Devi Upanishad in Gujarati

Various Rishis

Verse 1

सर्वे वै देवा देवीम् उपतस्थुः । कासि त्वं महादेवि । सा अब्रवीत्—अहं ब्रह्मस्वरूपिणी । मत्तः प्रकृतिपुरुषात्मकं जगत् शून्यं च अशून्यं च । अहम् आनन्दानानन्दाः, विज्ञानाविज्ञाने अहम् । ब्रह्मा ब्रह्मणि व...

સર્વ દેવો દેવીને ભક્તિપૂર્વક નજીક આવી ઉપસ્થિત રહ્યા. પૂછ્યું: “હે મહાદેવી, તમે કોણ છો?” દેવી બોલ્યાં: “હું બ્રહ્મસ્વરૂપિણી છું. મારાથી પ્રકૃતિ–પુરુષાત્મક જગત પ્રગટે છે—શૂન્ય પણ અને અશૂન્ય પણ. હું આનંદ અને અનાનંદ છું; હું વિજ્ઞાન અને અવિજ્ઞાન છું. બ્રહ્મા બ્રહ્મમાં જ જાણવાપાત્ર છે.” એમ અથર્વવેદીય શ્રુતિ કહે છે.

Brahman as Devī; non-duality encompassing opposites (knowledge/ignorance, void/non-void)

Read verse →

Verse 2

सर्वे वै देवा देवीम् उपतस्थुः । कासि त्वं महादेवि । सा अब्रवीत्—अहं ब्रह्मस्वरूपिणी । मत्तः प्रकृतिपुरुषात्मकं जगत् शून्यं च अशून्यं च । अहम् आनन्दानानन्दाः, विज्ञानाविज्ञाने अहम् । ब्रह्मा ब्रह्मणि व...

સર્વ દેવો દેવીને ભક્તિપૂર્વક નજીક આવી ઉપસ્થિત રહ્યા. પૂછ્યું: “હે મહાદેવી, તમે કોણ છો?” દેવી બોલ્યાં: “હું બ્રહ્મસ્વરૂપિણી છું. મારાથી પ્રકૃતિ–પુરુષાત્મક જગત પ્રગટે છે—શૂન્ય પણ અને અશૂન્ય પણ. હું આનંદ અને અનાનંદ છું; હું વિજ્ઞાન અને અવિજ્ઞાન છું. બ્રહ્મા બ્રહ્મમાં જ જાણવાપાત્ર છે.” એમ અથર્વવેદીય શ્રુતિ કહે છે.

Identity of Devī with Brahman; transcendence of dualities

Read verse →

Verse 3

अहं पञ्चभूतान्यपञ्चभूतानि । अहमखिलं जगत् । वेदोऽहमवेदोऽहम् । विद्याहमविद्याहम् । अजाहमनजाहम् । अधश्चोर्ध्वं च तिर्यक्चाहम् । अहं रुद्रेभिर्वसुभिश्चराम्यहमादित्यैरुत विश्वदेवैः । अहं मित्रावरुणावुभौ बि...

હું પંચભૂત પણ છું અને અપંચભૂત પણ; હું સમગ્ર જગત છું. હું વેદ છું અને અવેદ પણ. હું વિદ્યા છું અને અવિદ્યા પણ. હું અજ (અજન્મા) છું અને અનજ પણ. હું અધઃ, ઊર્ધ્વ અને તિર્યક—ત્રણે દિશામાં વ્યાપી છું. હું રુદ્રો અને વસુઓ સાથે વિચરું છું; આદિત્યો તથા વિશ્વદેવો સાથે પણ. હું મિત્ર અને વરુણ—બન્નેને ધારણ કરું છું; હું ઇન્દ્ર અને અગ્નિ છું; હું અશ્વિનીકુમારો બન્ને છું. હું સોમ, ત્વષ્ટા, પૂષણ અને ભગને ધારણ કરું છું. હું ઉરુક્રમ વિષ્ણુ, બ્રહ્મા અને પ્રજાપતિને પણ ધારણ કરું છું. હવિષ્ય અર્પણ કરનાર, સુસંરક્ષિત યજમાન અને સોમ પિષનારને હું દ્રવિણ (સમૃદ્ધિ) પ્રદાન કરું છું.

Sarvātmatva (all-as-Self); Brahman/Devī as immanent and transcendent; integration of deities as functions of one Reality

Read verse →

Verse 4

अहं पञ्चभूतान्यपञ्चभूतानि । अहमखिलं जगत् । वेदोऽहमवेदोऽहम् । विद्याहमविद्याहम् । अजाहमनजाहम् । अधश्चोर्ध्वं च तिर्यक्चाहम् । अहं रुद्रेभिर्वसुभिश्चराम्यहमादित्यैरुत विश्वदेवैः । अहं मित्रावरुणावुभौ बि...

