Adhyaya 170: The Birth of Gokarṇa and the Fruits of Śiva Worship (including the Śukodara Parrot Episode and Hospitality Ethics)

Verse 1

श्रीवराह उवाच ॥ पुनरन्यत् प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ मथुरायां पुरा वृत्तं गोकर्णस्य महात्मनः ॥ वसुकर्णः पिता तस्य वैश्यो धनसमृद्धिमान्

Dijo Śrī Varāha: “De nuevo relataré otra cosa; escucha, oh Vasundharā. En tiempos antiguos, en Mathurā, ocurrió un relato acerca del magnánimo Gokarṇa. Su padre fue Vasukarṇa, un vaiśya próspero en riquezas.”

Verse 2

तस्य भार्या सुशीला तु नाम्ना गुणसमन्विता ॥ भर्त्तुः प्रियकरी साध्वी न प्रसूता वयोऽधिका

Su esposa, llamada Suśīlā, estaba dotada de virtudes—agradable a su marido y de conducta recta; sin embargo, no había dado a luz y era ya de edad avanzada.

Verse 3

विललाप च सुश्रोणि चैकान्ते दीनमानसा ॥ सरस्वतीसङ्गमेऽथ स्त्रियो दृष्ट्वा प्रजावतिः

Y la mujer de hermosas caderas se lamentó en soledad, con el ánimo abatido. Luego, en la confluencia del Sarasvatī, al ver a mujeres que tenían hijos,

Verse 4

वृक्षमूले तु तत्रैव मुनिरेकोऽपि समास्थितः ॥ तस्याः विलपितं श्रुत्वा शनैः सकरुणं हृदि

Allí, al pie de un árbol, estaba sentado un solo sabio. Al oír su lamento, su corazón se fue llenando poco a poco de compasión.

Verse 5

इति तस्य वचः श्रुत्वा सा स्त्री ऋषिमथाब्रवीत् ॥ सापत्यास्तु स्त्रियो दृष्ट्वा क्रीडन्त्यो बालकैः सह

Al oír sus palabras, la mujer habló entonces al sabio. Habiendo visto a mujeres con hijos jugando junto con sus pequeños,

Verse 6

मम तन्नास्ति हि मुने दुर्भगायाः प्रजासुखम् ॥ उवाच मुनिशार्दूलस्तां स्त्रियं पुत्रगर्द्धिनीम्

«Para mí, oh sabio, no existe esa dicha de tener hijos, desdichada como soy». Entonces el tigre entre los sabios habló a aquella mujer anhelante de un hijo varón.

Verse 7

देवतायाः प्रसादेन तव पुत्रो भविष्यति ॥ शिवस्यायतनं पुण्यं गोकर्णेति च विश्रुतम्

«Por la gracia de la deidad, tendrás un hijo. Hay un santuario sagrado de Śiva, célebre con el nombre de “Gokarṇa”.»

Verse 8

जातहार्दः प्रियं चेष्टं शनैः स्त्रियमथाब्रवीत् ॥ का त्वं कस्यासि सुभगे किमर्थं रोदिषि स्वयम्

Con ternura nacida en él y obrando con bondad, habló suavemente a la mujer: «¿Quién eres tú, afortunada? ¿De quién eres? ¿Por qué lloras tú sola?»

Verse 9

तमाराध्य देवेशं पत्या सह यशस्विनी ॥ स्नानदीपोपहारेण स्तोत्रैर्नानाविधैर्जपैः ॥

Habiendo propiciado al Señor de los dioses, aquella ilustre mujer—junto con su esposo—lo adoró mediante el baño ritual, la ofrenda de lámparas y otros dones, y con himnos y diversas recitaciones (japa).

Verse 10

स तद्वचनमाकर्ण्य प्रीतियुक्तं सुसंयुतम् ॥ जगादोच्चैः प्रियां देवि भद्रं जातो मनोरथः ॥

Al oír aquellas palabras, bien compuestas y colmadas de benevolencia, habló en voz alta a su amada: «Oh señora, ¡bendición! El anhelo deseado ha llegado a cumplirse».

Verse 11

ममाप्येतन्मतं देवि यदुक्तमृषिणा ततः ॥ इति प्रियां समाभाष्य प्रियया च तथाऽकरोत् ॥

«Ésta también es mi opinión, oh señora, tal como lo ha dicho el ṛṣi». Habiendo así hablado a su amada, actuó en consecuencia, junto con ella.

