Mantra 21
Rishi: Yājñavalkya (traditional)
Devata: Implicitly Dhruvā/Pr̥thivī-support and Prajāpati as embodied altar
Chandas: Yajus (prose with cadence)
Samhita Patha (Devanagari)
मू॒र्धाऽसि॒ राड् ध्रु॒वाऽसि॑ ध॒रुणा॑ ध॒र्त्र्य॒सि॒ धर॑णी । आयु॑षे त्वा॒ वर्च॑से त्वा कृ॒ष्यै त्वा॒ क्षेमा॑य त्वा
Transliteration
mū́rdhā ’si rā́ḍ dhruvā́ ’si dharuṇā́ dhartry àsi dháraṇī | ā́yuṣe tvā várcase tvā kṛ́ṣyai tvā kṣémāya tvā
Translation
તું મસ્તક છે; તું રાજા (સર્વાધિપતિ) છે; તું ધ્રુવ છે; તું આધાર છે; તું ધારક છે; તું ધરણી—સ્થિર આધારભૂમિ છે. આયુષ્ય માટે તને ગ્રહણ કરું છું; તેજ માટે તને ગ્રહણ કરું છું; કૃષિ માટે તને ગ્રહણ કરું છું; ક્ષેમ (કલ્યાણ) માટે તને ગ્રહણ કરું છું.
Padapatha (Word Analysis)
मूर्धा । असि । राट् । ध्रुवा । असि । धरुणा । धर्त्री । असि । धरणी । आयुषे । त्वा । वर्चसे । त्वा । कृष्यै । त्वा । क्षेमाय । त्वा ।
Word by Word
मूर्धा(you are) the head / top
मूर्धा:
Kartā
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक) → मूर्धा
असिyou are
असि:
—
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
राट्a ruler / sovereign
राट्:
Kartā
TypeNoun
Rootराट् (प्रातिपदिक; ‘राजन्/सम्राट्’ अर्थे) → राट्
ध्रुवाfirm, fixed, steadfast
ध्रुवा:
Kartā
TypeAdjective
Rootध्रुव (प्रातिपदिक) → ध्रुवा
असिyou are
असि:
—
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
धरुणाsupport, prop, foundation
धरुणा:
Kartā
TypeNoun
Rootधरुणा (प्रातिपदिक; धृ-सम्बद्धः) → धरुणा
धर्त्रीthe supporter / bearer
धर्त्री:
Kartā
TypeNoun
Rootधर्तृ (कृदन्त-प्रातिपदिक; धृ + तृच्) → धर्त्री
असिyou are
असि:
—
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
धरणीthe sustaining one; earth/support
धरणी:
Kartā
TypeNoun
Rootधरणी (प्रातिपदिक; धृ-सम्बद्धः) → धरणी
आयुषेfor life / longevity
आयुषे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक) → आयुषे
त्वाyou (as object)
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → त्वा
वर्चसेfor radiance / splendor
वर्चसे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootवर्चस् (प्रातिपदिक) → वर्चसे
त्वाyou
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → त्वा
कृष्यैfor cultivation / agriculture
कृष्यै:
Sampradāna
TypeNoun
Rootकृषि (प्रातिपदिक) → कृष्यै
त्वाyou
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → त्वा
क्षेमायfor welfare / security
क्षेमाय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootक्षेम (प्रातिपदिक) → क्षेमाय
त्वाyou
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → त्वा
Entities Mentioned
D
Dhruvā (the Firm Support)P
Pr̥thivī (Earth)P
Prajāpati (as the altar/rite-body)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes