Adhyaya 206

Verse 1

विश्वामित्र उवाच । इंद्रोऽपि विष्णुवाक्येन हिमवंतं समागतः । ऐरावतं समारुह्य नागेद्रं पर्वतोपमम्

વિશ્વામિત્ર બોલ્યા—વિષ્ણુના વચનથી પ્રેરિત થઈ ઇન્દ્ર પણ હિમવાન પાસે આવ્યો. ઐરાવત પર આરૂઢ થઈ, પર્વત સમ ઊંચા નાગેન્દ્ર—પર્વતરાજને તે નજીક ગયો।

Verse 2

तत्रापश्यदृषींस्तान्स चमत्कार समुद्भवान् । नियमैः संयमैर्युक्तान्सदाचारपरायणान् । वानप्रस्थाश्रमोपेतान्कामक्रोधविवर्जितान्

ત્યાં તેણે તે ઋષિઓને જોયા—અદ્ભુત તેજથી દીપ્ત, નિયમ અને સંયમથી યુક્ત, સદાચારપરાયણ, વાનપ્રસ્થ આશ્રમમાં સ્થિત, અને કામ-ક્રોધથી વિમુક્ત।

Verse 3

एके विप्राः स्थितास्तेषामेकांतरितभोजनाः । षष्ठकालाशिनश्चान्ये चांद्रायणपरायणाः

તેમામાં કેટલાક વિપ્રો એક દિવસ છોડીને ભોજન કરતા; કેટલાક છઠ્ઠા કાળે જ આહાર લેતા; અને કેટલાક ચાન્દ્રાયણ વ્રતમાં સંપૂર્ણ પરાયણ હતા।

Verse 4

अश्मकुट्टाः स्थिताः केचिद्दंतोलूखलिनः परे । शीर्णपर्णाशनाः केचिज्जलाहारास्तथा परे । वायुभक्षास्तथैवान्ये तपस्तेपुः सुदारुणम्

કેટલાક પથ્થરો કૂટતા કૂટતા તપ કરતા; કેટલાક દાંતને જ ઉખળી સમાન માનતા. કેટલાક સૂકાં પડેલા પાન ખાઈ જીવતા; કેટલાક માત્ર જલાહારી હતા; અને કેટલાક વાયુભક્ષ બની અતિ કઠોર તપ કરતા।

Verse 5

अथ शक्रं समालोक्य तत्राऽयांतं द्विजोत्तमाः । पूजितं चारणैः सिद्धैस्तैरदृष्टं कदाचन

ત્યારે ત્યાં આવતાં શક્રને જોઈ શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ આશ્ચર્ય માન્યું. ચారణો અને સિદ્ધો દ્વારા પૂજિત તે દેવને તેમણે પહેલાં ક્યારેય જોયો ન હતો.

Verse 6

ते सर्वे ब्राह्मणाः प्रोक्तास्तदाश्रमसमीपगैः

ત્યારે તે આશ્રમની નજીક રહેનારાઓએ તે બધા બ્રાહ્મણોને સંબોધીને કહ્યું.

Verse 7

अयं शक्रः समायातो भवतामाश्रमे द्विजाः । क्रियतामर्हणं चास्मै यच्चोक्तं शास्त्रचिंतकैः

“હે દ્વિજોઃ આ શક્ર તમારા આશ્રમમાં આવ્યા છે. શાસ્ત્રવિચારકો જેમ કહે છે તેમ તેમને યથાવિધી અર્હણ-સન્માન કરો.”

Verse 8

ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे विस्मयोत्फुल्ललोचनाः । संमुखाः प्रययुस्तूर्णं कृतांजलिपुटाः स्थिताः

પછી તે બધા બ્રાહ્મણો આશ્ચર્યથી વિસ્તરેલી આંખો સાથે ઝડપથી સામે ગયા અને હાથ જોડીને ભક્તિપૂર્વક ઊભા રહ્યા.

Verse 9

गृह्योक्तविधिना तस्मै संप्रहृष्टतनूरुहा । प्रोचुश्च विनयात्सर्वे किमागमनकारणम्

આનંદથી રોમાંચિત થઈ તેમણે ગૃહ્યવિધિ મુજબ તેમનું સ્વાગત કર્યું અને વિનયથી સૌએ પૂછ્યું—“તમારા આગમનનું કારણ શું છે?”

Verse 10

निरीहस्यापि देवेंद्र कौतुकं नो व्यवस्थितम्

હે દેવેન્દ્ર! નિરીહ મનુષ્ય માટે પણ અહીં આપના આગમનનો હેતુ અમને સ્પષ્ટ થતો નથી।

Verse 11

इन्द्र उवाच । कुशलं वो द्विजश्रेष्ठा अनिहोत्रेषु कृत्स्नशः । तपश्चर्यासु सर्वासु वेदाभ्यासे तथा श्रुते

ઇન્દ્ર બોલ્યા—હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો! તમે સર્વ રીતે કુશળ છો ને? અનિહોત્ર આચારોમાં, સર્વ તપશ્ચર્યાઓમાં, તેમજ વેદાભ્યાસ અને શ્રુતિ-અધ્યયનમાં બધું સુવ્યવસ્થિત છે ને?

Verse 12

हाटकेश्वरजं क्षेत्रं त्यक्त्वा तीर्थमयं शुभम् । कस्मादत्र समायाता हिमार्तिजनके गिरौ

તીર્થોથી પરિપૂર્ણ શુભ હાટકેશ્વર ક્ષેત્ર છોડીને, શીતપીડા જનક આ પર્વત પર તમે અહીં કેમ આવ્યા છો?

Verse 13

तस्मात्सर्वे मया सार्धं समागच्छंतु सद्द्विजाः । चमत्कारपुरे पुण्ये बहुविप्रसमाकुले

અતએવ, હે સદ્દ્વિજોઃ તમે સૌ મારી સાથે આવો—ઘણા વિપ્રોથી ભરપૂર એવા પુણ્ય ચમત્કારપુરમાં।

Verse 14

वासुदेवसमादेशात्तत्र गत्वाथ सांप्रतम् । गयाकूपे करिष्यामि श्राद्धं भक्त्या द्विजोत्तमाः

હે દ્વિજોત્તમો! વાસુદેવના આદેશથી હવે ત્યાં જઈને હું ગયા-કૂપે ભક્તિપૂર્વક શ્રાદ્ધ કરીશ।

Verse 15

युष्मदग्रे चतुर्दश्यां प्रेतपक्ष उपस्थिते । खेचरत्वं समायातं सर्वेषां भवतां स्फुटम्

તમારી જ સમક્ષ, ચતુર્દશીના દિવસે પ્રેતપક્ષ ઉપસ્થિત થતાં, તમારાં સર્વને સ્પષ્ટ રીતે ખેચરત્વ (આકાશગમન-સ્થિતિ) પ્રાપ્ત થયું છે.

Verse 16

सबालवृद्धपत्नीकाः साग्निहोत्रा मया सह । तस्माद्गच्छत भद्रं वस्तत्र स्थानं भविष्यति

બાળકો, વૃદ્ધો અને પત્નીઓ સહિત—અને તમારા અગ્નિહોત્ર સાથે—મારી સાથે ચાલો. તેથી પ્રસ્થાન કરો; તમારું કલ્યાણ થાઓ. ત્યાં તમને યોગ્ય નિવાસસ્થાન મળશે.

Verse 17

ब्राह्मणा ऊचुः । न वयं तत्र यास्यामश्चमत्कारपुरं पुनः । अन्येऽपि ब्राह्मणास्तत्र वेदवेदांगपारगाः

બ્રાહ્મણોએ કહ્યું—અમે ફરીથી ત્યાં ચમત્કારપુરમાં નહીં જઈએ. ત્યાં અન્ય બ્રાહ્મણો પણ છે, જે વેદ અને વેદાંગોમાં પારંગત છે.

Verse 18

नागरा याज्ञिकाः संति स्मार्ताः श्रुतिपरायणाः । तेषामग्रे कुरु श्राद्धं श्रद्धा चेच्छ्राद्धजा तव

ત્યાં નાગર યાજ્ઞિક બ્રાહ્મણો છે—સ્માર્ત, શ્રુતિપરાયણ. જો તારી શ્રદ્ધા ખરેખર શ્રાદ્ધ માટે જાગી હોય, તો તેમની સમક્ષ શ્રાદ્ધ કર.

Verse 19

इन्द्र उवाच । तत्र ये ब्राह्मणाः केचिद्भवद्भिः संप्रकीर्तिताः । तथाविधाश्च ते सर्वे वेदवेदांगपारगाः

ઇન્દ્રએ કહ્યું—ત્યાં તમે જે બ્રાહ્મણોની વાત કરી છે, તેઓ બધા ખરેખર એવા જ છે—વેદ અને વેદાંગોમાં પારંગત.

Verse 20

श्रुताध्ययनसंपन्ना याज्ञिकाश्च विशेषतः । परं द्वेषपराः सर्वे तथा परुषवादिनः

તેઓ શ્રુતિના અધ્યયનથી સમૃદ્ધ અને વિશેષ કરીને યજ્ઞકર્મમાં નિપુણ છે; છતાં સર્વે અતિદ્વેષપરાયણ અને કઠોર વાણી બોલનારા છે.

Verse 21

अहंकारेण संयुक्ताः परस्परजिगीषवः । तपसा विप्रयुक्ताश्च भोगसक्ता दिवानिशम्

અહંકારથી બંધાયેલા, પરસ્પર જીતવાની ઇચ્છાવાળા, તપથી ભ્રષ્ટ અને દિવસ-રાત ભોગોમાં આસક્ત—તેઓ ધર્મથી નહીં, સ્પર્ધાથી પ્રેરિત છે.

