
Sukta 1.158
Aśvins (with Rudra-like epithets; hymn addressed to the twin powers)
Triṣṭubh (probable)
દીર્ઘતમસ ચક્રનું આ ટૂંકું સૂક્ત અશ્વિનો સાથે ઓળખાતી દ્વિ-શક્તિઓને આવાહન કરે છે; તેમને રુદ્રસમાન ઉપાધિઓ સાથે તેજસ્વી, પ્રબળ અને બહુ-મનવાળા સહાયક તરીકે સ્તુતિ કરવામાં આવે છે. સ્તુતિમાંથી રક્ષાત્મક પ્રાર્થના તરફ આગળ વધીને, તે ‘પાંખવાળી’ આ જોડીને વિનંતી કરે છે કે તેઓ ઉપાસકને ન તો શોષી લે, ન તો વિખેરી નાંખે; અને અંતે એક આત્મસંદર્ભિત વાક્યમાં પરિપૂર્ણ થાય છે, જ્યાં બ્રહ્મન (પવિત્ર ઉચ્ચાર/અંતર્દૃષ્ટિ) સારથી બની સાધકોને આપઃ (જળો) તરફ—શોધનું ગુપ્ત લક્ષ્ય—દોરી જાય છે.
Mantra 1
वसू रुद्रा पुरुमन्तू वृधन्ता दशस्यतं नो वृषणावभिष्टौ । दस्रा ह यद्रेक्ण औचथ्यो वां प्र यत्सस्राथे अकवाभिरूती ॥
હે વસુઓ અને રુદ્રો, બહુ-મનવાળા, તેજસ્વી અને વૃદ્ધિ પામતા—હે વृषણો, તમારી અભિષ્ટ નજીકતામાં અમારે માટે વંદનીય બનો. હે દસ્રા (અદ્ભુત-કર્તા), જ્યારે સ્તુતિમાં તમારું ધન ગવાય છે, ત્યારે તમારી સહાય અચૂક રક્ષણ સાથે અમારી તરફ વહેતી આવો.
Mantra 2
को वां दाशत्सुमतये चिदस्यै वसू यद्धेथे नमसा पदे गोः । जिगृतमस्मे रेवतीः पुरंधीः कामप्रेणेव मनसा चरन्ता ॥
હે વસુઓ, આ તમારી પ્રસન્ન સુમતિ માટે અહીં કોણ તમને દાન આપશે? કારણ કે તમે ગૌના પદચિહ્ને (પ્રકાશ-કિરણના ચરણસ્થાને) નમસ્કારથી કૃપા સ્થાપો છો. અમારી માટે રેવતી (સમૃદ્ધિભરી) પુરંધિઓ—સમૃદ્ધ પૂર્ણતાઓ—ઉઠાવો; કામપ્રેરણા જેવી મનમાં ગતિ કરતી, જેથી અમારી સમજ સમૃદ્ધ બને.
Mantra 3
युक्तो ह यद्वां तौग्र्याय पेरुर्वि मध्ये अर्णसो धायि पज्रः । उप वामवः शरणं गमेयं शूरो नाज्म पतयद्भिरेवैः ॥
જ્યારે તમારું યુક્ત રથ/બળ તૌગ્ર્યપુત્રને વહન કરતું હતું, અને પજ્ર અર્ણવના મધ્યમાં સ્થાપિત થયો—ત્યારે હું તમારી સહાય પાસે શરણ સમીપે આવું; જેમ વીર ઉડતા અશ્વો (ઊર્જાઓ) સાથે માર્ગ પર વેગે દોડે તેમ.
Mantra 4
उपस्तुतिरौचथ्यमुरुष्येन्मा मामिमे पतत्रिणी वि दुग्धाम् । मा मामेधो दशतयश्चितो धाक्प्र यद्वां बद्धस्त्मनि खादति क्षाम् ॥
ઉપસ્તુતિનો ઉદ્ઘોષ અને ઔચથ્ય—પ્રકાશિત ઉચ્ચાર—મને રક્ષવા માટે વિસ્તરે; આ બે પંખીધારી શક્તિઓ મને વિખેરીને દોહી ન નાખે. ઇંધણ અને દશવિધ ગોઠવાયેલ અગ્નિ મને ભસ્મ ન કરે—જ્યારે જે પોતાનાં જ સ્વરૂપમાં બંધાયેલ છે તે આગળ વધે છે અને ભૂમિ-તત્ત્વને ચાવી જાય છે.
Mantra 5
न मा गरन्नद्यो मातृतमा दासा यदीं सुसमुब्धमवाधुः । शिरो यदस्य त्रैतनो वितक्षत्स्वयं दास उरो अंसावपि ग्ध ॥
અતિ માતૃતુલ્ય નદીઓએ મને ગળી ન લીધો—જ્યારે દાસોએ તેને પૂરનાં પ્રવાહમાં સુદૃઢ રીતે બાંધીને નીચે ફેંક્યો. જ્યારે ત્રૈતાનાએ તેનો શિર કાપી નાખ્યો, ત્યારે દાસ પોતે જ છાતી અને ખભાંને ચોંટી પડ્યો.
Mantra 6
दीर्घतमा मामतेयो जुजुर्वान्दशमे युगे । अपामर्थं यतीनां ब्रह्मा भवति सारथिः ॥
મમતાનો પુત્ર દીર્ઘતમસ દશમ યુગમાં પરિપક્વ થયો; જળોની શોધમાં યતિઓના અર્થ માટે બ્રહ્મા સારથી બને છે.
Tradition attributes RV 1.158 to Dīrghatamas Āucathya, also called Māmateya (“son of Mamatā”). The last verse names him directly.
Here “Rudras” highlights their fierce, protective strength rather than changing the deity. The hymn praises the Twins as powerful guardians who can ward off harm and bring timely help.
It means sacred utterance and insight (brahman) can actively steer the seeker—like a charioteer—toward the “Waters,” a Vedic symbol for deep nourishment, purification, and the hidden source of life and knowledge.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.