Adhyaya 21

Verse 1

देव्युवाच । श्रुतं सर्वमशेषेण चन्द्रस्योत्पत्ति कारणम् । चिह्नं यथाऽभवत्तस्य सांप्रतं तत्प्रकीर्त्तय

La Diosa dijo: «He escuchado por completo la causa del origen de la Luna. Ahora relata, tal como sucedió, la señal distintiva que llegó a manifestarse en él».

Verse 2

ईश्वर उवाच । ब्रह्मणस्तु पुरा देवि दक्षो नाम सुतोऽभवत् । प्रजाः सृजेति उद्दिष्टः पूर्वं दक्षः स्वयंभुवा

Īśvara dijo: «En tiempos antiguos, oh Diosa, Brahmā tuvo un hijo llamado Dakṣa. En otro tiempo, Dakṣa fue instruido por Svayambhū (Brahmā) para crear la descendencia y multiplicar las criaturas».

Verse 3

षष्टिं दक्षोऽसृजत्कन्या वैरिण्यां वै प्रजापतिः । ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश

El Prajāpati Dakṣa engendró sesenta hijas de Vairiṇī. De ellas, entregó diez a Dharma y trece a Kaśyapa.

Verse 4

सप्त विशतिं सोमाय चतस्रोऽरिष्टनेमिने । द्वे चैव भृगुपुत्राय द्वे कृशाश्वाय धीमते

Entregó veintisiete (hijas) a Soma, cuatro a Ariṣṭanemi, dos al hijo de Bhṛgu y dos al sabio Kṛśāśva.

Verse 5

द्वे चैवांगिरसे तद्वत्तासां नामानि विस्तरात् । शृणु त्वं देवि मातॄणां प्रजाविस्तरमादितः

Y del mismo modo dio dos a Aṅgiras. Ahora, oh Diosa, escucha en detalle los nombres de aquellas madres y, desde el comienzo, la expansión de su descendencia.

Verse 6

मरुत्वती वसुर्जामी लंबा भानुररुन्धती । संकल्पा च मुहूर्ता च साध्या विश्वा च भामिनि

Oh resplandeciente, (sus nombres son) Marutvatī, Vasu, Jāmī, Lambā, Bhānu, Arundhatī; y también Saṃkalpā, Muhūrtā, Sādhyā y Viśvā.

Verse 7

धर्म पत्न्यः समाख्याता दक्षः प्राचेतसो ददौ । अदितिर्दितिर्दनुस्तद्वदरिष्टा सुरसैव च

Así fueron proclamados los nombres de las esposas de Dharma. Dakṣa, hijo de Prācetas, otorgó también (a sus hijas) como Aditi, Diti y Danu; y asimismo a Ariṣṭā y a Surasā.

Verse 8

सुरभिर्विनता चैव नाम्ना क्रोधवशा त्विला । कद्रूस्त्विषा वसुस्तद्वत्तासां पुत्रान्वदामि वै

Y también Surabhi y Vinatā; otras, llamadas Krodhavaśā y Tvilā; y asimismo Kadrū, Tviṣā y Vasu. En verdad, hablaré de los hijos de ellas.

Verse 9

विश्वेदेवास्तु विश्वायाः साध्या साध्यानजीजनत् । मरुत्वत्यां मरुत्वंतो वसोस्तु वसवस्तथा

De Viśvā nacieron los Viśvedevas; y de Viśvā, los Sādhyas engendraron a los Sādhyas. De Marutvatī nacieron los Maruts; y de Vasu, del mismo modo, surgieron los Vasus.

Verse 10

भानोस्तु भानवस्तेन मुहूर्त्तायां मुहूर्त्तकाः । लंबाया घोषनामानो नागवीथिस्तु जामिजा

De Bhānu nacieron los Bhānavas; y de Muhūrtā nacieron los Muhūrtakas. De Lambā surgieron los llamados Ghoṣanāmanas; y de Jāmi nació Nāgavīthi.

Verse 11

संकल्पायास्तु संकल्पो धर्मपुत्रा दश स्मृताः । आपो ध्रुवश्च सोमश्च धरश्चैवानलोऽनिलः

De Saṃkalpā nació Saṃkalpa. Diez son recordados como hijos de Dharma: Āpa, Dhruva, Soma, Dhara, y también Anala y Anila.

Verse 12

प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवोष्टौ प्रकीर्तिताः । आपस्य पुत्रा वैदंड्यः श्रमः शान्तो ध्वनिस्तथा

Pratyūṣa y Prabhāsa son proclamados entre los ocho Vasus. De Āpa, se dice que los hijos son Vaidaṇḍya, Śrama, Śānta y Dhvani.

Verse 13

ध्रुवस्य पुत्रो भगवान्कालो लोकप्रकालनः । सोमस्य भगवाञ्छर्वो ध्रुवश्च गृहबोधनः

El hijo de Dhruva es el venerable Kāla, regulador de los ciclos del mundo. El hijo de Soma es el bienaventurado Śarva; y Dhruva también es mencionado como el despertador de los hogares.

Verse 14

हुतहव्यवहश्चैव धरस्य द्रविण स्मृतः । मनोजवोऽनिलस्यासीदविज्ञातगतिस्तथा

Hutahavyavaha es recordado como hijo de Dhara, y también Draviṇa. De Anila nacieron Manojava y asimismo Avijñātagati.

Verse 15

देवलो भगवान्योगी प्रत्यूषस्याभवन्सुताः । बृहस्पतेस्तु भगिनी भुवना ब्रह्मवादिनी

El bienaventurado yogui Devala nació como hijo de Pratyūṣa. Y Bhuvanā —hermana de Bṛhaspati— era una proclamadora de Brahman, conocedora de la verdad sagrada.

Verse 16

प्रभासस्य तु सा भार्या वसूनामष्टमस्य च । विश्वकर्मा सुतस्तस्य शिल्पकर्त्ता प्रजापतिः

Ella fue la esposa de Prabhāsa, el octavo entre los Vasus. Su hijo fue Viśvakarmā, el artífice cósmico—Prajāpati, hacedor de las artes y oficios.

Verse 17

तुषितानां तु साध्यानां नामान्येतानि वच्मि ते । मनोऽनुमन्ता प्राणश्च नरोऽपानश्च वीर्यवान्

Ahora te diré estos nombres de los Sādhyas entre los Tuṣitas: Mano, Anumantā, Prāṇa, Nara, Apāna y Vīryavān.

Verse 18

भक्तिर्भयोऽनघश्चैव हंसो नारायणस्तथा । विभुश्चैव प्रभुश्चैव साध्या द्वादश कीर्तिताः

Bhakti, Bhaya y Anagha; Haṃsa y Nārāyaṇa; Vibhu y Prabhu también: éstos son proclamados como los doce Sādhyas.

Verse 19

कश्यपस्य प्रवक्ष्यामि सन्ततिं वरवर्णिनि । अंशो धाता भगस्त्वष्टा मित्रोऽथ वरुणो र्यमा

Oh dama de bello semblante, declararé la descendencia de Kaśyapa: Aṃśa, Dhātā, Bhaga, Tvaṣṭṛ, Mitra, Varuṇa y Aryamā.

Verse 20

विवस्वान्सविता पूषा ह्यंशुमान्विष्णुरेव च । एते सहस्रकिरणा आदित्या द्वादश स्मृताः

Vivasvān, Savitṛ, Pūṣan, Aṃśumān y también Viṣṇu: estos de mil rayos son recordados como los doce Ādityas.

Verse 21

अजैकपादहिर्बुध्न्यो विरूपाक्षोऽथ रैवतः । हरश्च बहुरूपश्च त्र्यंबकश्च सुरेश्वरः

Ajaikapād, Ahirbudhnya, Virūpākṣa y Raivata; Hara, Bahurūpa, Tryambaka y Sureśvara: éstos son proclamados entre las manifestaciones de Rudra.

Verse 22

सावित्रश्च जयन्तश्च पिनाकी चापराजितः । एते रुद्राः समाख्याता एकादश गणेश्वराः

Sāvitra, Jayanta, Pinākī y Aparājita: así son proclamados estos Rudras, once señores de las huestes divinas.

Verse 23

दितिः पुत्रद्वयं लेभे कश्यपाद्बलगर्वितम् । हिरण्यकशिपुं श्रेष्ठं हिरण्याक्षं तथानुजम्

Diti engendró de Kaśyapa dos hijos, envanecidos de su poder: el excelso Hiraṇyakaśipu y su hermano menor Hiraṇyākṣa.

Verse 24

हिरण्यकशिपोर्दैत्यैः श्लोकोगीतः पुरातनैः

Acerca de Hiraṇyakaśipu, los antiguos Daityas entonaron una estrofa tradicional de alabanza.

Verse 25

राजा हिरण्यकशिपुर्यांयामाशां निरीक्षते । तस्यां तस्यां दिशि सुरा नमश्चक्रुर्महर्षिभिः । हिरण्यकशिपोः पुत्राश्चत्वारः सुमहाबलाः

Hacia la dirección que el rey Hiraṇyakaśipu volvía su mirada, en esa misma región los dioses—junto con los grandes ṛṣis—le rendían reverencia. Hiraṇyakaśipu tuvo cuatro hijos de inmensa fuerza.

Verse 26

प्रह्लादः पूर्वजस्तेषामनुह्रादस्ततः परः । ह्रादश्चैव ह्रदश्चैव पुत्राश्चैते प्रकीर्तिताः

De ellos, Prahlāda fue el primogénito; después vino Anuhrāda; y Hrāda y Hrada: así quedan enumerados estos hijos.

Verse 27

उभौ सुन्दोपसुन्दौ तु ह्रदपुत्रौ बभूवतुः । ह्रादस्य पुत्रस्त्वेकोऽभून्मूक इत्यभिविश्रुतः

Los dos, Sunda y Upasunda, nacieron como hijos de Hrada. Y Hrāda tuvo un solo hijo, célebre en todas partes con el nombre de Mūka.

Verse 28

मारीचः सुंदपुत्रस्तु ताडकायामजायत । दण्डके निहतः सोऽयं राघवेण वलीयसा

Mārīca, hijo de Sunda, nació de Tāḍakā; y fue abatido en el bosque de Daṇḍaka por el poderoso Rāghava (Rāma).

Verse 29

मूको विनिहतश्चापि कैराते सब्यसाचिना । संह्रादस्य तु दैत्यस्य निवातकवचाः कुले

También en el episodio de Kirāta, Mūka fue muerto por Savyasācī (Arjuna). Y en el linaje del daitya Saṃhrāda nacieron los Nivātakavacas.

Verse 30

तिस्रः कोट्यस्तु विख्याता निहताः सव्यसाचिना । गवेष्ठी कालनेमिश्च जंभो वल्कल एव च

Tres célebres crores de enemigos fueron abatidos por Savyasācī (Arjuna): Gaveṣṭhī, Kālanemi, Jambha y también Valkala.

Verse 31

जृंभः षष्ठोनुजस्तेषां स्मृताः प्रह्रादसूनवः । शुंभश्चैव निशुंभश्च गवेष्ठिनः सुतौ स्मृतौ

Jṛmbha es recordado como el sexto hermano menor entre ellos; se dice que son hijos de Prahrāda. Y Śuṃbha y Niśuṃbha son recordados como hijos de Gaveṣṭhī.

Verse 32

धनुकश्चासिलोमा च शुंभपुत्रौ प्रकीर्तितौ । विरोचनस्य पुत्रस्तु बलिरेकः प्रतापवान्

Dhanuka y Asilomā son proclamados como los dos hijos de Śuṃbha. Y Bali, hijo de Virocana, fue el único, poderoso en valor y hazañas.

Verse 33

हिरण्याक्षसुताः पंच विक्रांताः सुमहाबलाः । अन्धकः शकुनिश्चैव कालनाभस्तथैव च

Cinco hijos de Hiraṇyākṣa, valientes y de gran fuerza, fueron: Andhaka, Śakuni y también Kālanābha.

Verse 34

महानाभश्च विक्रांतो भूतसंतापनस्तथा । शतं शतसहस्राणि निहतास्तारकामये

Mahānābha, el valiente, y también Bhūtasaṃtāpana (estaban entre ellos). En la guerra por Tārakā, cientos de miles fueron abatidos.

Verse 35

इति संक्षपतः प्रोक्ता कश्यपान्वयसंततिः । यया व्याप्तं जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम्

Así, en breve, ha sido descrita la sucesión del linaje de Kaśyapa, por la cual todo el mundo queda impregnado, junto con dioses, asuras y humanidad.

Verse 36

अथ याः कन्यका दत्ताः सप्तविंशतिरिंदवे । तासां मध्ये महादेवि प्रिया तस्य च रोहिणी

Ahora bien, de las veintisiete doncellas entregadas a la Luna, entre ellas, oh Gran Diosa, Rohiṇī era su amada predilecta.

