Adhyaya 43

Verse 1

सुकलोवाच । एवं ते शूकराः सर्वे युद्धाय समुपस्थिताः । पुरः स्थितस्य ते राज्ञो ह्यवतस्थुश्च लुब्धकाः

સુકલ બોલ્યા—આ રીતે તે બધા શૂકરો યુદ્ધ માટે એકત્ર થયા. અને તે રાજાના સમક્ષ ઊભા રહી શિકારીઓ પણ પોતાના સ્થાન પર સ્થિર થયા.

Verse 2

महावराहो राजेंद्र गिरिसानुं समाश्रितः । महता यूथभावेन व्यूहं कृत्वा प्रतिष्ठति

હે રાજેન્દ્ર! મહાવરાહ પર્વતની ઢાળનો આશ્રય લઈને, મહાન યુથભાવથી વ્યૂહ રચી સ્થિર થયો છે.

Verse 3

कपिलः स्थूलपीनांगो महादंष्ट्रो महामुखः । दुःसहः शूकरो राजन्गर्जते चातिभैरवम्

હે રાજન! કપિલવર્ણ, સ્થૂલ અને પીન અંગોવાળો, મહાદંષ્ટ્ર અને મહામુખ ધરાવતો તે દુર્ધર્ષ શૂકર અત્યંત ભયાનક ગર્જના કરે છે.

Verse 4

तानपश्यन्महाराजः शालतालवनाश्रयान् । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा मनुपुत्रः प्रतापवान्

શાલ અને તાલના વનાશ્રયમાં તેઓ વસતા હતા તે જોઈ મહારાજ, પ્રતિાપવાન મનુપુત્ર, તેમનાં વચનો ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ્યા।

Verse 5

गृह्यतां शूर वाराहो विध्यतां बलदर्पितः । एवमाभाष्य तान्वीरो मनुपुत्रः प्रतापवान्

“એ શૂર વરાહને પકડી લો; બળના દર્પમાં મત્તને ઘાયલ કરો!” એમ કહી પ્રતિાપવાન મનુપુત્ર વીરે તેમને આજ્ઞા આપી।

Verse 6

अथ ते लुब्धकाः सर्वे मृगया मदमोहिताः । संनद्धा दंशिताः सर्वे श्वभिः सार्द्धं प्रजग्मिरे

પછી તે બધા શિકારી શિકારના મદમાં મોહીત થઈ, સંપૂર્ણ શસ્ત્રસજ્જ બની, કૂતરાઓ સાથે સાથે નીકળી પડ્યા।

Verse 7

हर्षेण महताविष्टो राजराजो महाबलः । अश्वारूढः सुसैन्येन चतुरंगेण संयतः

મહાન હર્ષથી આવિષ્ટ મહાબલી રાજાધિરાજ, અશ્વારૂઢ થઈ, ઉત્તમ ચતુરંગી સેનાસહ શિસ્તબદ્ધ રીતે આગળ વધ્યો।

Verse 8

गंगातीरं समायातो मेरौ गिरिवरोत्तमे । रत्नधातुसमाकीर्णे नानावृक्षैरलंकृते

તે ગિરિવરોમાં શ્રેષ્ઠ એવા મેરુ પર ગંગાતીરે પહોંચ્યો; તે પ્રદેશ રત્નધાતુઓથી છલકાતો અને નાનાવૃક્ષોથી અલંકૃત હતો।

Verse 9

सुकलोवाच । यो बलधाम मरीचिचयकरनिकरमयप्रोत्तुंगोऽत्युच्चम् । गगनमेव संप्राप्तो नाना नगाचरितशोभो गिरिराजो भाति

સુકલ બોલ્યો—એ પર્વતરાજ બળનું ધામ છે; કિરણસમૂહોના તંતુઓ સમાન રચાયેલો, અતિ ઊંચા શિખરવાળો, જાણે આકાશને જ સ્પર્શી ગયો હોય. પર્વતોમાં ફરતા વિવિધ જીવોની ગતિશોભાથી સજ્જ થઈ તે તેજસ્વી લાગે છે।

Verse 10

योजनबहलविमल गंगाप्रवाह समुच्चरत्तीरवीचीतरंगभंगैर्मुक्ताफलसदृशैर्निर्मलांबुकणैः । सर्वत्र प्रक्षालित धवलतलशिलातलोगिरींद्र सुःश्रियायुक्तः

યોજન જેટલો વિસ્તરેલો નિર્મળ ગંગાપ્રવાહ ઉછળી ને ધસી જાય છે; કિનારાની તરંગભંગથી મોતી સમાન સ્વચ્છ જળકણો છંટાય છે. સર્વત્ર ધોઈને ઉજળા થયેલા શિલાતલો ધરાવતો એ ગિરીન્દ્ર મહાશોભાથી દીપ્તિમાન છે।