Verse 12

सरस्वत्याः संगमे तौ स्नात्वा गोकर्णमर्चतुः ॥ पुष्पदीपोपहारं तु चक्राते तौ दिने दिने ॥

Tras bañarse en la confluencia del Sarasvatī, ambos rindieron culto en Gokarṇa; y día tras día realizaron ofrendas de flores y lámparas.

Verse 13

एवं तयोर् दशाब्दानि गतानि सुतहेतवे ॥ ततः प्रसन्नो भगवान् उमापति रुवाच ह ॥

Así, por causa de obtener un hijo, transcurrieron diez años para ambos; entonces el Bienaventurado Señor, Umāpati, complacido, habló.

Verse 14

भविष्यति युवां पुत्रो रूपवान् गुणसंयुतः ॥ सस्यसन्ततिवद्दृश्यः सन्तानो यस्य वै बहु ॥

Ustedes dos tendrán un hijo, hermoso y dotado de virtudes; y su linaje se mostrará abundante, como la sucesión de las cosechas.

Verse 15

देवतानां प्रसादेन तदुक्तस्य भविष्यति ॥ इत्युक्तौ तौ तु देवेन स्नानं कृत्वा सरस्वतीम् ॥

Por la gracia de las deidades, lo dicho se cumplirá. Así, tras serles hablado por el dios, ambos se bañaron en el río Sarasvatī.

Verse 16

प्रभाते देवदेवाय ददौ द्रव्यमनन्तकम् ॥ ब्राह्मणेभ्यो ददौ भोज्यं वस्त्राय बहुदक्षिणम् ॥

Al amanecer presentó abundantes dones al Dios de los dioses; y dio alimento a los brahmanes, junto con vestiduras y generosas dakṣiṇā.

Verse 17

ततस्तस्यां सुशीलायां गर्भाधानमविन्दत ॥ ततः प्रववृधे गर्भः शुक्लपक्षे यथा शशी ॥ सुषुवे दशमे मासि पुत्रं बालं शशिप्रभम् ॥

Entonces, en aquella mujer de buena conducta, se produjo la concepción. Luego el embrión creció—como la luna en la quincena luminosa—y en el décimo mes dio a luz a un niño, resplandeciente como la luna.

Verse 18

गोसहस्रं तदा दत्त्वा ससुवर्णं सवस्त्रकम् ॥ बहुशः सर्ववर्णेभ्यः पुत्रजन्ममहोत्सवे ॥

Entonces, en la gran festividad por el nacimiento del hijo, dio mil vacas—junto con oro y vestiduras—y distribuyó dones repetidas veces a gentes de todas las clases sociales.

Verse 19

एवमन्नप्राशनं च चूडोपनयनं तथा ॥ अतःपरं च गोदानं वैवाहिकमनुत्तमम् ॥

Así se realizaron el rito de la primera alimentación (annaprāśana), la tonsura y la iniciación (cūḍā y upanayana); después, se llevó a cabo el don de una vaca (godāna) y el insuperable rito matrimonial (vaivāhika).

Verse 20

दानं तु ददतस्तस्य देवतां पूजयिष्यतः ॥ कृतानि बहुमुख्यानि मङ्गलानि यथाविधि ॥

Para él, mientras otorgaba dones y se disponía a venerar a la deidad, se realizaron, conforme al rito prescrito, muchos auspicios principales.

Verse 21

ततः प्रविष्टे तारुण्ये त्वप्रजं वीक्ष्य पुत्रकम् ॥ पुनर्विवाहयामास भार्याणां च चतुष्टयम् ॥

Luego, al entrar en la juventud, al ver a su hijo sin descendencia, dispuso de nuevo matrimonios, añadiendo un conjunto de cuatro esposas.

Verse 22

वयोरूपगुणोपेतास्तस्य भार्याः सुलोचनाः ॥ अप्रजा एव ताः सर्वा नाभवत्पुत्रिणी क्वचित् ॥

Sus esposas, de hermosos ojos, estaban dotadas de edad apropiada, belleza y virtudes; sin embargo, todas permanecieron sin hijos, y ninguna llegó jamás a ser madre.

Verse 23

प्रपामालाश्च नित्यन्नं भोजनं वर्त्तनानि च ॥ अनित्यतां ततो मत्वा चञ्चला स्थिरजीवितम् ॥

Y (proveyó) guirnaldas para los abrevaderos públicos, alimento diario, comidas y provisiones; y entonces, comprendiendo la impermanencia—que la vida es inconstante y no perdura verdaderamente—(obró en consecuencia).