Verse 37

अथ नक्षत्रनाथस्य तासां मध्येतिवल्लभा । बभूव रोहिणी देवी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी

Entonces, entre todas ellas, la Diosa Rohiṇī llegó a ser inmensamente amada por el Señor de los Nakṣatras (la Luna), más querida incluso que su propio aliento vital.

Verse 38

सर्वास्ताः संपरित्यज्य रोहिण्या सहितो रहः । रेमे कामपरीतात्मा वनेषूपवनेषु च । रमणीयेषु देशेषु कन्दरेषु गुहासु च

Dejando a todas las demás, permaneció en secreto con Rohiṇī, gozando con la mente dominada por el deseo—en bosques y arboledas, en parajes hermosos, en hendiduras de montaña y en cuevas.

Verse 39

अथ ता दुःखसंपन्नाः पत्न्यः शेषा यशस्विनि । जग्मुश्च शरणं दक्षं वचनं चेदमब्रुवन्

Entonces las esposas restantes, colmadas de aflicción, oh ilustre, fueron a buscar refugio en Dakṣa y pronunciaron estas palabras.

Verse 40

सोमः सर्वा तिक्रम्य रोहिण्या सह मोदते । संवत्सरसहस्रं तु क्रीडमानो यथासुखम्

Soma, pasando por alto a todas las demás, se deleitó sólo con Rohiṇī, entregado al juego según su gusto durante mil años.

Verse 41

अवशिष्टास्तु षड्विंशन्मलिना विगतश्रियः । पाणिग्रहणमारभ्य रोहिण्या सह चंद्रमाः

Pero las veintiséis restantes quedaron mancilladas y privadas de su esplendor; desde el mismo rito nupcial, la Luna permaneció sólo con Rohiṇī.

Verse 42

संवत्सरसहस्रं तु जानात्येकां स शर्वरीम् । परित्यक्ता वयं तात शशिना दोषवर्जिताः

Durante mil años, él sólo ha conocido una sola noche (con nosotras); padre amado, la Luna nos ha abandonado, aunque estamos libres de culpa.

Verse 43

स रेमे सह रोहिण्या अस्माकमसुखप्रदः । अस्माकं दुःखदग्धानां श्रेयोऽतो मरणं भवेत्

Él se recreó con Rohiṇī, dándonos sólo desdicha; para nosotras, abrasadas por el dolor, la muerte sería mejor que esto.

Verse 44

तासां तद्वचनं श्रुत्वा दुःखार्तानां प्रजापतिः । ब्रह्मतेजः समायुक्तः पुत्रीस्नेहेन कर्षितः । जगाम यत्र ऋक्षेशो वचनं चेदमब्रवीत्

Al oír las palabras de sus hijas, afligidas por el dolor, Prajāpati (Dakṣa)—dotado del fulgor brahmánico y arrastrado por el amor paternal—fue adonde estaba el señor de las estrellas y dijo estas palabras.

Verse 45

समं वर्त्तस्व कन्यासु मामकासु निशाकर । अन्यथा दोषभागी त्वं भविष्यसि न संशयः

«Compórtate por igual con mis hijas, oh hacedor de la noche; de lo contrario, sin duda compartirás la culpa.»

Verse 46

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा लज्जयावनतः स्थितः । बाढमित्येव ऋक्षेंद्रो दक्षस्य पुरतोऽब्रवीत्

Al oír esas palabras, el señor de las estrellas permaneció con la cabeza inclinada por vergüenza; y ante Dakṣa respondió: «Así sea».

Verse 47

अद्यप्रभृति विप्रर्षे समं वर्त्तयितास्म्यहम् । पुत्रीभिस्तव सत्यं वै शपेऽहं शपथेन ते

Desde hoy en adelante, oh sabio brahmán, me comportaré por igual con tus hijas. En verdad, te lo juro con un voto solemne.

Verse 48

एवं प्रतिज्ञासंयुक्ते निशानाथे तदांबिके । सर्वा रूपेण संयुक्तास्तस्य कन्या निवेदिताः

Así, cuando el Señor de la noche (la Luna) quedó ligado por su promesa, oh Madre Ambikā, todas aquellas doncellas le fueron presentadas, de nuevo colmadas de belleza y resplandor.