Verse 11

देवैश्चारणकिन्नरैः परिवृतो गंधर्वविद्याधरैः सिद्धैरप्सरसांगणैर्मुनिजनैर्नागेंद्र विद्याधरैः । श्रीखंडैर्बहुचंदनैस्ससरलैः शालैस्तमालैर्गिरी रुद्रा क्षैर्वरसिद्धिदायकघनैः कल्पद्रुमैः शोभते

દેવો, ચારણો, કિન્નરો; ગંધર્વો, વિદ્યાધરો; સિદ્ધો, અપ્સરાગણ, મુનિજનો તથા વિદ્યાધરોમાં નાગેન્દ્રો—એમની પરિભ્રમણમાં તે ગિરિ શોભે છે. શ્રીખંડ, બહુ ચંદન, સરલ, શાલ, તમાલ, ઉત્તમ સિદ્ધિ આપતા રુદ્રાક્ષવન અને કલ્પવૃક્ષોથી તે અલંકૃત છે।

Verse 12

नानाधातुविचित्रो वै नानारत्नविचित्रितैः । विमानैः कांचनैर्दंडैः कलत्रैरुपशोभते

તે નાનાવિધ ધાતુઓના વૈવિધ્યથી વિચિત્ર છે અને નાનારત્નોથી શોભિત વિમાનો વડે અલંકૃત છે. કાંચન દંડો અને કલત્રો સાથે તે વધુ તેજસ્વી દેખાય છે।

Verse 13

नालिकेरवनैर्दिव्यैः पूगवृक्षैर्विराजते । दिव्यपुन्नागबकुलैः कदलीखंडमंडितैः

તે દિવ્ય નાળિયેરવનોથી અને શોભતા પૂગવૃક્ષોથી વિરાજે છે. દિવ્ય પુન્નાગ અને બકુલ વૃક્ષો તથા કદલી-ખંડો (કેળાના ગુચ્છો)થી તે સુશોભિત છે।

Verse 14

पुष्पकैश्चंपकैरद्रि पाःटलैः केतकैस्तथा । नानावल्लीवितानैश्च पुष्पितैः पद्मकैस्तथा

ચંપકના પુષ્પો, પર્વતજ પાટલના ફૂલો અને કેતકના પુષ્પો, અનેક લતાઓના પુષ્પિત વિતાનો તથા ખીલેલા પદ્મક પુષ્પોથી તે સ્થાન શોભિત હતું।

Verse 15

नानावर्णैः सुपुष्पैश्च नानावृक्षैरलंकृतः । दिव्यवृक्षैः समाकीर्णः स्फाटिकस्य शिलातलैः

નાનાવર્ણના સુંદર પુષ્પો અને અનેક પ્રકારના વૃક્ષોથી તે અલંકૃત હતું; દિવ્ય વૃક્ષોથી ભરપૂર હતું, અને તેની ભૂમિ સ્ફટિકસમાન શિલાફલકોથી પાથરેલી હતી।

Verse 16

योगियोगीन्द्र संसिद्धैः कंदरांतर्निवासिभिः । निर्झरैश्चैव रम्यैश्च बहुप्रस्रवणैर्गिरिः

આ પર્વત ગુહાઓની અંદર નિવાસ કરનાર યોગીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા સિદ્ધ મહર્ષિઓથી શોભિત છે; તેમજ રમ્ય ઝરણાંઓ અને અનેક સમૃદ્ધ પ્રસ્રવણોથી યુક્ત છે।

Verse 17

नदीप्रवाहसंह्रष्टैः संगमैरुपशोभते । ह्रदैश्च पल्वलैः कुंडैर्निर्मलोदकधारिभिः

નદીઓના પ્રવાહથી હર્ષિત થયેલા સંગમસ્થળોથી તે શોભિત છે; તેમજ નિર્મળ જળધારા ધરાવતા સરોવર, તળાવ અને પવિત્ર કુંડોથી પણ અલંકૃત છે।

Verse 18

गिरिराजो विभात्येकः सानुभिः सह संस्थितैः । शरभैश्चैव शार्दूलैर्मृगयूथैरलंकृतः

એ ગિરિરાજ પોતાની શિખરશ્રેણીઓ સાથે એકલો જ તેજસ્વી રીતે પ્રકાશે છે; શરભો, વ્યાઘ્રો અને મૃગોના ઝુંડોથી તે અલંકૃત છે।

Verse 19

महामत्तैश्च मातंगैर्महिषैरुरुभिः सदा । अनेकैर्दिव्यभावैश्च गिरिराजो विभाति सः

સદા મહામત્ત હાથીઓ અને વિશાળ દેહવાળા મહિષોથી, તેમજ અનેક દિવ્ય લક્ષણોથી યુક્ત એવો તે ગિરિરાજ મહાશોભાથી પ્રકાશે છે।

Verse 20

अयोध्याधिपतिर्वीर इक्ष्वाकुर्मनुनंदनः । तया सुभार्यया युक्तश्चतुरंगबलेन च

અયોધ્યાના અધિપતિ, વીર મનુનંદન ઇક્ષ્વાકુ, તે સદ્ભાર્યા સાથે અને ચતુરંગ બળ સાથે (પ્રસ્થાન કર્યો)।

