Arthashastra 3.13.35: Dharmasthiya, Adhyaya 13, Sutra 35

Devanagari script

नदीवेगज्वालास्तेनव्यालोपरुद्धः सर्वस्वपुत्रदारात्मदानेनार्तस्त्रातारमाहूय निष्तीर्णः कुशलप्रदिष्टं वेतनं दद्यात् ॥

Recitation with translationArthashastra 3.13.35

Transliteration

nadīvegajvālāstenavyāloparuddhaḥ sarvasvaputradārātmadānenārtastrātāram āhūya niṣtīrṇaḥ kuśalapradiṣṭaṃ vetanaṃ dadyāt

Translation

નદીના પ્રવાહ, આગ, ચોર અથવા જંગલી પ્રાણીથી અવરોધિત સંકટગ્રસ્ત વ્યક્તિ જો બચાવ માટે ‘મારું સર્વસ્વ’, ‘મારો પુત્ર’, ‘મારી પત્ની’ અથવા ‘હું પોતે’ આપવાનો વચન આપી રક્ષકને બોલાવે, તો સલામત રીતે બચી ગયા પછી તે રક્ષકને માત્ર કુશળ લોકો દ્વારા નક્કી કરાયેલું વેતન જ આપવું.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• नदी: river
• Type: Noun
• Root: नदी
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)

• वेग: current, force, rush
• Type: Noun
• Root: वेग
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)

• ज्वाला: flame
• Type: Noun
• Root: ज्वाला
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)

• अस्तेन: there is / exists (reading uncertain due to sandhi/pāṭhabheda)
• Type: Verb
• Root: अस्ति
• Form: लट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; (अस्ति → अस्ते, नपुंसक/पुं. बहुव्रीहिसमासे ‘अस्तेन’ इति पाठभेद/सन्ध्यन्तर-रूपम्)

• व्याल: wild beast / serpent
• Type: Noun
• Root: व्याल
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)

• उपरुद्धः: obstructed, blocked, hemmed in
• Type: Participle
• Root: रुध्
• Form: कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; उप-√रुध् = obstructed, blocked

• सर्वस्व: all one’s property, entire wealth
• Type: Noun
• Root: सर्वस्व
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
• In statecraft: सर्वस्व = सम्पूर्णधन/सम्पत्ति

• पुत्र: sons, children
• Type: Noun
• Root: पुत्र
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समासपूर्वपद)

• दार: wife/wives; spouse(s)
• Type: Noun
• Root: दार
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समासपूर्वपद)
• In statecraft: दार = पत्नी/पत्नीजन (legal sense: spouse/household)

• आत्म: self, one’s own person
• Type: Noun
• Root: आत्मन्
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)

• दानेन: by giving; by offering (as payment/pledge)
• Type: Noun
• Root: दान
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया एकवचन; (समासान्ते करण/हेतु)
• In statecraft: दान (here) = प्रतिदान/उपहाररूपेण समर्पणम्

• आर्तः: one in distress; afflicted person
• Type: Noun/Adjective
• Root: आर्त
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन

• त्रातारम्: the rescuer, savior
• Type: Noun
• Root: त्रातृ
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
• In statecraft: त्रातृ = रक्षक/उद्धारक (legal: rescuer)

• आहूय: having called, after summoning
• Type: Gerund
• Root: ह्वा
• Form: क्त्वान्त अव्यय; आ-√ह्वा = having called/summoned

• निष्तीर्णः: having crossed over; rescued/safely delivered
• Type: Participle
• Root: तॄ
• Form: कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; नि-√तॄ = crossed over, got through safely

• कुशल: proper, appropriate, fair
• Type: Adjective
• Root: कुशल
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
• In statecraft: कुशल (here) = यथोचित/न्याय्य

• प्रदिष्टम्: prescribed, stipulated
• Type: Participle
• Root: दिश्
• Form: कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; प्र-√दिश् = prescribed/indicated
• In statecraft: प्रदिष्ट = शास्त्रविहित/नियत

• वेतनम्: wages, remuneration, fee
• Type: Noun
• Root: वेतन
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
• In statecraft: वेतन = पारिश्रमिक/भृतिः (wages, remuneration)

• दद्यात्: should give, ought to pay
• Type: Verb
• Root: दा
• Form: विधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Sandhi Notes

• पाठः सन्धियुक्तः: नदीवेगज्वालास्तेनव्यालोपरुद्धः सर्वस्वपुत्रदारात्मदानेनार्तस्त्रातारमाहूय निष्तीर्णः कुशलप्रदिष्टं वेतनं दद्यात्
• सम्भाव्य-सन्धिविच्छेदः: नदी-वेग-ज्वाला-…-व्याल-उपरुद्धः / सर्वस्व-पुत्र-दार-आत्म-दान-ेन / आर्तः त्रातारम् आहूय / कुशल-प्रदिष्टम् वेतनम् दद्यात्
• टिप्पणी: ‘…ज्वालास्तेन…’ अंशे ‘अस्तेन’ इति रूपं सन्दिग्धम् (पाठभेद/लिप्यन्तरदोष सम्भवः)
• अर्थतः ‘नदीवेग-ज्वाला-…-व्याल’ इत्यादिभिः उपद्रवैः ‘उपरुद्धः’ इति बहुव्रीह्यर्थः अपेक्षितः

Entities Mentioned

• distressed person (ārta)
• rescuer (trātṛ)
• competent assessors/experts (kuśala)

Topic and Governance

Prakarana (topic)

Ārtadāna (vows/promises made under distress) and their settlement

Governance domain

Civil law; contracts; emergency pledges; adjudication of obligations

Vocabulary Breakdown

Technical Terms

FAQs

What is the legal effect of extravagant promises made during life-threatening distress?

They are not enforced as stated; after rescue, the obligation is reduced to a fair fee determined by competent assessors.

What administrative principle is being protected here?

Preventing exploitation under duress while still ensuring rescuers receive standardized, adjudicated compensation.