Adhyaya 18

Verse 1

रुद्र उवाच । शृणु स्कन्द महाप्राज्ञ ह्यद्भुतं यत्कृतं मया । धर्मारण्ये महादुष्टो दैत्यः कर्णाटकाभिधः

Rudra bersabda: Wahai Skanda, yang maha-bijaksana, dengarkanlah—perbuatan menakjubkan yang telah kulakukan. Di Dharmāraṇya ada raksasa sangat keji bernama Karṇāṭaka.

Verse 2

निभृतं हि समागत्य दंपत्योर्विघ्नमाचरत् । तं दृष्ट्वा तद्भयाल्लोकः प्रदुद्राव निरन्तरम्

Dengan diam-diam ia datang dan menimbulkan rintangan bagi pasangan suami-istri. Melihatnya, orang-orang ketakutan lalu lari tanpa henti.

Verse 3

त्यक्त्वा स्थानं गताः सर्वे वणिजो वाडवादयः । मातंगीरूपमास्थाय श्रीमात्रा त्वनया सुत

Meninggalkan tempatnya, semua pedagang dan yang lainnya pun pergi. Lalu Śrīmātā, wahai putra, dengan mengambil wujud Mātaṅgī, bertindak melalui cara ini.

Verse 4

हतः कर्णाटको नाम राक्षसो द्विजघातकः । तदा सर्वेऽपि वै विप्रा हृष्टास्ते तेन कर्मणा

Rākṣasa bernama Karṇāṭaka, pembunuh para dvija (brāhmaṇa), telah dibinasakan. Maka semua brāhmaṇa pun bersukacita atas perbuatan itu.

Verse 5

स्तुवंति पूजयंति स्म वणिजो भक्तितत्पराः । वर्षेवर्षे प्रकुर्वंति श्रीमातापूजनं शुभम्

Para pedagang yang teguh dalam bhakti memuji dan memuja beliau. Tahun demi tahun mereka melaksanakan pemujaan suci kepada Śrīmātā.

Verse 6

शुभकार्येषु सर्वेषु प्रथमं पूजयेत्तु ताम् । न स विघ्नं प्रपश्येत तदाप्रभृति पुत्रक

Dalam segala upacara yang suci dan mujur, hendaknya terlebih dahulu memuja beliau. Sejak saat itu, wahai putra, ia tidak akan melihat rintangan.

Verse 7

युधिष्ठिर उवाच । कोऽसौ दुष्टो महादैत्यः कस्मिन्वंशे समुद्भवः । किं किं तेन कृतं तात सर्वंं कथय सुव्रत

Yudhiṣṭhira berkata: “Siapakah mahā-daitiya yang jahat itu? Dari wangsa manakah ia berasal? Wahai yang terkasih, perbuatan apa saja yang telah ia lakukan? Wahai yang berkaul suci, ceritakanlah semuanya kepadaku.”

Verse 8

व्यास उवाच । शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि कर्णाटकविचेष्टितम् । देवानां दानवानां यो दुःसहो वीर्यदर्पितः

Vyāsa berkata: “Dengarlah, wahai Raja; kini akan kuceritakan perbuatan Karṇāṭaka—dia yang karena kesombongan atas kesaktiannya menjadi tak tertahankan bagi para dewa maupun para Dānava.”

Verse 9

दुष्टकर्मा दुराचारो महाराष्ट्रो महाभुजः । जित्वा च सकलांल्लोकांस्त्रैलोक्ये च गतागतः

Mahārāṣṭra, yang berlengan perkasa, adalah pelaku karma jahat dan berperangai bejat. Setelah menaklukkan segala alam, ia hilir-mudik di tiga dunia.

Verse 10

यत्र देवाश्च ऋषयस्तत्र गत्वा महासुरः । छद्मना वा बलेनैव विघ्नं प्रकुरुते नृप

Wahai Raja, ke mana pun para dewa dan para ṛṣi berhimpun, asura perkasa itu pun mendatangi tempat itu dan menimbulkan rintangan—dengan tipu daya atau dengan kekuatan semata.

Verse 11

न वेदाध्ययनं लोके भवेत्तस्य भयेन च । कुर्वते वाडवा देवा न च संध्याद्युपासनम्

Karena takut kepadanya, di dunia ini pembelajaran Weda tidak lagi berlangsung; bahkan para dewa pun menjadi papa dan tidak melakukan upāsanā yang bermula dengan ritus Sandhyā.

Verse 12

न क्रतुर्वर्तते तत्र न चैव सुरपूजनम् । देशेदेशे च सर्वत्र ग्रामेग्रामे पुरेपुरे

Di sana tidak berlangsung kratu (kurban Veda), dan pemujaan kepada para dewa pun tidak terpelihara. Di tiap negeri, di mana-mana—dari desa ke desa dan kota ke kota—kelalaian itu tampak.

Verse 13

तीर्थेतीर्थे च सर्वत्र विघ्नं प्रकुरुतेऽसुरः । परंतु शक्यते नैव धर्मारण्ये प्रवेशितुम्

Di setiap tīrtha dan di segala tempat, asura menimbulkan rintangan; namun memasuki Dharmāraṇya sama sekali tidak mungkin baginya.