Verse 21

पुरतो लुब्धका यांति शूराः श्वानश्च शीघ्रगाः । यत्रास्ते शूकरः शूरो भार्यया सहितो बली

આગળ આગળ લુબ્ધક (શિકારી) વીર પુરુષો અને ઝડપી દોડતા શ્વાનો જાય છે; જ્યાં પત્ની સહિત તે બળવાન વીર શૂકર સ્થિત છે।

Verse 22

बहुभिः शूकरैर्गुप्तो गुरुभिः शिशुभिस्ततः । मेरुभूमिं समाश्रित्य गंगातीरं समंततः

પછી અનેક શૂકરો અને ભારે, પૂર્ણવિકસિત બચ્ચાઓ દ્વારા રક્ષિત થઈ, તેણે મેરુભૂમિનો આશ્રય લીધો અને સર્વત્ર ગંગાતીર પર રહ્યો।

Verse 23

सुकलोवाच । तामुवाच वराहस्तु सुप्रियां हर्षसंयुतः । प्रिये पश्य समायातः कोशलाधिपतिर्बली

સુકલ બોલ્યા—ત્યારે હર્ષથી યુક્ત વરાહે પોતાની પ્રિયા સુપ્રિયાને કહ્યું: “પ્રિયે, જો, બળવાન કોશલાધિપતિ અહીં આવી પહોંચ્યો છે।”

Verse 24

मामुद्दिश्य महाप्राज्ञो मृगयां क्रीडते नृपः । युद्धमेव करिष्यामि सुरासुरप्रहर्षकम्

મને લક્ષ્ય કરીને તે મહાપ્રાજ્ઞ રાજા શિકારમાં ક્રીડા કરે છે. હું નિશ્ચયે એવો યુદ્ધ કરીશ કે જે દેવો અને અસુરો—બન્નેને હર્ષિત કરે.

Verse 25

अथ भूपो महातेजा बाणपाणिर्धनुर्धरः । सुदेवां सत्यधर्मांगीं तामुवाच प्रहर्षितः

પછી મહાતેજસ્વી ભૂપ—હાથમાં બાણ લઈને, ધનુષ ધારણ કરીને—હર્ષિત થઈ સત્ય-ધર્મમય અંગોવાળી તે સુદેવાને બોલ્યો.

Verse 26

पश्य प्रिये महाकोलं गर्जमानं महाबलम् । परिवारसमायुक्तं दुःसहं मृगघातिभिः

જો પ્રિયે! તે મહાકોલ (મહાશૂકર) ગર્જના કરે છે, અત્યંત બળવાન છે, પોતાના ટોળા સાથે છે, અને મૃગઘાતકો માટે પણ દુઃસહ છે.

Verse 27

अद्यैवाहं हनिष्यामि सुबाणैर्निशितैः प्रिये । मामेव हि महाशूरो युद्धाय समुपाश्रयेत्

પ્રિયે! આજે જ હું તીક્ષ્ણ, ઉત્તમ બાણોથી તેને પાડી દઈશ. યુદ્ધ માટે તે મહાશૂર માત્ર મારો જ આશ્રય લે.

Verse 28

एवमुक्त्वा प्रियो भार्यां लुब्धकान्वाक्यमब्रवीत् । यथा शूरो महाशूराः प्रेषयध्वं हि शूकरम्

પ્રિય પત્નીને આમ કહીને તેણે શિકારીઓને કહ્યું—“વીરોની જેમ, હે મહાવીરો! તે શૂકરને આગળ ધપાવો, તેને હાંકી કાઢો.”

Verse 29

अथ ते प्रेषिताः शूरा बलतेजः पराक्रमाः । गर्जमानाः प्रधावंति बलतेजः पराक्रमाः

ત્યારે પ્રેષિત થયેલા તે શૂરવીરો બળ, તેજ અને પરાક્રમથી યુક્ત થઈ, ઘોર ગર્જના કરતા આગળ ધસી પડ્યા—બળ-તેજ-શૌર્યથી પરિપૂર્ણ।

Verse 30

कोलं प्रतिगताः सर्वे वायुवेगेन सांप्रतम् । विध्यंति बाणजालैस्ते निशितैर्वनचारकाः

તેઓ બધા હવે પવનના વેગે કૉલ (વરાહ) પાસે પહોંચી ગયા; તે વનચરોએ તીક્ષ્ણ બાણોના ઝાપટાથી શત્રુઓને ભેદ્યા।

Verse 31

नाना शस्त्रैरथास्त्रैश्च वाराहं वीररूपिणम्

વિવિધ શસ્ત્રો અને અસ્ત્રોથી તેમણે વીરરૂપ ધારણ કરેલા વરાહ પર પ્રહાર કર્યો।

Verse 32

सुकलोवाच । पतंति बाणतोमरा विमुक्ता लुब्धकैः शरा घनागिरिंप्रवर्षिणो यथातथा धरांतरे । हतो दृढप्रहारिभिः स निर्जितस्ततस्तथा शतैस्तु यूथपालकः स कोलः संगरंगतः

