Adhyaya 10

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने अमृतमन्थनं नाम नवमो ऽध्यायः हयग्रीव उवाच अथ देवा महेन्द्राद्या विष्णुना प्रभविष्मुना / अङ्गीकृता महाधीराः प्रमोदं परमं ययुः

આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણના ઉત્તરભાગમાં ‘અમૃતમંથન’ નામે નવમો અધ્યાય. હયગ્રીવે કહ્યું—ત્યારે મહેન્દ્ર આદિ દેવો પ્રભવિષ્ણુ એવા વિષ્ણુ દ્વારા સ્વીકારાયેલા થઈ, મહાધીર બની પરમ આનંદને પામ્યા.

Verse 2

मलकाद्यास्तु ते सर्वे दैत्या विष्णुपराङ्मुखाः / संत्यक्ताश्च श्रिया देव्या भृशमुद्वेगमागताः

મલક આદિ તે બધા દૈત્યો વિષ્ણુથી વિમુખ હતા; દેવી શ્રી દ્વારા ત્યજાતા તેઓ અત્યંત ઉદ્વેગમાં પડ્યા.

Verse 3

ततो जगृहिरे दैत्या धन्वन्तरिकरस्थितम् / परमामृतसाराढ्यं कलशं कनकोद्भवम् / अथासुराणां देवानामन्योन्यं कलहो ऽभवत्

ત્યારે દૈત્યો ધન્વંતરીના હાથમાં રહેલો, પરમ અમૃતસારથી પરિપૂર્ણ, સોનાથી ઉત્પન્ન કલશ ઝૂંટી લીધો. ત્યારબાદ દેવો અને અસુરોમાં પરસ્પર ઘોર કલહ થયો.

Verse 4

एतस्मिन्नन्तरे विष्णुः सर्वलोकैकरक्षकः / सम्यगाराधयामासललितां स्वैक्यरूपिणीम्

આ વચ્ચે, સર્વ લોકોના એકમાત્ર રક્ષક વિષ્ણુએ પોતાની એકત્વ-રૂપિણી લલિતા દેવીની યોગ્ય રીતે આરાધના કરી.

Verse 5

सुराणामसुराणां च रणं वीक्ष्य सुदारुणम् / ब्रह्मा निजपदं प्राप शंभुः कैलासमास्थितः

દેવો અને અસુરોનું અતિ ભયંકર યુદ્ધ જોઈ બ્રહ્મા પોતાના નિજ ધામે ગયા; અને શંભુ કૈલાસ પર અધિષ્ઠિત થયા.

Verse 6

मलकं योधयामास दैत्यानामधिपं वृषा / असुरैश्च सुराः सर्वे सांपरायमकुर्वत

વૃષાએ દૈત્યોના અધિપતિ મલક સાથે યુદ્ધ કર્યું; અને અસુરો સામે સર્વ દેવોએ પ્રાણાંતક સમર આદર્યું.

Verse 7

भगवानपि योगीन्द्रः समाराध्य महेश्वरीम् / तदेकध्यानयोगेन तद्रूपः समजायत

ભગવાન યોગીન્દ્રએ પણ મહેશ્વરીની યોગ્ય રીતે આરાધના કરીને, એકાગ્ર ધ્યાન-યોગથી તેણીનું જ રૂપ ધારણ કર્યું.

Verse 8

सर्वसंमोहिनी सा तु साक्षाच्छृङ्गारनायिका / सर्वशृङ्गारवेषाढ्या सर्वाभरणभूषिता

તે સર્વને મોહિત કરનારી, સాక్షાત્ શૃંગારની નાયિકા હતી. સર્વ શૃંગારવેષથી સમૃદ્ધ અને સર્વ આભૂષણોથી ભૂષિત હતી.

Verse 9

सुराणामसुराणां च निवार्य रणमुल्वणम् / मन्दस्मितेन दैतेयान्मोहयन्ती जगद ह

દેવો અને અસુરોનું ભયંકર યુદ્ધ અટકાવી, મંદ સ્મિતથી દૈત્યોને મોહિત કરતી તે બોલી.

Verse 10

अलं युद्धेन किं शस्त्रेर्मर्मस्थानविभेदिभिः / निष्ठुरैः किं वृथालापैः कण्ठशोषणहेतुभिः

યુદ્ધ પૂરતું; મર્મસ્થાનોને ભેદનારા શસ્ત્રો શા માટે? નિષ્ઠુર અને વ્યર્થ વચનોનો શું લાભ, જે માત્ર કંઠને સુકાવે છે?

Verse 11

अहमेवात्र मध्यस्था युष्माकं च दिवौकसाम् / यूयं तथामी नितरामत्र हि क्लेशभागिनः

હું જ અહીં તમારાં અને દિવૌકસોના વચ્ચે મધ્યસ્થ છું. તમે પણ અને એ પણ—અહીં નિશ્ચયે ક્લેશના ભાગી છો.

Verse 12

सर्वेषां सममेवाद्य दास्याम्यमृतमद्भुतम् / मम हस्ते प्रदातव्यं सुधापात्रमनुत्तमम्

આજે હું સર્વને સમાન રીતે અદ્ભુત અમૃત આપીશ. તે અનુત્તમ સુધાપાત્ર મારા હાથમાં અર્પણ કરવું જોઈએ.

Verse 13

इति तस्या वचः श्रुत्वा दैत्यास्तद्वाक्यमोहिताः / पीयूषकलशं तस्यै ददुस्ते मुग्धचेतसः

તેના વચન સાંભળી દૈત્યો તે વાક્યથી મોહિત થયા; મુગ્ધચિત્ત બની તેમણે તેને અમૃતનો કલશ આપી દીધો.

Verse 14

सा तत्पात्रं समादाय जगन्मोहनरूपिणी / सुराणामसुराणां च वृथक्पङ्क्तिं चकार ह

જગતને મોહિત કરનાર તે રૂપવતીએ પાત્ર લઈને દેવો અને અસુરોની અલગ અલગ પંક્તિઓ ગોઠવી.

Verse 15

द्वयोः पङ्क्त्योश्च मध्यस्थास्तानुवाच सुरासुरान् / तूष्णीं भवन्तु सर्वे ऽपि क्रमशो दीयते मया

બે પંક્તિઓની વચ્ચે ઊભી રહી તેણે દેવો-અસુરોને કહ્યું—“તમામે મૌન રહો; હું ક્રમશઃ આપીશ.”

Verse 16

तद्वाक्यमुररीचक्रुस्ते सर्वे समवायिनः / सा तु संमोहिताश्लेषलोका दातुं प्रचक्रमे

ત્યાં એકત્ર થયેલા સૌએ તેનું વચન સ્વીકાર્યું; અને લોકોને મોહબંધનમાં બાંધનારી તે વહેંચવા લાગી.

Verse 17

क्वणत्कनकदर्वीका क्वणन्मङ्गलकङ्कणा / कमनीयविभूषाढ्या कला सा परमा बभौ

તેની સોનાની ડોયલી ઝણઝણતી, મંગલ કંકણો ખણખણતા; મનોહર આભૂષણોથી શોભિત તે પરમ કળા સમી ઝળહળી।

Verse 18

वामे वामे करांभोजे सुधाकलशमुज्ज्वलम् / सुधां तां देवतापङ्क्तौ पूर्वं दर्व्या तदादिशत्

તેના ડાબા ડાબા કરકમળમાં તેજસ્વી સુધાકલશ હતો. તેણે પ્રથમ દેવતાઓની પંક્તિમાં દર્વીથી તે સુધા વહેંચવાનો આદેશ આપ્યો.

Verse 19

दिशन्ती क्रमशास्तत्र चन्द्रभास्करसूचितम् / दर्वीकरेण चिच्छेद सैंहिकेयं तु मध्यगम् / पीतामृतशिरोमात्रं तस्य व्योम जगाम च

તે ક્રમે વહેંચતી હતી ત્યારે ચંદ્ર-સૂર્યના સંકેતથી ઓળખાયેલ મધ્યસ્થ સૈંહિકેયને તેણે દર્વીધારી હાથથી કાપી નાંખ્યો. અમૃત પી ગયેલું તેનું માત્ર મસ્તક આકાશમાં ઉડી ગયું.

Verse 20

तं दृष्ट्वाप्यसुरास्तत्र तूष्णीमासन्विमोहिताः / एवं क्रमेण तत्सर्वं विबुधेभ्यो वितीर्य सा / असुराणां पुरः पात्रं सानिनाय तिरोदधे

આ જોઈને પણ ત્યાં અસુરો મોહિત થઈ મૌન બેઠા રહ્યા. તેણે આ રીતે ક્રમે બધું જ દેવોને વહેંચી દીધું; પછી અસુરોના આગળ પાત્ર લઈ જઈ અંતર્ધાન થઈ ગઈ.

Verse 21

रिक्तपात्रं तु तं दृष्ट्वा सर्वे दैतेयदानवाः / उद्वेलं केवलं क्रोधं प्राप्ता युद्धचिकीर्षया

ખાલી પાત્ર જોઈને બધા દૈત્ય-દાનવોમાં માત્ર ઉછળતો ક્રોધ જ ઊઠ્યો અને તેઓ યુદ્ધ કરવાની ઇચ્છાથી ભરાઈ ગયા.

Verse 22

इन्द्रादयः सुराः सर्वे सुधापानाद्बलोत्तराः / दुर्वलैरसुरैः सार्धं समयुद्ध्यन्त सायुधाः

ઇન્દ્ર વગેરે બધા દેવો સુધાપાનથી વધુ બળવાન બન્યા; તેઓ શસ્ત્રધારી થઈ દુર્બળ અસુરો સાથે યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.

