Shloka 49
Amṛta-Manthana and Lalitā’s Mohinī Intervention
Amṛtamanthana-Prasaṅga
Devanagari script
तदेवानन्यमनसा ध्यात्वा किञ्चिद्विहस्य सः / तथास्त्विति तिरो ऽधत्त महायोगेश्वरो हरिः
Transliteration
tadevānanyamanasā dhyātvā kiñcidvihasya saḥ / tathāstviti tiro 'dhatta mahāyogeśvaro hariḥ
Translation
તે જને એકાગ્ર મનથી ધ્યાન કરીને તે થોડું હસ્યો; ‘તથાસ્તુ’ કહી મહાયોગેશ્વર હરિ અંતર્ધાન થયા.
Word by Word
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘that’ (object)
एवindeed, just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphatic particle)
अनन्य-मनसाwith undistracted mind
अनन्य-मनसा:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootअनन्य (प्रातिपदिक) + मनस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; तत्पुरुष: ‘अनन्यं मनः यस्य’ (instrumental of manner)
ध्यात्वाhaving meditated
ध्यात्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootध्या (धातु)
Formअव्ययकृदन्त; क्त्वान्त (gerund/absolutive) ‘having meditated’
किञ्चित्a little
किञ्चित्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootकिञ्चित् (सर्वनाम/अव्यय)
Formअव्ययप्राय; परिमाणवाचक (adverbial ‘a little’)
विहस्यhaving smiled
विहस्य:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootवि+हस् (धातु)
Formकृदन्त; ल्यबन्त/क्त्वार्थे (absolutive in -य) ‘having smiled/laughed’
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तथाso, thus
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (adverb)
अस्तुlet it be
अस्तु:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलोट् (imperative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्
इतिsaying ‘thus’
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/उक्ति-समाप्ति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इति-शब्दः (quotative)
तिरःout of sight
तिरः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतिरस्/तिरः (अव्यय)
Formअव्यय; उपसर्गार्थक/क्रियाविशेषण (adverb: ‘out of sight, invisibly’)
अधत्तwithdrew (became invisible)
अधत्त:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootधा (धातु)
Formलङ् (imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्; ‘placed/assumed’ (here: ‘became invisible/withdrew’)
महायोगेश्वरःthe great lord of yoga
महायोगेश्वरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + योग (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष: ‘महान् योगः यस्य/योगानाम् ईश्वरः’ → ‘great lord of yoga’
हरिःHari (Viṣṇu)
हरिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन