Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 14

Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla-Yajurvedic school attribution)
Devata: Viśvakarman; Vāyu (as adhipati); implicit Prajāpati-bandhu
Chandas: Mixed/prose-yajus (yajur-formula; not a fixed ṛgvedic metre)

वि॒श्वक॑र्मा त्वा सादयत्व॒न्तरि॑क्षस्य पृ॒ष्ठे ज्योति॑ष्मतीम् । विश्व॑स्मै प्रा॒णाया॑पा॒नाय॑ व्या॒नाय॒ विश्वं॒ ज्योति॑र्यच्छ । वा॒युष्टेऽधि॑पति॒स्तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वा सी॑द

viśvá-karmā tvā sādayatv antárikṣasya pṛṣṭhé jyótiṣmatīm | víśvasmai prāṇā́yāpānā́ya vyānā́ya víśvaṃ jyótir yaccha | vāyúṣ te ’dhipátis táyā devátayā ’ṅgirasvád dhruvā́ sīda

વિશ્વકર્મા તને અંતરિક્ષના પીઠ પર તેજસ્વી રૂપે બેસાડે. સર્વ પ્રાણીઓ માટે—પ્રાણ, અપાન અને વ્યાન માટે—તું સર્વ પ્રકાશ અર્પણ કર. વાયુ તારો અધિપતિ છે; તે દેવતાની સાથે, અંગિરસોની રીત પ્રમાણે, હે ધ્રુવા, સ્થિર બેસ.

वि॒श्वक॑र्मा । त्वा । सादयतु । अ॒न्तरि॑क्षस्य । पृ॒ष्ठे । ज्योति॑ष्मतीम् । विश्व॑स्मै । प्रा॒णाय॑ । अ॒पा॒नाय॑ । व्या॒नाय॑ । विश्व॑म् । ज्योति॑ः । यच्छ । वा॒युः । ते । अ॒धि॑पतिः । तया॑ । दे॒वत॑या । अङ्गिर॒स्वत् । ध्रु॒वा । सी॑द

विश्वकर्माViśvakarman (the All-maker deity)
विश्वकर्मा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootविश्वकर्मन् (प्रातिपदिक)
त्वाyou (as object)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सादयतुmay (he) seat / place
सादयतु:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootसद् (धातु) → सादयति (णिच्)
अन्तरिक्षस्यof the mid-air (atmosphere)
अन्तरिक्षस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
पृष्ठेon the back / surface
पृष्ठे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootपृष्ठ (प्रातिपदिक)
ज्योतिष्मतीम्luminous (f.)
ज्योतिष्मतीम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootज्योतिष्मत् (प्रातिपदिक)
विश्वस्मैfor all / to the all
विश्वस्मै:
सम्प्रदान
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
प्राणायfor prāṇa (in-breath / vital force)
प्राणाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
अपानायfor apāna (out-breath)
अपानाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootअपान (प्रातिपदिक)
व्यानायfor vyāna (pervading breath)
व्यानाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootव्यान (प्रातिपदिक)
विश्वम्all (the whole)
विश्वम्:
कर्म
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
ज्योतिःlight
ज्योतिः:
कर्म (यच्छ-क्रियायाः)
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
यच्छgrant / bestow
यच्छ:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootयम् (धातु) → यच्छति
वायुःVāyu (Wind)
वायुः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अधिपतिःoverlord / lord
अधिपतिः:
कर्तृ (अस्ति-भावे)
TypeNoun
Rootअधिपति (प्रातिपदिक)
तयाwith that
तया:
करण
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
देवतयाby/with the deity (divinity)
देवतया:
करण
TypeNoun
Rootदेवता (प्रातिपदिक)
अङ्गिरस्वत्in the manner of Aṅgiras / Aṅgiras-like
अङ्गिरस्वत्:
(क्रियाविशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअङ्गिरस् + वत् (प्रातिपदिक; -वत्-प्रत्यय)
ध्रुवाfirm, steady (f.)
ध्रुवा:
कर्तृ/विशेष्य-सम्बन्धः (सीद-क्रियायाः)
TypeAdjective
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
सीदsit down / be seated
सीद:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootसद् (धातु) → सीदति
V
Viśvakarman
V
Vāyu
P
Prāṇa–Apāna–Vyāna (life-breaths)
A
Aṅgirases (as ritual model)