Verse 22

यूयं सर्वगुणोपेता विष्णुना मे प्रकीर्तिताः । तस्मादागमनं कार्यं मया सार्धं समस्तकैः

તમે સર્વગુણસંપન્ન છો; વિષ્ણુએ તમારી પ્રશંસા મને કરી છે. તેથી તમે બધા, કોઈ અપવાદ વિના, મારી સાથે આવો.

Verse 23

ब्राह्मणा ऊचुः । अस्माभिस्तेन दोषेण त्यक्तं स्थानं निजं हि तत् । बहुतीर्थसमोपेतं स्वर्गमार्गप्रदर्शकम्

બ્રાહ્મણોએ કહ્યું: તે દોષના કારણે અમે આપણું જ નિવાસસ્થાન ત્યજી દીધું—એ જ સ્થાન અનેક તીર્થોથી યુક્ત છે અને સ્વર્ગમાર્ગ દર્શાવે છે.

Verse 24

यदि यास्यामहे तत्र त्वया सार्धं पुरंदर । अस्माकं स्वजनाः सर्वे रागद्वेषपरायणाः

હે પુરંદર! જો અમે તારી સાથે ત્યાં જઈએ, તો અમારા સ્વજનો બધા રાગ-દ્વેષમાં પરાયણ છે.

Verse 25

अपराधान्करिष्यंति नित्यमेव पदेपदे । ईर्ष्याधर्मसमोपेताः परुषाक्षरजल्पकाः

તેઓ પગલે પગલે સદાય અપરાધ કરશે; ઈર્ષ્યા અને અધર્મથી યુક્ત થઈ કઠોર વચનો બોલશે।

Verse 26

ततः संपत्स्यते क्रोधः क्रोधाच्च तपसः क्षयः । ततो न प्राप्यते मुक्तिस्तद्गच्छामः कथं विभो

પછી ક્રોધ ઊપજે છે; ક્રોધથી તપનો ક્ષય થાય છે. ત્યાર પછી મુક્તિ મળતી નથી—હે વિભો, અમે ત્યાં કેવી રીતે જઈએ?

Verse 27

अपरं तत्र भूपोऽस्ति देशे दानपरः सदा । आनर्ताधिपतिः ख्यातः सर्वभूमौ सदैव सः

વધુમાં, તે પ્રદેશમાં એક રાજા છે, જે સદા દાનપરાયણ રહે છે. તે ‘આનર્ત’નો અધિપતિ તરીકે ખ્યાત છે અને સર્વ ભૂમિમાં પ્રસિદ્ધ છે.

Verse 28

ददाति विविधं दानं हस्त्यश्वकनकादिकम् । यदि तत्र न गृह्णीमस्तदा कोपं स गच्छति

તે હાથી, ઘોડા, સોનું વગેરે અનેક પ્રકારનાં દાન આપે છે. જો અમે ત્યાં તે સ્વીકારીએ નહીં, તો તે ક્રોધિત થાય છે.

Verse 29

भूपाले कोपमापन्ने स्वजनेषु विरोधिषु । सिद्धिर्नो तपसोऽस्माकं तेन त्यक्तं निजं पुरम्

રાજા ક્રોધમાં આવી જાય અને પોતાના જ લોકો વિરોધી બને, તો અમારા તપની સિદ્ધિ થતી નથી; તેથી અમે પોતાનું નગર ત્યાગ્યું.

Verse 30

यदि गृह्णीमहे दानं तस्य भूपस्य देवप । तपसः संप्रणाशः स्याद्यद्धि प्रोक्तं स्वयंभुवा

હે દેવ! જો અમે તે રાજાનું દાન સ્વીકારી લઈએ, તો અમારું તપ સંપૂર્ણ રીતે નાશ પામશે—એવું સ્વયંભૂ બ્રહ્માએ જાતે કહ્યું છે।

Verse 31

दशसूनासमश्चक्री दशचक्रिसमो ध्वजी । दशध्वजि समा वेश्या दशवेश्यासमो नृपः

ચક્ર બનાવનારને દસ વધશાળાઓ જેટલો પાપી કહેવામાં આવ્યો છે; ધ્વજધારી દસ ચક્રકાર જેટલો; વેશ્યા દસ ધ્વજધારી જેટલી; અને રાજા દસ વેશ્યાઓ જેટલો।

Verse 32

तत्कथं तस्य गृह्णीमो दानं पापरतस्य च । यथाऽन्ये नागराः सर्वे लोभेन महतान्विताः

તો પછી પાપમાં રત એવા તેના દાનને અમે કેવી રીતે સ્વીકારીએ? કારણ કે અન્ય બધા નગરવાસીઓ પણ મહાલોભથી ભરેલા છે।

Verse 33

इन्द्र उवाच । प्रभावोऽयं द्विजश्रेष्ठास्तस्य क्षेत्रस्य संस्थितः । हाटकेश्वरसंज्ञस्य सर्वदैव व्यवस्थितः

ઇન્દ્રએ કહ્યું—હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો! તે ક્ષેત્રનો આ પ્રભાવ ત્યાં જ સ્થાપિત છે; હાટકેશ્વર નામના પવિત્ર ક્ષેત્રમાં તે સર્વકાળે સ્થિર રહે છે।

Verse 34

पितॄणां च सुतानां च बंधूनां च विशेषतः । श्वश्रूणां च स्नुषाणां च भगिनीभ्रातृभार्ययोः

પિતાઓ અને પુત્રો માટે, ખાસ કરીને બંધુજનો માટે; સાસુઓ અને વહુઓ માટે; તેમજ બહેનો અને ભાઈઓની પત્નીઓ માટે—

Verse 35

तस्याधस्तात्स्वयं देवो हाटकेश्वरसंज्ञितः । पुरस्य विद्यते तस्य प्रतापेनाखिला जनाः

તેના નીચે સ્વયં દેવ ‘હાટકેશ્વર’ નામે નિવાસ કરે છે; તે નગરના પ્રતાપથી સર્વ લોકો પ્રભાવિત થાય છે.

Verse 36

सन्तप्यंते ततो द्वेषं प्रकुर्वंति परस्परम् । किं न श्रुतं भवद्भिस्तु यथा रामः सलक्ष्मणः । सीतया सह संप्राप्तो विरोधं परमं गतः

પછી તેઓ અંદરથી તપે છે અને પરસ્પર દ્વેષ કરે છે. શું તમે સાંભળ્યું નથી—સીતા સાથે લક્ષ્મણને લઈને આવેલા રામ પણ મહા વિરોધમાં પડ્યા હતા?

Verse 37

सीतया लक्ष्मणेनैव सार्धं कोपेन संयुतः । अवाच्यं प्रोक्तवान्विप्रास्तौ च तेन समं तदा

ક્રોધથી યુક્ત થઈ, સીતા અને લક્ષ્મણ સાથે રહીને તેણે ન બોલવા યોગ્ય વચન કહ્યાં; અને તે બંનેએ પણ ત્યારે તેને તેમ જ જવાબ આપ્યો.

Verse 38

अपि मासं वसेत्तत्र यदि कोपविवर्जितः । तदा मुक्तिमवाप्नोति स्वर्गभाक्पञ्चरात्रतः

જો કોઈ ક્રોધવિહિન થઈ ત્યાં એક મહિનો પણ વસે, તો તે મુક્તિ પામે છે; અને પાંચ રાત્રિમાં સ્વર્ગનો ભાગી બને છે.

Verse 39

तस्मात्तत्र प्रगंतव्यं युष्माभिस्तु मया सह । ईर्ष्याधर्मं न युष्माभिस्ते करिष्यंति नागराः

અતએવ તમારે સૌએ મારી સાથે ત્યાં જવું જોઈએ; નગરવાસીઓ તમારાં પ્રત્યે ઈર્ષ્યાધર્મ આચરશે નહીં.

Verse 40

न चैव भवतां कोपस्तत्रस्थानां भविष्यति । प्रसादान्मम विप्रेंद्राः सत्यमेतन्मयोदितम्

અને ત્યાં નિવાસ કરતાં તમારો ક્રોધ પણ કદી ઉદ્ભવશે નહીં. મારા પ્રસાદથી, હે વિપ્રેન્દ્રો, આ મેં સત્ય જ કહ્યું છે.

Verse 41

आनर्तः पार्थिवो दाने योजयिष्यति न क्वचित् । युष्माकं पुत्रपौत्रेभ्यो ये दास्यंति च कन्यकाः

આનર્તનો રાજા દાનના વિષયમાં કદી પણ કોઈને બળજબરીથી જોડશે નહીં. તમારા પુત્ર-પૌત્રોને જે કન્યાઓ આપવામાં આવશે, તે સ્વેચ્છાથી થશે, દબાણથી નહીં.

Verse 42

सहस्रगुणितं तेषां तत्फलं संभविष्यति । अमावास्यादिने श्राद्धं कन्यासंस्थे दिवाकरे

તેમને તે કર્મનું ફળ નિશ્ચયે સહસ્રગણિત થશે—વિશેષ કરીને અમાવાસ્યાના દિવસે, સૂર્ય કન્યા રાશિમાં હોય ત્યારે શ્રાદ્ધ કરવાથી.

Verse 43

युष्मदग्रे द्विजश्रेष्ठा गया कूप्यां करिष्यति । यस्तस्य तत्फलं भावि सहस्रशतसंमितम्

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો, તમારી સમક્ષ જ કૂપ્યામાં ગયા-શ્રાદ્ધ કરવામાં આવશે. જે તેને કરશે, તેનું આવનારું ફળ લાખગણું ગણાશે.