Verse 14

भयाच्छक्त्याश्च श्रीमातुर्दानवो विक्लवस्तदा । केनोपायेन तत्रैव गम्यते त्विति चिंतयन्

Lalu Dānava itu, gemetar dan bingung karena takut akan kuasa Śrī Mātā, merenung: “Dengan upaya apa aku dapat mencapai tempat itu juga?”

Verse 15

विघ्नं करिष्ये हि कथं ब्राह्मणानां महात्मनाम् । वेदाध्ययनकर्तॄणां यज्ञे कर्माधितिष्ठताम्

“Bagaimana mungkin aku menimbulkan rintangan bagi para Brāhmaṇa yang berhati luhur—yang tekun mempelajari Veda dan teguh menunaikan karma suci dalam yajña?”

Verse 16

वेदाध्ययनजं शब्दं श्रुत्वा दूरात्स दानवः । विव्यथे स यथा राजन्वज्राहत इव द्विपः

Mendengar dari jauh bunyi yang lahir dari pembacaan dan kajian Veda, Dānava itu terguncang dan tersiksa, wahai Raja—laksana gajah yang dihantam vajra (petir).

Verse 17

निःश्वासान्मुमुचे रोषाद्दंतैर्दंतांश्च घर्षयन् । दशमानो निजावोष्ठौ पेषयंश्च करावुभौ

Dalam murka ia menghembuskan napas berat, menggesekkan gigi dengan gigi; menggigit bibirnya sendiri, ia mengepal dan meremas kedua tangannya dalam amarah.

Verse 18

उन्मत्तवद्विचरत इतश्चेतश्च मारिष । सन्निपातस्य दोषेण यथा भवति मानवः

Wahai orang mulia, ia berkeliaran seperti orang gila, ke sana ke mari; sebagaimana manusia bertingkah ketika terserang gangguan sannipāta.

Verse 19

तथैव दानवो घोरो धर्मारण्यसमीपगः । भ्रमते दहते चैव दूरादेव भयान्वितः

Demikian pula dānava yang mengerikan itu, mendekati Dharmāraṇya, berkeliaran dan membakar; bahkan dari jauh pun ia menebar ketakutan.

Verse 20

विवाहकाले विप्राणां रूपं कृत्वा द्विजन्मनः । तत्रागत्य दुराधर्षो नीत्वा दांपत्यमुत्तमम्

Pada saat pernikahan, ia menyamar berwujud brāhmaṇa, mengambil sikap seorang dwija; lalu datang ke sana—tak tertandingi—dan menculik pasangan suami-istri yang paling utama.

Verse 21

उत्पपात महीपृष्ठाद्गगने सोऽसुराधमः । स्वयं च रमते पापो द्वेषाज्जातिस्वभावतः

Asura yang paling hina itu melompat dari permukaan bumi ke angkasa; dan si pendosa itu sendiri bersenang dalam perbuatannya—karena kebencian, seturut tabiat bawaannya.

Verse 22

एवं च बहुशः सोऽथ धर्मारण्याच्च दंपती । गृहीत्वा कुरुते पापं देवानामपि दुःसहम्

Demikianlah, berulang-ulang ia merenggut pasangan suami-istri bahkan dari Dharmāraṇya, lalu melakukan dosa yang tak tertanggungkan bahkan bagi para dewa.

Verse 23

विघ्नं करोति दुष्टोऽसौ दंपत्योः सततं भुवि । महाघोरतरं कर्म कुर्वंस्तस्मिन्पुरे वरे

Si durjana itu senantiasa menimbulkan rintangan bagi pasangan suami-istri di bumi, sambil melakukan perbuatan yang amat mengerikan di kota yang mulia itu.

Verse 24

तत्रोद्विग्ना द्विजाः सर्वे पलायंते दिशो दश । गताः सर्वे भूमिदेवा स्त्यक्त्वा स्थानं मनोरमम्

Di sana, semua dvija yang gelisah melarikan diri ke sepuluh penjuru; semua ‘dewa di bumi’ pun pergi, meninggalkan tempat yang elok itu.

Verse 25

यत्रयत्र महत्तीर्थं तत्रतत्र गता द्विजाः । उद्वसं तत्पुरं जातं तस्मिन्काले नृपोत्तम

Ke mana pun terdapat tīrtha yang agung, ke sanalah para dvija pergi; dan pada masa itu, wahai raja terbaik, kota itu pun menjadi sunyi-ditinggalkan.

Verse 26

न वेदाध्ययनं तत्र न च यज्ञः प्रवर्तते । मनुजास्तत्र तिष्ठंति न कर्णाटभयार्दिताः

Di sana, pembacaan dan pengkajian Weda tidak berlangsung, dan yajña pun tidak dijalankan; namun orang-orang tetap tinggal di sana, tidak lagi tersiksa oleh ketakutan akan Karṇāṭa.

Verse 27

द्विजाः सर्वे ततो राजन्वणिजश्च महायशाः । एकत्र मिलिताः सर्वे वक्तुं मंत्रं यथोचितम्

Kemudian, wahai Raja, semua dwija (para brāhmaṇa) dan para pedagang yang termasyhur berhimpun di satu tempat, untuk bermusyawarah dan menyampaikan nasihat yang patut sebagaimana mestinya.

Verse 28

कर्णाटस्य वधोपायं मंत्रयंति द्विजर्षभाः । विचार्यमाणे तैर्दैवाद्वाग्जाता चाशरीरिणी

Para resi agung di antara kaum dwija bermusyawarah tentang upaya membinasakan Karṇāṭa. Ketika mereka sedang menimbang-nimbang, oleh kehendak Ilahi terdengarlah suara tanpa raga yang bersabda.