હું પંચ મહાભૂતો છું અને પંચભૂતોથી પર પણ છું. હું અખિલ જગત્ છું. હું વેદ છું અને અવેદ પણ છું. હું વિદ્યા છું અને અવિદ્યા પણ છું. હું અજ (અજન્મા) છું અને અનજ પણ છું. હું અધઃ, ઊર્ધ્વ અને તિર્યક્—સર્વ દિશાઓમાં વ્યાપી છું. હું રુદ્રો અને વસુઓ સાથે વિચરું છું; આદિત્યો તથા વિશ્વદેવો સાથે પણ. હું મિત્ર અને વરુણ—બન્નેને ધારણ કરું છું; હું ઇન્દ્ર અને અગ્નિ છું; હું બંને અશ્વિનીકુમારો છું. હું સોમ, ત્વષ્ટા, પૂષણ અને ભગને સ્થાપું છું. હું ઉરુક્રમ વિષ્ણુ, બ્રહ્મા તથા પ્રજાપતિને પણ સ્થાપું છું. હવિષ્ય અર્પણ કરનાર, સુસંરક્ષિત યજમાન અને સોમ પિષનારને હું દ્રવિણ—સમૃદ્ધિ—પ્રદાન કરું છું.

Brahman as Devī (non-dual identity; immanence and transcendence)

Read verse →

Verse 5

अहं पञ्चभूतान्यपञ्चभूतानि । अहमखिलं जगत् । वेदोऽहमवेदोऽहम् । विद्याहमविद्याहम् । अजाहमनजाहम् । अधश्चोर्ध्वं च तिर्यक्चाहम् । अहं रुद्रेभिर्वसुभिश्चराम्यहमादित्यैरुत विश्वदेवैः । अहं मित्रावरुणावुभौ बि...

હું પંચ મહાભૂતો છું અને પંચભૂતોથી પર પણ છું. હું અખિલ જગત્ છું. હું વેદ છું અને અવેદ પણ છું. હું વિદ્યા છું અને અવિદ્યા પણ છું. હું અજ (અજન્મા) છું અને અનજ પણ છું. હું અધઃ, ઊર્ધ્વ અને તિર્યક્—સર્વ દિશાઓમાં વ્યાપી છું. હું રુદ્રો અને વસુઓ સાથે વિચરું છું; આદિત્યો તથા વિશ્વદેવો સાથે પણ. હું મિત્ર અને વરુણ—બન્નેને ધારણ કરું છું; હું ઇન્દ્ર અને અગ્નિ છું; હું બંને અશ્વિનીકુમારો છું. હું સોમ, ત્વષ્ટા, પૂષણ અને ભગને સ્થાપું છું. હું ઉરુક્રમ વિષ્ણુ, બ્રહ્મા તથા પ્રજાપતિને પણ સ્થાપું છું. હવિષ્ય અર્પણ કરનાર, સુસંરક્ષિત યજમાન અને સોમ પિષનારને હું દ્રવિણ—સમૃદ્ધિ—પ્રદાન કરું છું.

Non-duality (Advaita) expressed as Devī’s all-inclusive Selfhood

Read verse →

Verse 6

अहं पञ्चभूतान्यपञ्चभूतानि । अहमखिलं जगत् । वेदोऽहमवेदोऽहम् । विद्याहमविद्याहम् । अजाहमनजाहम् । अधश्चोर्ध्वं च तिर्यक्चाहम् । अहं रुद्रेभिर्वसुभिश्चराम्यहमादित्यैरुत विश्वदेवैः । अहं मित्रावरुणावुभौ बि...

હું પંચ મહાભૂતો છું અને પંચભૂતોથી પર પણ છું. હું અખિલ જગત્ છું. હું વેદ છું અને અવેદ પણ છું. હું વિદ્યા છું અને અવિદ્યા પણ છું. હું અજ (અજન્મા) છું અને અનજ પણ છું. હું અધઃ, ઊર્ધ્વ અને તિર્યક્—સર્વ દિશાઓમાં વ્યાપી છું. હું રુદ્રો અને વસુઓ સાથે વિચરું છું; આદિત્યો તથા વિશ્વદેવો સાથે પણ. હું મિત્ર અને વરુણ—બન્નેને ધારણ કરું છું; હું ઇન્દ્ર અને અગ્નિ છું; હું બંને અશ્વિનીકુમારો છું. હું સોમ, ત્વષ્ટા, પૂષણ અને ભગને સ્થાપું છું. હું ઉરુક્રમ વિષ્ણુ, બ્રહ્મા તથા પ્રજાપતિને પણ સ્થાપું છું. હવિષ્ય અર્પણ કરનાર, સુસંરક્ષિત યજમાન અને સોમ પિષનારને હું દ્રવિણ—સમૃદ્ધિ—પ્રદાન કરું છું.

Śakti as Brahman; identity of the Self with the totality (sarvātmatva)

Read verse →

Verse 7

अहं राष्ट्री सङ्गमनी वसूनाम् अहं सुवे पितरमस्य मूर्धन् । मम योनिरप्स्वन्तः समुद्रे । य एवं वेद स देवीपदमाप्नोति । ते देवा अब्रुवन् । नमो देव्यै महादेव्यै शिवायै सततं नमः । नमः प्रकृत्यै भद्रायै नियताः...