Verse 44

गयाश्राद्धान्न सन्देहः सत्यमेतन्मयोदितम् । यदि श्राद्धकृते तत्र नायास्यथ द्विजोत्तमाः

ગયા-શ્રાદ્ધ વિષે કોઈ સંશય નથી; આ મેં સત્ય જ કહ્યું છે. જો તમે, હે દ્વિજોત્તમો, શ્રાદ્ધ કરવા માટે ત્યાં નહીં જાઓ તો…

Verse 45

ततः शापं प्रदास्यामि तपोविघ्नकरं हि वः । एवं ज्ञात्वा मया सार्धं तत्राऽगच्छत सत्वरम्

પછી હું તમારાં પર એવો શાપ ઉચ્ચારીશ, જે નિશ્ચયે તમારાં તપમાં વિઘ્ન કરશે. આ જાણીને મારી સાથે ત્યાં ત્વરિત આવો.

Verse 46

इत्युक्तास्तेन ते सर्वे शक्रेण सह तत्क्षणात् । कश्यपश्चैव कौंडिन्य उक्ष्णाशः शार्कवो द्विषः

તે એમ કહેતાં જ તેઓ બધા તે ક્ષણે શક્ર (ઇન્દ્ર) સાથે નીકળી પડ્યા—કશ્યપ, કૌંડિન્ય, ઉક્ષ્ણાશ, શાર્કવ અને દ્વિષ।

Verse 47

बैजवापश्चैव षष्ठः कापिष्ठलो द्विकस्तथा । एतत्कुलाष्टकं प्राप्तमिंद्रेण सह पार्थिव

છઠ્ઠા તરીકે બૈજવાપ, તેમજ કાપિષ્ઠલ અને દ્વિક પણ—હે પાર્થિવ! આ આઠ કુળોનો સમૂહ ઇન્દ્ર સાથે ત્યાં પહોંચ્યો.

Verse 48

अग्निष्वात्तादिकान्सर्वान्पितॄनाहूय कृत्स्नशः । विश्वेदेवांस्तथा चैव प्रस्थितः पाकशासनः

અગ્નિષ્વાત્ત વગેરે સર્વ પિતૃઓને સંપૂર્ણ રીતે બોલાવી અને વિશ્વેદેવોને પણ આહ્વાન કરીને પાકશાસન (ઇન્દ્ર) પ્રસ્થાન કર્યો.

Verse 49

सम्यक्छ्रद्धासमाविष्टश्चमत्कारपुरं प्रति । एतस्मिन्नेव काले तु ब्रह्मा लोकपितामहः

તે સંપૂર્ણ શ્રદ્ધાથી પરિપૂર્ણ થઈ ચમત્કારપુર તરફ પ્રસ્થાન કર્યો. અને એ જ સમયે લોકપિતામહ બ્રહ્મા (પણ કાર્યરત હતા).

Verse 50

गयायां प्रस्थितः सोऽपि श्राद्धार्थं तत्र वासरे । विश्वेदेवाः प्रतिज्ञाय गयायां प्रस्थिता विधिम्

તે પણ એ જ દિવસે શ્રાદ્ધાર્થે ગયાની તરફ પ્રસ્થાન કર્યો. અને વિશ્વેદેવોએ પ્રતિજ્ઞા કરીને, વિધિ મુજબ ગયામાં જવા પ્રસ્થાન કર્યું.

Verse 51

शक्र श्राद्धं परित्यज्य गता यत्र पितामहः । शक्रोऽपि तत्पुरं प्राप्य गयाकूप्यामुपागतः

જ્યાં પિતામહ (બ્રહ્મા) શ્રાદ્ધ પણ ત્યજીને ગયા હતા, તે જ નગરમાં શક્ર (ઇન્દ્ર) પણ પહોંચી, ગયા-કૂપી (પવિત્ર કૂવો) પાસે આવ્યો.

Verse 52

ततः स्नात्वाह्वयामास श्राद्धार्थं श्रद्धयान्वितः । विश्वेदेवान्पितॄंश्चैव काले कुतपसंज्ञिते

પછી સ્નાન કરીને, શ્રદ્ધાથી યુક્ત થઈ, શ્રાદ્ધાર્થે કૂતપ-કાળે તેણે વિશ્વેદેવો તથા પિતૃઓનું આવાહન કર્યું.

Verse 53

एतस्मिन्नंतरे प्राप्ताः समाहूताश्च तेन ये । पितरो देवरूपा ये प्रेतरूपास्तथैव च

આ દરમિયાન તેણે આવાહન કરેલા તેઓ આવ્યા—પિતૃઓ; કેટલાક દેવરૂપે અને કેટલાક એ જ રીતે પ્રેતરૂપે પ્રગટ થયા.

Verse 54

प्रत्यक्षरूपिणः सर्वे द्विजोपांते समाश्रिताः । विश्वेदेवा न संप्राप्ता ये गयायां गतास्तदा

તેઓ બધા પ્રત્યક્ષ રૂપે દ્વિજ (બ્રાહ્મણ)ની પાસે આશ્રય લઈને બેઠા; પરંતુ તે સમયે વિશ્વેદેવો આવ્યા નહીં, કારણ કે તેઓ ગયામાં ગયા હતા.

Verse 55

ततो विलंबमकरोत्तदर्थं पाक शासनः । विश्वेदेवा यतः श्राद्धे पूज्याः प्रथममेव च

તેથી પાકશાસન (ઇન્દ્ર) એ તે કારણસર વિધિમાં વિલંબ કર્યો; કારણ કે શ્રાદ્ધમાં વિશ્વેદેવોનું પૂજન સર્વપ્રથમ કરવાનું શાસ્ત્રે કહ્યું છે।

Verse 56

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो नारदो मुनिसत्तमः । शक्रं प्राह समागत्य विश्वेदेवाऽभिकांक्षिणम्

એ જ સમયે મુનિશ્રેષ્ઠ નારદ આવ્યા; વિશ્વેદેવોના દર્શનની ઇચ્છા ધરાવતા શક્ર પાસે જઈને તેમણે કહ્યું।

Verse 57

नारद उवाच । विश्वेदेवा गताः शक्र श्राद्धे पैतामहेऽधुना । गयायां ते मया दृष्टा गच्छमानाः प्रहर्षिताः

નારદ બોલ્યા—હે શક્ર! વિશ્વેદેવો હવે પિતામહના શ્રાદ્ધમાં ગયા છે. ગયામાં મેં તેમને જોયા—હર્ષિત થઈને જતા હતા।

Verse 58

तच्छ्रुत्वा तत्र कुपितस्तेषामुपरि तत्क्षणात् । अब्रवीत्परुषं वाक्यं विप्राणां पुरतः स्थितः

આ સાંભળતાં જ તે તેમના પર તત્ક્ષણે ક્રોધિત થયો; બ્રાહ્મણોની સામે ઊભો રહી કઠોર વચન બોલ્યો।

Verse 59

विश्वेदेवान्विना श्राद्धं करिष्याम्यहमद्य भोः । तथान्ये मानवाः सर्वे करिष्यंति धरातले

તે બોલ્યો—અરે! આજે હું વિશ્વેદેવો વિના જ શ્રાદ્ધ કરીશ; અને એ જ રીતે ધરતી પરના બીજા બધા મનુષ્યો પણ કરશે।

Verse 61

एवमुक्त्वा सहस्राक्ष एकोद्दिष्टानि कृत्स्नशः । चकार सर्वदेवानां ये हता रणमूर्धनि

એમ કહી સહસ્રાક્ષ ઇન્દ્રે રણભૂમિમાં હત થયેલા સર્વ દેવતાઓના ઉદ્દેશથી વિધિપૂર્વક સંપૂર્ણ એકોદ્દિષ્ટ શ્રાદ્ધકર્મ કર્યું।

Verse 62

एतस्मिन्नेव काले तु वागुवाचाशरीरिणी । येषामुद्दिश्य तच्छ्राद्धं कृतं तेषां नृपोत्तम

એ જ સમયે એક અશરીરી વાણી બોલી— “હે નૃપોત્તમ! જેમના નામ અને સંકલ્પથી તે શ્રાદ્ધ કરાયું છે, તેમને તેનું નિર્ધારિત ફળ નિશ્ચયે પ્રાપ્ત થશે।”

Verse 63

शक्रशक्र महाबाहो येषां श्राद्धं कृतं त्वया । प्रेतत्वे संस्थितानां च प्रेतत्वेन विवर्जिताः

“હે શક્ર, હે મહાબાહો! જેમના માટે તું શ્રાદ્ધ કર્યું છે, તેઓ પ્રેતાવસ્થામાં હોવા છતાં પ્રેતત્વથી મુક્ત થયા છે।”

Verse 64

गताः स्वर्गप्रसादात्ते दिव्यरूपवपुर्धराः । ये पुनः स्वर्गताः पूर्वं युध्यमाना महाहवे

“સ્વર્ગપ્રસાદથી તેઓ દિવ્યરૂપ ધારણ કરીને સ્વર્ગે ગયા છે; અને જે પહેલાં મહાયુદ્ધમાં યુદ્ધ કરતાં કરતાં સ્વર્ગપ્રાપ્ત થયા હતા…”

Verse 65

ते च मोक्षं गताः सर्वे प्रसादात्तव वासव । तच्छ्रुत्वा वासवो वाक्यं तोषेण महतान्वितः

“અને તેઓ બધા, હે વાસવ! તારા પ્રસાદથી મોક્ષને પણ પ્રાપ્ત થયા છે।” આ વચન સાંભળી વાસવ ઇન્દ્ર મહાન સંતોષથી ભરાઈ ગયો।

Verse 66

अहो तीर्थमहो तीर्थं शंसमानः पुनःपुनः । एतस्मिन्नन्तरे प्राप्ता विश्वे देवाः समुत्सुकाः

તે વારંવાર “અહો! તીર્થ—અહો! તીર્થ!” કહી તેની મહિમા ગાતો રહ્યો. એ વચ્ચે ઉત્સુક અને અપેક્ષિત વિશ્વેદેવો ત્યાં આવી પહોંચ્યા.