Verse 29

आराधयत श्रीमातां सर्वदुःखापहारिणीम् । सर्वदैत्यक्षयकरीं सर्वोपद्रवनाशनीम्

“Sembahlah Śrīmātā, penghapus segala duka; Dia yang membinasakan seluruh Daitya dan melenyapkan setiap mara-bahaya.”

Verse 30

तच्छ्रुत्वा वाडवाः सर्वे हर्षव्याकुललोचनाः । श्रीमातां तु समागत्य गृहीत्वा बलिमुत्तमम्

Mendengar itu, semua Vāḍava pun diliputi sukacita; mata mereka bergetar karena harṣa. Mereka mendatangi Śrīmātā dan membawa persembahan terbaik untuk pemujaan.

Verse 31

मधु क्षीरं दधि घृतं शर्करा पञ्चधारया । धूपं दीपं तथा चैव चंदनं कुसुमानि च

Mereka membawa madu, susu, dadih, ghee, dan gula—sebagai lima aliran persembahan—serta dupa, pelita, cendana, dan bunga-bunga.

Verse 32

फलानि विविधान्येव गृहीत्वा वाडवा नृप । धान्यं तु विविधं राजन्भक्तापूपा घृताचिताः

Wahai Raja, kaum Vāḍava membawa aneka buah-buahan, juga berbagai biji-bijian; lalu mereka mempersembahkan nasi matang dan kue manis (āpūpa) yang kaya dengan ghee sebagai naivedya.

Verse 33

कुल्माषा वटकाश्चैव पायसं घृतमिश्रितम् । सोहालिका दीपिकाश्च सार्द्राश्च वटकास्तथा

Mereka juga membawa kulmāṣa (kacang-kacangan rebus), vaṭaka (kue goreng), serta pāyasa manis yang dicampur ghee; juga hidangan lain: sohālikā, dīpikā, dan vaṭaka yang lembap.

Verse 34

राजिकाभिश्च संलिप्ता नवच्छिद्रसमन्विताः । चंद्रबिंबप्रतीकाशा मण्डकास्तत्र कल्पिताः

Di sana mereka menyiapkan maṇḍaka (kue), diolesi rājikā (mustard), diberi lubang-lubang baru yang rapi, dan berkilau laksana cakram bulan.

Verse 35

पञ्चामृतेन स्नपनं कृत्वा गन्धोदकेन च । धूपैर्दीपैश्च नैवेद्यैस्तोषयामासुरीश्वरीम्

Setelah memandikan Sang Dewi dengan pañcāmṛta dan air beraroma, mereka menyenangkan Īśvarī, Sang Penguasa Ilahi, dengan dupa, pelita, dan persembahan naivedya.

Verse 36

नीराजनैः सकपूरैः पुष्पैर्दीपैः सुचंदनैः । श्रीमाता तोषिता राजन्सर्वोपद्रवनाशनी

Wahai Raja, Śrīmātā, pemusnah segala mara-bahaya, menjadi puas oleh ārati (nīrājana) dengan kapur barus, bunga, pelita, dan cendana yang harum nan mulia.

Verse 37

श्रीमाता च जगन्माता ब्राह्मी सौम्या वरप्रदा । रूपत्रयं समास्थाय पालयेत्सा जगत्त्रयम्

Dialah Śrī Mātā, Ibu semesta—Brahmī, lembut, penganugerah anugerah. Dengan mengambil tiga wujud, Ia memelihara dan melindungi tiga dunia.

Verse 38

त्रयीरूपेण धर्मात्मन्रक्षते सत्यमंदिरम् । जितेद्रिया जितात्मानो मिलितास्ते द्विजोत्तमाः

Wahai yang berhati dharma, dalam wujud Trayī (tiga Veda) Ia menjaga mandir Kebenaran. Para dvija utama—menaklukkan indria dan menguasai diri—berdiri berkumpul di sana.

Verse 39

तैः सर्वेरर्चिता माता चंदनाद्येन तोषिता । स्तुतिमारेभिरे तत्र वाङ्मनःकायकर्मभिः । एकचित्तेन भावेन ब्रह्मपुत्र्याः पुरः स्थिताः

Dipuja oleh mereka semua, Sang Ibu berkenan oleh cendana dan persembahan lainnya. Di sana mereka memulai kidung pujian dengan ucapan, batin, dan perbuatan jasmani, berdiri di hadapan Putri Brahmā dengan bhakti yang terpusat.

Verse 40

विप्रा ऊचुः । नमस्ते ब्रह्मपुत्र्यास्तु नमस्ते ब्रह्मचारिणि । नमस्ते जगतां मातर्नमस्ते सर्वगे सदा

Para vipra berkata: Salam hormat bagi-Mu, wahai Putri Brahmā; salam hormat bagi-Mu, wahai Brahmacāriṇī. Salam hormat bagi-Mu, wahai Ibu segala dunia; salam hormat bagi-Mu, Yang senantiasa meresapi segalanya.

Verse 41

क्षुन्निद्रा त्वं तृषा त्वं च क्रोधतंद्रादयस्तथा । त्वं शांतिस्त्वं रतिश्चैव त्वं जया विजया तथा

Engkaulah lapar dan tidur; Engkaulah dahaga pula; demikian juga amarah, kelambanan, dan lainnya. Engkaulah kedamaian; Engkaulah rati (kenikmatan suci); Engkaulah jaya dan juga kemenangan gemilang.