સુકલ બોલ્યો—શિકારીઓએ છોડેલા બાણ અને તોમર ધરતી પર સર્વત્ર એવા પડવા લાગ્યા, જાણે ઘન પર્વતીય મેઘમાંથી ધોધમાર વરસાદ વરસે. દૃઢ પ્રહાર કરનારાઓથી ઘાયલ થઈ તે પરાજિત થયો; પછી સૈકડાઓથી ઘેરાયેલો તે યુથપાલક કૉલ (વરાહ) યુદ્ધના ઘમાસાણમાં ધકેલાયો।

Verse 33

स्वपुत्रपौत्रबांधवैः परांश्च संहरेत्स वै पतंति ते स्वदंष्ट्रया हताहवेऽवलुब्धकाः । पतंति पादहस्तकाः स्थितस्य वेगभ्रामणैः सलुब्धगर्जमेवतं वराहोऽपश्यदागतम्

તે પોતાના પુત્ર-પૌત્ર અને બંધુઓ સાથે અન્યનો પણ સંહાર કરવા લાગ્યો. યુદ્ધમાં તેની પોતાની દંષ્ટ્રાથી મારાયેલા લોભી શિકારીઓ ધરાશાયી થયા. તેના વેગભર્યા ઘૂમરાવથી હાથ-પગ ઉછળી પડવા લાગ્યા; અને વરાહે તેને લોભભરી ગર્જના સાથે આવતો જોયો।

Verse 34

स्वतेजसा विनाशितं मुखाग्रदंष्ट्रया हतं । गतः स यत्र भूपतिः स वांछतेनसंगरम्

પોતાના જ તેજથી વિનષ્ટ અને અગ્રદંષ્ટ્રાના દંશથી આહત થઈ તે જ્યાં ભૂપતિ હતો ત્યાં ગયો; પરંતુ તેને યુદ્ધની ઇચ્છા ન હતી।

Verse 35

इक्ष्वाकुनाथं सुमहत्प्रसह्य संत्रास्य क्रुद्धः स हि शूकरेशः । युद्धं वने वांछति तेन सार्द्धमिक्ष्वाकुणा संगरहर्षयुक्तः

ઇક્ષ્વાકુવંશના મહાન નાથને બળપૂર્વક દબાવી અને ભયભીત કરીને તે શૂકરેશ ક્રોધિત થયો. સંગરહર્ષથી ભરાઈ, વનમાં ઇક્ષ્વાકુ સાથે યુદ્ધ ઇચ્છ્યો।

Verse 36

वाराहः पुनरेव युद्धकुशलः संवांछते संगरं तुंडाग्रेण सुतीक्ष्णदंतनखरैः क्रुद्धो धरां क्षोभयन् । हुंकारोच्चारगर्वात्प्रहरति विमलं भूपतिं तं च राजञ्ज्ञात्वा विष्णुपराक्रमं मनुसुतस्त्वानन्दरोमांचितः

હે રાજન! યુદ્ધકુશળ વારાહ ફરી સંગર ઇચ્છે છે. તુંડના અગ્રથી અને અતિ તીક્ષ્ણ દાંત-નખોથી ક્રોધિત થઈ તે ધરાને કંપાવે છે. હુંકારના ગર્વથી તે નિર્મળ ભૂપતિ વિમલ પર પ્રહાર કરે છે; અને મનુસુત વિષ્ણુપરાક્રમ જાણી આનંદથી રોમાંચિત થાય છે।

Verse 37

दृष्ट्वा शूकरपौरुषं यमतुलं मेने पतिर्वावराड्देवारिं मनसा विचिन्त्य सहसा वाराहरूपेण वै । संप्रेक्ष्यैव महाबलं बहुतरं युक्तं त्वरेर्वारणं सैन्यं कोलविनाशनाय सहसा संगृह्य संगृह्यताम्

શૂકરનું યમતુલ્ય અતુલ પરાક્રમ જોઈ દેવશત્રુએ મનમાં વિચાર કરી સહસા વારાહરૂપ ધારણ કર્યું. શત્રુસેનાનું મહાબળ અને વિશાળતા જોઈ તેણે તરત આજ્ઞા આપી—“કોલના વિનાશ માટે સૈન્ય ભેગું કરો, તાત્કાલિક ભેગું કરો!”

