Bhu-maṇḍala-varṇanam (Description of the Earth-Maṇḍala, the Seven Continents, and Meru)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । पाराशर्य्य सुसंक्षेपाच्छृणु त्वं वदतो मम । मण्डलं च भुवस्सम्यक् सप्तद्वीपादिसंयुतम्

Sanatkumāra berkata: Wahai Pārāśarya, dengarkan dengan saksama ucapanku yang ringkas. Aku akan menguraikan dengan tepat mandala bhūḥ, lengkap dengan tujuh dvīpa dan lainnya.

Verse 2

जंबू प्लक्षश्शाल्मलिश्च कुशः क्रौञ्चश्च शाककः । पुष्पकस्सप्तमस्सर्वे समुद्रैस्सप्तभिर्वृताः

Jambū, Plakṣa, Śālmali, Kuśa, Krauñca, dan Śākadvīpa—serta Puṣpaka sebagai yang ketujuh—ketujuh benua suci ini seluruhnya dikelilingi tujuh samudra.

Verse 3

लवणेक्षुरसौ सर्पिर्दविदुग्धजलाशयाः । जम्बुद्वीपस्समस्तानामेतेषां मध्यतः स्थितः

Samudra yang mengelilinginya berupa air asin, sari tebu, ghee, dadih, dan susu. Di tengah-tengah semuanya itu terletak Jambūdvīpa.

Verse 4

तस्यापि मेरुः कालेयमध्ये कनकपर्वतः । प्रविष्टः षोडशाधस्ताद्योजनैस्तस्य चोच्छ्रयः

Di wilayah itu berdiri Gunung Meru, termasyhur sebagai Gunung Emas; ia tertanam ke bawah hingga enam belas yojana—itulah ukuran kedalaman yang terbenam.

Verse 5

चतुरशीतिमानैस्तैर्द्वात्रिंशन्मूर्ध्नि विस्तृतः । भूमिपृष्ठस्थशैलोऽयं विस्तरस्तस्य सर्वतः

Gunung ini berukuran delapan puluh empat (satuan) dalam keluasan, dan di puncaknya melebar hingga tiga puluh dua (satuan). Ia berdiri di permukaan bumi dan mengembang ke segala arah.

Verse 6

मूले षोडशसाहस्रः कर्णिकाकार संस्थितः । हिमवान् हेमकूटश्च निषधश्चास्य दक्षिणे

Di pangkalnya berdiri gunung bernama Ṣoḍaśasāhasra, tersusun laksana putik (perikarp) teratai. Di sebelah selatannya ada Himavān, Hemakūṭa, dan Niṣadha.

Verse 7

नीलः श्वेतश्च शृङ्गी च उत्तरे वर्षपर्वताः । दशसाहस्रिकं ह्येते रत्नवंतोऽरुणप्रभाः

Di wilayah utara terdapat pegunungan varṣa bernama Nīla, Śveta, dan Śṛṅgī. Rangkaian ini membentang sepuluh ribu yojana, kaya permata, dan bercahaya dengan sinar kemerahan.

Verse 8

सहस्रयोजनोत्सेधास्तावद्विस्तारिणश्च ते । भारतं प्रथमं वर्षं ततः किंपुरुषं स्मृतम्

Tiap wilayah itu setinggi seribu yojana dan lebarnya pun seribu yojana. Varṣa pertama dikenal sebagai Bhārata; sesudahnya disebut wilayah Kiṁpuruṣa.

Verse 9

हरिवर्षं ततो ऽन्यद्वै मेरोर्दक्षिणतो मुने । रम्यकं चोत्तरे पार्श्वे तस्यांशे तु हिरण्मयम्

Wahai resi, di selatan Gunung Meru ada wilayah lain bernama Harivarṣa. Di sisi utaranya terdapat Ramyaka; dan dalam bagian itu ada negeri yang dikenal sebagai Hiraṇmaya.

Verse 10

उत्तरे कुरवश्चैव यथा वै भारतं तथा । नवसाहस्रमेकैकमेतेषां मुनिसत्तम

Wahai resi utama, di utara ada pula negeri para Kuru, sebagaimana adanya Bhārata. Masing-masing dari wilayah itu dikatakan berukuran sembilan ribu yojana.