Verse 24

विनियोगः कृतस्तेन सर्वदा सर्वकर्मसु ॥ गोकर्णस्य समीपे तु पश्चिमे चक्रपाणिनः ॥

Él estableció de manera constante, en todo tiempo y para toda obra, la debida disposición; cerca de Gokarṇa, al occidente de Cakrapāṇi.

Verse 25

प्रासादं कारयामास पञ्चायतनकं हरेः ॥ आरामस्तत्र विस्तीर्णः पुष्पजात्यस्तथैव च ॥

Mandó edificar un templo-palacio de Hari, dispuesto como un pañcāyatana; y allí estableció también un amplio jardín con diversas clases de flores.

Verse 26

तेनैव धर्म आरब्धः प्रजार्थो देवसेवनम् ॥ वापीकूपतडागानि देवतायतनानि च ॥

Así emprendió el dharma: el servicio a la deidad por el bien del pueblo—pozos escalonados, pozos, estanques y también santuarios de las deidades.

Verse 27

आम्रजम्बीरनारङ्गं बीजपूरः सदाडिमः ॥ प्राकारं कारयामास परिखामण्डलीयकम् ॥

Hizo plantar mango, cidro, naranja, bījapūra y granado; y mandó construir un muro circundante, con un foso que lo rodeaba.

Verse 28

स्नानं पूजादिकं तद्वन्मार्जनं दीपकर्म च ॥ कुर्वन्ति देवतागारे ताः सर्वाः शुभलोचनाः ॥

Los ritos de baño, la adoración y lo demás, así como la limpieza y el encendido y cuidado de las lámparas—todo ello lo realizaban aquellas mujeres de mirada auspiciosa en la casa de la deidad (templo).

Verse 29

पतिव्रता महाभागाश्चतुरो भगिनीर्यथा ॥ नित्यकालं पतेर्वाक्ये स्थिताः कुर्वन्त्यहर्निशम्

Como cuatro hermanas de gran fortuna, fieles a su esposo, permanecían siempre atentas a la palabra del marido, obrando día y noche.

Verse 30

मालाकारस्तथा नित्यं विटपांश्च प्रसिंचति ॥ पालयामास विधिवद्विधिदृष्टेन कर्मणा

Y el jardinero, asimismo, regaba regularmente las ramas y las cuidaba debidamente, mediante labores realizadas conforme a la norma prescrita.

Verse 31

जाताः सुपुष्पवन्तश्च द्रुमाः फलसमन्विताः ॥ नित्यकालं त्वरयन्तः फलानां सुमहोत्सवम्

Los árboles se volvieron abundantes en hermosas flores y colmados de frutos, como si sin cesar apresuraran la gran festividad de la fructificación.

Verse 32

दीयते भुज्यते सर्वैर्यथा शक्रस्तथा सदा ॥ एवं तु वसतस्तस्य मथुरायां स्थितस्य च

Era dado y consumido por todos—siempre, como en el caso de Śakra (Indra). Así, mientras él vivía allí, establecido en Mathurā…

Verse 33

धनस्य संक्षयो जातः प्रत्यहं ददतः सतः ॥ शेषमात्रे धने तस्य चिन्ताभून्महती तदा

Porque daba cada día, se produjo el agotamiento de su riqueza; y cuando sólo quedó un remanente, entonces surgió en él una gran ansiedad.

Verse 34

मातापित्रोः कुटुम्बस्य भरणीयस्य भोजनम् ॥ कथं ब्रूहि करिष्यामि महाकष्टं तु सोऽब्रवीत्

«Alimento para mi madre y mi padre, y para la familia que debo sostener: ¿cómo, dímelo, podré hacerlo?» Así habló, en gran aflicción.

Verse 35

इति निश्चित्य मनसा वणिग्भावं हृदि स्थिरम् ॥ कृत्वा सार्थमुपामन्त्र्य निर्गतः पूर्वमण्डलम्

Habiéndolo resuelto así en su mente, y afirmando en su corazón la firme intención de hacerse mercader, reunió una caravana, se despidió y partió hacia la región oriental.