Verse 38

प्रेषिताश्च वारणा रथाश्च वेगवत्तराः सुबाणखड्गधारिणो भुशुंडिभिश्च मुद्गरैः । सपाशपाणिलुब्धका नदंति तत्र तत्परा निवारितो न तिष्ठतो हयागजाश्च यद्गताः

અતિ વેગથી હાથીઓ અને રથો મોકલાયા; ઉત્તમ બાણ-ખડ્ગધારી અને ભૂશુંડી તથા મુદગરથી સજ્જ યોદ્ધાઓ પણ. ત્યાં પાશ હાથમાં ધરેલા લુબ્ધકો ઉત્સાહથી ગર્જતા હતા; અને દોડેલા ઘોડા-હાથીઓ રોક્યા છતાં ઊભા રહ્યા નહીં।

Verse 39

क्वचित्क्वचिन्न दृश्यते क्वचित्क्वचित्प्रदृश्यते क्वचिद्भयं प्रदर्शयेत्क्वचिद्धयान्प्रमर्दयेत्

ક્યાંક તે દેખાતો નથી અને ક્યાંક પ્રગટ થાય છે. ક્યાંક ભય દર્શાવે છે અને ક્યાંક શત્રુઓને ચકડી નાંખે છે.

Verse 40

मर्दयित्वा भटान्वीरान्वाराहो रणदुर्जयः । शब्दं चकारदुर्धषं क्रोधारुणविलोचनः

વીર સૈનિકોને મર્દન કરીને, યુદ્ધમાં અજય એવા વરાહે ભયંકર ગર્જના કરી; ક્રોધથી તેની આંખો લાલ થઈ ગઈ.

Verse 41

कोशलाधिपतिर्वीरस्तं दृष्ट्वा रणदुर्जयम् । युध्यमानं महाकायं मुचंतं मेघवत्स्वनम्

કોશલના વીર અધિપતિએ તેને જોયો—રણમાં દુર્જય, યુદ્ધ કરતા મહાકાય, અને મેઘગર્જના સમો નાદ કરતો.

Verse 42

गर्जतिसमरं विचरति विलसति वीरान्स्वतेजसा धीरः । तडिदिव मुखेषु दंष्ट्रा तस्य विभात्युल्लसत्येव

ધૈર્યવાન વીર સમરમાં ગર્જે છે, વિચરે છે અને પોતાના તેજથી વીરોએ વચ્ચે ઝળહળે છે. તેના મુખમાં દંષ્ટ્રાઓ વીજળી જેવી ચમકે છે.

Verse 43

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रे । त्रयश्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં, વેનોપાખ્યાન અંતર્ગત ‘સુકલા-ચરિત્ર’ નામનો ત્રેયાલીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.

Verse 44

नरपतिरुवाच सैन्याः किमिह न गृह्णंतु ओजसा शूराः । युध्यध्वं तत्र निशितैर्बाणैस्तीक्ष्णैरनेनापि

રાજાએ કહ્યું—“હે સૈનિકો! અહીં શૂરવીરો બળપૂર્વક એને કેમ નથી પકડતા? ત્યાં તીક્ષ્ણ, ધારદાર બાણોથી—એને પણ—યુદ્ધ કરો!”

Verse 45

समाकर्ण्य ततो वाक्यं क्रुद्धस्यापि महात्मनः । ततस्ते सैनिकाः सर्वे युद्धाय समुपस्थिताः

તે મહાત્માના—ક્રોધમાં હોવા છતાં—વચન સાંભળી, બધા સૈનિકો તરત જ યુદ્ધ માટે એકત્ર થઈ તૈયાર થયા।

Verse 46

अनेकैर्भटसाहस्रैर्वने तं समरे स्थितम् । दिक्षु सर्वासु संहत्य बिभिदुः शूकरं रणे

વનમાં સમરમાં અડગ ઊભેલા તે શૂકરને, હજારો સૈનિકોએ સર્વ દિશાઓથી એકત્ર થઈ હુમલો કરીને રণে ભેદી નાખ્યો।

Verse 47

विद्धश्च कैश्चित्तदा बाणजालैः सुयोधैश्च संग्रामभूमौ विशालैः । क्वचिच्चक्रघातैः क्वचिद्वज्रपातैर्हतं दुर्जयं संगरे तं महांतैः

ત્યારે તે વિશાળ યુદ્ધભૂમિમાં કેટલાક ઉત્તમ યોધ્ધાઓએ બાણવર્ષાથી તેને ભેદ્યો; ક્યાંક ચક્રઘાત, ક્યાંક વજ્રપાત—આ રીતે મહાબલોએ યુદ્ધમાં તે દુર્જય શત્રુનો વધ કર્યો।

Verse 48

ततः पौरुषैः क्रोधयुक्तः स कोलः सुविच्छिद्य पाशान्रणे प्रस्थितः सः । महाशूकरैः सार्धमेव प्रयातस्ततः शोणितस्यापि धाराभिषिक्तः

પછી તે કોલ પુરુષાર્થથી ક્રોધયુક્ત બની, પાશોને સારી રીતે કાપી રણ માટે નીકળી પડ્યો। મહાશૂકરો સાથે આગળ વધતાં, તે રક્તધારાઓથી પણ અભિષિક્ત થયો।

Verse 49

करोति प्रहारं च तुंडेन वीरहयानां द्विपानां च चिच्छेद वीरः । स्वदंष्ट्राग्रभागेन तीक्ष्णेन वीरान्पदातीन्हि संपातयेद्रोषभावैः

એ વીર પોતાની ચાંચથી પ્રહાર કરી યુદ્ધઘોડાં અને હાથીઓને કાપી પાડી દેતો; અને પોતાના તીક્ષ્ણ દાંતના અગ્રભાગથી ક્રોધાવેશમાં પદાતિ વીરોએને પણ ધરાશાયી કરતો।

Verse 50

जघानास्य शुंडं गजस्यापि रुष्टो भटान्हतान्पादनखैस्तु हृष्टः

ક્રોધિત થઈ તેણે હાથીની સૂંઢને પણ ઘા મારી પાડી દીધી; અને હર્ષિત થઈ પોતાના પગના નખોથી સૈનિકોનો સંહાર કર્યો।

Verse 51

ततस्ते शूकराः सर्वे लुब्धकाश्च परस्परम् । युयुधुः संगरं कृत्वा क्रोधारुणविलोचनाः

ત્યારબાદ તે બધા શૂકર અને લુબ્ધક શિકારીઓ પણ પરસ્પર સંગ્રામમાં જોડાઈ લડ્યા; ક્રોધથી તેમની આંખો લાલ થઈ ગઈ।

Verse 52

लुब्धकैश्च हताः कोलाः कोलैश्चापि सुलुब्धकाः । निहताः पतिता भूमौ क्षतजेनापि सारुणाः

શિકારીઓએ કોલોને માર્યા, અને કોલોએ પણ અતિ લોભી શિકારીઓને વળતો પ્રહાર કરી મારી નાખ્યા. ઘાયલ થઈ તેઓ ધરતી પર પડ્યા અને ઘાવના લોહીથી લાલ બન્યા।

Verse 53

जीवं त्यक्त्वा हताः कोलैर्लुब्धकाः पतिता रणे । मृताश्च शूकरास्तत्र श्वानः प्राणांश्च तत्यजुः

પ્રાણ ત્યજી શિકારીઓ કોલોના હાથે મારાયા અને રણમાં પડી ગયા. ત્યાં શૂકર પણ મરી ગયા, અને શ્વાનો પણ પ્રાણ ત્યજી ગયા।

Verse 54

यत्रयत्र मृता भूमौ पतिता मृगघातकाः । बहवः शूकरा राज्ञा खड्गपातैर्निपातिताः

જ્યાં જ્યાં ભૂમિ પર મૃગઘાતકો પડીને મર્યા, ત્યાં ત્યાં રાજાએ ખડ્ગના પ્રહારો વડે અનેક શૂકરોને પણ પાડી દીધા।

Verse 55

कति नष्टा हताः कोला भीता दुर्गेषु संस्थिताः । कुंजेषु कंदरांतेषु गुहांतेषु नृपोत्तम

કેટલા કોલા (શૂકરો) નષ્ટ થયા, કેટલા હણાયા—ભયથી દુર્ગોમાં આશ્રય લઈને, ઝાડઝાંખરમાં, ગુફાના અંતર્ભાગોમાં અને ગુપ્ત ગહ્વરોમાં સ્થિત, હે નૃપોત્તમ!

Verse 56

लुब्धकाश्च मृताः केचिच्छिन्ना दंष्ट्राग्रसूकरैः । प्राणांस्त्यक्त्वा गताः स्वर्गं खंडशो विदलीकृताः

કેટલાક લોભી પુરુષો તીક્ષ્ણ દંષ્ટ્રાગ્રવાળા શૂકરો દ્વારા ફાડી ખંડખંડ થઈ મરી ગયા; પ્રાણ ત્યજી તેઓ સ્વર્ગે ગયા।

Verse 57

वागुराः पाशजालाश्च कुटकाः पंजरास्तथा । नाड्यश्च पतिता भूमौ यत्रतत्र समंततः

વાગુરા, પાશજાળ, કૂટક, પાંજરા તેમજ નાડીઓ—આ બધું ચારે તરફ જ્યાં ત્યાં ભૂમિ પર પડેલું હતું।

Verse 58

एको दयितया सार्धं वाराहः परितिष्ठति । पौत्रकैः पंचसप्तभिर्युद्धार्थं बलदर्पितः

એક વરાહ પોતાની દયિતા સાથે અડગ ઊભો રહ્યો; બળના દર્પથી ઉન્મત્ત તે પાંચ-સાત પૌત્રો સાથે યુદ્ધ માટે તૈયાર હતો।

Verse 59

तमुवाच तदा कांतं शूकरं शूकरी पुनः । गच्छ कांत मयासार्द्धमेभिस्तु बालकैः सह

ત્યારે શૂકરીએ ફરી પોતાના પ્રિય શૂકરને કહ્યું— “હે કાંત, મારી સાથે ચાલ; આ બાલકો સાથે પણ ચાલ.”

Verse 60

प्राह प्रीतो वराहस्तां विवस्तां सुप्रियामिति । क्व गच्छामि प्रभग्नोहं स्थानं नास्ति महीतले

પ્રસન્ન થઈ વરાહે તેણીને કહ્યું— “હે સુપ્રિયે, તું હવે મુક્ત છે.” તે બોલી— “હું ક્યાં જાઉં? હું તૂટી ગઈ છું; ધરતી પર મારું સ્થાન નથી.”