Verse 23

ते विध्यमानाः शतशो दानवेन्द्राः सुरोत्तमैः / दिगन्तान्कतिचिज्जग्मुः पातालं कतिचिद्ययुः

સુરોત્તમો દ્વારા વિદ્ધ થયેલા સૈકડો દાનવેન્દ્રો છૂટા પડ્યા; કેટલાંક દિગંત સુધી ગયા અને કેટલાંક પાતાળમાં ઉતરી ગયા।

Verse 24

दैत्यं मलकनामानं विजित्य विबुधेश्वरः / आत्मीयां श्रियमाजह्रे श्रीकटाक्ष समीक्षितः

મલક નામના દૈત્યને જીત્યા પછી, વિબુધેશ્વરે શ્રીદેવીના કટાક્ષથી અનુગ્રહિત થઈ પોતાની જ લક્ષ્મી ફરી પ્રાપ્ત કરી।

Verse 25

पुनः सिंहासनं प्राप्य महेन्द्रः सुरसेवितः / त्रैलोक्यं पालयामास पूर्ववत्पूर्वदेवजित्

ફરી સિંહાસન પ્રાપ્ત કરીને, સુરોથી સેવિત મહેન્દ્રે, પૂર્વે દેવજિત્ જેવો હતો તેમ, ત્રૈલોક્યનું પૂર્વવત્ પાલન કર્યું।

Verse 26

निर्भया निखिला देवास्त्रैलोक्ये सचराचरे / यथाकामं चरन्ति स्म सर्वदा हृष्टचेतसः

ચરાચર સહિત ત્રૈલોક્યમાં સર્વ દેવો નિર્ભય થયા; તેઓ સદા હર્ષિત ચિત્તે પોતાની ઇચ્છા મુજબ વિહરવા લાગ્યા।

Verse 27

तदा तदखिलं दृष्ट्वा मोहिनीचरितं मुनिः / विस्मितः कामचारी तु कैलासं नारदो गतः

ત્યારે મોહિનીના તે સમગ્ર ચરિત્રને જોઈ મુનિ નારદ આશ્ચર્યચકિત થયા; ઇચ્છાનુસાર વિહરનાર તે કૈલાસે ગયા।

Verse 28

नन्दिना च कृतानुज्ञः प्रणम्य परमेश्वरम् / तेन संभाव्यमानो ऽसौ तुष्टो विष्टरमास्त सः

નંદીની અનુમતિ મેળવી તેણે પરમેશ્વરને પ્રણામ કર્યો; તેમના સ્નેહભર્યા સત્કારથી તૃપ્ત થઈ તે વિસ્તારે બેઠો।

Verse 29

आसनस्थं महादेवो मुनिं स्वेच्छाविहारिणम् / पप्रच्छ पार्वतीजानिः स्वच्छस्फटिकसन्निभः

આસનસ્થ, સ્વેચ્છાવિહારી મુનિને મહાદેવ—પાર્વતીપતિ, સ્વચ્છ સ્ફટિક સમ તેજસ્વી—એ પૂછ્યું।

Verse 30

भगवन्सर्ववृत्तज्ञ पवित्रीकृतविष्टर / कलहप्रिय देवर्षे किं वृत्तं तत्र नाकिनाम्

હે ભગવન, સર્વવૃત્તાંતજ્ઞ, જેમણે આ આસન પવિત્ર કર્યું; હે કલહપ્રિય દેવર્ષિ, ત્યાં દેવતાઓમાં શું બન્યું?

Verse 31

सुराणामसुराणां वा विजयः समजायत / किं वाप्यमृतवृत्तान्तं विष्णुना वापि किं कृतम्

દેવો કે અસુરો—કોની વિજય થયો? અમૃતનો વૃત્તાંત શું? અને વિષ્ણુએ શું કર્યું?

Verse 32

इति पृष्टो महेशेन नारदो मुनिसत्तमः / उवाच विस्मयाविष्टः प्रसन्नवदनेक्षणः

મહેશએ આમ પૂછતાં મુનિશ્રેષ્ઠ નારદ આશ્ચર્યમાં લીન થઈ, પ્રસન્ન મુખ અને નેત્રોથી બોલ્યા।

Verse 33

सर्वं जानासि भगवन्सर्वज्ञो ऽसि यतस्ततः / तथापि परिपृष्टेन मया तद्वक्ष्यते ऽधुना

હે ભગવન્, તમે સર્વ જાણો છો, કારણ કે તમે સર્વજ્ઞ છો. તેમ છતાં મારા પ્રશ્નથી તે વાત હવે કહેવામાં આવે છે.

Verse 34

तादृशे समरे घोरे सति दैत्यदिवौकसाम् / आदिनारायमः श्रीमान्मोहिनीरूपमादधे

એવા ઘોર યુદ્ધમાં, જ્યાં દૈત્ય અને દેવો સામસામે હતા, શ્રીમાન આદિનારાયણે મોહિનીનું રૂપ ધારણ કર્યું.

Verse 35

तामुदारविभूषाढ्यां मूर्तां शृङ्गारदेवताम् / सुरासुराः समालोक्य विरताः समरोध्यमात्

ઉદાર આભૂષણોથી શોભિત, શૃંગાર-દેવીરૂપ તે મૂર્તિને જોઈ દેવો અને અસુરો યુદ્ધ રોકી વિરત થયા.

Verse 36

तन्मायामोहिता दैत्याः सुधापात्रं च याचिताः / कृत्वा तामेव मध्यस्थामर्पयामासुरञ्जसा

તેની માયાથી મોહિત દૈત્યોએ અમૃતનું પાત્ર માગ્યું; અને તેને જ મધ્યસ્થ બનાવી સહજ રીતે અર્પણ કર્યું.

Verse 37

तदा देवी तदादाय मन्दस्मितमनोहरा / देवेभ्य एव पीयूषमशेषं विततार सा

ત્યારે મંદ સ્મિતથી મનોહર દેવીએ તે લઈને, સમગ્ર પીયૂષ માત્ર દેવોને જ વહેંચી દીધું.

Verse 38

तिरोहितामदृष्ट्वा तां दृष्ट्वा शून्यं च पात्रकम् / ज्वलन्मन्युमुखा दैत्या युद्धाय पुनरुत्थिताः

તેણી અદૃશ્ય થઈ ગયેલી ન દેખાઈ અને પાત્ર ખાલી દેખાતાં, ક્રોધથી દહકતા મુખવાળા દૈત્યો ફરી યુદ્ધ માટે ઊભા થયા।

Verse 39

अमरैरमृतास्वादादत्युल्वणपराक्रमैः / पराजिता महादैत्या नष्टाः पातालमभ्ययुः

અમૃતનો આસ્વાદ લીધે અતિ પ્રચંડ પરાક્રમી અમરો દ્વારા પરાજિત થયેલા મહાદૈત્યો નષ્ટપ્રાય થઈ પાતાળ તરફ ગયા।

Verse 40

इमं वृत्तान्तमाकर्ण्य भवानीपतिख्ययः / नारदं प्रेषयित्वाशु तदुक्तं सततं स्मरन्

આ વૃત્તાંત સાંભળી ભવાનીપતિ (શિવ) એ તરત જ નારદને મોકલ્યો અને તેણે કહેલું વચન સતત સ્મરતો રહ્યો।

Verse 41

अज्ञातः प्रमथैः सर्वैः स्कन्दनन्दिविनायकैः / पार्वतीसहितो विष्णुमाजगाम सविस्मयः

પ્રમથો, સ્કંદ, નંદી અને વિનાયક—સૌને અજાણ રાખીને, પાર્વતીસહિત (શિવ) આશ્ચર્ય સાથે વિષ્ણુ પાસે આવ્યા।

Verse 42

क्षीरोदतीरगं दृष्ट्वा सस्त्रीकं वृषवाहनम् / भोगिभोगासनाद्विष्णुः समुत्थाय समागतः

ક્ષીરોદના કિનારે પત્નીસહિત વૃષવાહન (શિવ) ને જોઈ, વિષ્ણુ શેષનાગના ફણોના આસન પરથી ઊભા થઈ આગળ આવી મળ્યા।

Verse 43

वाहनादवरुह्येशः पार्वत्या सहितः स्थितम् / तं दृष्ट्वा शीघ्रमागत्य संपूज्यार्घ्यादितो मुदा

ઈશ્વર પાર્વતી સહિત વાહન પરથી ઉતરી ત્યાં સ્થિત થયા. તેમને જોઈ તે તરત દોડી આવ્યો અને આનંદપૂર્વક અર્ઘ્ય આદિ અર્પી વિધિવત્ પૂજા કરી.

Verse 44

सस्नेहं गाढमालिङ्ग्य भवानीपतिमच्युतः / तदागमनकार्यं च पृष्टवान्विष्टरश्रवाः

અચ્યુતે સ્નેહપૂર્વક ભવાનીપતિને ઘનિષ્ઠ રીતે આલિંગન કર્યું; પછી વિસ્તરશ્રવાએ તેમના આગમનનું કારણ પણ પૂછ્યું.

Verse 45

तमुवाच महादेवो भगवन्पुरुषोत्तम / महायोगेश्वर श्रीमन्सर्वसौभाग्यसुन्दरम्

ત્યારે મહાદેવે કહ્યું— હે ભગવન પુરુષોત્તમ! હે મહાયોગેશ્વર, શ્રીમાન, સર્વ સૌભાગ્યથી સુન્દર!

Verse 46

सर्वसंमोहजनकमवाङ्मनसगोचरम् / यद्रूपं भवतोपात्तं तन्मह्यं संप्रदर्शय

જે રૂપ સર્વને મોહીત કરે છે અને વાણી-મનની પહોંચ બહાર છે— તમે ધારણ કરેલું તે રૂપ મને સ્પષ્ટ રીતે દર્શાવો.

