para Pitṛ, arwah leluhur.

Verse 73

ततोग्नितीर्थविमलमग्नीश पुरतो महत् । अग्निलोकमवाप्नोति तत्तीर्थपरिमज्जनात्

Kemudian ada Agni-tīrtha yang suci tanpa noda, yang agung, di hadapan Agnīśa. Dengan berendam/menyelam di tīrtha itu, seseorang mencapai Agni-loka, alam Dewa Agni.

Verse 74

अंगारतीर्थं तत्रैव अंगारेश्वरसन्निधौ । तत्रांगार चतुर्थ्यां नु स्नात्वा निष्पापतामियात्

Di sana juga ada Aṅgāra-tīrtha, dekat Aṅgāreśvara. Pada Aṅgāra-caturthī, siapa yang mandi suci di sana akan menjadi bebas dari dosa.

Verse 75

ततो वै कलितीर्थं च कलशेश्वरसन्निधौ । स्नात्वा तल्लिंगमभ्यर्च्य कलिकालान्न बिभ्यति

Kemudian sungguh ada Kali-tīrtha, dekat Kalaśeśvara. Setelah mandi di sana dan memuja liṅga itu, seseorang tidak gentar terhadap kesusahan zaman Kali.

Verse 76

चंद्रतीर्थं च तत्रैव चंद्रेश्वरसमीपतः । तत्र स्नात्वार्च्य चंद्रेशं चंद्रलोकमवाप्नुयात्

Di sana juga ada Candra-tīrtha, dekat Candra-īśvara. Dengan mandi di sana dan memuja Candra-īśvara, seseorang mencapai alam Bulan.

Verse 77

तदग्रे वीरतीर्थं च वीरेश्वर समीपतः । यदुक्तं प्राक्तवपुरस्तीर्थानामुत्तमं परम्

Di hadapannya ada Vīra-tīrtha, dekat Vīreśvara—yang telah dinyatakan sebelumnya sebagai tīrtha yang paling utama dan tertinggi di antara semua.

Verse 78

विघ्नेशतीर्थं च ततः सर्वविघ्नविघातकृत् । जातुचित्तत्र संस्नातो न विघ्नैरभिभूयते

Kemudian datang Vighneśa-tīrtha, yang menghancurkan segala rintangan. Siapa pun yang mandi di sana tidak akan pernah dikalahkan oleh halangan.

Verse 79

हरिश्चंद्रस्य राजर्षस्ततस्तीर्थमनुत्तमम् । यत्र स्नातो नरो जातु न सत्याच्चयवते कचित्

Berikutnya ialah tīrtha agung yang tiada banding milik rājarsi Hariścandra; siapa mandi suci di sana takkan pernah menyimpang dari kebenaran.

Verse 80

हरिश्चंद्रस्य तीर्थे तु यच्छ्रेयः समुपार्जितम् । तदक्षयफलं वीर इह लोके परत्र च

Wahai pahlawan, kebajikan apa pun yang diperoleh di tīrtha Hariścandra berbuah tak binasa, di dunia ini maupun di alam seberang.

Verse 81

ततः पर्वततीर्थं च पर्वतेश समीपतः । सर्वपर्वफलं तस्य स्नात्वा पर्वण्यपर्वणि

Kemudian datang Parvata-tīrtha dekat Parvateśa; dengan mandi suci di sana—pada hari perayaan atau bukan—diperoleh pahala semua hari suci.

Verse 82

कंबलाश्वतरं तीर्थं तत्र सर्वविषापहम् । तत्र स्नातो भवेन्मर्त्यो गीतविद्याविशारदः

Berikutnya ialah tīrtha bernama Kambalāśvatara yang melenyapkan segala racun; siapa mandi suci di sana menjadi mahir dalam ilmu nyanyian dan pengetahuan.