Verse 42

ब्रह्मविष्णुमहेशाद्यैस्त्वं प्रपन्ना सुरेश्वरि । सावित्री श्रीरुमा चैव त्वं च माता व्यवस्थिता

Wahai Penguasa para dewa, Brahmā, Viṣṇu, Maheśa dan yang lain berlindung pada-Mu. Engkau bersemayam sebagai Sāvitrī, sebagai Śrī, sebagai Umā—bahkan sebagai Sang Ibu sendiri.

Verse 43

ब्रह्मविष्णु सुरेशानास्त्वदाधारे व्यवस्थिताः । नमस्तुभ्यं जगन्मातर्धृतिपुष्टिस्वरूपिणि

Brahmā, Viṣṇu, dan para penguasa dewa tegak berlandaskan penopang-Mu. Sembah sujud kepada-Mu, wahai Ibu semesta, yang berwujud keteguhan dan pemeliharaan.

Verse 44

रतिः क्रोधा महामाया छाया ज्योतिःस्वरूपिणि । सृष्टि स्थित्यंतकृद्देवि कार्यकारणदा सदा

Engkau adalah kenikmatan dan amarah; Engkau Mahāmāyā; Engkau bayang-bayang dan juga hakikat cahaya. Wahai Dewi, Engkaulah pelaku penciptaan, pemeliharaan, dan peleburan, senantiasa menganugerahkan sebab dan akibatnya.

Verse 45

धरा तेजस्तथा वायुः सलिलाकाशमेव च । नमस्तेऽस्तु महाविद्ये महाज्ञानमयेऽनघे

Engkau adalah bumi dan api; Engkau adalah angin; Engkau adalah air dan juga angkasa. Salam hormat kepada-Mu, wahai Mahāvidyā, wahai Yang tak ternoda, penuh dengan kebijaksanaan agung.

Verse 46

ह्रींकारी देवरूपा त्वं क्लींकारी त्वं महाद्युते । आदिमध्यावसाना त्वं त्राहि चास्मान्महाभयात्

Engkau berwujud Hrīṃ, menampakkan diri sebagai yang ilahi; Engkau adalah Klīṃ, wahai Yang amat bercahaya. Engkaulah awal, tengah, dan akhir—selamatkanlah kami dari ketakutan besar.

Verse 47

महापापो हि दुष्टात्मा दैत्योऽयं बाधतेऽधुना । त्राणरूपा त्वमेका च अस्माकं कुलदेवता

Raksasa berjiwa jahat yang penuh dosa besar ini sedang menindas kami sekarang. Hanya Engkau satu-satunya perlindungan penyelamat kami, bahkan Dewi pelindung garis keturunan kami.

Verse 48

त्राहित्राहि महादेवि रक्षरक्ष महेश्वरि । हनहन दानवं दुष्टं द्विजातीनां विघ्नकारकम्

Selamatkanlah, selamatkanlah kami, wahai Mahādevī! Lindungilah, lindungilah kami, wahai Mahēśvarī! Hantam—hantam—dānava durjana ini, penghalang bagi para dvija.

Verse 49

एवं स्तुता तदा देवी महामाया द्विजन्मभिः । कर्णाटस्य वधार्थाय द्विजातीनां हिताय च । प्रत्यक्षा साऽभवत्तत्र वरं ब्रूहीत्युवाच ह

Demikian dipuji oleh para dvija, Dewi Mahāmāyā—bertekad membinasakan Karṇāṭa dan demi kesejahteraan para dvija—tampak nyata di sana dan bersabda, “Ucapkanlah anugerah yang kau mohon.”

Verse 50

श्रीमातोवाच । केन वै त्रासिता विप्राः केन वोद्वेजिताः पुनः । तस्याहं कुपिता विप्रा नयिष्ये यमसादनम्

Śrīmātā bersabda: “Wahai para vipra, oleh siapa kalian diteror, dan oleh siapa kalian kembali disusahkan? Murka kepadanya, wahai vipra, akan Kuutus dia ke kediaman Yama.”

Verse 51

क्षीणायुषं नरं वित्त येन यूयं निपीडिताः । ददामि वो द्विजातिभ्यो यथेष्टं वक्तुमर्हथ

Kenalilah orang yang umurnya kian menyusut, yang telah menindas kalian. Wahai para dvija, Aku menganugerahkan pertolongan—berbicaralah dengan bebas menurut kehendakmu.

Verse 52

भक्त्या हि भवतां विप्राः करिष्ये नात्र संशयः

Karena bhakti kalian, wahai para vipra, aku pasti akan bertindak—tiada keraguan sedikit pun.

Verse 53

द्विजा ऊचुः । कर्णाटाख्यो महारौद्रो दानवो मदगर्वितः । विघ्नं प्रकुरुते नित्यं सत्यमंदिरवासिनाम्

Para dvija berkata: “Ada seorang dānava bernama Karṇāṭa—sangat mengerikan dan mabuk oleh kesombongan—senantiasa menimbulkan rintangan bagi para penghuni Kuil Satya.”