Verse 47

द्रष्टुमिच्छामि ते रूपं शृङ्गारस्याधिदैवतम् / अवश्यं दर्शनीयं मे त्वं हि प्रार्थितकामधृक्

શૃંગારના અધિદૈવતરૂપ તમારા તે સ્વરૂપને હું જોવા ઇચ્છું છું. તમે મને અવશ્ય દર્શન આપો; કારણ કે તમે પ્રાર્થિત કામનાઓ પૂર્ણ કરનાર છો.

Verse 48

इति संप्रार्थितः शश्वन्महादेवेन तेन सः / यद्ध्यानवैभवाल्लब्धं रूपमद्वैतमद्भुतम्

આ રીતે મહાદેવ દ્વારા સતત પ્રાર્થિત થતાં, ધ્યાન-વૈભવથી પ્રાપ્ત થયેલું તે અદ્વૈત અને અદ્ભુત રૂપ તેણે પ્રગટ કર્યું.

Verse 49

तदेवानन्यमनसा ध्यात्वा किञ्चिद्विहस्य सः / तथास्त्विति तिरो ऽधत्त महायोगेश्वरो हरिः

તે જને એકાગ્ર મનથી ધ્યાન કરીને તે થોડું હસ્યો; ‘તથાસ્તુ’ કહી મહાયોગેશ્વર હરિ અંતર્ધાન થયા.

Verse 50

शर्वो ऽपि सर्वतश्चक्षुर्मुहुर्व्यापारयन्क्वचित् / अदृष्टपूर्वमाराममभिरामं व्यलोकयत्

સર્વત્ર દૃષ્ટિ ધરાવતો શર્વ પણ વારંવાર ચારે તરફ નજર ફેરવી, પહેલાં કદી ન જોયેલું તે મનોહર આરામ નિહાળવા લાગ્યો.

Verse 51

विकसत्कुसुमश्रेणीविनोदिमधुपालिकम् / चंपकस्तबकामोदसुरभीकृतदिक्तटम्

તે ઉપવન વિકસિત પુષ્પશ્રેણીઓથી શોભિત હતું, જ્યાં મધમાખીઓ રમતી હતી; ચંપકના ગુચ્છોની સુગંધે દિશાઓના કિનારા સુવાસિત થયા હતા.

Verse 52

माकन्दवृन्दमाध्वीकमाद्यदुल्लोलकोकिलम् / अशोकमण्डलीकाण्डसताण्डवशिखण्डिकम्

ત્યાં માકંદ વૃંદોના મધુર મકરંદથી મધમસ્તતા હતી અને ચંચળ કોયલો મધુર સ્વર ઊઠાવતી હતી; અશોકના સમૂહોની ડાળીઓ પર નૃત્ય કરતી મોરણીઓ શોભતી હતી.

Verse 53

भृङ्गालिनवझङ्कारजितवल्लकिनिस्वनम् / पाटलोदारसौरभ्यपाटलीकुसुमोज्ज्वलम्

ભમરાઓના નવા ઝંકારથી વલ્લકીનો સ્વર પણ જાણે પરાજિત થયો; પાટલીના પુષ્પોથી તે તેજસ્વી હતું અને તેમના ઉદાર સૌરભ્યથી સર્વત્ર મહેકતું હતું।

Verse 54

तमालतालहिन्तालकृतमालाविलासितम् / पर्यन्तदीर्घिकादीर्घपङ्कजश्रीपरिष्कृतम्

તમાલ, તાલ અને હિન્તાલ વૃક્ષોની ગૂંથેલી માળાઓની લીલાથી તે શોભિત હતું; કિનારાની દીર્ઘિકાઓમાં લાંબા કમળોની શ્રીથી તે સુશોભિત બન્યું હતું।

Verse 55

वातपातचलच्चारुपल्लवोत्फुल्लपुष्पकम् / सन्तानप्रसवामोदसन्तानाधिकवासितम्

પવનના ઝોકાથી હલતા મનોહર પલ્લવો પર ખીલેલા પુષ્પોથી તે શોભિત હતું; સन्तાન વૃક્ષોના પ્રસવ-સુગંધથી તે સ્થાન વધુ જ સુવાસિત બન્યું હતું।

Verse 56

तत्र सर्वत्र पुष्पाढ्ये सर्वलोकमनोहरे / पारिजाततरोर्मूले कान्ता काचिददृश्यत

ત્યાં સર્વત્ર પુષ્પોથી સમૃદ્ધ અને સર્વ લોકને મોહે તેવા ઉપવનમાં, પારિજાત વૃક્ષના મૂળ પાસે એક કાંતા સ્ત્રી દેખાઈ।