Verse 67

निर्वृत्य ब्रह्मणः श्राद्धं गयायां तत्र पार्थिव । प्रोचुश्च वृत्रहंतारं कुरु श्राद्धं शतक्रतो

હે રાજન! ગયામાં ત્યાં બ્રહ્માજીનું શ્રાદ્ધ વિધિપૂર્વક પૂર્ણ કરીને તેમણે વૃત્રહંતાને કહ્યું— “હે શતક્રતુ! શ્રાદ્ધ કરો.”

Verse 68

भूयोऽपि न विनाऽस्माभिर्लभ्यते श्राद्धजं फलम् । वयं दूरात्समायातास्तव श्राद्धस्य कारणात् । निर्वर्त्य ब्रह्मणः श्राद्धं येन पूर्वं निमंत्रिताः

વધુમાં, અમારા (વિશ્વેદેવોના) વિના શ્રાદ્ધનું ફળ મળતું નથી. તમારા શ્રાદ્ધના કારણે જ અમે દૂરથી આવ્યા છીએ; અગાઉ જેમાં અમને આમંત્રિત કરવામાં આવ્યા હતા તે બ્રહ્માજીનું શ્રાદ્ધ પૂર્ણ કરીને આવ્યા છીએ.

Verse 69

तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां कुपितः पाकशासनः । अब्रवीत्परुषं वाक्यं मेघगम्भीरया गिरा

તેમના વચન સાંભળીને પાકશાસન (ઇન્દ્ર) ક્રોધિત થયો. મેઘગંભીર વાણીમાં તેણે કઠોર શબ્દો કહ્યા.

Verse 70

अद्यप्रभृति यः श्राद्धं मर्त्यलोके करिष्यति । अन्योऽपि यो भवत्पूर्वं वृथा तस्य भविष्यति

ઇન્દ્રએ કહ્યું— “આજથી મર્ત્યલોકમાં જે કોઈ શ્રાદ્ધ કરશે, તમારાથી પહેલાં જેવી બીજી કોઈ રીત તેના માટે નિષ્ફળ થશે.”

Verse 71

एकोद्दिष्टानि श्राद्धानि करिष्यंत्यखिला जनाः । सांप्रतं मर्त्यलोकेऽत्र मर्यादेयं कृता मया

ઇન્દ્ર બોલ્યા—હવે આ મર્ત્યલોકમાં સર્વ લોકો એકોદ્દિષ્ટ-શ્રાદ્ધ કરશે. આ મર્યાદા અને નિયમ મેં સ્થાપ્યા છે.

Verse 72

भूताः प्रेताः पिशाचाश्च ये चान्ये श्राद्धहारकाः । विश्वेदेवैः प्ररक्ष्यंते रक्षयिष्यामि तानहम्

ભૂત, પ્રેત, પિશાચ તથા અન્ય શ્રાદ્ધ-હારક—જેઓને વિશ્વેદેવો રક્ષે છે, તેમને હું પોતે રક્ષીશ.

Verse 73

यजमानस्य काये च श्राद्धं संयोज्य यत्नतः । मया हताः प्रयास्यंति सर्वे ते दूरतो द्रुतम्

યજમાનના દેહ સાથે શ્રાદ્ધને પ્રયત્નપૂર્વક જોડતાં, મારા પ્રહારથી તેઓ બધા જ ઝડપથી દૂર ભાગી જશે.

Verse 74

एवमुक्त्वा सहस्राक्षो विश्वेदेवांस्ततः परम् । प्रोवाच ब्राह्मणान्सर्वान्विश्वेदेवैर्विना कृतम् । श्राद्धकर्म भवद्भिस्तु कार्यमन्यैश्च मानवैः

આમ કહી સહસ્રાક્ષ (ઇન્દ્ર) એ પછી વિશ્વેદેવોને કહ્યું અને સર્વ બ્રાહ્મણોને પણ જાહેર કર્યું—“વિશ્વેદેવોની યોગ્ય ભાગીદારી વિના પણ તમે તથા અન્ય મનુષ્યો શ્રાદ્ધકર્મ કરો.”

Verse 76

तेषामुष्णाश्रुणा तेन यत्पृथ्वी प्लाविता नृप । भूतान्यंडान्यनेकानि संख्यया रहितानि च

હે નૃપ, તેમના ઉષ્ણ અશ્રુઓથી પૃથ્વી છલકાઈ ગઈ; અને પ્રાણીઓનાં અંડાં અસંખ્ય હતાં—ગણતરીથી પરે.

Verse 77

ततोंऽडेभ्यो विनिष्क्रांताः प्राणिनो रौद्ररूपिणः । कृष्णदंताः शंकुकर्णा ऊर्ध्वकेशा भयावहाः । रक्ताक्षाश्च ततः प्रोचुर्विश्वेदेवांश्च ते नृप

ત્યારે તે અંડાઓમાંથી ભયંકર સ્વરૂપવાળા પ્રાણી બહાર નીકળ્યા—કાળા દાંતવાળા, શંકુ જેવા કાનવાળા, ઊભા વાળવાળા, અતિ ભયાવહ અને રક્તવર્ણ આંખવાળા. પછી, હે રાજન, તેમણે વિશ્વેદેવોને કહ્યું.

Verse 78

वयं बुभुक्षिताः सर्वे भोजनं दीयतां ध्रुवम् । भवद्भिर्विहिता यस्माद्याचयामो न चापरम्

અમે બધા ભૂખ્યા છીએ; નિશ્ચિતપણે અમને ભોજન આપો. કારણ કે તમે જ અમને નિયુક્ત કર્યા છે, તેથી અમે આ જ માગીએ છીએ, બીજું નહીં.

Verse 79

तथेत्युक्ते द्विजेंद्रैश्च विश्वेदेवाः सुदुःखिताः । रुरुदुर्बाष्पपूरेण प्लावयन्तो वसुन्धराम्

જ્યારે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોએ “તથાસ્તુ” કહ્યું, ત્યારે વિશ્વેદેવો અત્યંત શોકગ્રસ્ત થયા. તેઓ આંસુઓના પ્રવાહથી રડી પડ્યા, જાણે ધરતીને જ ડૂબાવી દેતા હોય.

Verse 80

एवमुक्त्वा तु ते श्राद्धं विश्वेदेवा नृपोत्तम । ब्रह्मलोकं गताः सर्वे दुःखेन महताऽन्विताः । प्रोचुश्च दीनया वाचा प्रणिपत्य पितामहम्

શ્રાદ્ધ વિષે આમ કહી, હે નૃપોત્તમ, બધા વિશ્વેદેવ મહાન દુઃખથી ભરાઈ બ્રહ્મલોક ગયા. ત્યાં પિતામહ બ્રહ્માને પ્રણામ કરીને, દીન વાણીથી નિવેદન કર્યું.

Verse 81

वयं बाह्याः कृता देव श्राद्धानां बलविद्विषा । तव श्राद्धे गता यस्माद्गयायां प्राङ्निमंत्रिताः

હે દેવ! બલનો શત્રુ (ઇન્દ્ર) અમને શ્રાદ્ધકર્મોથી બહાર કરી દીધા છે. કારણ કે અમે અગાઉથી આમંત્રિત થઈ ગયામાં તમારા શ્રાદ્ધમાં ગયા હતા.

Verse 82

तेन रुष्टः सहस्राक्षस्तव चांते समागताः । तस्मात्कुरु प्रसादं नः श्राद्धार्हाः स्याम वै यथा

તે કારણે સહસ્રાક્ષ (ઇન્દ્ર) ક્રોધિત થયો અને અમે તમારા સાન્નિધ્યે આવ્યા છીએ. તેથી અમ પર પ્રસાદ કરો, જેથી અમે નિશ્ચયે શ્રાદ્ધ-અર્પણ સ્વીકારવા યોગ્ય બનીએ.

Verse 83

तच्छ्रुत्वा सत्वरं ब्रह्मा कृपया परयान्वितः । विश्वेदेवान्समादाय कूप्माण्डैस्तैः समन्वितान्

આ સાંભળીને બ્રહ્મા પરમ કૃપાથી યુક્ત થઈ તત્કાળ વિશ્વેદેવોને એકત્ર કરીને લાવ્યા, અને તેમની સાથે કૂષ્માંડગણ પણ જોડાયેલા હતા.

Verse 85

एतस्मिन्नेव काले तु ब्रह्मा तत्र समागतः । विश्वेदेवसमायुक्तो हंसयानसमाश्रितः

એ જ સમયે બ્રહ્મા ત્યાં આવી પહોંચ્યા—વિશ્વેદેવો સાથે—અને હંસયાન પર આરૂઢ હતા.

Verse 86

शक्रोऽपि सहसा दृष्ट्वा संप्राप्तं कमलासनम् । अर्घ्यमादाय पाद्यं च सत्वरं सम्मुखो ययौ

શક્ર (ઇન્દ્ર) પણ અચાનક કમલાસનને આવેલો જોઈ, અર્ઘ્ય અને પાદ્ય લઈને તત્કાળ તેમની સામે જઈ અભિવાદન કરવા લાગ્યો.

Verse 87

ततः प्रणम्य शिरसा साष्टांगं विनयान्वितः । प्रोवाच प्रांजलिर्भूत्वा स्वागतं ते पितामह

પછી વિનયપૂર્વક મસ્તક નમાવી સાષ્ટાંગ પ્રણામ કરીને, કરજોડે બોલ્યો—“પિતામહ, આપનું સ્વાગત છે.”