હું રાષ્ટ્રિ—સર્વની અધિષ્ઠાત્રી, વસુઓની સંગમની છું; હું આ જગતના પિતાને શિખરે પ્રગટ કરું છું. મારી યોનિ જળોમાં, સમુદ્રની અંદર છે. જે આ રીતે જાણે છે તે દેવીપદને પામે છે. દેવોએ કહ્યું: દેવીને નમસ્કાર, મહાદેવીને નમસ્કાર; શિવા સ્વરૂપિણીને સદા નમઃ. ભદ્રા પ્રકૃતિને નમઃ; નિયત રહી અમે તેને પ્રણામ કરીએ છીએ.

Brahman as Devī (Śakti/Prakṛti) and mokṣa through vidyā (realization)

Read verse →

Verse 8

अहं राष्ट्री सङ्गमनी वसूनाम् अहं सुवे पितरमस्य मूर्धन् । मम योनिरप्स्वन्तः समुद्रे । य एवं वेद स देवीपदमाप्नोति । ते देवा अब्रुवन् । नमो देव्यै महादेव्यै शिवायै सततं नमः । नमः प्रकृत्यै भद्रायै नियताः...

હું રાષ્ટ્રિ—સર્વની અધિષ્ઠાત્રી, વસુઓની સંગમની છું; હું આ જગતના પિતાને શિખરે પ્રગટ કરું છું. મારી યોનિ જળોમાં, સમુદ્રની અંદર છે. જે આ રીતે જાણે છે તે દેવીપદને પામે છે. દેવોએ કહ્યું: દેવીને નમસ્કાર, મહાદેવીને નમસ્કાર; શિવા સ્વરૂપિણીને સદા નમઃ. ભદ્રા પ્રકૃતિને નમઃ; નિયત રહી અમે તેને પ્રણામ કરીએ છીએ.

Brahman as Devī (Śakti/Prakṛti) and mokṣa through vidyā (realization)

Read verse →

Verse 9

तामग्निवर्णां तपसा ज्वलन्तीं वैरोचनीं कर्मफलेषु जुष्टाम् । दुर्गां देवीं शरणमहं प्रपद्ये सुतरां नाशयते तमः ॥ देवीं वाचमजनयन्त देवाः तां विश्वरूपाः पशवो वदन्ति । सा नो मन्द्रेषमूर्जं दुहाना धेनुर्वागस्...

તપથી જ્વલંત, અગ્નિવર્ણા, વૈરોચની, કર્મફળોમાં પ્રસન્ન એવી તે દેવી દુર્ગાને હું શરણ જાઉં છું; તે અંધકારને સંપૂર્ણ નાશ કરે છે. દેવોએ દેવીરૂપ વાણી ઉત્પન્ન કરી; વિશ્વરૂપ પશુઓ (સમસ્ત પ્રાણીઓ) તેને ઉચ્ચારે છે. તે વાણી—ધેનુ સમાન—અમારા માટે મધુર પોષણ અને ઊર્જા દોહે; સુસ્તુતિથી પ્રશંસિત થઈ તે અમારી પાસે આવે. (૯–૧૦)

Śakti as liberating power (avidyā-tamo-nāśa), Vāk/Śabda as manifestation of Brahman

Read verse →

Verse 10

तामग्निवर्णां तपसा ज्वलन्तीं वैरोचनीं कर्मफलेषु जुष्टाम् । दुर्गां देवीं शरणमहं प्रपद्ये सुतरां नाशयते तमः ॥ देवीं वाचमजनयन्त देवास्तां विश्वरूपाः पशवो वदन्ति । सा नो मन्द्रेषमूर्जं दुहाना धेनुर्वागस्...

હું અગ્નિવર્ણા, તપસાથી જ્વલંતી, વૈરોચની, કર્મફળોમાં પ્રસન્ન એવી દુર્ગા દેવીનું શરણ ગ્રહણ કરું છું; તે અંધકારને સંપૂર્ણ રીતે નાશ કરે છે. દેવોએ દેવી વાણીનું સર્જન કર્યું; વિશ્વરૂપ પ્રાણીઓ તેને ઉચ્ચારે છે. પોષણ અને મધુર ઉચ્ચાર આપતી ધેનુરૂપ વાણી, સુપ્રશંસિત આશીર્વાદ સાથે અમારે પાસે આવો.

Māyā-śakti / Devī as Brahma-śakti; removal of tamas (avidyā) through divine power and Vāk

Read verse →

Verse 11

कालरात्रिं ब्रह्मस्तुतां वैष्णवीं स्कन्दमातरम् । सरस्वतीमदितिं दक्षदुहितरं नमामः पावनां शिवाम् ॥ महालक्ष्मीश्च विद्महे सर्वसिद्धिश्च धीमहि । तन्नो देवी प्रचोदयात् ॥

બ્રહ્મા દ્વારા સ્તુત કાલરાત્રિ, વૈષ્ણવી—સ્કંદમાતા, સરસ્વતી, દક્ષની પુત્રી અદિતિ—પાવન અને શિવા એવી દેવીને અમે નમસ્કાર કરીએ છીએ. અમે મહાલક્ષ્મીને જાણીએ છીએ; સર્વસિદ્ધિરૂપા તરીકે ધ્યાન કરીએ છીએ. તે દેવી અમને પ્રેરણા આપે.