Verse 61

मयि नष्टे महाभागे कोलयूथं विनंक्ष्यति । द्वयोश्च सिंहयोर्मध्ये जलं पिबति शूकरः

હે મહાભાગે, હું નષ્ટ થાઉં તો શૂકરોનું યુથ વિનાશ પામશે. શૂકર તો બે સિંહોની વચ્ચે ઊભો રહીને જ પાણી પી શકે છે.

Verse 62

द्वयोः शूकरयोर्मध्ये सिंहो नैव पिबत्यपः । एवं शूकरजातीषु दृश्यते बलमुत्तमम्

બે શૂકરોની વચ્ચે સિંહ પણ પાણી નથી પીતો; આમ શૂકરજાતિમાં ઉત્તમ બળ દેખાય છે.

Verse 63

तदहं नाशयाम्येव यदा भग्नो व्रजाम्यहम् । जाने धर्मं महाभागे बहुश्रेयोविधायकम्

અતએવ હું જ્યારે પરાજિત થઈને જઈશ, ત્યારે તેને નિશ્ચયે નાશ કરી દઈશ. હે મહાભાગે, અનેક કલ્યાણ અને પરમ શ્રેય આપનાર ધર્મને હું જાણું છું.

Verse 64

कस्माल्लोभाद्भयाद्वापि युध्यमानः प्रणश्यति । रणतीर्थं परित्यज्य सस्यात्पापी न संशयः

યુદ્ધમાં પ્રવૃત્ત રહી લોભ કે ભયથી જે નાશ પામે, તે રણ-તીર્થ ત્યજી પાપી બને છે—એમાં સંશય નથી.

Verse 65

निशितं शस्त्रसंव्यूहं दृष्ट्वा हर्षं प्रगच्छति । अवगाह्यामरीं सिंधुं तीर्थपारं प्रगच्छति

તીક્ષ્ણ શસ્ત્રોના વ્યૂહને જોઈ તે હર્ષ પામે છે; ‘અમરી’ સિંધુમાં અવગાહન કરીને તીર્થના પાર કાંઠે પહોંચે છે.

Verse 66

स याति वैष्णवं लोकं पुरुषांश्च समुद्धरेत् । समायांतं च तदहं कथं भग्नो व्रजामि वै

તે વૈષ્ણવ લોકને પામે છે અને અન્ય પુરુષોને પણ ઉદ્ધારે છે. પરંતુ જો તે ફરી પાછો આવે, તો હું—અપમાનિત થઈ—ત્યાં કેવી રીતે જાઉં?

Verse 67

योधनं शस्त्रसंकीर्णं प्रवीरानन्ददायकम् । दृष्ट्वा प्रयाति संहृष्टस्तस्य पुण्यफलं शृणु

શસ્ત્રોથી છલોછલ, પરાક્રમી વીરને આનંદ આપતું યુદ્ધક્ષેત્ર જોઈ તે હર્ષિત થઈ પ્રસ્થાન કરે છે. હવે તેનું પુણ્યફળ સાંભળો.

Verse 68

पदेपदे महत्स्नानं भागीरथ्याः प्रजायते । रणाद्भग्नो गृहं याति यो लोभाच्च प्रिये शृणु

દરેક પગલે ભાગીરથીમાં મહાસ્નાન જેટલું પુણ્ય ઉપજે છે. અને, હે પ્રિય, સાંભળો—જે લોભથી રણમાંથી પાછો ફરી ઘેર જાય, તે ‘રણભંગ’ કહેવાય છે.

Verse 69

मातृदोषं प्रकाशेत स्त्रीजातः परिकथ्यते । अत्र यज्ञाश्च तीर्थाश्च अत्र देवा महौजसः

કહેવામાં આવે છે કે સ્ત્રીજાતિ માતાના દોષોને પ્રગટ કરે છે. અહીં યજ્ઞો અને તીર્થો છે; અહીં મહાતેજસ્વી દેવો નિવાસ કરે છે.

Verse 70

पश्यंति कौतुकं कांते मुनयः सिद्धचारणाः । त्रैलोक्यं वर्तते तत्र यत्र वीरप्रकाशनम्

હે પ્રિયે, મુનિઓ સિદ્ધો અને ચારણો સાથે તે અદ્ભુત કૌતુક નિહાળે છે. જ્યાં વીરપ્રકાશ પ્રગટે છે, ત્યાં જાણે ત્રિલોક્ય જ વર્તે છે.

Verse 71

समराद्भग्नं प्रपश्यंति सर्वे त्रैलोक्यवासिनः । शपंति निर्घृणं पापं प्रहसन्ति पुनःपुनः

યુદ્ધમાં તેને ભંગ થયેલો જોઈ ત્રિલોકના સર્વ નિવાસીઓ નિહાળે છે. તે નિર્દય પાપીને તેઓ વારંવાર શાપ આપે છે અને ફરી ફરી હસે છે.