Verse 57

बालार्कपाटलाकारा नवयौवनदर्पिता / आकृष्टपद्मरागाभा चरणाब्जनखच्छदा

તે બાલસૂર્ય જેવી પાટલ આભા ધરાવતી, નવયૌવનના ગર્વથી દીપ્ત હતી; પદ્મરાગ મણિ જેવી આકર્ષક કાંતિથી ઝળહળતી, તેના ચરણકમળોના નખો જાણે શોભા વધારતા આવરણ હતા।

Verse 58

यावकश्रीविनिक्षेपपादलौहित्यवाहिनी / कलनिःस्वनमञ्जीरपदपद्ममनोहरा

યાવકની શોભાથી રંજિત તેના પાદો લાલિમા વહાવે છે; મધુર નાદ કરનારા મંજીરોની ઝંકારથી તેના પદપદ્મ મનોહર લાગે છે।

Verse 59

अनङ्गवीरतूणीरदर्पोन्मदनजङ्घिका / करिशुण्डाकदलिकाकान्तितुल्योरुशोभिनी

અનંગવીરના તૂણીર સમ ગર્વ જગાવતી તેની જાંઘો છે; અને તેના ઊરુ હાથીની સૂંઢ તથા કેળાના કાંઠાની કાંતિ સમ શોભે છે।

Verse 60

अरुणेन दुकूलेन सुस्पर्शेन तनीयसा / अलङ्कृतनितंबाढ्या जघनाभोगभासुरा

અરુણ વર્ણના, મૃદુસ્પર્શી અને સૂક્ષ્મ દુકૂલથી તે આવૃત છે; અલંકારોથી સજ્જ, ભરાવદાર નિતંબવાળી, અને વિશાળ જઘનની કાંતિથી દીપ્ત છે।

Verse 61

नवमाणिक्यसन्नद्धहेमकाञ्जीविराजिता / नतनाभिमहावर्त्तत्रिवल्यूर्मिप्रभाझरा

નવ માણિક્યોથી જડિત સુવર્ણ કાંજીથી તે વિરાજે છે; નત નાભિના મહા આવર્ત અને ત્રિવળીની તરંગ-પ્રભાથી તે ઝળહળે છે।

Verse 62

स्तनकुड्मलहिन्दोलमुक्तादामशतावृता / अतिपीवरवक्षोजभारभङ्गुरमध्यभूः

સ્તનકુડ્મલના હિંદોળા સમ લટકતી મુક્તાદામની સૈકડો માળાઓથી તે આવૃત છે; અતિ પીન વક્ષોજના ભારથી તેનો મધ્યભાગ નાજુક રીતે વળે છે।

Verse 63

शिरीषकोमलभुजा कङ्कणाङ्गदशालिनी / सोर्मिकां गुलिमन्मृष्टशङ्खसुन्दरकन्धरा

શિરીષપુષ્પ સમ কোমળ ભુજાવાળી, કંકણ અને અંગદથી શોભિત. વળયની ઝળહળથી આંગળીઓ તેજસ્વી, શંખ સમ સુંદર કંધરાવાળી.

Verse 64

मुखदर्पणवृत्ताभचुबुकापाटलाघरा / शुचिभिः पङ्क्तिभिः शुद्धैर्विद्यारूपैर्विभास्वरैः

મુખ દર્પણ સમ ગોળ, હોઠ પાટલવર્ણ; અને શુદ્ધ, તેજસ્વી દાંતની પંક્તિઓથી—વિદ્યારૂપ પ્રકાશ સમ—તે ઝળહળી ઊઠી.

Verse 65

कुन्दकुड्मलसच्छायैर्दन्तैर्दर्शितचन्द्रिका / स्थूलमौक्तिकसन्नद्धनासाभरणभासुरा

કુંદ કળી જેવી ઉજળી દાંતની પંક્તિ ચંદ્રિકાની ઝાંખી આપે; અને સ્થૂલ મોતીથી જડિત નાસાભૂષણ તેને તેજસ્વી બનાવે.

Verse 66

केतकान्तर्द्दलद्रोणिदीर्घदीर्घविलोचना / अर्धेन्दुतुलिताफाले सम्यक्कॢप्तालकच्छटा

કેતકીની પાંખડી જેવી દીર્ઘ દીર્ઘ આંખો ધરાવતી; અને અર્ધચંદ્ર સમ લલાટે સુવ્યવસ્થિત અલકોની છટા ઝળહળતી.

Verse 67

पालीवतंसमाणिक्यकुण्डलामण्डितश्रुतिः / नवकर्पूरकस्तूरीरसामोदितवीटिका

કાન પાળી-વતંસ અને માણિક્ય કુંડળોથી શોભિત; અને નવ કર્પૂર તથા કસ્તૂરી રસથી સુગંધિત વીટીકાથી આનંદિત.