Devī as the one Brahma-śakti appearing as multiple deities (eka-śakti, aneka-rūpa); grace (anugraha) as the impetus for knowledge and siddhi

Read verse →

Verse 12

कालरात्रिं ब्रह्मस्तुतां वैष्णवीं स्कन्दमातरम् । सरस्वतीमदितिं दक्षदुहितरं नमामः पावनां शिवाम् ॥ महालक्ष्मीश्च विद्महे सर्वसिद्धिश्च धीमहि । तन्नो देवी प्रचोदयात् ॥

બ્રહ્મા દ્વારા સ્તુત કાલરાત્રિ, વૈષ્ણવી—સ્કંદમાતા, સરસ્વતી, દક્ષની પુત્રી અદિતિ—પાવન અને શિવા એવી દેવીને અમે નમસ્કાર કરીએ છીએ. અમે મહાલક્ષ્મીને જાણીએ છીએ; સર્વસિદ્ધિરૂપા તરીકે ધ્યાન કરીએ છીએ. તે દેવી અમને પ્રેરણા આપે.

Devī as one reality with many names/forms; anugraha leading to jñāna and mokṣa

Read verse →

Verse 13

अदितिर्ह्यजनिष्ट दक्ष या दुहिता तव । तां देवा अन्वजायन्त भद्रा अमृतबन्धवः ॥ कामो योनिः कामकला वज्रपाणिर्गुहा हसा । मातरिश्वाभ्रमिन्द्रः पुनर्गुहा सकला मायया च पुनः कोशा विश्वमाता दिवि द्योम् ॥१३–१४॥

હે દક્ષ! અદિતિ ખરેખર તારી પુત્રીરૂપે જન્મી. અમૃતના બંધુ એવા શુભ દેવોએ તેને ક્રમે પ્રજાવ્યા. કામ યોનિ છે; કામકલા; વજ્રપાણિ; ગુહા; હાસ્ય; માતરિશ્વાન (વાયુ); અભ્ર (વાદળ); ઇન્દ્ર; ફરી ગુહા; સકલતા; માયાથી; અને ફરી કોશો; વિશ્વમાતા—તે દિવ્ય લોકમાં, તેજોમય આકાશમાં નિવાસ કરે છે.

Māyā-śakti and the manifestation of Brahman as the cosmic Mother; kośa-doctrine; guhā (heart-cave) as locus of realization

Read verse →

Verse 14

अदितिर्ह्यजनिष्ट दक्ष या दुहिता तव । तां देवा अन्वजायन्त भद्रा अमृतबन्धवः ॥ कामो योनिः कामकला वज्रपाणिर्गुहा हसा । मातरिश्वाभ्रमिन्द्रः पुनर्गुहा सकला मायया च पुनः कोशा विश्वमाता दिवि द्योम् ॥१३–१४॥

હે દક્ષ! અદિતિ તારી પુત્રીરૂપે જન્મી; શુભ, અમૃતસંબંધિત દેવોએ તેને ક્રમે પ્રજાવ્યા. કામ યોનિ છે; કામકલા; વજ્રપાણિ; ગુહા; હાસ્ય; માતરિશ્વાન (વાયુ); અભ્ર; ઇન્દ્ર; ફરી ગુહા; સકલ; માયાથી; ફરી કોશો; વિશ્વમાતા—તે દિવિ, તેજસ્વી દ્યોમ આકાશમાં સ્થિત છે.

Non-dual immanence of Devī as Śakti across cosmic functions and inner psychophysical layers (kośas)

Read verse →

Verse 15

एषात्मशक्तिः । एषा विश्वमोहिनी पाशाङ्कुशधनुर्बाणधरा । एषा श्रीमहाविद्या । य एवं वेद स शोकं तरति । नमस्ते अस्तु भगवति भवति मातरः अस्मान्पातु सर्वतः ॥१५–१७॥

આ આત્મશક્તિ છે. આ વિશ્વને મોહમાં મૂકનારી છે, પાશ, અંકુશ, ધનુષ્ય અને બાણ ધારણ કરનારી. આ શ્રીમહાવિદ્યા છે. જે તેને આ રીતે જાણે છે તે શોકને પાર કરે છે. હે ભગવતિ, હે સત્તાસ્વરૂપિણી, હે માતા! તને નમસ્કાર; અમને સર્વ દિશાઓથી રક્ષા કર.

Ātma-śakti; vidyā leading to mokṣa (śoka-taraṇa); Devī as both māyā’s binding and liberating wisdom

Read verse →

Verse 16

एषात्मशक्तिः। एषा विश्वमोहिनी पाशाङ्कुशधनुर्बाणधरा। एषा श्रीमहाविद्या। य एवं वेद स शोकं तरति। नमस्ते अस्तु भगवति भवति मातः अस्मान् पातु सर्वतः॥१५–१७॥

આ આત્મશક્તિ છે. આ વિશ્વમોહિની છે—પાશ, અંકુશ, ધનુષ્ય અને બાણ ધારણ કરનારી. આ શ્રીમહાવિદ્યા છે. જે આ રીતે જાણે છે તે શોકને પાર કરે છે. હે ભગવતિ, હે ભવતિ, હે માતા, તમને નમસ્કાર; અમને સર્વ દિશાઓથી રક્ષા કરો.

Shakti as Atman/Brahman; Maya and Moksha

Read verse →

Verse 17

एषात्मशक्तिः। एषा विश्वमोहिनी पाशाङ्कुशधनुर्बाणधरा। एषा श्रीमहाविद्या। य एवं वेद स शोकं तरति। नमस्ते अस्तु भगवति भवति मातः अस्मान् पातु सर्वतः॥१५–१७॥

આ આત્મશક્તિ છે. આ વિશ્વમોહિની છે—પાશ, અંકુશ, ધનુષ્ય અને બાણ ધારણ કરનારી. આ શ્રીમહાવિદ્યા છે. જે આ રીતે જાણે છે તે શોકને પાર કરે છે. હે ભગવતિ, હે ભવતિ, હે માતા, તમને નમસ્કાર; અમને સર્વ દિશાઓથી રક્ષા કરો.

Non-dual Shakti-Brahman identity; liberation through knowledge

Read verse →

Verse 18

सैषाष्टौ वसवः। सैषैकादश रुद्राः। सैषा द्वादशादित्याः। सैषा विश्वेदेवाः सोमपा असोमपाश्च। सैषा यातुधान्यः असुरा रक्षांसि पिशाचयक्षाः सिद्धाः। सैषा सत्त्व-रजस्-तमांसि। सैषा प्रजापतीन्द्रमनवः। सैषा ग्रहा ...

એ જ આઠ વસુઓ છે; એ જ અગિયાર રુદ્રો છે; એ જ બાર આદિત્યો છે; એ જ વિશ્વેદેવો છે—સોમપાન કરનાર અને અસોમપાન કરનાર બંને. એ જ યાતુધાનીઓ, અસુરો, રાક્ષસો, પિશાચો, યક્ષો અને સિદ્ધો છે. એ જ સત્ત્વ-રજસ્-તમસ્ ગુણો છે. એ જ પ્રજાપતિ, ઇન્દ્ર અને મનુઓ છે. એ જ ગ્રહો, નક્ષત્રો, જ્યોતિઓ છે; કલાં, કાષ્ઠા વગેરે સમયરૂપે પ્રગટે છે. હું તેને નિત્ય પ્રણામ કરું છું—તાપ હરણ કરનારી દેવીને, ભોગ અને મુક્તિ આપનારીને; અનંત, વિજયિની, શુદ્ધ, શરણ્ય, શિવદાયિની, શિવા સ્વરૂપાને.

Brahman/Devī as sarvātmakatva (all-encompassing reality); guṇas and māyā; bhukti–mukti

Read verse →

Verse 19

सैषा अष्टौ वसवः । सैषा एकादश रुद्राः । सैषा द्वादश आदित्याः । सैषा विश्वेदेवाः सोमपाः असोमपाश्च । सैषा यातुधान्यः असुराः रक्षांसि पिशाचयक्षाः सिद्धाः । सैषा सत्त्व-रजस्-तमांसि । सैषा प्रजापतीन्द्रमनवः...

એ જ દેવી આઠ વસુઓ છે; એ જ અગિયાર રુદ્રો છે; એ જ બાર આદિત્યો છે; એ જ વિશ્વેદેવો છે—સોમપાન કરનાર અને અસોમપાન રહેનાર બંને. એ જ યાતુધાન, અસુર, રાક્ષસ, પિશાચ, યક્ષ અને સિદ્ધો છે. એ જ સત્ત્વ-રજસ-તમસ એવા ત્રિગુણો છે. એ જ પ્રજાપતિ, ઇન્દ્ર અને મનુઓ છે. એ જ ગ્રહો, નક્ષત્રો અને તારાજ્યોતિઓ છે, કલાં, કાષ્ઠા વગેરે રૂપે કાળસ્વરૂપિણી. એવી દેવીને હું સદા પ્રણામ કરું છું—દુઃખ અને પાપ હરણ કરનારી, ભોગ અને મોક્ષ આપનારી; અનંત, વિજયિની, શુદ્ધ, શરણરૂપા, શિવદાયિની, સ્વયં શિવા.

Brahman/Śakti as the immanent-totality (sarvātmakatva), including guṇas and kāla; mokṣa through devotion/knowledge

Read verse →

Verse 20

वियदाकारसंयुक्तं वीतिहोत्रसमन्वितम् । अर्धेन्दुलसितं देव्या बीजं सर्वार्थसाधकम् ॥ एवमेकाक्षरं मन्त्रं यतयः शुद्धचेतसः । ध्यायन्ति परमानन्दमया ज्ञानाम्बुराशयः ॥२०–२१॥

દેવીનું સર્વાર્થસાધક બીજ ‘વિયત્’ના આકાર સાથે સંયુક્ત છે, ‘વીતિહોત્ર’થી સમન્વિત છે અને અર્ધચંદ્રથી પ્રકાશિત છે. આ રીતે એકાક્ષર મંત્રને શુદ્ધચિત્ત યતિઓ ધ્યાન કરે છે—પરમાનંદમય, જ્ઞાનજળના મહાસાગર સમા.