Verse 83

ततः सारस्वतं तीर्थं सर्वविद्योपपादकम् । तिष्ठेयुः पितरस्तत्र सह देवर्षिमानवैः

Kemudian datang Sārasvata-tīrtha, penganugerahan segala ilmu; di sana para Pitṛ bersemayam bersama para devarṣi dan insan-insan utama.

Verse 84

उमातीर्थं तु तत्रैव सर्वशक्तिसमन्वितम् । औमेयलोकप्राप्त्यै स्यात्स्नानमात्रेण निश्चितम्

Di sana pula ada Umā-tīrtha, yang dipenuhi segala daya ilahi. Dengan mandi suci semata, tercapailah alam kedewaan Umā dengan pasti.

Verse 85

ततस्त्रिलोकी विख्यातं त्रिलोक्युद्धरणक्षमम् । तीर्थं श्रेष्ठतरं वीर यदाख्या मणिकर्णिका

Kemudian datang tīrtha yang paling utama, termasyhur di tiga dunia dan mampu mengangkat tiga dunia—wahai pahlawan—yang bernama Maṇikarṇikā.

Verse 86

चक्रपुष्करिणीतीर्थं तदादौ विष्णुना कृतम् । तदाख्या कर्णनादेव सर्वैः पापैः प्रमुच्यते

Tīrtha bernama Cakrapuṣkariṇī dahulu kala dibentuk oleh Viṣṇu. Hanya dengan mendengar namanya, seseorang terbebas dari segala dosa.

Verse 87

स्वर्गौकसस्त्रिसंध्यं वै जपंति मणिकर्णिकाम् । यन्नामग्रहणं पुंसां श्रेयसं परमाय हि

Para penghuni surga sungguh melafalkan ‘Maṇikarṇikā’ pada tiga peralihan hari. Sebab penyebutan namanya saja menuntun manusia kepada kebajikan tertinggi.

Verse 88

यैः श्रुता यैः स्मृता वीर यैर्दृष्टा मणिकर्णिका । त एव कृतिनो लोके कृतकृत्यास्त एव हि

Wahai pahlawan, mereka yang telah mendengar tentang, mengingat, atau menyaksikan Maṇikarṇikā—merekalah yang sungguh berbahagia di dunia ini; merekalah yang telah menunaikan tujuan hidup.

Verse 89

त्रिलोके ये जपंतीह मानवा मणिकर्णिकाम् । जपामि तानहं वीर त्रिकालं पुण्यकर्मणः

Wahai pahlawan, siapa pun di tiga alam yang di sini melantunkan nama Maṇikarṇikā, mereka itulah yang kuingat dan kujapa sendiri tiga kali sehari sebagai pelaku kebajikan suci.

Verse 90

इष्टं तेन महायज्ञैः सहस्रशतदक्षिणैः । पंचाक्षरी महाविद्या येनोक्ता मणिकर्णिका

Olehnya, yajña-yajña agung telah dilaksanakan dengan semestinya, disertai dakṣiṇā ratusan dan ribuan; dan Mahāvidyā lima suku kata—“Maṇikarṇikā”—telah diucapkannya.

Verse 91

महादानानि दत्तानि तेन वै पुण्यकर्मणा । येनाहमर्चितो वीर संप्राप्य मणिकर्णिकाम्

Oleh orang yang sungguh berjasa itu, derma agung benar-benar telah diberikan; sebab, wahai pahlawan, setelah mencapai Maṇikarṇikā, ia memuja-Ku.

Verse 92

मणिकर्ण्यंबुभिर्येन तर्पिताः प्रपितामहाः । तेन श्राद्धानि दत्तानि गयायां मधुपायसैः

Dia yang telah memuaskan para leluhur dengan air Maṇikarṇikā—oleh dia seakan-akan śrāddha pun telah dipersembahkan di Gayā dengan payasa manis bercampur madu.

