Sukta 23
Rishi: Rigvedic provenance (Indra-soma liturgical tradition); in AV 20 typically attributed to the RV seers of the source hymn (needs padapāṭha-anukramaṇī confirmation).
Devata: Indra (contextual), with Soma-pressing apparatus as ritual agents
Chandas: Triṣṭubh/Jagati-type RV liturgical cadence (exact meter requires syllable count by pada; AV 20 often preserves RV meters)
AV 20.23 એક શ્રૌત-લિતુર્જિક ઇન્દ્ર–સોમ સ્તોત્ર (ઋગ્વેદીય મૂળ) છે, જે સવારની સોમસેવાને યોગ્ય વિધિક્રમથી આરંભવા અને સ્થિર કરવા માટે રચાયેલ છે: આવાહન, આસન અને બર્હિસની તૈયારી, તથા પેષણપથ્થરોને સક્રિય કરવું. તેની શક્તિ વાણી (સ્તોત્ર), ક્રિયા (પેષણ/આહુતિઓ) અને દેવગ્રહણ—આ ત્રણેનું સંયોજન સાધવામાં છે: ઇન્દ્રને સોમપાન માટે આમંત્રિત કરવું, રાધસ્ (દાન/સમૃદ્ધિ) આપવા વિનંતી કરવી, અને વિધિ નિષ્ફળ જાય ત્યારે અનુસરતી નિંદા (નિંદા)થી સ્તુતિ કરનાર ઋત્વિજનું રક્ષણ માગવું.
Mantras
Mantra 1
आ तू न॑ इन्द्र म॒द्र्यऽग्घुवा॒नः सोम॑पीतये । हरि॑भ्यां याह्यद्रिवः
હે ઇન્દ્ર, હવે તો અમારી પાસે આવો—આહ્વાનિત થઈ આનંદ આપતા, સોમપાન માટે. હે અદ્રિવઃ (વજ્રધારી/પથ્થર-ધારી), તારા બે હરિ (પીળાશિયા) અશ્વો સાથે અહીં આવો.
Mantra 2
स॒त्तो होता॑ न ऋ॒त्विय॑स्तिस्ति॒रे ब॒र्हिरा॑नु॒षक्। अयु॑ज्रन् प्रा॒तरद्र॑यः
બેઠેલા હોતાએ, ઋત્વિજ પુરોહિતોની જેમ, ક્રમસર બર્હિસ્ પાથર્યું છે; અને પ્રાતઃકાળે અદ્રયઃ (સોમ-પેષણ પથ્થરો) કાર્ય માટે જોડાયા છે.
Mantra 3
इ॒मा ब्रह्म॑ ब्रह्मवाहः क्रि॒यन्त॒ आ ब॒र्हिः सी॑द । वी॒हि शू॑र पुरो॒लाश॑म्
હે બ્રહ્મવાહ (પવિત્ર વાણીના વહનકર્તા), આ બ્રહ્મ-મંત્રો રચાઈ રહ્યા છે; બર્હિષ પર બેસો. હે શૂર, પુરોળાશ (યજ્ઞ-પિંડ) તરફ આવો.
Mantra 4
रा॒र॒न्धि सव॑नेषु ण ए॒षु स्तोमे॑षु वृत्रहन्। उ॒क्थेष्वि॑न्द्र गिर्वणः
હે વૃત્રહન, આ સવનોમાં, આ સ્તોત્રોમાં અમને દાન આપ; હે ગિર્વણ ઇન્દ્ર, આ ઉક્થોમાં પણ.
Mantra 5
म॒तयः॑ सोम॒पामु॒रुं रि॒हन्ति॒ शव॑स॒स्पति॑म्। इन्द्रं॑ व॒त्सं न मा॒तरः॑
સોમપાન કરનાર પ્રેરિત મતિઓ વિશાળ, બળના સ્વામી—ઇન્દ્રને—એમ સ્નેહથી સ્પર્શે છે, જેમ માતાઓ પોતાના વાછરડાને ચાટે છે.
Mantra 6
स म॑न्दस्वा॒ ह्यन्ध॑सो॒ राध॑से त॒न्वा म॒हे। न स्तो॒तारं॑ नि॒दे क॑रः
હે (દેવ), તું નિશ્ચયે સોમ-અંધસના પાનમાં આનંદ કર; દાન-સમૃદ્ધિ માટે, અને અમારી મહાન કલ્યાણ માટે તારા પોતાના સ્વરૂપે (પ્રસન્ન થા). સ્તોતાને નિંદા/અપમાનનું નિશાન ન બનાવ.
Mantra 7
व॒यमि॑न्द्र त्वा॒यवो॑ ह॒विष्म॑न्तो जरामहे । उ॒त त्वम॑स्म॒युर्व॑सो
હે ઇન્દ્ર! અમે તારા પોતાના, હવિષ્યથી યુક્ત, તારી સ્તુતિ કરીએ છીએ અને તને આહ્વાન કરીએ છીએ; અને હે વસુ (ઉદાર) એક! તું પણ અમારાં પ્રત્યે સુમનસ્ક થા.
Mantra 8
मारे अ॒स्मद् वि मु॑मुचो॒ हरि॑प्रिया॒र्वाङ् या॑हि । इन्द्र॑ स्वधावो॒ मत्स्वे॒ह
હે મારક (શત્રુ-વિનાશક), અમારાથી (હાનિ/અપશકુન)ને સંપૂર્ણપણે છોડી દે. હે હરિપ્રિય (તવાંયા અશ્વોના પ્રિય), અમારી તરફ આવ. હે ઇન્દ્ર, સ્વધાવાન (સ્વજાત બળના સ્વામી), અહીં સોમના મત્સ્ય (ઉલ્લાસ)માં પાન કર.
Mantra 9
अ॒र्वाञ्चं॑ त्वा सु॒खे रथे॒ वह॑तामिन्द्र के॒शिना॑ । घृ॒तस्नू॑ ब॒र्हिरा॒सदे॑
હે ઇન્દ્ર, લાંબા કેશવાળા (અશ્વો) તને સુખદ રથમાં અમારી તરફ લાવે; ઘીથી ટપકતા પવિત્ર બર્હિ (કુશાસન) પર બેસવા માટે.
Frequently Asked Questions
It is used in a Śrauta Soma context to invite Indra to the morning pressing, align the rite’s actions (barhis spread, stones set to work), and secure success and bounty.
Because the hymn is tied to the actual mechanics of Soma worship: barhis is the divine seat/ritual ground-cover, and adri are the stones that press Soma—signs that the rite is correctly underway.
It asks that the ritualist not be blamed or shamed if something goes wrong; in liturgical terms it seeks faultlessness, public acceptance of the rite, and protection of the priest’s standing.
Ask anything about Sukta 23 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.