Verse 88

तव संदर्शनादेव ज्ञातं जन्मत्रयं मया । द्रुतं पूर्वं शुभं कर्म करोमि च यथाऽधुना

તમારા દર્શનમાત્રથી મને મારા ત્રિજનમનું જ્ઞાન થયું. હવે હું પૂર્વનિયત શુભ કર્મને ત્વરિત રીતે કરું છું.

Verse 89

करिष्यामि परे लोके व्यक्तमेतदसंशयम्

પરલોકમાં પણ હું આ કરીશ—આ સ્પષ્ટ છે, તેમાં કોઈ સંશય નથી.

Verse 90

निःस्पृहस्यापि ते देव यदागमनकारणम् । तन्मे द्रुततरं ब्रूहि येन सर्वं करोम्यहम्

હે દેવ! તમે નિઃસ્પૃહ હોવા છતાં તમારા આગમનનું કારણ શું છે—મને અતિશીઘ્ર કહો, જેથી હું સર્વ કર્તવ્ય કરી શકું.

Verse 91

ब्रह्मोवाच । यैर्विना न भवेच्छ्राद्धं ममापि सुरसत्तम । विश्वेदेवास्त्वया तेऽद्य श्राद्धबाह्या विनिर्मिताः

બ્રહ્માએ કહ્યું—હે દેવશ્રેષ્ઠ! જેમના વિના મારું પણ શ્રાદ્ધ થતું નથી, તે જ વિશ્વેદેવોને આજે તું શ્રાદ્ધથી બહાર રાખ્યા છે.

Verse 92

तत्त्वया न कृतं भद्रं तेन कर्म वितन्वता । अप्रमाणं कृता वेदा यतश्च स्मृतयस्तथा

તે કર્મને વિસ્તૃત કરતાં તું કોઈ ભલું કર્યું નથી; કારણ કે તેથી વેદો અને તેમ જ સ્મૃતિઓ પણ જાણે અપ્રમાણ, અધિકારહીન બની ગઈ છે.

Verse 93

एते पूर्वं मया शक्र श्राद्धार्थं विनिमंत्रिताः । पश्चात्त्वया न दोषोऽस्ति तस्माच्चैषां महात्मनाम्

હે શક્ર! શ્રાદ્ધાર્થે આને પ્રથમ મેં જ આમંત્રિત કર્યા હતા. પછી તારો કોઈ દોષ નથી; તેથી આ મહાત્માઓ વિષે…

Verse 94

तस्माच्छापप्रमोक्षार्थं त्वं यतस्व सुरेश्वर । येन स्युः श्राद्धयोग्याश्च सर्वेऽमी दुःखिता भृशम्

અતએવ, હે સુરેશ્વર! આ શાપમાંથી મુક્તિ માટે તું પ્રયત્ન કર, જેથી આ બધા ફરી શ્રાદ્ધયોગ્ય બને; કારણ કે તેઓ અત્યંત દુઃખિત છે.

Verse 95

पुरा ह्येतन्मया प्रोक्तं सर्वेषां च द्विजन्मनाम् । एतत्पूर्वं च यच्छ्राद्धं सफलं तद्भविष्यति

નિશ્ચયે, આ વાત મેં પૂર્વે સર્વ દ્વિજોને કહી હતી; અને આ પહેલાં જે શ્રાદ્ધ કરવામાં આવ્યું છે તે સફળ અને ફળદાયી થશે.

Verse 96

तत्कथं मम वाक्यं त्वमसत्यं प्रकरोषि च

તો પછી તું મારા વચનને અસત્ય કેવી રીતે બનાવે છે?

Verse 97

इंद्र उवाच । मयाऽपि कोपयुक्तेन शप्ता एते पितामह । तद्यथा सत्यवाक्योऽहं प्रभवामि तथा कुरु

ઇન્દ્રએ કહ્યું: હે પિતામહ! ક્રોધથી યુક્ત થઈ મેં પણ આને શાપ આપ્યો હતો. તેથી એવું કર કે હું સત્યવક્તા રહી શકું અને મારું વચન અસરકારક બને.

Verse 98

ब्रह्मोवाच । तव वाक्यं यथा सत्यं प्रभविष्यति वासव । तथाऽहं संविधास्यामि विश्वेदेवार्थमेव ह

બ્રહ્માએ કહ્યું—હે વાસવ! તારો વચન જેમ સત્ય સાબિત થશે તેમ, વિશેષ કરીને વિશ્વેદેવોના હિતાર્થે હું સર્વ વ્યવસ્થા કરીશ.

Verse 99

विश्वेदेवैर्विना श्राद्धं यत्त्वया समुदाहृतम् । एकोद्दिष्टं नराः सर्वे करिष्यंति धरातले

વિશ્વેદેવો વિના કરવાનું જે શ્રાદ્ધ તું જાહેર કર્યું છે, પૃથ્વી પર બધા લોકો તેને એકોદ્દિષ્ટ શ્રાદ્ધરૂપે કરશે.

Verse 100

तस्मिन्नहनि देवेंद्र त्वया यत्र विनिर्मितम् । प्रेतपक्षे चतुर्दश्यां शस्त्रेण निहतस्य च

હે દેવેન્દ્ર! તું જે દિવસનું વિધાન કર્યું છે—પ્રેતપક્ષની ચતુર્દશીએ—અને શસ્ત્રથી હત થયેલ માટે પણ (એ જ દિવસ માન્ય રહેશે).

Verse 101

क्षयाहे चाऽपि संजाते विश्वेदेवैर्विना कृतम् । नागरस्य शुभं श्राद्धं वचनान्मे भविष्यति

ક્ષયાહ થાય તોય, વિશ્વેદેવો વિના કરાયેલું નાગરનું શુભ શ્રાદ્ધ મારા વચનથી સિદ્ધ અને ફળદાયી થશે.

Verse 102

शेषकाले तु यः श्राद्धं प्रकरिष्यति तैर्विना । व्यर्थं संपत्स्यते तस्य मम वाक्यादसंशयम्

પરંતુ અન્ય સમયમાં જે કોઈ તેમના (વિશ્વેદેવોના) વિના શ્રાદ્ધ કરશે, તેનું શ્રાદ્ધ નિષ્ફળ થશે—મારા વચનથી નિઃસંદેહ।

Verse 104

मुक्त्वा शस्त्रहतं चैकं तस्मिन्नहनि यो नरः । करिष्यति तथा श्राद्धं भूतभोज्यं भविष्यति । विश्वामित्र उवाच । तथेत्युक्ते तु शक्रेण ब्रह्मा लोकपितामहः । विश्वेदेवैस्ततः प्रोक्तो विनयावनतैः स्थितैः

શસ્ત્રથી મારાયેલા એકને છોડીને, તે દિવસે જે મનુષ્ય તે રીતે શ્રાદ્ધ કરશે, તેનું અન્ન ભૂતોનું ભોજ્ય બની જશે. વિશ્વામિત્ર બોલ્યા—શક્ર (ઇન્દ્ર) ‘તથાસ્તુ’ કહ્યા પછી, વિનયથી નમ્ર બની ઊભેલા વિશ્વેદેવોએ લોકપિતામહ બ્રહ્માને નિવેદન કર્યું.

Verse 105

एते पुत्राः समुत्पन्ना अस्मदश्रुभ्य एव च । तेषां तु भोजनं दत्तं क्षुधार्तानां मया विभो

આ પુત્રો તો મારા જ અશ્રુઓમાંથી ઉત્પન્ન થયા છે; અને હે વિભો, તેઓ ભૂખથી પીડિત હતા ત્યારે મેં જ તેમને ભોજન આપ્યું છે.

Verse 106

अस्मद्विवर्जितं श्राद्धं कुपितैर्वासवोपरि । तद्यथा जायते सत्यं वाक्यमस्मदुदीरितम्

અમને વંચિત રાખીને શ્રાદ્ધ કરવામાં આવે છે; તેથી વાસવ (ઇન્દ્ર) ઉપર (દેવગણ) ક્રોધિત થયા છે. અમે ઉચ્ચારેલું વચન જેમ કહ્યું છે તેમ જ સત્ય બને.

Verse 107

अस्माकं वासवस्यापि तथा कुरु पितामह । निरूपय शुभाहारं येन स्यात्तृप्तिरुत्तमा

હે પિતામહ, અમારા માટે અને વાસવ (ઇન્દ્ર) માટે પણ તેમ જ કરો. જેથી ઉત્તમ તૃપ્તિ થાય એવો શુભ આહાર-નિવેદન નિર્ધારિત કરો.

Verse 108

एतेषामेव सर्वेषां प्रसादात्तव पद्मज

હે પદ્મજ (બ્રહ્મા), આ સર્વને પ્રસાદ તો તમારી કૃપાથી જ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 109

पद्मज उवाच । श्राद्धकाले तु विप्राणां भोज्यपात्रेषु कृत्स्नशः । भस्मरेखां प्रदास्यंति ह्येतैस्तत्त्याज्यमेव हि

પદ્મજ (બ્રહ્મા) બોલ્યા—શ્રાદ્ધકાળે આ પ્રાણીઓ બ્રાહ્મણોના ભોજનપાત્રોની આસપાસ ભસ્મરેખા દોરશે; તેથી તેમના વિષયે તે ભોજન/વ્યવસ્થા નિશ્ચયે ત્યાજ્ય છે.

Verse 111

एतेभ्यश्चैव तद्दत्तं मया तुष्टेन सांप्रतम् । एवमुक्त्वा ततो नाम तेषां चक्रे पितामहः

અને આ લોકોને પણ—હું હવે પ્રસન્ન થઈ—હમણાં જ તે ભાગ આપ્યો છે. એમ કહી પિતામહ (બ્રહ્મા) એ પછી તેમનું નામ નક્કી કર્યું.

Verse 112

कुशब्देन स्मृता भूमिः संसिक्ता चाश्रुणा यतः । ततोंऽडानि च जातानि तेभ्यो जाता अमी घनाः । कूष्मांडा इति विख्याता भविष्यंति जगत्त्रये

‘કુ’ શબ્દથી ભૂમિનું સ્મરણ થયું અને તે અશ્રુથી સિંચાઈ; તેથી અંડાં ઉત્પન્ન થયા, અને તે અંડાંમાંથી આ ઘનદેહી પ્રાણીઓ જન્મ્યા. ત્રિલોકમાં તેઓ ‘કૂષ્માંડ’ નામે પ્રસિદ્ધ થશે.

Verse 113

ततस्तांश्च त्रिधा कृत्वा क्रमेणैवार्पयत्तदा । अग्नेर्वायोस्तथार्कस्य वाक्यमेतदुवाच ह

પછી તેણે તેમને ત્રણ ભાગમાં વહેંચી ક્રમે અગ્નિ, વાયુ અને અર્ક (સૂર્ય) ને અર્પણ કર્યા; અને આ વચન કહ્યું.

Verse 114

यजुर्वेदे प्रविख्यातं यद्देवति ऋचां त्रयम् । तेन भागः प्रदातव्य एतेषां भक्तिहोमतः

યજુરવેદમાં પ્રસિદ્ધ, દેવતાઓને ઉદ્દેશિત ત્રણ ઋચાઓ—તેના દ્વારા ભક્તિપૂર્વક હોમાહુતિ અર્પી એમનો ભાગ આપવો જોઈએ.

Verse 115

कोटिहोमोद्भवे चैव निजभागस्य मध्यतः । तेन तृप्तिं प्रयास्यंति मम वाक्यादसंशयम्

કરોડ હોમોથી ઉત્પન્ન થયેલા પુણ્યથી—પોતાના ભાગના મધ્યમાંથી જ—તેઓ તૃપ્તિ પ્રાપ્ત કરશે; મારા વચનથી તેમાં શંકા નથી.

Verse 116

एवमुक्त्वा चतुर्वक्त्रस्ततश्चादर्शनं गतः । विश्वेदेवास्तथा हृष्टाः कूष्माण्डाश्च विशेषतः

આ રીતે કહી ચતુર્મુખ (બ્રહ્મા) પછી દૃશ્યમાંથી અદૃશ્ય થઈ ગયા. વિશ્વેદેવો આનંદિત થયા અને વિશેષ કરીને કૂષ્માંડગણ અત્યંત હર્ષિત થયા.

Verse 117

एतस्मात्कारणाद्रक्षा क्रियते भस्मसम्भवा । विप्राणां भोज्यपात्रेषु श्राद्धे कूष्मांडजाद्भयात् । नागराणां न वांछंति श्राद्धे छिद्रं यतः शृणु

આ કારણથી શ્રાદ્ધમાં બ્રાહ્મણોના ભોજનપાત્રો પર કૂષ્માંડજન્ય ભયથી ભસ્મસમ્ભવા રક્ષા કરવામાં આવે છે. તેથી નાગર લોકો શ્રાદ્ધમાં કોઈ ‘છિદ્ર’ (દોષ) ઇચ્છતા નથી; કારણ સાંભળો.

Verse 118

तेषां स्थाने यतो जाता दाक्षिण्येन समन्विताः । निषिद्धा भस्मजा रक्षा भर्तृयज्ञेन तेजसा

કારણ કે તેમના સ્થાને દાક્ષિણ્ય અને શ્રદ્ધાથી યુક્ત લોકો ઉત્પન્ન થયા, તેથી ભર્તૃ-યજ્ઞના તેજથી ભસ્મજા રક્ષા નિષિદ્ધ થઈ ગઈ.

Verse 119

तदर्थं नागराः सर्वे न कुर्वन्ति हि कर्हिचित् । इन्द्रोऽपि च गते तस्मिंश्चतुर्वक्त्रे निजालयम्

આ કારણે બધા નાગર ક્યારેય તે કરતા નથી. અને જ્યારે તે ચતુર્મુખ પોતાના નિવાસસ્થાને ગયા, ત્યારે ઇન્દ્રએ પણ (તદનુસાર) કાર્ય કર્યું.

Verse 120

अब्रवीद्ब्राह्मणान्सर्वांश्चमत्कारपुरोद्भवान् । कृतांजलिपुटो भूत्वा विनयावनतः स्थितः

તે અદ્ભુત નગરમાં પ્રગટ થયેલા સર્વ બ્રાહ્મણોને સંબોધ્યો; અંજલિ કરીને હાથ જોડ્યા, વિનયથી નમ્ર બની આદરપૂર્વક ઊભો રહ્યો।

Verse 121

श्रूयतां मद्वचो विप्राः करिष्यथ ततः परम् । स्थापयिष्याम्यहं लिंगं देवदेवस्य शूलिनः

હે વિપ્રો, મારા વચન સાંભળો; ત્યાર પછી તમે યોગ્ય રીતે કાર્ય કરશો. હું દેવદેવ શૂલિનનું લિંગ સ્થાપીશ।

Verse 122

ततस्तैर्ब्राह्मणैस्तस्य दर्शितं स्थानमुत्तमम् । सोऽपि लिंगं च संस्थाप्य प्रहृष्टस्त्रिदिवं ययौ

પછી તે બ્રાહ્મણોએ તેને ઉત્તમ સ્થાન બતાવ્યું. તેણે પણ લિંગ સ્થાપી આનંદિત થઈ ત્રિદિવ (સ્વર્ગ) તરફ પ્રસ્થાન કર્યું।

Verse 123

विश्वामित्र उवाच । एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि नराधिप । गयाकूप्याश्च माहात्म्यं सर्वकामप्रदायकम्

વિશ્વામિત્ર બોલ્યા—હે નરાધિપ, તમે જે પૂછ્યું હતું તે સર્વ મેં તમને કહી દીધું; ગયાકૂપીનું માહાત્મ્ય સર્વ કામનાઓ આપનારું છે।

Verse 124

आनर्त उवाच । गयाकूप्याश्च माहात्म्यं भवता मे प्रकीर्तितम् । बालमंडनजं वापि सांप्रतं वक्तुमर्हसि

આનર્ત બોલ્યો—આપે મને ગયાકૂપીનું માહાત્મ્ય વર્ણવ્યું. હવે બાળમુંડનથી સંબંધિત તીર્થફળ પણ કૃપા કરીને કહો।

Verse 126

विश्वामित्र उवाच । सहस्राक्षेण ते विप्रा लिंगार्थं याचिता यदा । स्थानं शुभं पवित्रं च सर्वक्षेत्रस्य मध्यगम्

વિશ્વામિત્રે કહ્યું—સહસ્રાક્ષ (ઇન્દ્ર)એ લિંગસ્થાપનાર્થે જ્યારે તે બ્રાહ્મણોને વિનંતી કરી, ત્યારે તેમણે સર્વ ક્ષેત્રના મધ્યમાં આવેલું શુભ અને પરમ પવિત્ર સ્થાન દર્શાવ્યું।

Verse 127

ततस्तैर्दर्शितं लिंगं सुपुण्यं बालमंडनम् । यत्र बालाः पुरा जाता मरुदाख्या दितेः सुताः

પછી તેમણે અતિ પવિત્ર ‘બાલમંડન’ નામે પ્રસિદ્ધ લિંગ દર્શાવ્યું—જ્યાં પ્રાચીનકાળે દિતીના પુત્ર ‘મરુત’ નામના યુવાન દેવગણ જન્મ્યા હતા।

Verse 128

तेनैव च पुरा ध्वस्ता न च मृत्युमुपागताः । तच्च मेध्यतमं ज्ञात्वा स्थानं दृष्टं पुरा च यत्

એ જ શક્તિથી તેઓ એક વખત ધ્વસ્ત થયા છતાં મૃત્યુને પામ્યા નહીં. તે સ્થાનને સર્વોત્તમ શુદ્ધિકારક જાણીને—જે પ્રાચીનકાળથી દર્શિત અને પૂજિત છે—તેઓએ એમ કહ્યું।

Verse 129

यत्र दित्या तपस्तप्तं सुसुतं कांक्षमाणया । तद्दृष्ट्वा परमं स्थानं जीवं प्रोवाच देवपः

જ્યાં સારા પુત્રોની ઇચ્છાથી દિતીએ તપ કર્યું હતું, તે પરમ પવિત્ર સ્થાન જોઈ દેવાધિપતિએ ‘જીવ’ને કહ્યું।

Verse 130

गुरो ब्रूहि ममाशु त्वं सुमुहूर्तं च सांप्रतम् । दिवसं यत्र सल्लिंगं स्थापयामि हरोद्भवम् । प्रलयेऽपि समुत्पन्ने न नाशो यत्र जायते

હે ગુરુ! હમણાં જ મને ઝડપથી શુભ મુહૂર્ત અને તે દિવસ કહો, જે દિવસે હું હર-ઉદ્ભવ આ સત્ય લિંગની સ્થાપના કરું—તે સ્થાને જ્યાં પ્રલય આવે તોય નાશ થતો નથી।

Verse 131

ततः सोऽपि चिरं ध्यात्वा तं प्रोवाच शचीपतिम् । माघमासे सिते पक्षे पुष्यर्क्षे रविवासरे

પછી તેણે પણ લાંબો સમય ધ્યાન કરીને શચીપતિને કહ્યું— ‘માઘ માસના શુક્લ પક્ષમાં, પુષ્ય નક્ષત્રે, રવિવારે…’

Verse 132

त्रयोदश्यामभीष्टे तु संजातेऽ भ्युदये शुभे । संस्थापय विभो लिंगं मम वाक्येन सांप्रतम्

‘અભીષ્ટ ત્રયોદશીએ, શુભ અભ્યોદય પ્રાપ્ત થતાં, હે વિભો— મારા વચન મુજબ અત્યારે જ લિંગ સ્થાપો.’

Verse 133

आकल्पांतसमं दिव्यं स्थिरं ते तद्भविष्यति । तच्छ्रुत्वा देवराजस्तु हर्षेण महताऽन्वितः

‘આ તને કલ્પાંત સુધી દિવ્ય અને સ્થિર રહેશે.’ આ સાંભળી દેવરાજ મહાન હર્ષથી પરિપૂર્ણ થયો।

Verse 134

बालमंडनसांनिध्ये स्थापयामास तत्तदा । विप्रपुण्याहघोषेण गीतवादित्रनिस्वनैः

ત્યારે બાલમંડનની સાન્નિધ્યમાં તેણે તેની સ્થાપના કરી— બ્રાહ્મણોના પુણ્યાહઘોષ અને ગીત-વાદ્યોના નાદ વચ્ચે।

Verse 135

ततो होमावसाने तु तर्पयित्वा द्विजोत्तमान् । दक्षिणायां ददौ तेषामाघाटं स्थानमुत्तमम्

પછી હોમ સમાપ્ત થતાં, શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને તૃપ્ત કરીને, તેમને દક્ષિણા આપી— અને ‘આઘાટ’ નામનું ઉત્તમ સ્થાન અર્પણ કર્યું।

Verse 136

मांकूले संस्थितं यच्च दिव्यप्राकारभूषितम् । सर्वेषामेव विप्राणां सामान्येन नृपोत्तम

માંકૂલમાં સ્થિત અને દિવ્ય પ્રાકારથી શોભિત જે છે, હે નૃપોત્તમ, તે સર્વ બ્રાહ્મણો માટે સામાન્યરૂપે (સર્વસાધારણ) છે.

Verse 137

ततोऽष्टकुलिकान्विप्रान्समाहूयाब्रवीदिदम् । युष्माभिस्तु सदा कार्या चिंता लिंगसमुद्भवा

પછી આઠ કુળના વિપ્રોને બોલાવી તેણે કહ્યું—“શિવલિંગ-સેવાથી ઉત્પન્ન થતી પવિત્ર ચિંતા અને સંભાળ તમારે સદા કરવી.”

Verse 138

अस्य यस्मान्मया दत्ता वृत्तिश्चन्द्रार्ककालिका । सा च ग्राह्या तदर्थे च द्वादशग्रामसंभवा

“કારણ કે મેં તેને ચંદ્ર-સૂર્ય જેટલો સમય રહે તેટલી સ્થાયી જીવિકા આપી છે; તેથી તે વ્યવસ્થા સ્વીકારવી, અને એ જ હેતુથી તે બાર ગામોમાંથી મેળવવી.”

Verse 139

ब्राह्मणा ऊचुः । न वयं विबुधश्रेष्ठ करिष्यामो वचस्तव । लिंगचिंतासमुद्भूतं श्रूयतामत्र कारणम्

બ્રાહ્મણોએ કહ્યું—“હે વિબુધશ્રેષ્ઠ, અમે તમારું વચન পালন નહીં કરીએ. લિંગ-ચિંતાથી ઉત્પન્ન કારણ અહીં સાંભળો.”

Verse 140

ब्रह्मस्वं विबुधस्वं च तडागोत्थं विशेषतः । भक्षितं स्वल्पमप्यत्र नाश येत्सर्वपूर्वजान्

“બ્રાહ્મણોનું ધન અને દેવોનું ધન—વિશેષ કરીને તડાગ (તળાવ)માંથી ઉત્પન્ન દાનસંપત્તિ—અહીં થોડું પણ ભક્ષણ કરાય તો તે સર્વ પૂર્વજોને નાશ કરે છે.”

Verse 141

यदि कश्चित्कुलेऽस्माकं जातस्तद्भक्षयिष्यति । पातयिष्यति नः सर्वांस्तदस्माकं महद्भयम्

અમારા કુળમાં જન્મેલો કોઈ જો તે ભક્ષે, તો તે અમને સૌને પતનમાં પાડી દેશે; એ જ અમારો મહાભય છે.

Verse 142

अथ तं मध्यगः प्राह कृतांजलिर्द्विजोत्तमः । दृष्ट्वाऽन्यमनसं शक्रं कृतपूर्वोपकारिणम्

પછી તેમની વચ્ચે ઊભા રહી, કરજોડે એક શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણે—પૂર્વે ઉપકાર કરનાર શક્રને મનથી વિક્ષિપ્ત જોઈ—તેને કહ્યું.

Verse 143

देवशर्माभिधानस्तु विख्यातः प्रवरैस्त्रिभिः । अहं चिंतां करिष्यामि तव लिंगसमुद्भवाम्

હું દેવશર્મા નામે ઓળખાતો, ત્રણ પ્રવરોમાં પ્રસિદ્ધ છું; તારા માટે લિંગ-સંબંધિત વ્રતની વ્યવસ્થા અને જવાબદારી હું સંભાળીશ.

Verse 144

अपुत्रस्य तु मे पुत्रं यदि यच्छसि वासव । यस्मात्संजायते वंशो यावदाभूतसंप्लवम्

હે વાસવ, હું અપુત્ર છું; જો તું મને એક પુત્ર આપે, જેથી વંશ ઉત્પન્ન થઈ મહાપ્રલય સુધી અવિચ્છિન્ન ચાલે, (તો હું તે કરીશ).

Verse 145

धर्मज्ञस्तु कृतज्ञस्तु देवस्वपरिवर्जकः । तच्छ्रुत्वा वासवो हृष्टस्तमुवाच द्विजोत्तमम्

તે ધર્મજ્ઞ, કૃતજ્ઞ અને દેવસ્વનો દુરુપયોગ ટાળનાર હતો; આ સાંભળી વાસવ આનંદિત થયો અને તે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને બોલ્યો.

Verse 146

इन्द्र उवाच । भविष्यति शुभस्तुभ्यं पुत्रो वंशधरः परः । धर्मात्मा सत्यवादी च देवस्वपरिवर्जकः

ઇન્દ્રે કહ્યું—તને એક શુભ પુત્ર જન્મશે, જે ઉત્તમ વંશધર હશે; તે ધર્માત્મા, સત્યવક્તા અને દેવસ્વના અપહરણથી વિરત રહેશે।

Verse 147

तस्यान्वये तु ये पुत्रा भविष्यंति महात्मनः । ते सर्वेऽत्र भविष्यंति तद्रूपा वेदपारगाः

તે મહાત્માના વંશમાં જે પુત્રો જન્મશે, તેઓ સર્વે અહીં નિવાસ કરશે; તેઓ તેના સ્વરૂપસમાન, સિદ્ધ અને વેદપારંગત હશે।

Verse 148

अपरं शृणु मे वाक्यं यत्ते वक्ष्यामि सद्द्विज । तथा शृण्वंतु विप्रेंद्राः सर्वे येऽत्र समागताः

હે સદ્દ્વિજ, હું તને જે કહેવા જઈ રહ્યો છું તે વધુ વચન સાંભળ; તેમજ અહીં એકત્ર થયેલા સર્વ વિપ્રેન્દ્રો પણ સાંભળે.

Verse 149

बालमण्डनके तीर्थे मयैतल्लिंगमुत्तमम् । चतुर्वक्त्र समादेशाच्चतुर्वक्त्रं प्रतिष्ठितम्

બાલમંડનક તીર્થમાં મેં આ ઉત્તમ લિંગની સ્થાપના કરી; ચતુર્મુખ (બ્રહ્મા)ના આદેશથી તે ‘ચતુર્વક્ત્ર’ નામે પ્રતિષ્ઠિત થયું।

Verse 150

योऽत्र स्नानविधिं कृत्वा तीर्थेऽत्र पितृतर्पणम् । आजन्म पितरस्तेन प्रभविष्यंति तर्पिताः

જે અહીં સ્નાનવિધિ કરીને આ તીર્થમાં પિતૃતર્પણ કરે છે, તેના પિતૃઓ જન્મે જન્મે નિશ્ચયે તૃપ્ત રહે છે।

Verse 151

ग्रामा द्वादश ये दत्ता मया देवस्य चास्य भोः । वसिष्यंति च ये विप्रा वृद्धिश्राद्ध उपस्थिते । ते श्राद्धं प्रथमं चास्य कृत्वा श्राद्धं ततः परम्

હે મહાશય! આ દેવ માટે મેં બાર ગામો દાનમાં આપ્યાં છે. વૃદ્ધિ-શ્રાદ્ધનો સમય આવે ત્યારે ત્યાં વસતા બ્રાહ્મણો પહેલા આ દેવનું શ્રાદ્ધ કરશે અને ત્યારબાદ અન્ય શ્રાદ્ધકર્મ કરશે।

Verse 152

तत्कृत्यानि करिष्यन्ति ते विघ्नेन विवर्जिताः । वृद्धिः संपत्स्यते तेषां नो चेद्विघ्नं भविष्यति

તેઓ કરવાપાત્ર બધાં કર્તવ્યો વિઘ્ન વિના પૂર્ણ કરશે. તેમને વૃદ્ધિ અને સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત થશે અને કોઈ અડચણ ઊભી નહીં થાય।

Verse 153

माघमासे सिते पक्षे त्रयो दश्यां दिने स्थिते । तद्ग्रामसंस्थिता लोका येऽत्रागत्य समाहिताः

માઘ માસના શુક્લ પક્ષમાં ત્રયોદશી તિથિ આવે ત્યારે, તે ગામોમાં વસતા લોકો અહીં એકાગ્ર મનથી આવી—

Verse 154

बालमण्डनके स्नात्वा लिंगमेतत्समाहिताः । पूजयिष्यंति सद्भक्त्या ते यास्यंति परां गतिम्

તેઓ બાલમંડનકમાં સ્નાન કરીને, એકાગ્રચિત્ત થઈ, આ લિંગની સદ્ભક્તિથી પૂજા કરશે; અને તેઓ પરમ ગતિને પ્રાપ્ત કરશે।

Verse 155

ग्रामाणां मम लिंगस्य ये करिष्यंति पीडनम् । कालांतरेऽपि संप्राप्तास्ते यास्यंति च संक्षयम्

જે કોઈ મારા લિંગને અથવા (આ સ્થાન માટે) દત્ત ગામોને પીડા પહોંચાડશે, તે પછીના કાળમાં ઊભા થાય તોય અંતે વિનાશને પામશે।

Verse 156

पृथिव्यां यानि तीर्थानि ह्यासमुद्रसरांसि च । बालमण्डनके तीर्थ आगमिष्यंति तद्दिने

પૃથ્વી પરનાં જેટલાં પણ તીર્થો છે અને સમુદ્ર તથા સરોવરો સાથે સંબંધિત તીર્થો પણ—તે જ દિવસે બધાં બાલમંડનક તીર્થમાં આવી ભેગાં થશે.