Verse 93

मणिकर्णीजलं येन संपीतं शुद्धबुद्धिना । किं तस्य सोमपानैस्तैः पुनरावृत्तिलक्षणैः

Bagi dia yang dengan budi yang disucikan telah meminum air Maṇikarṇikā, apakah perlunya minum Soma itu yang masih bertanda kembali (ke kelahiran ulang)?

Verse 94

ते स्नाताः सर्वतीर्थेषु महापर्वसुभूरिशः । तथा च सर्वावभृथैर्यैः स्नाता मणिकर्णिका

Mereka yang telah mandi suci di Maṇikarṇikā, seakan telah mandi di semua tīrtha pada tak terhitung perayaan agung, dan telah menunaikan segala avabhṛtha-snana (mandi penutup yajña).

Verse 95

तैः सुराः पूजिताः सर्वे ब्रह्मविष्णुमुखा मखैः । यैः स्वर्णकुसुमैरत्नैरर्चिता मणिकर्णिका

Mereka yang memuja Maṇikarṇikā dengan bunga-bunga emas dan permata, sesungguhnya telah menyembah semua dewa—dipimpin Brahmā dan Viṣṇu—melalui yajña dan upacara suci.

Verse 96

अहं तेनोमया सार्धं दीक्षां संप्राप्य शांभवीम् । अर्चितः प्रत्यहं येन पूजिता णिकर्णिका

Setelah memperoleh dīkṣā Śāmbhavī bersama Umā, Aku dipuja olehnya setiap hari; dan Maṇikarṇikā pun dihormati serta disembah olehnya.

Verse 97

तपांसि तेन तप्तानि शीर्णपर्णादिना चिरम् । सेविता श्रद्धया येन श्रीमती मणिकर्णिका

Ia telah menjalani tapa untuk waktu yang lama, hidup dari daun-daun kering dan sejenisnya; dan dengan śraddhā ia melayani Maṇikarṇikā yang mulia dan membawa keberkahan.

Verse 98

दत्त्वा दानानि भूरीणि मखानिष्ट्वा तु भूरिशः । चिरं तप्त्वाप्यरण्येषु स्वर्गैश्वर्यान्महीं पुनः

Walau telah memberi dana berlimpah, menunaikan banyak yajña, dan bertapa lama di rimba, setelah menikmati kemegahan surga seseorang tetap kembali lagi ke bumi.

Verse 99

विपुलेत्र महीपृष्ठे पंचक्रोश्यां मनोहरा । संश्रिता मणिकर्णीयैस्ते याताश्चानिवर्तकाः

Di hamparan bumi yang luas ini, di dalam lingkar suci Pañcakrośī Kāśī yang memesona, mereka yang berlindung pada para bhakta Maṇikarṇikā melanjutkan perjalanan tanpa kembali lagi—mencapai mokṣa, pembebasan akhir.

Verse 100

दानानां च व्रतानां च क्रतूनां तपसामपि । इदमेव फलं मन्ये यदाप्या मणिकर्णिका

Dari sedekah, kaul, yajña, dan tapa—buah sejatinya, menurutku, hanyalah ini: tercapainya Maṇikarṇikā, yakni sampai pada air sucinya.

Verse 110

एतेषामपि तीर्थानां चतुर्णामपि सत्तम । पंचमं मणिकर्ण्याख्यं मनावेयवशुद्धिदम्

Wahai yang terbaik di antara orang saleh, bahkan di antara empat tīrtha ini pun ada yang kelima, bernama Maṇikarṇī (Maṇikarṇikā), yang menganugerahkan penyucian hingga ke inti paling halus—menjernihkan batin dan raga.

Verse 117

इति वीरेश्वराख्यानं तीर्थाख्यानप्रसंगतः । कथितं ते पुरागस्ते कामेशं कथयाम्यतः

Demikianlah, dalam rangka kisah tentang tīrtha-tīrtha, telah kukisahkan kepadamu, wahai Agastya, riwayat Vīreśvara. Kini sesudah itu akan kunarasikan kemuliaan Kāmeśa.