Verse 36

तत्र क्रीत्वा सुपण्यानि उत्तरापथगानि च ॥ यातायातं ततः कृत्वा लाभालाभविचक्षणः

Allí compró mercancías valiosas, incluso las propias de la ruta comercial del Norte; y luego realizó viajes de ida y vuelta, sabiendo discernir ganancia y pérdida.

Verse 37

मणिरत्नं ह्यश्वरत्नं पट्टरत्नं समर्थकम् ॥ गृहीत्वा तु समागच्छन्मथुरायां गृहं प्रति

Tomando joyas y gemas, caballos excelentes y valiosas telas aptas y finas, regresó y volvió a su hogar en Mathurā.

Verse 38

एकदा सार्थसम्भारो विश्रान्तुमुपचक्रमे ॥ सानौ पर्वतसामीप्ये प्रभूतयवसोदके

Una vez, los pertrechos de la caravana comenzaron a descansar, cerca de una ladera montañosa, junto al monte, donde abundaban el forraje y el agua.

Verse 39

नद्यास्तीरे सुप्रदेशे आवासांश्च प्रचक्रिरे ॥ निवेश्य भाण्डं तत्रैव अश्वानां यवसादिकम् ॥

En la ribera del río, en una comarca propicia, dispusieron sus alojamientos; y, dejando allí el equipaje, ordenaron también el forraje y lo demás para los caballos.

Verse 40

समादिश्येतिकृत्यं च भृत्यैः कतिपयैर्वृतः ॥ समारुरोह तं शैलं बहुकन्दरशोभितम् ॥

Tras dar instrucciones sobre los deberes necesarios, y acompañado por unos pocos sirvientes, subió a aquel monte, embellecido por numerosas cavernas.

Verse 41

क्रीडार्थं विहरंस्तत्र सोऽपश्यत् स्थानमुत्तमम् ॥ प्रसन्नसलिलोपेतं नारङ्गैस्तु विभूषितम् ॥

Paseando allí por recreo, vio un lugar excelente, provisto de aguas claras y serenas, y adornado con naranjos.

Verse 42

फलवन्तश्च वृक्षाश्च पुष्पाणि सुरभीणि च ॥ पाषाणसन्धौ तत्रस्थैर्मालाकारैस्तु रोपितम् ॥

Había árboles cargados de fruto y flores fragantes; y, en las hendiduras entre las rocas, lo habían plantado los hacedores de guirnaldas que allí moraban.

Verse 43

तत्रारुह्य दरीद्वारं यावद्दृष्टिर्निपात्यते ॥ तावदभ्यागतादीनि स्वागतादि शृणोति च ॥

Habiendo subido allí hasta la entrada de un barranco, hasta donde alcanzaba su mirada, oyó palabras como: «ha llegado un huésped» y «bienvenido», y otras semejantes.

Verse 44

श्रुत्वापि शब्दप्रभवं किमेतदिति निश्चयम् ॥ करिष्यंस्तत्र चैका‌न्ते दृष्टः पञ्जरगः शुकः ॥

Aunque oyó el origen del sonido, resolvió: «¿Qué es esto?»; y, mientras investigaba allí en un lugar apartado, vio un loro encerrado en una jaula.

Verse 45

तेनोक्तं भो इहागच्छ आतिथ्यं करवाणि ते ॥ पाद्यं गृहाण भोः पान्थ आसनं ते इदं शुभम् ॥

El loro dijo: «Señor, venid aquí: os brindaré hospitalidad. Tomad esta agua para lavaros los pies, oh viajero, y este asiento auspicioso para vos».

Verse 46

आगत्य पितरौ मह्यं विशेषं तौ करिष्यतः ॥ अतिथेरागतस्येह पूजाया विमुखो भवेत् ॥

«Si recibo al huésped, mis dos antepasados, al venir a mí, me concederán un favor especial; pero quien se aparta de honrar al huésped que ha llegado aquí incurre en falta».

Verse 47

गृहस्थस्तस्य पितरो वसन्ति नरके ध्रुवम् ॥ पूजिते पूजिताः स्वर्गे मोदन्ते कालमक्षयम् ॥

«Para tal cabeza de familia, sus antepasados moran ciertamente en el infierno (si no se honra al huésped); pero cuando el huésped es honrado, ellos son honrados en el cielo y se regocijan por un tiempo imperecedero».