Mantra-bīja as a support for Brahman/Śakti-realization; jñāna leading to ānanda (mokṣa)

Read verse →

Verse 21

वियदाकारसंयुक्तं वीतिहोत्रसमन्वितम् । अर्धेन्दुलसितं देव्या बीजं सर्वार्थसाधकम् ॥ एवमेकाक्षरं मन्त्रं यतयः शुद्धचेतसः । ध्यायन्ति परमानन्दमया ज्ञानाम्बुराशयः ॥२०–२१॥

દેવીનું સર્વાર્થસાધક બીજ ‘વિયત્’ના આકાર સાથે સંયુક્ત છે, ‘વીતિહોત્ર’થી સમન્વિત છે અને અર્ધચંદ્રથી પ્રકાશિત છે. આ રીતે એકાક્ષર મંત્રને શુદ્ધચિત્ત યતિઓ ધ્યાન કરે છે—પરમાનંદમય, જ્ઞાનજળના મહાસાગર સમા.

Mantra-upāsanā culminating in jñāna-ānanda (mokṣa)

Read verse →

Verse 22

वाङ्मया ब्रह्मभूतस्मात् षष्ठं वक्त्रसमन्वितम् । सूर्यो वामश्रोत्रबिन्दुः संयुताष्टकतृतीयकः ॥ नारायणेन संयुक्तो वायुश्चाधरसंयुतः । विच्चे नवार्णकोऽर्णः स्यान्महदानन्ददायकः ॥२२–२३॥

વાણીમયા, બ્રહ્મસ્વરૂપમાંથી છઠ્ઠો અક્ષર/તત્ત્વ મુખ-સમન્વિત રૂપે પ્રગટે છે; સૂર્ય ડાબા કાનસ્થ બિંદુ છે, અષ્ટકના તૃતીય સાથે સંયુક્ત. નારાયણ સાથે સંયુક્ત અને વાયુ અધર (નીચલા ભાગ/ઓઠ) સાથે જોડાયેલ. ‘વિચ્ચે’—નવાક્ષરી મંત્ર મહાન આનંદ આપનાર અક્ષર કહેવાય છે.

Mantra-śakti as Brahman (Śabda-Brahman), Devī as the ground of speech and liberation

Read verse →

Verse 23

वाङ्मया ब्रह्मभूतस्मात् षष्ठं वक्त्रसमन्वितम् । सूर्यो वामश्रोत्रबिन्दुः संयुताष्टकतृतीयकः ॥ नारायणेन संयुक्तो वायुश्चाधरसंयुतः । विच्चे नवार्णकोऽर्णः स्यान्महदानन्ददायकः ॥२२–२३॥

વાણીમયા, બ્રહ્મસ્વરૂપમાંથી છઠ્ઠો અક્ષર/તત્ત્વ મુખ-સમન્વિત રૂપે પ્રગટે છે; સૂર્ય ડાબા કાનસ્થ બિંદુ છે, અષ્ટકના તૃતીય સાથે સંયુક્ત. નારાયણ સાથે સંયુક્ત અને વાયુ અધર (નીચલા ભાગ/ઓઠ) સાથે જોડાયેલ. ‘વિચ્ચે’—નવાક્ષરી મંત્ર મહાન આનંદ આપનાર અક્ષર કહેવાય છે.

Mantra as liberating knowledge (vidyā) and Devī as Brahman

Read verse →

Verse 24

हृत्पुण्डरीकमध्यस्थां प्रातःसूर्यसमप्रभाम् । पाशाङ्कुशधरां सौम्यां वरदाभयहस्तकाम् । त्रिनेत्रां रक्तवसनां भक्तकामदुघां भजे ॥ नमामि त्वामहं देवीं महाभयविनाशिनीम् । महादुर्गप्रशमनीं महाकारुण्यरूपिणीम् ॥...

હૃદયના કમળના મધ્યમાં નિવાસ કરતી, પ્રાતઃસૂર્ય સમ તેજવાળી દેવીને હું ભજું છું; પાશ અને અંકુશ ધારણ કરનારી, સૌમ્ય, વર અને અભય આપતા હસ્તવાળી; ત્રિનેત્રા, રક્તવસ્ત્રધારિણી, ભક્તોની ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરનારી. હે દેવી, મહાભયનો નાશ કરનારી, મહાદુર્ગા સમ દુષ્કરતાઓ શમાવનારી, મહાકારુણ્ય સ્વરૂપિણી—તમને હું નમસ્કાર કરું છું.

Upāsanā leading to mokṣa; Devī as inner Antaryāmin and compassionate Brahman-power

Read verse →

Verse 25

हृत्पुण्डरीकमध्यस्थां प्रातःसूर्यसमप्रभाम् । पाशाङ्कुशधरां सौम्यां वरदाभयहस्तकाम् । त्रिनेत्रां रक्तवसनां भक्तकामदुघां भजे ॥ नमामि त्वामहं देवीं महाभयविनाशिनीम् । महादुर्गप्रशमनीं महाकारुण्यरूपिणीम् ॥...