Verse 49

दक्षः स्वभवनं गत्वा निर्वृतिं परमां गतः । चन्द्रोऽपि पूर्ववद्देवि रोहिण्यां निरतोऽभवत्

Dakṣa regresó a su propia morada y alcanzó la suprema satisfacción. Pero la Luna, oh Diosa, como antes, permaneció devotamente apegada a Rohiṇī.

Verse 50

संपरित्यज्य ताः सर्वाः कामोपहतमानसः । अथ भूयस्तु ताः सर्वा दक्षं वचनमब्रुवन्

Abandonando a todas las demás, con la mente herida por el deseo, la Luna se apartó. Entonces todas ellas, de nuevo, dirigieron palabras a Dakṣa.

Verse 51

मलिनास्ताः कृशांग्यश्च दीनाः सर्वा विचेतसः । ततो दृष्ट्वा तथारूपं दक्षो मोहमुपागतः

Quedaron mancilladas, de miembros enjutos, desdichadas, y todas perdidas en la aflicción. Al verlas así, Dakṣa cayó en el desconcierto.

Verse 52

लब्धसंज्ञः पुनः सोऽपि क्रोधोद्भूततनूरुहः । उवाच सर्वाः स्वाः पुत्रीः किमित्थं मलिनांबराः । किमिदं निष्प्रभाः सर्वाः कथयध्वं ममानघाः

Al recobrar el sentido, y con la ira erizando los vellos de su cuerpo, dijo a todas sus hijas: «¿Por qué vais con vestiduras manchadas? ¿Por qué estáis todas sin resplandor? Decídmelo, oh inmaculadas»».

Verse 53

असुरान्सानुगांश्चैव ये चान्ये सुरसत्तमाः । अद्य शापहतान्पुत्र्यः करिष्यामि न संशयः

«Aun a los Asuras con sus séquitos—y a cualesquiera otros, oh el mejor entre los dioses—hoy, hijas mías, los abatiré ciertamente con una maldición; no hay duda.»

Verse 54

एवमुक्तास्तु दक्षेण सर्वास्ताः समुदैरयन्

Así interpeladas por Dakṣa, todas ellas hablaron al unísono.

Verse 55

न चास्माकं निशानाथ ऋतुमात्रमपि प्रभो । प्रयच्छति पुनस्तेन युष्मत्पार्श्वं समागताः

«Y el Señor de la noche no nos concede, oh Señor, ni siquiera la porción de una sola estación de su compañía; por eso hemos vuelto a tu lado.»

Verse 56

अनादृत्य तु ते वाक्यं रोहिण्यां निरतो रहः । रेमे कामपरीतात्मा अस्माकं शोकवर्द्धनः

«Desoyendo tu mandato, en secreto se entregó a Rohiṇī; con el corazón cercado por el deseo, se recreó—y no hizo sino acrecentar nuestro dolor.»

Verse 57

तासां तद्वचनं श्रुत्वा दक्षः कोपमुपागतः । गत्वा चंद्रं महादेवि शशाप प्रमुखे स्थितम्

Al oír sus palabras, Dakṣa fue presa de la ira. Oh Gran Diosa, fue ante la Luna y, teniéndola frente a sí, la maldijo en su misma presencia.

Verse 58

अनादृत्य हि मे वाक्यं यस्मात्त्वं रोहिणीरतः । संत्यज्य पुत्रीश्चास्माकं शेषा दोषेण वर्जिताः । तस्माद्यक्ष्मा शरीरं ते ग्रसिष्यति न संशयः

«Porque has despreciado mi mandato y te has apegado a Rohiṇī, abandonando a mis otras hijas, todas sin culpa, por ello la tisis, Yakṣmā, se apoderará de tu cuerpo; de esto no hay duda.»

Verse 59

एतस्मिन्नेव काले तु यक्ष्मा पर्वतपुत्रिके । दक्षेण तु समादिष्टस्तस्य कायं समाविशत्

En ese mismo instante, oh hija de la Montaña, Yakṣmā, la dolencia puesta en marcha por el mandato de Dakṣa, penetró en su cuerpo.

Verse 60

यक्ष्मणा ग्रस्तकायोऽसौ क्षयं याति दिनेदिने

Atrapado en su cuerpo por Yakṣmā, fue decayendo día tras día, consumiéndose.

Verse 61

एवं सोमस्तु दक्षेण कृतशापो गतप्रभः । पपात वसुधां देवि निश्चेष्टो रोहिणीयुतः

Así, Soma, maldecido por Dakṣa y despojado de su fulgor, oh Diosa, cayó a la tierra, inmóvil, con Rohiṇī a su lado.

Verse 62

लब्ध्वसंज्ञो मुहूर्तेन रोहिणीवाक्य मब्रवीत्

Al recobrar el sentido tras un breve instante, pronunció palabras dirigidas a Rohiṇī.

Verse 63

देवि कार्यं किमधुना त्वत्पित्रा शापितो ह्यहम् । क्षयकुष्ठेन संयुक्तः किं करोम्यधुना प्रिये

“Oh Diosa, ¿qué debe hacerse ahora? Pues en verdad he sido maldecido por tu padre. Afligido por la consunción y la lepra, amada, ¿qué he de hacer ahora?”

Verse 64

एवमुक्ता रोहिणी तु बाष्पव्याकुललोचना । दक्षशापहतं दृष्ट्वा सोमं वचनमब्रवीत्

Así interpelada, Rohiṇī—con los ojos turbados por las lágrimas—al ver a Soma herido por la maldición de Dakṣa, dijo estas palabras.

Verse 65

येन शापस्तु ते दत्तस्तमेव शरणं व्रज । स ते शापाभिभूतस्य नूनं श्रेयो विधास्यति

“Ve a refugiarte en aquel mismo que te dio la maldición. Sin duda él dispondrá lo mejor para ti, que estás dominado por el maleficio.”

Verse 66

लप्स्यसे तत्प्रसादात्त्वं प्रभां पूर्वोचितां शुभाम्

“Por su gracia recobrarás tu auspicioso resplandor, el esplendor que antes te pertenecía.”

Verse 67

रोहिण्या वचनं श्रुत्वा गतो दक्षसमीपतः । चंद्रः प्रोवाच विनयाद्वाष्प व्याकुललोचनः

Al oír las palabras de Rohiṇī, Candra se acercó a Dakṣa y, con humildad—los ojos turbados por las lágrimas—pronunció su ruego.

Verse 69

त्वया क्रोधपरीतेन कारणे वाप्यकारणे । अनुकंपां च मे कृत्वा कार्यं शापस्य मोक्षणम्

«Con motivo o sin motivo, dominado por la ira, pronunciaste sobre mí la maldición. Ahora, ten compasión de mí y haz que se cumpla mi liberación de ese anatema.»

Verse 70

विदितं तु महाभाग शप्तोहं येन कर्मणा । कुरुष्वानुग्रहं दक्ष मम दीनस्य याचतः

Oh muy afortunado, ya se sabe por qué acto he sido maldecido. Oh Dakṣa, concédeme tu gracia: ten piedad de mí, desdichado, que te suplico.

Verse 71

एवं विलपमानस्य सोमस्य तु महात्मनः । अनुग्रहे मतिं कृत्वा इदं वचनमब्रवीत्

Mientras el magnánimo Soma se lamentaba así, (Dakṣa), decidido a mostrar compasión, pronunció estas palabras.

Verse 72

दक्ष उवाच । मया शापहतः सोम त्रातुं शक्यो न दैवतैः । यद्यद्ब्रवीम्यहं सोम तत्तथेति न संशयः

Dijo Dakṣa: «Oh Soma, herido por una maldición mía, no puedes ser salvado ni siquiera por los dioses. Sin embargo, oh Soma, cuanto yo te diga, sábelo: así será, sin duda alguna.»

Verse 73

आयुः कर्म च वित्तं च विद्या निधनमेव च । पूर्वसृष्टानि यान्येव संभवंति हि तानि वै

La duración de la vida, las obras (karma), la riqueza, el saber e incluso la muerte: aquello que fue dispuesto de antemano, eso mismo en verdad acontece.

Verse 74

असुराश्च सुराश्चैव ये चान्ये यक्षराक्षसाः । सर्वेपि शक्ता न त्रातुं वर्जयित्वा महेश्वरम्

Asuras y Devas por igual, y otros seres—Yakṣas y Rākṣasas—ninguno puede salvarte, salvo Maheśvara.