Verse 48

अतिथिर्यस्य भग्नाशो गृहात्प्रव्रजते यदि ॥ आत्मनो दुष्कृतं तस्मै दत्त्वा तत्सुकृतं हरेत् ॥

«Si un huésped se marcha de la casa de alguien con la esperanza frustrada, entonces ese anfitrión, tras entregar al huésped su propio demérito, se lleva el mérito del huésped».

Verse 49

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूज्यो वै गृहमेधिना ।। काले प्राप्तस्त्वकाले वा यथा विष्णुस्तथैव सः

Por ello, con todo empeño, el cabeza de familia debe honrar al huésped, llegue a tiempo o fuera de tiempo, pues ha de ser considerado como el mismo Viṣṇu.

Verse 50

एवंविधाः शुभा वाचो वैश्यो धर्मोपदेशकात् ।। श्रुत्वा शुकात्स सर्वस्मै गोकर्णो मुदितोऽब्रवीत्

Al oír de Śuka tales palabras auspiciosas, el vaiśya Gokarṇa, lleno de gozo, habló entonces a todos los presentes.

Verse 51

ऋषिः कस्त्वं पुराणज्ञः किं वा देवोऽथ गुह्यकः ।। तव प्रसन्नरूपस्य यस्येयं वागमानुषी

«¿Quién eres tú: un Ṛṣi, un conocedor de los Purāṇas, o un dios, o quizá un Guhyaka? Pues tu forma es serena y tu palabra parece más allá de lo humano.»

Verse 52

कस्त्वं कथय मे सत्यं उत्साहश्चातिथिप्रियः ।। धन्यः स मानुषो यस्य नित्यं सन्निहितो भवान्

«¿Quién eres? Dime la verdad. Eres diligente y amante de honrar a los huéspedes. Dichoso es aquel en cuya presencia permaneces siempre.»

Verse 53

इत्युक्तः स शुकः सर्वं शशंसात्मपुराकृतम् ।। शृणु रौद्रं यथा पूर्वे मया कृतमबुद्धिना

Así interpelado, Śuka relató todo lo que había hecho antaño. «Escucha la acción terrible que una vez cometí por falta de discernimiento.»

Verse 54

शुकस्य विप्रियं यादृङ् महर्षेस्तु तपस्यतः ।। सुमेरोरुत्तरे पार्श्वे महर्षिगणसेविते

Cómo Śuka cometió una ofensa, haciendo lo que desagradó a un gran Ṛṣi entregado a la austeridad—en la ladera septentrional del monte Sumeru, lugar frecuentado por huestes de sabios—

Verse 55

ऋषयस्तत्र चाजग्मुरसितो देवलस्तदा ।। मार्कण्डेयो भरद्वाजो यवक्रीतस्ततो भृगुः

Entonces llegaron allí los Ṛṣis: Asita, y en aquel tiempo Devala; Mārkaṇḍeya, Bharadvāja, Yavakrīta, y luego Bhṛgu—

Verse 56

अङ्गिरास्तैत्तिरी रैभ्यः काण्वो मेधातिथिः कृतः ।। तन्तुः सुतन्तुरादित्यो वसुमानेकतो द्वितः

Aṅgiras, Taittirī, Raibhya, Kāṇva, Medhātithi, Kṛta; Tantu, Sutantu, Āditya, Vasumān, Ekata y Dvita—

Verse 57

वामदेवश्चाश्वशिरास्त्रिशीर्षो गौतमोदरः ।। अन्ये च सिद्धा देवाश्च पन्नगा गुह्यकास्तथा

Vāmadeva, Aśvaśiras, Triśīrṣa, Gautamodara; y otros también: Siddhas, Devas, Pannagas (seres serpentinos) y asimismo Guhyakas—

Verse 58

शुकं सम्मुखयामासुः पप्रच्छुर्द्धर्मसंहिताम् ।। अहं तु वामदेवस्य शिष्यो नाम्ना शुकोदरः

Hicieron comparecer a Śuka y le preguntaron acerca del compendio del dharma. «Yo, en cambio, soy discípulo de Vāmadeva, llamado Śukodara».

Verse 59

भ्रष्टः श्रद्धान्वितो बाल्यात्सुनीत्यामग्रतश्चरन् ॥ ऊहापोहकरं प्रश्नं वारंवारं च पृष्टवान् ॥

Aunque erraba, dotado de fe desde la niñez y caminando ante los mayores con recta conducta, pregunté una y otra vez una cuestión que suscitaba disputa y contra-disputa.