હૃદયકમળના મધ્યમાં નિવાસ કરતી, પ્રાતઃસૂર્ય સમ તેજસ્વી; પાશ અને અંકુશ ધારણ કરનાર, સૌમ્ય; વર અને અભય આપતા હસ્તવાળી; ત્રિનેત્રા, રક્તવસ્ત્રધારિણી, ભક્તોની ઇચ્છા પૂર્ણ કરનાર દેવીને હું ભજું છું। હે દેવી, મહાભયનો વિનાશ કરનારિ, મહાદુઃખને શમાવનારિ, મહાકરુણાસ્વરૂપિ—તમને હું નમસ્કાર કરું છું।

Saguna Brahman (Devī as immanent Brahman in the heart); Bhakti as a means toward mokṣa

Read verse →

Verse 26

यस्याः स्वरूपं ब्रह्मादयो न जानन्ति तस्मादुच्यतेऽज्ञेया । यस्या अन्तो न विद्यते तस्मादुच्यतेऽनन्ता । यस्या ग्रहणं नोपलभ्यते तस्मादुच्यतेऽलक्ष्या । यस्या जननं नोपलभ्यते तस्मादुच्यतेऽजा । एकैव सर्वत्र व...

જેનાં સ્વરૂપને બ્રહ્મા આદિ પણ જાણતા નથી, તેથી તે ‘અજ્ઞેયા’ કહેવાય છે। જેના અંતનો પત્તો નથી, તેથી ‘અનંતા’ કહેવાય છે। જેને ગ્રહણ કરી શકાય નહીં, તેથી ‘અલક્ષ્યા’ કહેવાય છે। જેના જન્મનો અણસાર નથી, તેથી ‘અજા’ કહેવાય છે। જે એકલી સર્વત્ર વર્તે છે, તેથી ‘એકા’ કહેવાય છે। જે એકલી વિશ્વરૂપિણી છે, તેથી ‘નૈકા’ કહેવાય છે। તેથી તેને અજ્ઞેયા, અનંતા, અલક્ષ્યા, અજા, એકા અને નૈકા એમ કહેવામાં આવે છે।

Nirguṇa Brahman; apophatic theology (neti-neti); non-duality with apparent multiplicity (māyā/śakti)

Read verse →

Verse 27

मन्त्राणां मातृका देवी शब्दानां ज्ञानरूपिणी । ज्ञानानां चिन्मयातीता शून्यानां शून्यसाक्षिणी ॥ यस्याः परतरं नास्ति सैषा दुर्गा प्रकीर्तिता । तां दुर्गां दुर्गमां देवीं दुराचारविघातिनीम् । नमामि भवभीतोऽ...

દેવી મંત્રોની માતૃકા છે; શબ્દોમાં તે જ્ઞાનસ્વરૂપ છે। જ્ઞાનોને પણ અતિક્રમી, તે ચિન્મય સ્વરૂપે પરાત્પરા છે; શૂન્યોમાં તે શૂન્યની સાક્ષિ છે। જેના કરતાં પરે કશું નથી—તે જ દુર્ગા તરીકે પ્રખ્યાત છે। દુર્ગમ, દુરાચારનો વિઘાત કરનારિ એવી તે દુર્ગા દેવીને, સંસારભાવથી ભયભીત હું નમું છું—જે સંસારસાગર પાર ઉતારનારિ છે।

Śabda-śakti and Cit (consciousness) as Brahman; mokṣa as crossing saṃsāra; sākṣin (witness)

Read verse →

Verse 28

मन्त्राणां मातृका देवी शब्दानां ज्ञानरूपिणी । ज्ञानानां चिन्मयातीता शून्यानां शून्यसाक्षिणी ॥ यस्याः परतरं नास्ति सैषा दुर्गा प्रकीर्तिता । तां दुर्गां दुर्गमां देवीं दुराचारविघातिनीम् । नमामि भवभीतोऽ...

મંત્રોની માતૃકા દેવી, શબ્દોની જ્ઞાનસ્વરૂપિણી છે; જ્ઞાનથી પણ પરે ચિન્મયી, શૂન્યોની શૂન્ય-સાક્ષિણી છે. જેના કરતાં પરમ કંઈ નથી—એ જ દુર્ગા તરીકે પ્રકીર્તિત છે. દુર્ગમાને પાર કરાવનારી, દુષ્ચરિત્રનો વિનાશ કરનારી તે દુર્ગા દેવીને, સંસારભયથી કંપતો હું, સંસારારણવથી તારનારીને નમસ્કાર કરું છું.

Brahman/Śakti as Cit (pure consciousness) and sākṣin (witness); Mokṣa (liberation)

Read verse →

Verse 29

इदमथर्वशीर्षं योऽधीते पञ्चाथर्वशीर्षजपफलमवाप्नोति । इदमथर्वशीर्षं ज्ञात्वा योऽर्चां स्थापयति । शतलक्षं प्रजप्त्वापि सोऽर्चासिद्धिं च विन्दति । शतमष्टोत्तरं चास्याः पुरश्चर्याविधिः स्मृतः ॥ दशवारं पठेद...