Verse 75

एषां शापो मया दत्तोऽनुग्रहीष्य ति शंकरः । नान्यस्त्रातुं भवेच्छक्तो विना पशुपतिं भवम् । तत्त्वं शीघ्रतरं गच्छ समाराधय शंकर

Esta maldición sobre ellos la he pronunciado yo; Śaṅkara les mostrará su gracia. Nadie más puede salvar, salvo Bhava, Paśupati, Señor de las criaturas. Por ello ve de inmediato, ve con presteza, y adora debidamente a Śaṅkara.

Verse 76

न शक्तोऽन्यः पुनश्चंद्रः कर्तुं त्वां निर्मलं पुनः । वर्जयित्वा महादेवं शितिकंठमुमापतिम्

Oh Candra, nadie más puede devolverte la pureza—salvo Mahādeva, el de garganta azul (Śitikanṭha), esposo de Umā.

Verse 77

दक्षस्य च वचः श्रुत्वा कृतांजलिपुटः स्थितः । प्रत्युवाच तदा सोमः प्रहष्टेनांतरात्मना

Al oír las palabras de Dakṣa, Soma permaneció de pie con las manos juntas; entonces Soma respondió, con el corazón íntimamente gozoso.

Verse 78

भगवन्यदि तुष्टोसि मम भक्तस्य सुव्रत । अनुग्रहे कृता बुद्धिस्तदाचक्ष्व कुतः शिवः

Oh Señor, si estás complacido conmigo, tu devoto, oh de noble voto—puesto que tu mente se ha dispuesto a otorgar gracia, dime: ¿dónde se halla Śiva, para que pueda acercarme a Él?

Verse 79

कस्मिन्स्थाने मया दक्ष द्रष्टव्योऽसौ महेश्वरः । तत्स्थानानि चरिष्यामि यानि तानि वदस्व मे

Oh Dakṣa, sabio, ¿en qué lugar he de contemplar a ese Maheśvara? Dime esos lugares; los recorreré en peregrinación—decláralos para mí.

Verse 80

दक्ष उवाच । शृणु सोम प्रयत्नेन श्रुत्वा चैवावधारय । वारुणीं दिशमाश्रित्य सागरानूपसन्निधौ

Dijo Dakṣa: «Escucha con empeño, oh Soma; y, tras oír, reténlo firmemente en la mente. Dirigiéndote hacia el rumbo de Varuṇa, el occidente, cerca del océano y de las marismas costeras…»

Verse 81

कृतस्मरस्यापरतो धन्वंतरशतत्रये । लिंगं महाप्रभावं च स्वयंभूतं व्यवस्थितम्

Más allá del lugar llamado Kṛtasmarā, a una distancia de trescientos dhanvantaras, se alza un Liṅga de gran poder, svayambhū, auto-manifestado, establecido allí.

Verse 82

सूर्य्यबिंबसमप्रख्यं सर्प मेखलमंडितम् । कुक्कुटांडकमानं तद्भूमिमध्ये व्यवस्थितम्

Resplandece como el disco del sol, adornado con una serpiente a modo de ceñidor; del tamaño de un huevo de gallina, permanece firme en el mismo centro del suelo.

Verse 83

स्पर्शलिंगं हि तद्विद्धि तद्भक्त्या ज्ञास्यते भवान् । तत्र संनिहितो देवः शंकरः परमेश्वरः

Sabe que ése es el “Sparśa-liṅga” (el Liṅga realizado por el toque sagrado). Por la devoción a él, tú mismo lo conocerás en verdad; pues allí está presente en plenitud el Dios Śaṅkara, el Señor Supremo (Parameśvara).

Verse 85

प्रशस्य देवदेवेशमात्मानं निर्मलं कुरु । यस्याशु वरदानेन प्राप्स्यसे रूपमुत्तमम्

Alaba al Señor de los dioses (Devadeveśa) y purifícate. Por su pronta concesión de dones, alcanzarás una forma excelente.

Verse 94

गच्छ त्वं तपसोग्रेण आराधय सुरेश्वरम्

Ve, y con austera penitencia adora al Señor de los dioses.

Verse 168

कुरुष्वानुग्रहं दक्ष प्रसन्नेनांतरात्मना । कोपं त्यज महर्षे त्वं ममोपरि दयां कुरु

Muéstrame tu favor, oh Dakṣa, con el corazón interior sereno y complacido. Abandona la ira, oh gran ṛṣi; ten compasión de mí.