Verse 11

इलावृतं तु तन्मध्ये तन्मध्ये मेरुरुच्छ्रितः । मेरोश्चतुर्द्दिशं तत्र नवसाहस्रमुच्छ्रितम्

Di tengah Ilāvṛta berdiri Gunung Meru yang menjulang. Di sekeliling Meru pada keempat penjuru, terdapat wilayah yang naik hingga setinggi sembilan ribu yojana.

Verse 12

इलावृतमृषिश्रेष्ठ चत्वारश्चात्र पर्वताः । विष्कंभा रचिता मेरोर्योजिताः पुनरुच्छ्रिताः

Wahai resi termulia, di Ilāvṛta ada empat gunung. Gunung-gunung itu ditempatkan sebagai penopang (viṣkambha) bagi Meru, tersambung dengannya dan menjulang kembali dengan ketinggian agung.

Verse 13

पूर्वे हि मन्दरो नाम दक्षिणे गन्धमादनः । विपुलः पश्चिमे भागे सुपार्श्वश्चोत्तरे स्थितः

Di timur berdiri gunung bernama Mandara; di selatan Gandhamādana. Di bagian barat ada Vipula, dan di utara terletak Supārśva.

Verse 14

कदंबो जंबुवृक्षश्च पिप्पलो वट एव च । एकादशशतायामाः पादपा गिरिकेतवः

Pohon Kadamba, Jambu, Pippala, dan Vaṭa pun—pohon-pohon laksana panji gunung ini menjulang setinggi seribu seratus yojana.

Verse 15

जम्बूद्वीपस्य नाम्नो वै हेतुं शृणु महामुने । विराजंते महावृक्षास्तत्स्वभावं वदामि ते

Wahai mahāmuni, dengarkan sebab sejati mengapa dinamai “Jambūdvīpa”. Di sana pepohonan agung bersinar cemerlang; hakikat sifatnya akan kukatakan kepadamu.

Verse 16

महागज प्रमाणानि जम्ब्वास्तस्याः फलानि च । पतंति भूभृतः पृष्ठे शीर्य्यमाणानि सर्वतः

Buah pohon jambu itu sebesar gajah raksasa; ketika masak dan terbelah, buah-buah itu jatuh ke permukaan bumi ke segala arah.

Verse 17

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां ब्रह्माण्डकथने जम्बूद्वीपवर्षवर्णनं नाम सप्तदशोध्यायः

Demikianlah, dalam Śrī Śiva Mahāpurāṇa, pada Kitab Kelima yaitu Umāsaṃhitā, dalam bagian Brahmāṇḍa-kathana, berakhirlah bab ketujuh belas berjudul “Uraian varṣa-varṣa di Jambūdvīpa.”

Verse 18

न स्वेदो न च दौर्गंध्यं न जरा चेन्द्रियग्रहः । तस्यास्तटे स्थितानान्तु जनानां तन्न जायते

Bagi orang-orang yang tinggal di tepi tempat suci itu, tidak timbul keringat maupun bau busuk; tidak datang usia tua, dan tidak ada derita pada indria.

Verse 19

तीरमृत्स्नां च सम्प्राप्य मुखवायुविशोषिताम् । जाम्बूनदाख्यं भवति सुवर्णं सिद्धभूषणम्

Ketika tanah liat tepi sungai diperoleh lalu dikeringkan oleh hembusan napas dari mulut, ia menjadi emas bernama Jāmbūnada—layak sebagai perhiasan sempurna bagi para siddha.

Verse 20

भद्राश्वं पूर्वतो मेरोः केतुमालं च पश्चिमे । वर्षे द्वे तु मुनिश्रेष्ठ तयोर्मध्य इलावृतम्

Wahai resi terbaik, di sebelah timur Gunung Meru ada Bhadrāśva dan di sebelah barat ada Ketumāla. Keduanya adalah dua varṣa besar; di tengah-tengahnya terletak Ilāvṛta.

Verse 21

वनं चैत्ररथं पूर्वे दक्षिणे गन्धमादनः । विभ्राजं पश्चिमे तद्वदुत्तरे नन्दनं स्मृतम्

Di timur terbentang hutan Caitraratha; di selatan ada Gandhamādana. Di barat terdapat Vibhrāja; dan demikian pula, di utara disebut Nandana.

Verse 22

अरुणोदं महाभद्रं शीतोदं मानसं स्मृतम् । सरांस्येतानि चत्वारि देवभोग्यानि सर्वशः

Arunoda, Mahābhadra, Śītoda, dan (danau) Mānasa—itulah empat telaga yang dikenang. Dalam segala hal, semuanya adalah tempat kenikmatan ilahi, layak bagi para dewa.