Verse 60

अन्यायवादिनं मां च गुरुर्नित्यं निषेधति ॥ गुरूणामग्रतो वाक्यं कथायां वदतां सह ॥

Mi maestro, viendo en mí inclinación a la argumentación impropia, me refrenaba siempre para que no pronunciara palabras ante los mayores mientras ellos estaban en conversación.

Verse 61

पूर्वपक्षाश्च सिद्धान्ताः परस्परजिगीषवः ॥ अन्तरे चान्तराक्षेपं पुनर्नैवमवोचथाः ॥

La postura contraria y la conclusión establecida, cada una deseosa de vencer a la otra, intercalaban interrupciones en medio; una y otra vez no hablaban de manera ordenada.

Verse 62

एवं निषेधितश्चाहं गुरुणा मुनिसत्तमैः ॥ न कृतं यन्मया वाक्यं तेनाहं शपितस्तदा ॥

Así, aunque fui refrenado por mi maestro, el más excelso entre los sabios, no cumplí su instrucción; por ello fui maldecido entonces.

Verse 63

शुकेन कोपाच्छापो मे दत्तोऽयं जल्पको बटुः ॥ यथानामा त्वयं पक्षी शुको भवति नान्यथा ॥

Encolerizado, Śuka me dio esta maldición: «Muchacho parlanchín—puesto que tu nombre es Śuka, te convertirás en un ave, un loro, y no de otro modo».

Verse 64

मुनयस्तं महात्मानं शुकं तत्त्वार्थवित्तमम् ॥ नान्यथा नान्यथा चोक्तं कदाचित्त्संभविष्यति ॥

Los sabios dijeron acerca de aquel magnánimo Śuka, conocedor de la realidad y de su sentido: «No sucederá de otro modo; lo dicho no se tornará distinto en ningún tiempo».

Verse 65

आगामिकाले दास्यामि वरमस्मै शुकाय भो ॥ युष्माकमुपरोधेन यथारूपो विहङ्गमः ॥

«En un tiempo venidero concederé un don a este Śuka, oh venerables; por vuestra súplica, será un ave de tal y cual forma».

Verse 66

अयं भविष्यति सदा सद्भावहितभावनः ॥ पुराणतत्त्ववेत्ता च सर्वशास्त्रार्थपारगः ॥

Él será siempre quien cultiva disposiciones favorables al bienestar de los buenos; será conocedor de los principios puránicos y habrá dominado el sentido de todos los śāstras.

Verse 67

मथुरायां मृतः पश्चाद्ब्रह्मलोकं गमिष्यति ॥ एवं शापं वरं गृहीत्वा तस्माद्दीनो ह्यहं द्रुतम् ॥

Después de morir en Mathurā, irá luego a Brahmaloka. Habiendo aceptado así tanto la maldición como el don, por ello quedé abatido de inmediato.

Verse 68

मथुरामथुरोच्चारं कुर्वन्नित्यमतन्द्रितः ॥ नित्योद्विग्नश्च मे गात्रे हिमाद्रौ तु गुहां वसन् ॥

Sin cansarme, repetía siempre «Mathurā, Mathurā»; pero mi cuerpo permanecía continuamente inquieto, mientras moraba en una cueva del monte Himālaya.

Verse 69

प्राप्तोऽहं शबरेणैव येनाहं पञ्जरे धृतः ॥ शबरस्तु सभार्यो वै क्रीडते स मया सह ॥

En verdad fui tomado por el Śabara, quien me mantuvo encerrado en una jaula. Ese Śabara, junto con su esposa, juega allí conmigo.

Verse 70

मुनेः प्रसादान्मे ज्ञानं न जहाति कदाचन ॥ भुज्यते ह्यवशेनैव कृतं येन यथा च यत् ॥

Por la gracia del sabio, el conocimiento no me abandona jamás. Pues lo hecho—por quien sea, de la manera que sea y lo que fuere—se experimenta ciertamente, aun sin poder evitarlo.

Verse 71

स्वस्थो भव महाभाग मा स्म शोके मनः कृथाः ॥ इत्युक्तः स तु गोकर्णस्तदा तेन शुकेन च ॥

«Permanece sereno, afortunado; no pongas tu mente en la tristeza». Así, en aquel momento, Gokarṇa fue exhortado por ese Śuka.