Verse 157

विश्वामित्र उवाच । एतदुक्त्वा सहस्राक्षस्ततश्चाष्टकुलान्द्विजान् । अग्रतः कोपसंयुक्तस्ततोवचनमब्रवीत्

વિશ્વામિત્ર બોલ્યા—આવું કહીને સહસ્રાક્ષ (ઇન્દ્ર) ક્રોધથી ભરાઈ ગયો. તેણે આઠ કુળોના બ્રાહ્મણોને પોતાના સમક્ષ બોલાવી, પછી આ વચનો કહ્યાં.

Verse 158

एतैः सप्तकुलैर्विप्रैर्यत्कृतं वचनं न मे । कृतघ्नैस्ता ञ्छपिष्यामि कृतघ्नत्वान्न संशयः

આ સાત કુળોના વિપ્રોએ મારી આજ્ઞા પાળી નથી; તેઓ કૃતઘ્ન છે. તેથી હું તેમને શાપ આપીશ—તેમના કૃતઘ્નત્વમાં શંકા નથી.

Verse 159

यस्मादिदंपुरा प्रोक्तं मनुना सत्यवादिना । स्वायंभुवेन प्रोद्दिश्य कृतघ्नं सकलं जनम्

કારણ કે આ વાત પહેલેથી જ સત્યવાદી સ્વાયંભુવ મનુએ કહી છે—કૃતઘ્નતા સર્વત્ર સર્વ લોકોને કલુષિત કરે છે એમ તેમણે દર્શાવ્યું.

Verse 160

ब्रह्मघ्ने च सुरापे च चौरे भग्नवते शठे । निष्कृतिर्विहिता सद्भिः कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः

બ્રહ્મહંતક, સુરાપાન કરનાર, ચોર, વિશ્વાસભંગ કરનાર અને છલકપટી—એમના માટે સદ્જનોએ પ્રાયશ્ચિત્ત નિર્ધાર્યું છે; પરંતુ કૃતઘ્ન માટે પ્રાયશ્ચિત્ત નથી.

Verse 161

अवध्या ब्राह्मणा गावः स्त्रियो बालास्तपस्विनः । तेनाऽहं न वधाम्येताञ्छिद्रेऽपि महति स्थिते

બ્રાહ્મણો, ગાયો, સ્ત્રીઓ, બાળકો અને તપસ્વીઓ અવધ્ય છે. તેથી મહાદોષ ઊભો થયો હોય તોય હું તેમને નહિ મારું.

Verse 162

ततस्तोयं समादाय सदर्भं निजपाणिना । शशाप तान्द्विजश्रेष्ठान्कृतघ्नान्पाकशासनः

પછી પાકશાસન ઇન્દ્રએ પોતાના હાથમાં દર્ભાસહિત જળ લઈને, કૃતઘ્નતા કારણે તે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને શાપ આપ્યો.

Verse 163

मम वाक्यादपि प्राप्य एते लक्ष्मीं द्विजोत्तमाः । निर्धनाः संभविष्यंति नीत्वा यद्द्वारतो ऽखिलम्

મારા વચનથી જ સમૃદ્ધિ મેળવીને પણ આ ઉત્તમ બ્રાહ્મણો, દ્વારે આવેલું બધું લઈ જઈ, અંતે નિર્ધન બનશે.

Verse 164

भक्तानां च पीरत्यागमेतेषां वंशजा द्विजाः । करिष्यंति न सन्देहो यथा मम सुनिष्ठुराः । दाक्षिण्यरहिताः सर्वे तथा बह्वाशिनः सदा

એમના વંશમાં જન્મેલા બ્રાહ્મણો પીડિત ભક્તોને ત્યજી દેશે—એમાં શંકા નથી. મારી પ્રત્યે જેમ નિષ્ઠુર હતા તેમ જ રહેશે; બધા દયાવિહિન અને સદા અતિભોજી.

Verse 165

एवमुक्त्वाऽथ तान्विप्रान्सप्तवंशसमुद्भवान् । पुनः प्रोवाच तान्विप्राञ्छेषान्नगरसंभवान्

આ રીતે સાત વંશમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા તે બ્રાહ્મણોને કહીને, તેણે ફરી નગરમાં ઉત્પન્ન થયેલા બાકીના બ્રાહ્મણોને સંબોધ્યા.

Verse 166

ममात्र दीयतां स्थानं स्थानेऽत्रैव द्विजोत्तमाः । येन संवत्सरस्यांते पंचरात्रं वसाम्यहम्

હે દ્વિજોત્તમો, મને અહીં જ એક સ્થિર સ્થાન આપો, જેથી દરેક વર્ષના અંતે હું પાંચ રાત્રિઓ અહીં નિવાસ કરી શકું.

Verse 167

देवस्यास्य प्रपूजार्थं मर्त्यलोकसु खाय च । ब्राह्मणानां प्रपूजार्थं सर्वेषां भवतामिह

આ દેવની પૂર્ણ પૂજાર્થે, મર્ત્યલોકના સુખ-કલ્યાણાર્થે, તેમજ બ્રાહ્મણોના યોગ્ય સન્માનાર્થે—તમારા સૌએ અહીં આ કાર્ય કરવું જોઈએ.

Verse 168

विश्वामित्र उवाच । ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे तदर्थं स्थानमुत्तमम् । दर्शयामासुः संहृष्टाः प्रोचुश्च तदनंतरम्

વિશ્વામિત્ર બોલ્યા—પછી તે બધા બ્રાહ્મણો આનંદિત થઈ, તે હેતુ માટે યોગ્ય ઉત્તમ સ્થાન બતાવ્યું; અને તરત પછી તેઓ બોલ્યા.

Verse 169

ब्रह्मस्थाने त्वया शक्र पंचरात्रमुपेत्य च । स्थातव्यं मर्त्यलोकस्य सुखमासेव्यतां प्रभो

હે શક્ર, બ્રહ્મસ્થાને આવીને તારે પાંચ રાત્રિઓ રહેવું જોઈએ; હે પ્રભુ, આ અનુષ્ઠાનથી મર્ત્યલોકનું સુખ ઉપભોગ્ય થાઓ.

Verse 170

अत्र स्थाने तवाऽग्रे तु करिष्यामो महोत्सवम् । गीतवादित्रनिर्घोषैर्गंधमाल्यानुलेपनैः । द्विजानां तर्पणैश्चैव सर्वकामसमृद्धिदम्

આ સ્થાને, તમારા સમક્ષ, અમે મહોત્સવ કરીશું—ગીત અને વાદ્યોના નાદથી, સુગંધ, પુષ્પમાળા અને અનુલેપનથી, તેમજ દ્વિજોના તર્પણથી યુક્ત—જે સર્વ કામનાઓની સમૃદ્ધિ આપે છે.

Verse 171

विश्वामित्र उवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां प्रहृष्टः पाकशासनः । पूजयित्वा द्विजान्सर्वान्गतोऽथ त्रिदिवालयम्

વિશ્વામિત્ર બોલ્યા—તેમના વચન સાંભળી પાકશાસન (ઇન્દ્ર) અત્યંત પ્રસન્ન થયો. સર્વ દ્વિજોની પૂજા કરીને પછી તે પોતાના ત્રિદિવ-ધામે ગયો.

Verse 206

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्ड हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये बालमण्डनतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम षडुत्तर द्विशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કાંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના ષષ્ઠ વિભાગના નાગરખંડમાં, હાટકેશ્વર-ક્ષેત્રમાહાત્મ્ય અંતર્ગત ‘બાલમંડનતીર્થમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો ૨૦૬મો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.

Verse 215

कस्मिन्स्थाने च शक्रेण तच्च लिंगं प्रतिष्ठितम । वदास्माकं महाभाग तस्मिन्दृष्टे तु किं फलम्

શક્રે (ઇન્દ્રે) તે લિંગ કયા સ્થાને પ્રતિષ્ઠિત કર્યું? હે મહાભાગ, અમને કહો—તેના દર્શનથી કયું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે?

Verse 984

शक्रोऽपि श्राद्धकर्माणि कृत्वा तेषां दिवौकसाम् । तीर्थयात्रापरो भूत्वा तथैव च व्यवस्थितः

શક્ર (ઇન્દ્ર)એ પણ તે દિવૌકસો માટે શ્રાદ્ધકર્મો કર્યા. પછી તે તીર્થયાત્રામાં પરાયણ બની એ જ માર્ગમાં સ્થિર રહ્યો.