Verse 23

शीतांजनः कुरुंगश्च कुररो माल्यवांस्तथा । चैकैकप्रमुखा मेरोः पूर्वतः केसराचलाः

Di sebelah timur Gunung Meru terdapat jajaran Kesarācala, masing-masing dengan puncak utamanya sendiri: Śītāṃjana, Kuruṅga, Kurara, dan Mālyavān.

Verse 24

त्रिकूटश्शिशिरश्चैव पतंगो रुचकस्तथा । निषधः कपिलायाश्च दक्षिणे केसराचलाः

Di selatan terdapat gunung-gunung termasyhur: Trikūṭa dan Śiśira, Pataṅga dan Rucaka; juga Niṣadha; serta di wilayah selatan, Kesarācala milik Kapilā.

Verse 25

सिनी वासः कुसुंभश्च कपिलो नारदस्तथा । नागादयश्च गिरयः पश्चिमे केसराचलाः

Di barat terdapat gunung-gunung suci: Sinīvāsa, Kusumbha, Kapila, dan juga Nārada; demikian pula gunung Nāga dan lainnya—di sana pula jajaran Kesarācala berada.

Verse 26

शंखचूडोऽथ ऋषभो हंसो नाम महीधरः । कालंजराद्याश्च तथा उत्तरे केसराचलाः

Ada gunung bernama Śaṅkhacūḍa; kemudian gunung Ṛṣabha dan Haṃsa. Demikian pula Kālañjara dan lainnya; dan di wilayah utara terdapat pegunungan Kesara.

Verse 27

मेरोरुपरि मध्ये हि शातकौंभं विधेः पुरम् । चतुर्द्दशसहस्राणि योजनानि च संख्यया

Di wilayah tengah di puncak Gunung Meru terdapat Śātakauṃbha, kota suci Sang Pencipta (Brahmā); luasnya disebut berukuran empat belas ribu yojana.

Verse 28

अष्टानां लोकपालानां परितस्तदनुक्रमात् । यथादिशं यथारूपं पुरोऽष्टावुपकल्पिताः

Sesuai urutan yang semestinya, delapan tatanan ditempatkan di hadapan, mengitari semuanya menurut delapan Lokapāla; masing‑masing berada pada arah sendiri dengan wujud yang selaras dengan arah itu.

Verse 29

तस्यां च ब्रह्मणः पुर्य्यां पातयित्वेन्दुमण्डलम् । विष्णुपादविनिष्क्रांता गंगा पतति वै नदी

Di kota surgawi Brahmā itu, setelah menyentuh cakra Bulan, sungai Gaṅgā—yang memancar dari telapak kaki Viṣṇu—benar‑benar turun mengalir ke bawah.

Verse 30

सीता चालकनंदा च चक्षुर्भद्रा च वै क्रमात् । सा तत्र पतिता दिक्षु चतुर्द्धा प्रत्यपद्यत

Menurut urutan, (arus‑arus suci) bernama Sītā, Cālakānandā, dan Cakṣurbhadrā; ia (Gaṅgā) setelah jatuh di sana, menegak dalam empat wujud pada berbagai penjuru.

Verse 31

सीता पूर्वेण शैलं हि नन्दा चैव तु दक्षिणे । सा चक्षुः पश्चिमे चैव भद्रा चोत्तरतो व्रजेत्

Biarlah Sītā pergi ke sisi timur gunung; dan Nandā ke sisi selatan. Biarlah Sā-Cakṣuḥ ke sisi barat; dan Bhadrā melangkah ke arah utara.

Verse 32

गिरीनतीत्य सकलांश्चतुर्द्दिक्षु महांबुधिम् । सा ययौ प्रयता सूता गंगा त्रिपथगामिनी

Melampaui semua pegunungan dan mengalir ke empat penjuru menuju samudra agung, Gaṅgā yang suci—murni dan tekun—terus mengalir, sang penempuh tiga alam.

Verse 33

सुनीलनिषधौ यौ तौ माल्यवद्गन्धमादनौ । तेषां मध्यगतो मेरुः कर्णिकाकारसंस्थितः

Di antara pasangan gunung Sunīla–Niṣadha dan Mālyavat–Gandhamādana, berdirilah Gunung Meru di pusat, laksana putik (perikarp) teratai.