Verse 72

तस्य तद्वचनं हृद्यं शुकमोक्षप्रदायकम् ॥ या सा मुक्तिप्रदा रम्या मधुरा पापनाशिनी ॥

Sus palabras eran gratas al corazón y otorgaban liberación a Śuka: palabras que conceden la emancipación, deleitosas, dulces y destructoras del pecado.

Verse 73

मथुरावासिनं श्रुत्वा गोकर्णं स शुकस्तदा ॥ पुत्रं संस्थाप्य चात्मानं गोकर्णस्य यथेप्सितम् ॥

Al oír que Gokarṇa era residente de Mathurā, Śuka entonces—tras establecer debidamente a su hijo y a sí mismo—procedió conforme a lo que Gokarṇa deseaba.

Verse 74

एवं च वदतस्तस्य शबरी शयनोत्थिता ॥ दर्पान्निर्गत्य तु बहिर्ददर्शासनसंस्थितम् ॥

Y mientras él hablaba así, Śabarī se levantó de su lecho; y, saliendo de dentro, vio al visitante sentado en un asiento afuera.

Verse 75

भृत्यैः परिवृतं चारुदर्शनीयस्वरूपकम् ॥ निरीक्ष्य बहुशस्तत्र शुको वचनमब्रवीत् ॥

Rodeado de servidores y con una figura hermosa y digna de contemplarse, tras mirarlo repetidas veces allí, Śuka pronunció estas palabras.

Verse 76

प्रियातिथिं च संप्राप्तं मातः पूज्यतमं शुचिम् ॥ कुरु पूजां यथार्हं च गोकर्णस्य वरातिथेः ॥

Madre, ha llegado un huésped querido, el más digno de honor y puro. Realiza la adoración y la hospitalidad como corresponde a Gokarṇa, el excelente huésped.

Verse 77

शुकस्य वचनाद्यावत्पूजार्थमुपकल्पितम् ॥ न ददाति ततस्तत्र वनाच्छबर आगतः ॥

Aunque, por indicación de Śuka, se dispusieron los preparativos para la adoración y la hospitalidad, ella no los entregó. Entonces, en ese momento, el Śabara llegó allí desde el bosque.

Verse 78

तस्याग्रे तु पुनस्तेन शुकेनातिथिपूजनम् ॥ शंसितं स तथेत्युक्त्वा कृत्वा पूजां प्रणम्य च ॥

Luego, en su presencia, Śuka volvió a ordenar el culto al huésped. Él, diciendo: «Así sea», realizó el honor debido y también se postró en reverencia.

Verse 79

फलानि मांसयुक्तानि मधुनि सुरभीणि च॥ सम्पाद्य संविदं कृत्वा वद किंकरवाणि ते॥

«Habiendo reunido frutos acompañados de carne y miel fragante, y habiendo hecho un pacto, dime: ¿qué servicio he de realizar para ti?»

Verse 80

इत्युक्तः शबरेणाथ गोकर्णो वाक्यमब्रवीत्॥ अन्यत्किंचिदथो देयं यदि किंचिद्ददासि च॥

Así interpelado por el Śabara, Gokarṇa habló: «Si has de dar algo, entonces da también alguna otra cosa.»

Verse 81

शुकोऽयं पञ्जरश्चैष पुत्रार्थं मे प्रदीयताम्॥ मथुरायां गमिष्यामि कृतार्थः पितुरन्तिके॥

«Este loro y esta jaula: que me sean entregados por el bien de obtener un hijo. Iré a Mathurā, cumplido mi propósito, ante la presencia de mi padre.»

Verse 82

सरस्वत्याः फले चैव दत्ते दास्यामि ते शुकम्॥ शबरेणैवमुक्तस्तु गोकर्णः प्रत्यभाषत॥

«Y si se concede el ‘fruto’ de Sarasvatī, te daré el loro.» Así hablado por el Śabara, Gokarṇa respondió.

Verse 83

सरस्वत्याः सङ्गमे च यत्फलं लभते नरः॥ स्नानेन किं फलं तस्य यदि जानासि तद्वद॥

«En la confluencia de la Sarasvatī, ¿qué fruto obtiene una persona? ¿Cuál es el fruto de bañarse allí? Si lo sabes, dímelo.»