Verse 72

दुर्गतिं दर्शयेत्तस्य धर्मराजो न संशयः । सम्मुखः समरे युद्धे स्वशिरः शोणितं पिबेत्

તેના માટે ધર્મરાજ નિશ્ચિત જ દુર્ગતિ દર્શાવશે—કોઈ સંશય નથી. અને જો તે યુદ્ધમાં સામસામે ઊભો રહે, તો રણમાં પોતાના જ શિરનું રક્ત પીશે.

Verse 73

अश्वमेधफलं भुंक्ते इंद्रलोकं प्रगच्छति । यदा जयति संग्रामे शत्रूञ्छूरो वरानने

હે વરાનને, જ્યારે શૂરવીર સંગ્રામમાં શત્રુઓને જીતે છે, ત્યારે તે અશ્વમેધનું ફળ ભોગવે છે અને ઇન્દ્રલોકને પામે છે.

Verse 74

तदा प्रभुंजते लक्ष्मीं नानाभोगान्न संशयः । यदा तत्र त्यजेत्प्राणान्सम्मुखः सन्निराश्रयः

ત્યારે તે નિઃસંદેહ લક્ષ્મી તથા નાનાવિધ ભોગસુખો ભોગવે છે. અને જ્યારે ત્યાં જ દેવસમક્ષ, અન્ય કોઈ આશ્રય વિના, સમ્મુખ રહી પ્રાણ ત્યાગે—ત્યારે પરમ ગતિ પામે છે.

Verse 75

स गच्छेत्परमं स्थानं देवकन्यां प्रभुंजते । एवं धर्मं विजानामि कथं भग्नो व्रजाम्यहम्

તે પરમ સ્થાનને જાય છે અને દેવકન્યાનો સંગ પણ ભોગવે છે. ધર્મને હું આમ જ જાણું છું—તો પછી હું, ભંગ થયેલા મનથી, કેવી રીતે આગળ વધું?

Verse 76

अनेन समरे युद्धं करिष्ये नात्र संशयः । मनोः पुत्रेण धीरेण राज्ञा इक्ष्वाकुणा सह

એની સાથે હું આ સમરમાં યુદ્ધ કરીશ—એમાં શંકા નથી—મનુના પુત્ર ધીર રાજા ઇક્ષ્વાકુ સાથે.

Verse 77

डिंभान्गृहीत्वा याहि त्वं सुखं जीव वरानने । तस्य श्रुत्वा वचः प्राह बद्धाहं तव बंधनैः

“બાળકને લઈને તું જા; સુખથી જીવ, હે સુન્દરમુખી.” તેનું વચન સાંભળી તેણી બોલી—“હું બંધાઈ ગઈ છું; તારા બંધનોમાં જ બંધાઈ છું.”

Verse 78

स्नेहमानरसाख्यैश्च रतिक्रीडनकैः प्रिय । पुरतस्ते सुतैः सार्द्धं प्राणांस्त्यक्ष्यामि मानद

હે પ્રિય! સ્નેહ, ઘાયલ માન, મધુર સખ్యత અને રતિક્રીડાઓની વચ્ચે, હે માનદ! તારા સમક્ષ, તારા પુત્રો સાથે, હું પ્રાણ ત્યાગી દઈશ.

Verse 79

एवमेतौ सुसंभाष्य परस्परहितैषिणौ । युद्धाय निश्चितौ भूत्वा समालोकयतो रिपून्

આ રીતે પરસ્પર હિત ઇચ્છનાર તે બન્નેએ સુસંવાદ કરીને યુદ્ધનો નિશ્ચય કર્યો અને શત્રુઓ તરફ નજર કરી।

Verse 80

कोशलाधिपतिं वीरं तमिक्ष्वाकुं महामतिम्

કોશલનો અધિપતિ તે વીર ઇક્ષ્વાકુ મહામતિ, મહાન બુદ્ધિશાળી હતો।

Verse 81

यथैव मेघः परिगर्जते दिवि प्रावृट्सुकालेषु तडित्प्रकाशैः । तथैव संगर्जति कांतया समं समाह्वयेद्राजवरं खुराग्रैः

જેમ વર્ષાકાળમાં વીજળીના પ્રકાશ સાથે મેઘ આકાશમાં ગર્જે છે, તેમ તે પોતાની પ્રિયასთან સહ ગર્જના કરીને ખુરાના તીક્ષ્ણ અગ્રોથી શ્રેષ્ઠ રાજાને સમાહ્વાન કરતો હતો।

Verse 82

तं गर्जमानं ददृशे महात्मा वाराहमेकं पुरुषार्थयुक्तम् । ससार अश्वस्य जवेनयुक्तः ससम्मुखं तस्य नृवीरधीरः

ગર્જના કરતો, પુરુષાર્થથી યુક્ત એવો એકલો વારાહ મહાત્માએ જોયો; ત્યારે ધીર વીર પુરુષ ઘોડાની ઝડપથી સીધો તેની સામે ધસી ગયો।