Verse 54

ब्राह्मणान्सत्यशीलांश्च वेदाध्ययनतत्परान् । द्वेषाद्द्वेष्टि द्वेषणस्तान्नित्यमेव महामते । वेदविद्वेषणो दुष्टो घातयैनं महाद्युते

Ia, karena kebencian semata, membenci para brāhmaṇa yang berpegang pada kebenaran dan tekun mempelajari Veda; wahai yang bijaksana, ia senantiasa berniat mencelakai mereka. Wahai Dewi yang bercahaya, bunuhlah si durjana pembenci Veda itu.

Verse 55

व्यास उवाच । तथेत्युक्त्वा तु सा देवी प्रहस्य कुलदेवता । वधोपायं विचिंत्यास्य भक्तानां रक्षणाय वै

Vyāsa berkata: “Sambil berkata ‘Tathāstu—demikianlah,’ Sang Dewi, pelindung garis keturunan, tersenyum dan memikirkan cara untuk membinasakannya demi menjaga para bhakta.”

Verse 56

ततः कोपपरा जाता श्रीमाता नृपसत्तम । कोपेन भृकुटीं कृत्वा रक्तनेत्रांतलोचनाम्

Kemudian Śrīmātā, wahai raja terbaik, sepenuhnya terserap dalam murka; karena amarah ia mengerutkan kening, dan sudut matanya memerah.

Verse 57

कोपेन महताऽविष्टा वसंती पावकं यथा । महाज्वाला मुखान्नेत्रान्नासाकर्णाच्च भारत

Dikuasai murka yang dahsyat, ia menyala bagaikan api yang dikobarkan angin. Wahai Bhārata, dari mulut, mata, hidung, dan telinganya memancar nyala-nyala besar.

Verse 58

तत्तेजसा समुद्भूता मातंगी कामरूपिणी । काली करा लवदना दुर्दर्शवदनोज्ज्वला

Dari cahaya menyala itu terbit Mātaṅgī, sang Kāmarūpiṇī, yang dapat mengambil rupa sesukanya—berwarna gelap, bertangan garang, berwajah mengerikan, bercahaya dengan kemilau yang sukar didekati.

Verse 59

रक्तमाल्यांबरधरा मदाघूर्णितलोचना । न्यग्रोधस्य समीपे सा श्रीमाता संश्रिता तदा

Mengenakan kalung bunga merah dan busana merah, dengan mata berputar oleh mabuk ilahi, Sang Ibu Mulia itu lalu bersemayam dekat pohon beringin.

Verse 60

अष्टादशभुजा सा तु शुभा माता सुशोभना । धनुर्बाणधरा देवी खड्गखेटकधारिणी

Sang Ibu yang suci dan elok itu memiliki delapan belas lengan. Dewi itu memegang busur dan anak panah, serta membawa pedang dan perisai.

Verse 61

कुठारं क्षुरिकां बिभ्रत्त्रिशूलं पानपात्रकम् । गदां सर्पं च परिघं पिनाकं चैव पाशकम्

Ia membawa kapak dan belati, trisula dan cawan minum; gada, ular, dan tongkat besi; serta busur Pināka dan jerat (pāśa).

Verse 62

अक्षमालाधरा राजन्मद्यकुंभानुधारिणी । शक्तिं च मुशलं चोग्रं कर्तरीं खर्परं तथा

Wahai Raja, ia mengenakan akṣamālā (tasbih) dan memegang kendi arak. Ia pun membawa śakti (tombak), sebuah muśala yang garang, sepasang gunting, serta kharpara—mangkuk tengkorak—pula.

Verse 63

कंटकाढ्यां च बदरीं बिभ्रती तु महानना । तत्राभवन्महायुद्धं तुमुलं लोमहर्षणम्

Sang Dewi berwajah agung itu, sambil membawa dahan badarī yang penuh duri, menimbulkan di sana suatu peperangan besar—riuh menggelegar dan membuat bulu kuduk berdiri.

Verse 64

मातंग्याः सह कर्णाटदानवेन नृपोत्तम

Wahai raja terbaik, bersama Mātaṅgī (terjadilah pertempuran) melawan raksasa Karṇāṭa.

Verse 65

युधिष्ठिर उवाच । कथं युद्धं समभवत्कथं चैवापवर्तत । जितं केनैव धर्मज्ञ तन्ममाचक्ष्व मारिष

Yudhiṣṭhira berkata: Bagaimana perang itu bermula, dan bagaimana pula ia berakhir? Siapakah yang meraih kemenangan? Wahai yang mengetahui dharma, wahai yang mulia—jelaskanlah itu kepadaku.

Verse 66

व्यास उवाच । एकदा शृणु राजेंद्र यज्जातं दैत्यसंगरे । तत्सर्वं कथयाम्याशु यथावृत्तं हि तत्पुरा

Vyāsa berkata: Dengarkanlah sekali, wahai raja di antara para raja, apa yang dahulu terjadi dalam pertempuran melawan para daitya. Akan segera kuceritakan semuanya, tepat sebagaimana adanya pada masa lampau.

Verse 67

प्रणष्टयोषा ये विप्रा वणिजश्चैव भारत । चैत्रमासे तु संप्राप्ते धर्मारण्ये नृपोत्तम

Wahai Bhārata, para brāhmaṇa dan para pedagang yang kehilangan istri mereka, ketika bulan Caitra tiba, datanglah mereka ke Dharmāraṇya, wahai raja termulia.

Verse 68

गौरीमुद्वाहयामासुर्विप्रास्ते संशितव्रताः । स्वस्थानं सुशुभं ज्ञात्वा तीर्थराजं तथोत्तमम्

Para brāhmaṇa yang teguh dalam tapa-vrata itu kemudian mensucikan pernikahan Gaurī, seraya mengetahui tempat itu sebagai yang paling mujur—tīrtharāja yang utama.

Verse 69

विवाहं तत्र कुर्वंतो मिलितास्ते द्विजोत्तमाः । कोटिकन्याकुलं तत्र एकत्रासीन्महोत्सवे । धर्मारण्ये महाप्राज्ञ सत्यं सत्यं वदाम्यहम्

Ketika para dvijottama itu berkumpul untuk melangsungkan pernikahan di sana, pada mahotsava di Dharmāraṇya, di satu tempat tampak kumpulan gadis perawan berjumlah krore. Wahai mahāprājña, sungguh—aku berkata benar, benar adanya.

Verse 70

चतुर्थ्यामपररात्रेऽभ्यंतरतोऽग्निमादधुः । आसनं ब्रह्मणे दत्त्वा अग्निं कृत्वा प्रदक्षिणम्

Pada tithi Caturthī, pada bagian akhir malam, mereka menyalakan api suci di dalam pelataran. Setelah mempersembahkan āsana kepada brāhmaṇa, mereka mengelilingi api dengan pradakṣiṇā.

Verse 71

स्थालीपाकं च कृत्वाथ कृत्वा वेदीः शुभास्तदा । चतुर्हस्ताः सकलशा नागपाश समन्विताः

Kemudian, setelah melaksanakan persembahan sthālīpāka dan menata vedi-vedi yang auspisius, mereka membuatnya berukuran empat hasta, tersusun rapi, serta dilengkapi ikatan ‘nāgapāśa’.

Verse 72

वेदमंत्रेण शुभ्रेण मंत्रयंते ततो द्विजाः । चरतां दंपतीनां हि परिवेश्य यथोचितम्

Sesudah itu para dvija melantunkan mantra-mantra Weda yang suci, lalu dengan tata cara yang semestinya menyajikan persembahan/santapan kepada pasangan-pasangan yang sedang melanjutkan upacara.

Verse 73

ब्रह्मणा सहितास्तत्र वाडवा स्ते सुहर्षिताः । कुर्वते वेदनिर्घोषं तारस्वरनिनादितम्

Di sana, bersama sang brahmana pendeta, para vāḍava yang bersukacita mengumandangkan gita Weda yang menggema, berdering dalam nada-nada tinggi.

Verse 74

तेन शब्देन महता कृत्स्नमापूरितं नभः । तं श्रुत्वा दानवो घोरो वेदध्वनिं द्विजे रितम्

Oleh suara yang dahsyat itu, seluruh langit pun dipenuhi. Mendengar gema Weda yang diucapkan para dvija, seorang dānava yang mengerikan pun tergugah dan bergejolak.

Verse 75

उत्पपातासनात्तूर्णं ससैन्यो गतचेतनः । धावतः सर्वभृत्यास्तं ये चान्ये तानुवाच सः

Ia segera melompat dari singgasananya, bersama pasukannya, dengan batin yang terguncang. Ketika semua pelayannya dan yang lain berlari mengikutinya, ia pun berkata kepada mereka.

Verse 76

श्रूयतां कुत्र शब्दोऽयं वाडवानां समुत्थितः । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दैतेयाः सत्वरं ययुः

Ia berkata, “Dengarkan—dari manakah bunyi ini timbul, bunyi para vāḍava?” Mendengar ucapannya, para Daitya segera bergegas maju.

Verse 77

विभ्रांतचेतसः सर्वे इतश्चेतश्च धाविताः । धर्मारण्ये गताः केचित्तत्र दृष्टा द्विजा तयः

Semua orang hatinya kacau, berlari ke sana kemari. Sebagian masuk ke hutan suci Dharmāraṇya, dan di sana para brāhmaṇa itu tampak terlihat.

Verse 78

उद्गिरंतो हि निगमान्विवाहसमये नृप । सर्वं निवेदयामासुः कर्णाटाय दुरात्मने

Wahai Raja, sambil melantunkan nigama—mantra-mantra Weda—pada saat pernikahan, mereka melaporkan segala hal kepada Karṇāṭa yang durjana itu.

Verse 79

तच्छ्रुत्वा रक्तताम्राक्षो द्विजद्विट् कोपपू रितः । अभ्यधावन्महाभाग यत्र ते दंपती नृप

Mendengar itu, si pembenci brāhmaṇa—bermata merah tembaga, dipenuhi amarah—wahai mulia, bergegas menuju tempat pasangan itu berada, wahai Raja.

Verse 80

खमाश्रित्य तदा दैत्यमायां कुर्वन्स राक्षसः । अहरद्दंपती राजन्सर्वालंकारसंयुतान्

Lalu rākṣasa itu, menempuh angkasa dan menggunakan māyā para daitya, menculik pasangan itu, wahai Raja, yang berhias dengan segala perhiasan.

Verse 81

ततस्ते वाडवाः सर्वे संगता भुवनेश्वरीम् । बुंबारवं प्रकुर्वाणास्त्राहित्राहीति चोचिरे

Kemudian semua wanita itu berkumpul di hadapan Bhuvaneśvarī. Dengan jerit riuh yang mengguncang, mereka berseru, “Selamatkan kami, selamatkan kami!”

Verse 82

तच्छ्रुत्वा विश्वजननी मातंगी भुवनेश्वरी । सिंहनादं प्रकुर्वाणा त्रिशूलवरधारिणी

Mendengar jeritan mereka, Ibu semesta—Mātaṅgī Bhuvaneśvarī—menggema dengan auman singa; mengangkat triśūla, Sang Pemberi anugerah suci.

Verse 83

ततः प्रववृते युद्धं देवीकर्णाटयोस्तथा । ऋषीणां पश्यतां तत्र वणिजां च द्विजन्मनाम्

Kemudian pecahlah pertempuran antara Sang Dewi dan Karṇāṭa; para ṛṣi menyaksikannya, demikian pula para pedagang dan kaum dvija (dua kali lahir).

Verse 84

पश्यतामभवयुद्धं तुमुलं लोमहर्षणम् । अस्त्रैश्चिच्छेद मातगी मदविह्वलितं रिपुम्

Sambil mereka memandang, pertempuran menjadi dahsyat dan menggetarkan bulu roma. Dengan senjatanya, Mātaṅgī menebas musuh yang mabuk kesombongan dan goyah itu.

Verse 85

सोऽपि दैत्यस्ततस्तस्या बाणेनैकेन वक्षसि । असावपि त्रिशूलेन घातितः कश्मलं गतः

Lalu daitya itu pun menghantam dada Sang Dewi dengan satu anak panah; namun ia sendiri disambar triśūla Sang Dewi, jatuh dalam nista dan ketakutan.

Verse 86

मुष्टिभिश्चैव तां देवीं सोऽपि ताडयतेऽसुरः । सोऽपि देव्या ततः शीघ्रं नागपाशेन यंत्रितः

Asura itu pun memukul Sang Dewi dengan kepalan tangannya; namun Sang Dewi segera mengikat dan mengekangnya dengan nāga-pāśa, jerat ular suci.

Verse 87

ततस्तेनैव दैत्येन गरुडास्त्रं समादधे । तया नारायणास्त्रं तु संदधे शरपातनम्

Maka Daitya itu pun melepaskan senjata Garuḍa; dan Sang Dewi menandingi dengan Senjata Nārāyaṇa, menurunkan hujan anak panah.

Verse 88

एवमन्योन्यमाकृष्य युध्यमानौ जयेच्छया । ततः परिघमादाय आयसं दैत्यपुंगवः

Demikianlah keduanya saling menarik dan bertempur dengan hasrat kemenangan; lalu sang pemuka Daitya meraih sebuah gada besi.

Verse 89

मातंगीं प्रति संकुद्धो जघान परवीरहा । देवी क्रुद्धा मुष्टिपातैश्चूर्णयामास दानवम्

Murkap terhadap Mātaṅgī, sang pembunuh pahlawan musuh itu menghantam; namun Sang Dewi pun murka dan menghancurkan Dānava dengan pukulan tinjunya.

Verse 90

तेन मुष्टिप्रहारेण मूर्च्छितो निपपात ह । ततस्तु सहसोत्थाय शक्तिं धृत्वा करे मुदा

Oleh hantaman tinju itu ia pingsan dan jatuh; lalu tiba-tiba bangkit kembali, dengan gembira menggenggam śakti—sebuah tombak—di tangannya.

Verse 91

शतघ्नीं पातयामास तस्या उपरि दानवः । शक्तिं चिच्छेद सा देवी मातंगी च शुभानना

Dānava itu melemparkan śataghnī ke atasnya; namun Dewi Mātaṅgī yang berwajah mulia memotong śakti itu hingga berkeping-keping.

Verse 92

जहासोच्चैस्तु सा सुभ्रः शतघ्नीं वज्रसन्निभा । एव मन्योन्यशस्त्रौघैरर्दयंतौ परस्परम्

Maka Sang Dewi yang bercahaya—yang śataghnī-nya laksana wajra (petir)—tertawa nyaring. Demikianlah keduanya saling menghantam dengan hujan deras senjata, menekan satu sama lain.

Verse 93

ततस्त्रिशूलेन हतो हृदये निपपात ह । मूर्छां विहाय दैत्योऽसौ मायां कृत्वा च राक्षसीम्

Kemudian, tertikam trisula di jantung, ia pun roboh. Menanggalkan pingsannya, Daitya itu menciptakan māyā berupa ilusi seperti rākṣasī.

Verse 94

पश्यतां तत्र तेषां तु अदृश्योऽभून्महासुरः । पपौ पानं ततो देवी जहासारुणलोचना

Di hadapan pandangan mereka, Asura agung itu lenyap tak terlihat. Lalu Sang Dewi bermata merah tertawa, dan meneguk minumannya.

Verse 95

सर्वत्रगं तं सा देवी त्रैलोक्ये सचराचरे

Sang Dewi mencari dia yang bergerak ke mana-mana, di seluruh tiga dunia beserta segala yang bergerak dan yang tak bergerak.

Verse 96

क्व पास्यस्तीति ब्रूते सा ब्रूहि त्वं सांप्रतं हि मे । कर्णाटक महादुष्ट एहि शीघ्रं हि युध्यताम्

Ia berseru, “Ke mana engkau akan lari? Katakan padaku—katakan sekarang juga! Wahai Karṇāṭaka, penjahat besar, datanglah—segera, mari bertempur!”

Verse 97

ततोऽभवन्महायुद्धं दारुणं च भयानकम् । पपौ देवी तु मैरेयं वधार्थं सुमहाबला

Kemudian terjadilah pertempuran besar yang dahsyat dan menakutkan. Dewi yang sangat kuat meminum maireya demi membinasakan musuh.

Verse 98

मातंगी च ततः क्रुद्धा वक्त्रे चिक्षेप दानवम् । ततोऽपि दानवो रौद्रो नासारंध्रेण निर्गतः

Kemudian Matangi yang murka melemparkan raksasa itu ke dalam mulutnya. Namun, raksasa yang ganas itu keluar melalui lubang hidungnya.

Verse 99

युध्यते स पुनर्दैत्यः कर्णाटो मदपूरितः । ततो देवी प्रकुपिता मातंगी मदपूरिता

Raksasa Karnata itu kembali bertarung dengan penuh kemabukan. Kemudian Dewi Matangi menjadi sangat murka dan dipenuhi kekuatan.

Verse 100

दशनैर्मथयित्वा च चर्वयित्वा पुनःपुनः । शवास्थि मे दसा युक्तं मज्जामांसादिपूरितम्

Dengan menggiling menggunakan gigi dan mengunyahnya berulang kali, dia membuatnya seperti tulang mayat yang penuh dengan sumsum dan daging.

Verse 110

पित्रा मे स्थापिता दैत्य रक्षार्थं हि द्विजन्मनाम् । केवलं श्यामलांगी सा सर्वलोकहितावहा

Wahai raksasa, ayahku menempatkanku khusus untuk perlindungan kaum dwija. Dewi berkulit gelap itu hanyalah pembawa kebaikan bagi seluruh alam.

Verse 120

जगुर्गन्धर्वपतयो ननृतुश्चाप्सरोगणाः । ततोत्सवं प्रकुर्वन्तो गीतं नृत्यं शुभप्रदम्

Para pemimpin para Gandharwa melantunkan nyanyian, dan rombongan Apsara menari. Lalu, merayakan perayaan suci, mereka mempersembahkan kidung dan tari yang membawa berkah.

Verse 130

देव्युवाच । स्वस्थाः संतु द्विजाः सर्वे न च पीडा भविष्यति । मयि स्थितायां दुर्धर्षा दैत्या येऽन्ये च राक्षसाः

Sang Dewi bersabda: “Semoga semua dwija tetap selamat dan sejahtera; tiada penderitaan akan timbul. Selama Aku bersemayam di sini, para daitya yang sukar ditundukkan dan para raksasa lainnya tidak akan berjaya.”

Verse 131

शाकिनीभूतप्रेताश्च जंभाद्याश्च ग्रहास्तथा । शाकिन्यादिग्रहाश्चैव सर्पा व्याघ्रादयस्तथा

“Śākinī, bhūta, dan preta, demikian pula roh-penyergap (graha) mulai dari Jambha; juga graha jenis śākinī; serta ular, harimau, dan ancaman sejenis—semuanya tidak akan mencelakakan di sini.”

Verse 140

खट्वांगं बदरीं चैव अंकुशं च मनोरमम् । अष्टादशायुधैरेभिः संयुता भुवनेश्वरी

Dengan memegang tongkat khaṭvāṅga, gada badarī, dan penggiring (aṅkuśa) yang elok, Sang Bhūvaneśvarī berhias lengkap dengan delapan belas senjata itu.

Verse 150

बल्लाकरं वरं यूपा क्षिप्तकुल्माषकं तथा । सोहालिका भिन्नवटा लाप्सिका पद्मचूर्णकम्

“Ballākara, Vara, Yūpā, juga Kṣiptakulmāṣaka; Sohālikā, Bhinnavaṭā, Lāpsikā, dan Padmacūrṇaka—itulah nama-nama persembahan/olahan makanan yang disiapkan bagi perayaan suci.”

Verse 160

मदीयवचनं श्रुत्वा तथा कुरुत वै विधिम् । विवाहकाले संप्राप्ते दंपत्योः सौख्यहेतवे

Setelah mendengar sabdaku, lakukanlah tata-ritus yang ditetapkan sebagaimana mestinya. Ketika saat pernikahan tiba, laksanakan demi kebahagiaan dan kesejahteraan suami-istri.

Verse 170

तिल तैलेन वा कुर्यात्पुरुषो नियतव्रतः । एकाशनं हि कुरुते यक्ष्मप्रीत्यै निरंतरम्

Seorang pria yang teguh dalam brata hendaknya melakukannya dengan wijen atau minyak wijen. Demi perkenan Yakṣma, ia hendaknya terus-menerus menjalankan ekāśana, yakni makan hanya sekali sehari.

Verse 179

तेषां कुले कदा चित्तु अरिष्टं नैव जायते । अपुत्रो लभते पुत्रान्धनहीनस्तु संपदः । आयुरारोग्यमैश्वर्यं श्रीमातुश्च प्रसादतः

Dalam garis keturunan mereka, tiada pernah timbul arishta, yakni malapetaka. Yang tak berputra memperoleh putra, dan yang miskin memperoleh kemakmuran. Umur panjang, kesehatan, dan kemuliaan berdaulat datang oleh anugerah Śrī Mātā yang suci.