Verse 68

शरच्चरुनिशानाथमण्डलीमधुरानना / स्फुरत्कस्तूरितिलका नीलकुन्तलसंहतिः

તે શરદઋતુના ચંદ્રમંડળ જેવી મધુરમુખી હતી; કપાળે ઝગમગતું કસ્તૂરી-તિલક અને નીલવર્ણ ઘન કેશરાશિ હતી।

Verse 69

सीमन्तरेखाविन्यस्तसिंदूरश्रेणिभासुरा

તેની સીમંત રેખામાં ગોઠવેલી સિંદૂરની શ્રેણીથી તે તેજસ્વી દેખાતી હતી।

Verse 70

स्फरच्चन्द्रकलोत्तंसमदलोलविलोचना / सर्वशृङ्गारवेषाढ्या सर्वाभरणमण्डिता

ચંદ્રકલાના ઉત્તંસથી તે ઝગમગતી; મદથી ચંચળ નજરવાળી, સર્વ શૃંગારવેષથી સમૃદ્ધ અને સર્વ આભરણોથી મંડિત હતી।

Verse 71

तामिमां कन्दुकक्रीडालोलामालोलभूषणाम् / दृष्ट्वा क्षिप्रमुमां त्यक्त्वा सो ऽन्वधावदथेश्वरः

કંદુકક્રીડામાં મગ્ન, ચંચળ આભરણોથી શોભિત તેણીને જોઈ, ઈશ્વરે તરત ઉમાને છોડીને તેની પાછળ દોડ લગાવી।

Verse 72

उमापि तं समोवेक्ष्य धावन्तं चात्मनः प्रियम् / स्वात्मानं स्वात्मर्सोन्दर्यं निन्दन्ती चातिविस्मिता / तस्थाववाङ्मुखी तूष्णीं लज्जासूयासमन्विता

ઉમાએ પણ પોતાના પ્રિયને દોડતા જોયા; અત્યંત આશ્ચર્યમાં પડી પોતાને અને પોતાના સૌંદર્યને દોષ આપવા લાગી. પછી લાજ અને ઈર્ષ્યાથી યુક્ત થઈ, મૌન રહી માથું નમાવી ઊભી રહી।

Verse 73

गृहीत्वा कथमप्येनामालिलिग मुहुर्मुहुः / उद्धूयोद्धूय साप्येवं धावति स्म सुदूरतः

કેમક કરીને તેને પકડી તેણે વારંવાર આલિંગન કર્યું; અને તે પણ ઝટકા મારી બહુ દૂર દોડી ગઈ.

Verse 74

पुनर्गृहीत्वा तामीशः कामं कामवशीसृतः / आश्र्लिष्टं चातिवेगेन तद्वीर्यं प्रच्युतं तदा

ફરી તેને પકડી, કામવશ થયેલા ઈશ્વરે અતિ વેગથી આલિંગન કર્યું; ત્યારે તેમનું વીર્ય તત્કાળ સ્ખલિત થયું.

Verse 75

ततः समुत्थितो देवो महाशास्ता महाबलः / अनेककोटिदैत्येन्द्रगर्वनिर्वापणक्षमः

ત્યારે મહાબળવાન મહાશાસ્તા દેવ પ્રગટ થયા, જે અનેક કરોડ દૈત્યેન્દ્રોના ગર્વને શમાવવા સમર્થ હતા.

Verse 76

तद्वीर्यबिन्दुसंस्पर्शात्सा भूमिस्तत्रतत्र च / रजतस्वर्मवर्णाभूल्लक्षणाद्विन्ध्यमर्दन

હે વિંધ્યમર્દન! તે વીર્યબિંદુના સ્પર્શથી ત્યાં ત્યાંની ભૂમિ લક્ષણરૂપે ચાંદી અને સોનાના વર્ણ જેવી થઈ ગઈ.

Verse 77

तथैवान्तर्दधे सापि देवता विश्वमोहिनी / निवृत्तः स गिरीशो ऽपि गिरिं गौरीसखो ययौ

એ જ રીતે વિશ્વમોહિની દેવતા પણ અંતર્ધાન થઈ ગઈ; અને ગૌરીના સખા ગિરીશ પણ નિવૃત્ત થઈ પોતાના પર્વત તરફ ગયા.

Verse 78

अथाद्भुतमिदं वक्ष्ये लोपामुद्रापते शृणु / यन्न कस्यचिदाख्यातं ममैव त्दृदयेस्थितम्

હવે હું આ અદ્ભુત વાત કહું છું; હે લોપામુદ્રાપતિ, સાંભળો. જે કોઈને કહેલી નથી, તે મારા હૃદયમાં જ સ્થિત છે.

Verse 79

पुरा भण्डासुरो नाम सर्वदैत्यशिखामणिः / पूर्वं देवान्बहुविधान्यः शास्ता स्वेच्छया पटुः

પ્રાચીન કાળે ભંડાસુર નામે સર્વ દૈત્યોમાં શિરોમણિ એવો હતો; જે પોતાની ઇચ્છાથી કુશળ બની દેવોને અનેક રીતે દંડ આપતો હતો.