Verse 34

भारतः केतुमालश्च भद्राश्वः कुरवस्तथा । पत्राणि लोकपद्मस्य मर्यादालोकपर्वताः

Bhārata, Ketumāla, Bhadrāśva, dan juga Kuru—itulah kelopak-kelopak padma dunia; sedangkan gunung-gunung batas (maryādā) menandai tepi tiap loka.

Verse 35

जठरं देवकूटश्च आयामे दक्षिणोत्तरे । गन्धमादनकैलासौ पूर्वपश्चिमतो गतौ

Dalam bentangan utara–selatan berdiri gunung Jaṭhara dan Devakūṭa; sedangkan arah timur–barat terbentang Gandhamādana dan Kailāsa.

Verse 36

पूर्वपश्चिमतो मेरोर्निषधो नीलपर्वतः । दक्षिणोत्तरमायातौ कर्णिकांतर्व्यवस्थितौ

Di timur dan barat Gunung Meru terdapat pegunungan Niṣadha dan Nīla. Keduanya memanjang dari selatan ke utara dan berada di bagian dalam perikarp (padma kosmis).

Verse 37

जठराद्याः स्थिता मेरोर्येषां द्वौ द्वौ व्यवस्थितौ । केसराः पर्वता एते श्वेताद्याः सुमनोरमाः

Gunung-gunung mulai dari Jaṭhara berdiri mengelilingi Meru, tersusun berpasang-pasang. Rangkaian menawan ini disebut ‘Kesara’, termasuk Śveta dan yang lainnya, indah dipandang.

Verse 38

शैलानामुत्तरे द्रोण्यस्सिद्धचारणसेविताः । सुरम्याणि तथा तासु काननानि पुराणि च

Di utara pegunungan terdapat lembah-lembah yang dikunjungi para Siddha dan Cāraṇa. Di dalamnya ada rimba dan taman kuno yang amat elok, juga hutan-hutan purba.

Verse 39

सर्वेषां चैव देवानां यक्षगंधर्वरक्षसाम् । क्रीडंति देवदैतेयाश्शैलप्रायेष्वहर्निशम्

Semua Deva, juga Yakṣa, Gandharva, dan Rākṣasa—serta para Deva dan Daitya—bersukaria di sana siang dan malam, terutama di puncak-puncak gunung.

Verse 40

धर्मिणामालया ह्येते भौमास्स्वर्गाः प्रकीर्तिताः । न तेषु पापकर्तारो यांति पश्यंति कुत्रचित्

Tempat-tempat ini dipuji sebagai ‘surga di bumi’, kediaman bagi orang-orang saleh. Para pelaku dosa tidak memasukinya, dan tidak pula terlihat di sana kapan pun.

Verse 41

यानि किंपुरुषादीनि वर्षाण्यष्टौ महामुने । न तेषु शोको नापत्त्यो नोद्वेगः क्षुद्भयादिकम्

Wahai mahāmuni, pada delapan wilayah (varṣa) mulai dari Kimpuruṣa, tiada duka, tiada malapetaka, tiada kegelisahan, dan tiada rasa takut akan lapar dan sebagainya.

Verse 42

स्वस्थाः प्रजा निरातंकास्सर्वदुःखविवर्जिताः । दशद्वादशवर्षाणां सहस्राणि स्थिरायुषः

Rakyat hidup sehat, bebas dari takut dan gelisah, serta terlepas dari segala duka. Umur mereka teguh dan panjang—bertahan ribuan tahun, dihitung dalam rentang sepuluh dan dua belas tahun.

Verse 43

कृतत्रेतादिकाश्चैव भौमान्यंभांसि सर्वतः । न तेषु वर्षते देवस्तेषु स्थानेषु कल्पना

Pada zaman Kṛta, Tretā, dan lainnya, air di bumi dikatakan ada di segala arah; namun di wilayah-wilayah itu dewa tidak menurunkan hujan—maka dipahami bahwa tempat-tempat itu hanyalah rekaan belaka.

Verse 44

सप्तस्वेतेषु नद्यश्च सुजातास्स्वर्णवा लुकाः । शतशस्संति क्षुद्राश्च तासु क्रीडारता जनाः

Di antara tujuh wilayah itu ada sungai-sungai mulia, dengan pasir laksana emas. Ada pula ratusan aliran kecil, dan orang-orang bersukaria bermain di tepiannya.