જે આ અથર્વશીર્ષનું અધ્યયન કરે છે, તે પાંચ અથર્વશીર્ષોના જપનું ફળ પામે છે. આ અથર્વશીર્ષને જાણી જે પૂજાર્થ અર્ચા/પ્રતિમા સ્થાપે છે—એક લાખ વાર જપ કરીને તે અર્ચાસિદ્ધિ પણ મેળવે છે. તેની પુરશ્ચરણવિધિ એકસો આઠ જપ તરીકે સ્મૃત છે. જે દસ વાર પાઠ કરે છે તે તરત પાપોથી મુક્ત થાય છે; મહાદેવીના પ્રસાદથી મહાદુર્ગમ કષ્ટો પાર કરે છે.

Upāsanā (devotional practice) as a means toward purification (pāpa-kṣaya) and liberation-supporting merit; grace (prasāda)

Read verse →

Verse 30

इदमथर्वशीर्षं योऽधीते पञ्चाथर्वशीर्षजपफलमवाप्नोति । इदमथर्वशीर्षं ज्ञात्वा योऽर्चां स्थापयति । शतलक्षं प्रजप्त्वापि सोऽर्चासिद्धिं च विन्दति । शतमष्टोत्तरं चास्याः पुरश्चर्याविधिः स्मृतः ॥ दशवारं पठेद...

જે આ અથર્વશીર્ષનું અધ્યયન કરે છે, તે પાંચ અથર્વશીર્ષોના જપનું ફળ પામે છે. આ અથર્વશીર્ષને જાણી જે પૂજાર્થ અર્ચા/પ્રતિમા સ્થાપે છે—એક લાખ વાર જપ કરીને તે અર્ચાસિદ્ધિ પણ મેળવે છે. તેની પુરશ્ચરણવિધિ એકસો આઠ જપ તરીકે સ્મૃત છે. જે દસ વાર પાઠ કરે છે તે તરત પાપોથી મુક્ત થાય છે; મહાદેવીના પ્રસાદથી મહાદુર્ગમ કષ્ટો પાર કરે છે.

Upāsanā (devotional practice) and prasāda (grace) as purification and obstacle-removal

Read verse →

Verse 31

इदमथर्वशीर्षं योऽधीते पञ्चाथर्वशीर्षजपफलमवाप्नोति । इदमथर्वशीर्षं ज्ञात्वा योऽर्चां स्थापयति शतलक्षं प्रजप्त्वापि सोऽर्चासिद्धिं च विन्दति । शतमष्टोत्तरं चास्याः पुरश्चर्याविधिः स्मृतः । दशवारं पठेद्य...

જે કોઈ આ અથર્વશીર્ષનું અધ્યયન કરે છે, તે પાંચ અથર્વશીર્ષોના જપનું ફળ પ્રાપ્ત કરે છે. આ અથર્વશીર્ષને સમજીને જે દેવીની અર્ચા (પ્રતિમા) સ્થાપે છે, તે—even જો એક લાખ વાર જપ કર્યો હોય—તે અર્ચામાં સિદ્ધિ (અર્ચાસિદ્ધિ) પણ પામે છે. દેવી માટે પુરશ્ચરણવિધિ એકસો આઠ ગણાય છે. જે તેને દસ વાર પાઠ કરે છે, તે તત્કાળ પાપોથી મુક્ત થાય છે; મહાદેવીના પ્રસાદથી મહાદુર્ગમ માર્ગો પાર કરે છે.

Mokṣa (purification and grace as means toward liberation)

Read verse →

Verse 32

प्रातरधीयानो रात्रिकृतं पापं नाशयति । सायमधीयानो दिवसकृतं पापं नाशयति । तत्सायं प्रातः प्रयुञ्जानः पापोऽपापो भवति । निशीथे तुरीयसन्ध्यायां जप्त्वा वाक्सिद्धिर्भवति । नूतनप्रतिमायां जप्त्वा देवतासांनिध...

પ્રાતઃકાળે તેનો પાઠ કરનાર રાત્રે કરેલું પાપ નાશ કરે છે; સાંજે પાઠ કરનાર દિવસે કરેલું પાપ નાશ કરે છે. આમ સાંજ અને સવાર તેનો પ્રયોગ કરનાર પાપરહિત બને છે. નિશીથે, તુરીયસંધ્યામાં જપ કરવાથી વાક્સિદ્ધિ થાય છે. નવી પ્રતિમાની સમક્ષ જપ કરવાથી દેવતાનું સાંનિધ્ય પ્રાપ્ત થાય છે. પ્રાણપ્રતિષ્ઠા વિધિમાં જપ કરવાથી પ્રાણોની પ્રતિષ્ઠા થાય છે. મંગળવાર અને અશ્વિનીના શુભ સંયોગે, મહાદેવીના સાંનિધ્યમાં જપ કરવાથી મહામૃત્યુને પાર કરે છે. જે આ રીતે જાણે—એ ઉપનિષદનો ઉપદેશ છે.

Mokṣa (overcoming pāpa and mṛtyu through upāsanā and Devī-anugraha)

Read verse →

Devi

Key Teachings

Verses of the Devi

Ask anything about the Devi Upanishad