Verse 84

शबर उवाच॥ शुकेनानेन मे सर्वं मथुरायाश्च यत्फलम्॥

Dijo el Śabara: «Por medio de este loro, obtengo para mí el fruto entero, junto con todo el mérito que corresponde a Mathurā»

Verse 85

यत्फलं सङ्गमस्योक्तं शृणुयाद्द्वादशीव्रतम्॥ वियोनिस्थो राक्षसो वा तिर्यग्योनिं गतस्य वा॥

«En cuanto al fruto declarado para el Saṅgama, escucha: incluso quien solo oye la observancia del voto de Dvādaśī—sea un rākṣasa en un nacimiento anómalo o alguien que ha caído en un vientre animal—queda comprendido en su alcance.»

Verse 86

यमुद्दिश्य व्रतं कुर्यात्स गच्छेत्परमां गतिम्॥ सङ्गमस्य फलं तस्य दृष्ट्वा गोकर्णमीश्वरम्॥

«Aquel a quien se tiene en mente y por cuya causa se emprende el voto, alcanzará el estado supremo. Tal es el fruto del Saṅgama: haber contemplado a Gokarṇa, el venerable Señor.»

Verse 87

नासौ यमपुरं याति विष्णुलोकं च गच्छति॥ एवं मया श्रुतं तस्य सङ्गमस्य महाफलम्॥

«No va a la ciudad de Yama; más bien, va al mundo de Viṣṇu. Así he oído acerca del gran fruto de aquella confluencia.»

Verse 88

इत्युक्ता सा च सुश्रोणी प्रणिपत्य प्रसाद्य तम्॥ भर्त्रे सा कथयामास यदुक्तं मुनिना प्रियम्॥

Así instruida, aquella mujer de hermosas caderas se postró y procuró complacerle; luego contó a su esposo las amadas palabras que el sabio había pronunciado.

Verse 89

जातकर्म तथा चैव नामकर्म चकार च ॥ गोकार्णं नाम तस्यैव पिता चक्रे निरूप्य च

Realizó el rito del nacimiento y también el rito del nombramiento; y su padre, tras la debida consideración, le otorgó el nombre de “Gokarṇa”.

Verse 90

प्रावर्तनं च कूपेषु येन सिञ्चेत्प्रवाटिकाम् ॥ पुष्पाणि च विचिन्वन्ति सर्वास्ता वरयोषितः

Y hay un artefacto para extraer agua de los pozos, con el cual se puede regar un pequeño huerto; y todas aquellas excelentes mujeres recogen flores.

Verse 91

क्रीत्वा क्रेयानि वस्तूनि लाभालाभं विचार्य च ॥ उत्तरापथदेशात्तु सार्थं सबहुविस्तरम्

Habiendo comprado mercancías aptas para el comercio, y tras considerar ganancia y pérdida, (llegaron) desde la región de Uttarāpatha, junto con una caravana de gran extensión.

Verse 92

फलानीमानि स्वादूनि मधुमांसोदकानि च ॥ यथेष्टं यावतीच्छा च तावद्गृह्णन्त्विमे नराः

«Aquí hay frutos dulces, y también miel, carne y agua; cuanto se desee—según la propia voluntad—que estos hombres tomen esa misma cantidad.»

Verse 93

तपश्चचार विपुलं शुको व्याससुतो महान् ॥ श्रोतुकामाः पुराणानि सेतिहासानि नैगमाः

Śuka, el gran hijo de Vyāsa, practicó abundantes austeridades; y había quienes deseaban escuchar los Purāṇas, los Itihāsas y los Naigamas (enseñanzas escriturales).

Verse 94

इत्युक्तमात्रे वचने तत्रैवाहं शुकोदरः ॥ शुकत्वं तत्क्षणात्प्राप्तः क्षमस्वेत्यूचु तेजसा

Apenas pronunciadas aquellas palabras, allí mismo yo—Śukodara—alcancé al instante el estado de loro; y, por la potencia de su fulgor espiritual, dijeron: «Perdónanos».

Verse 95

तस्यां वसाम्यहं भद्र वाणिज्यार्थमिहागतः ॥ पुनरिच्छामहे तत्र भाण्डं गृह्य यथासुखम्

«Buen señor, yo resido allí; he venido aquí por motivo de comercio. Deseamos volver allí de nuevo, llevando las mercancías, con toda comodidad.»

Verse 96

इत्युक्तमात्रे वचने शबरो वाक्यमब्रवीत् ॥ अस्माकं यमुनास्नानं सङ्गमे यमुनाम्भसः

Apenas dichas aquellas palabras, el Śabara respondió: «Para nosotros, el baño ritual es en el Yamunā, en la confluencia con las aguas del Yamunā.»