Verse 80

विशुक्रं नाम दैतेयं वर्गसंरक्षणक्षमम् / शुक्रतुल्यं विचारज्ञं दक्षांसेन ससर्ज सः

તેણે જમણા અંશથી ‘વિશુક્ર’ નામનો દૈત્ય સર્જ્યો; જે વર્ગરક્ષણમાં સમર્થ, શુક્ર સમાન અને વિચારજ્ઞ હતો.

Verse 81

वामांसेन विषाङ्गं च सृष्टवान्दुष्टशेखरम् / धूमिनीनामधेयां च भगिनीं भण्डदानवः

ભંડ દાનવે ડાબા અંશથી ‘વિષાંગ’ નામનો દુષ્ટશેખર સર્જ્યો; તેમજ ‘ધૂમિની’ નામની પોતાની બહેનને પણ ઉત્પન્ન કરી.

Verse 82

भ्रातृभ्यामुग्रवीर्याभ्यां सहितो निहताहितः / ब्रह्माण्डं खण्डयामास शौर्यवीर्यसमुच्छ्रितः

ઉગ્ર પરાક્રમવાળા બે ભાઈઓ સાથે મળીને, શત્રુઓનો સંહાર કરતો, શૌર્ય-વીર્યથી ઉન્નત થઈ તેણે બ્રહ્માંડને ખંડિત કરવા માંડ્યું.

Verse 83

ब्रह्मविष्णुमहेशाश्च तं दृष्ट्वा दीप्ततेजसम् / पलायनपराः सद्यः स्वे स्वे धाम्नि सदावसन्

બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ તે દીપ્ત તેજસ્વીને જોઈ તરત જ પલાયનપર બની પોતાના-પોતાના ધામમાં જઈ વસ્યા।

Verse 84

तदानीमेव तद्बाहुमंमर्द्दन विमूर्च्छिताः / श्वसितुं चापि पटवो नाभवन्नाकिनां गणाः

એ જ ક્ષણે તેના ભુજમર્દનથી દેવગણ મૂર્છિત થયા; શ્વાસ લેવા સુધી પણ તેઓ સમર્થ રહ્યા નહીં।

Verse 85

केचित्पातालगर्भेषु केचिदंबुधिवारिषु / केचिद्दिगन्तकोणेषु केचित्कुञ्जेषु भूभृताम्

કેટલાક પાતાળના ગર્ભમાં, કેટલાક સમુદ્રના જળમાં, કેટલાક દિશાના અંતિમ ખૂણામાં, અને કેટલાક પર્વતોના કુંજોમાં છુપાઈ ગયા।

Verse 86

विलीना भृशवित्रस्तास्त्यक्तदारसुतस्त्रियः / भ्रष्टाधिकारा ऋभवो विचेरुश्छन्नवेषकाः

અતિ ભયથી તેઓ જાણે વિલીન થઈ ગયા; પત્ની-પુત્ર-સ્ત્રીઓને ત્યજી, અધિકારથી ભ્રષ્ટ થયેલા ઋભુઓ છદ્મવેશમાં ભટકતા રહ્યા।

Verse 87

यक्षान्महोरगान्सिद्धान्साध्यान्समरदुर्मदान् / ब्रह्माणं पद्मनाभं च रुद्रं वज्रिणमेव च / मत्वा तृणायितान्सर्वांल्लोकान्भण्डः शशासह

યક્ષો, મહોરગો, સિદ્ધો, સાધ્યો, યુદ્ધમાં દર્પી દેવગણ, તેમજ બ્રહ્મા, પદ્મનાભ વિષ્ણુ, રુદ્ર અને વજ્રધારી ઇન્દ્ર—આ બધાને તૃણ સમાન માની ભંડે સર્વ લોકો પર શાસન કર્યું।

Verse 88

अथ भण्डासुरं हन्तुं त्रैलोक्यं चापि रक्षितुम् / तृतीयमुदभूद्रूपं महायागानलान्मुने

પછી ભંડાસુરનો સંહાર કરવા અને ત્રિલોકનું રક્ષણ કરવા, હે મુનિ, મહાયાગની અગ્નિમાંથી તૃતીય દિવ્ય રૂપ પ્રગટ થયું।

Verse 89

यद्रूपशालिनीमाहुर्ललिता परदेवताम् / पाशाङ्कुशधनुर्वाणपरिष्कृतचतुर्भुजाम्

રૂપસમૃદ્ધ પરદેવતા ‘લલિતા’ તરીકે પ્રસિદ્ધ તે દેવી, પાશ, અંકુશ, ધનુષ્ય અને બાણથી શોભિત ચાર ભુજાવાળી છે।

Verse 90

सा देवी परम शक्तिः परब्रह्मस्वरूपिणी / जघान भण्डदैत्येन्द्रं युद्धे युद्धविशारदा

એ દેવી પરમ શક્તિ, પરબ્રહ્મસ્વરૂપિણી, યુદ્ધમાં નિપુણ બની સમરમાં ભંડ દૈત્યેન્દ્રનો સંહાર કરે છે।