Adhyaya 231

Verse 1

सूत उवाच । वृकोऽपि तत्समासाद्य राज्यं त्रैलोक्यसंभवम् । यदृच्छया जगत्सर्वं समाज्ञापयत्तदा

Dijo Sūta: Vṛka también, tras alcanzar aquella soberanía que se extiende por los tres mundos, entonces—según su propio antojo—dio órdenes sobre todo el universo.

Verse 2

सोंऽधकस्य बले वीर्ये धैर्ये कोपे च दानवः । सहस्रगुणितश्चासीद्रौद्रः परमदारुणः

Aquel Dānava, en fuerza, valor, firmeza y cólera, llegó a ser mil veces superior a Andhaka: feroz y sumamente terrible.

Verse 3

एतस्मिन्नंतरे कश्चिन्न मर्त्यो यजति क्षितौ । न होमं नैव जाप्यं च दैत्याञ्ज्ञात्वा सुरास्पदे

En aquel intervalo, ningún mortal en la tierra celebró sacrificio—ni ofrenda al fuego, ni siquiera recitación de mantras—al saber que los Daityas habían ocupado el lugar en el reino de los dioses.

Verse 4

अथ यः कुरुते धर्मं होमं वा जपमेव वा । सुगुप्तस्थानमासाद्य करोत्यमरतुष्टये

Y quienquiera que realizara actos justos —ya fuera homa o japa— lo hacía solo tras llegar a un lugar bien oculto, buscando complacer a los Inmortales.

Verse 5

अथ स्वर्गस्थिता दैत्या यज्ञभागविवर्जिताः । तथा मर्त्योद्भवैर्भागैः संदेहं परमं गताः

Entonces los Daityas que moraban en el cielo —privados de sus porciones de sacrificio— cayeron en una gran incertidumbre, aun cuando las ofrendas provenientes de los mortales continuaban siendo repartidas.

Verse 6

ततः कोपपरीतात्मा प्रेषयामास दानवः । मर्त्यलोके चरान्गुप्तान्निपुणांश्चाब्रवीत्ततः

Entonces aquel Dānava, con la mente abrumada por la ira, envió espías hábiles, ocultos entre los hombres en el mundo mortal, y les dio instrucciones.

Verse 7

यः कश्चिद्देवतानां च प्रगृह्णाति करोति च । तदर्थं यजनं होमं दानं वा पृथिवीतले । स च वध्यश्च युष्माभिर्मम वाक्यादसंशयम्

"Cualquiera entre los mortales que apoye a los dioses o actúe por su causa —realizando sacrificios, ofreciendo oblaciones o dando caridad en la tierra— debe ser muerto por vosotros, de acuerdo con mi mandato, sin duda alguna."

Verse 8

अथ ते तद्वचः श्रुत्वा दानवा बलवत्तराः । गत्वा च मेदिनीपृष्ठं गुप्ताः सर्पंति सर्वतः

Al escuchar esas palabras, los poderosos Dānavas salieron a la faz de la tierra y, permaneciendo ocultos, se arrastraron por todas partes.

Verse 9

यं कञ्चिद्वीक्षयंतिस्म जपहोमपरायणम । स्वाध्यायं वा प्रकुर्वाणं तं निघ्नंति शितासिभिः

A quienquiera que veían por casualidad, entregado al japa y al homa, o dedicado al svādhyāya (recitación sagrada), lo abatían con espadas afiladas.

Verse 10

एतस्मिन्नेव काले तु सांकृतिर्मुनिसत्तमः । गुप्तश्चक्रे ततस्तस्यां गर्तायां छन्नवर्ष्मकः । यत्र पूर्वं तपस्तप्तं वृकेण च द्विजाः पुरा

En aquel mismo momento, el excelso sabio Sāṃkṛti se ocultó, escondiendo su cuerpo en una fosa allí—justo en el lugar donde antaño el brāhmaṇa Vṛka había practicado austeridades (tapas).

Verse 11

अथ ते तं तदा दृष्ट्वा तद्गुहायां व्यवस्थितम् । भर्त्समानास्तपस्तच्च प्रोचुश्च परुषाक्षरैः

Entonces, al verlo establecido en aquella cueva, lo injuriaron a él y a su austeridad, profiriendo palabras ásperas.

Verse 12

दृष्ट्वा तस्याग्रतः संस्थां गन्धपुष्पैश्च पूजिताम् । वासुदेवात्मिकां मूर्तिं चतुर्हस्तां द्विजोत्तमाः

Oh, mejores de los brāhmaṇas, vieron ante él una imagen que encarnaba a Vāsudeva, de cuatro brazos, adorada con perfumes y flores.

Verse 13

ततस्ते शस्त्रमुद्यम्य निर्जघ्नुस्तं क्रुधान्विताः । न शेकुस्ते यदा हंतुं संवृतं विष्णुतेजसा । कुण्ठतां सर्वशस्त्राणि गतानि विमलान्यपि

Entonces, alzando sus armas con furia, lo golpearon; pero no pudieron matarlo, pues estaba cercado por el resplandor de Viṣṇu. Todas sus armas—aunque limpias y agudas—quedaron embotadas.

Verse 14

अथ वैलक्ष्यमापन्ना निर्विण्णाः सर्व एव ते । तां वार्तां दानवेन्द्राय वृकायोचुश्च ते तदा

Entonces todos, avergonzados y abatidos, comunicaron aquella noticia al señor de los Dānavas, Vṛka.

Verse 15

कश्चिद्विप्रः समाधाय वैष्णवीं प्रतिमां पुरः । तपस्तेपे महाभाग क्षेत्रे वै हाटकेश्वरे

“Cierto brāhmaṇa, tras colocar debidamente ante sí una imagen vaiṣṇava, practicó austeridades, oh noble, en el sagrado campo de Hāṭakeśvara.”

Verse 16

यत्र त्वया तपस्तप्तं भीत्या सर्वदिवौकसाम् । अपि चौर्येण चास्माकं तपस्तपति तादृशम्

“En ese mismo lugar donde tú realizaste una austeridad tal que todos los dioses quedaron sobrecogidos de temor—también allí, por tu acto de robo, una austeridad semejante arde ahora contra nosotros.”

Verse 17

येन सर्वाणि शस्त्राणि कुण्ठतां प्रगतानि च । तस्य गात्रे प्रहारैश्च तस्मात्कुरु यथोचितम्

“Pues por causa de él todas las armas se han embotado; por eso haz lo que corresponde: asesta golpes sobre su cuerpo.”

Verse 18

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा वृकः कोपसमन्वितः । जगाम सत्वं तत्र यत्रासौ सांकृतिः स्थितः

Al oír sus palabras, Vṛka, colmado de ira, fue de inmediato al lugar donde moraba el sabio Sāṃkṛti.

Verse 19

स गत्वा वैष्णवीं मूर्तिं तामुत्क्षिप्य सुदूरतः । श्वभ्राद्बहिः प्रचिक्षेप भर्त्समानः पुनः पुनः

Fue hacia la imagen de Vaiṣṇavī, la alzó y la arrojó muy lejos—una y otra vez la lanzó fuera del hoyo, mientras repetidamente profería insultos.

Verse 20

जघान पादघातेन दक्षिणेनेतरेण तम् । अब्रवीन्मम वध्यस्त्वं यन्मच्छत्रुं जनार्दनम्

Lo golpeó con una patada—ya con el pie derecho, ya con el otro—y dijo: «Mereces la muerte, pues honras a Janārdana, enemigo mío».

Verse 21

संपूजयसि चौर्येण तेन प्राणान्हराम्यहम् । एवमुक्त्वाथ खड्गेन तं जघान स दैत्यपः

«Adoras mediante el robo; por eso te quitaré la vida». Dicho esto, aquel pecador lo hirió con la espada.

Verse 22

ततस्तस्य स खड्गस्तु तीक्ष्णोऽपि द्विजसत्तमाः । तस्य काये प्रहीणस्तु शतधा समपद्यत

Entonces, oh excelentísimos brāhmaṇas, aquella espada—aunque afilada—al caer sobre su cuerpo se hizo añicos en cien pedazos.

Verse 23

ततः कोपपरीतात्मा तं शशाप स सांकृतिः

Entonces Sāṃkṛti, con el corazón tomado por la justa ira, pronunció una maldición contra él.

Verse 24

यस्मात्पाप त्वयाहं च पादघातैः प्रताडितः । तस्मात्ते पततां पादौ सद्य एव धरातले

¡Puesto que, oh pecador, me has golpeado con patadas, que tus pies caigan de inmediato sobre la tierra!

Verse 25

सूत उवाच । उक्तमात्रे ततस्तेन पादौ तस्य द्विजोत्तमाः । पतितौ मेदिनीपृष्ठे पंचशीर्षाविवोरगौ

Sūta dijo: "Apenas hubo hablado, oh mejores de los brāhmaṇas, los dos pies de ese hombre cayeron sobre la superficie de la tierra, como dos serpientes de cinco cabezas."

Verse 26

एतस्मिन्नेव काले तु आक्रन्दः सुमहानभूत् । वृकस्य सैनिकानां च नारीणां च विशेषतः

Justo en ese mismo momento surgió un lamento tremendo, especialmente entre los soldados de Vṛka, y en particular entre las mujeres.

Verse 27

अथ देवाः परिज्ञाय तं तदा पंगुतां गतम् । आगत्य मेरुपृष्ठं च निजघ्नुस्तत्परिग्रहम्

Entonces los dioses, al darse cuenta de que en ese momento había quedado cojo, fueron a la parte posterior del Monte Meru y derribaron su campamento y su séquito.

Verse 28

हतशेषाश्च दैत्यास्ते पातालांतःसमा गताः । वृकोऽपि पंगुतां प्राप्तस्तस्थौ तपसि सुस्थिरम्

Aquellos daityas que sobrevivieron a la matanza se retiraron juntos a las profundidades del Pātāla. Vṛka también, habiendo quedado cojo, se mantuvo firme en la austeridad, inquebrantable.

Verse 29

सर्वैरंतःपुरैः सार्धं दुःखशोकसमन्वितः । इन्द्रोऽपि प्राप्तवान्राज्यं तदा निहत कंटकम्

Junto con todos los aposentos interiores y su casa, colmado de pena y aflicción, Indra también recobró entonces su soberanía, una vez destruida la “espina”, la amenaza.

Verse 30

धर्मक्रियाः प्रवृत्ताश्च ततो भूयो रसातले

Y después, una vez más, las observancias y los actos del Dharma se pusieron en marcha—hasta en Rasātala, el mundo subterráneo.

Verse 31

अथ दीर्घेण कालेन तस्य तुष्टः पितामहः । उवाच तत्र चागत्य गर्त्तामध्ये द्विजोत्तमाः

Entonces, tras largo tiempo, Pitāmaha (Brahmā), complacido con él, llegó a aquel lugar y habló allí, en medio del foso—¡oh, el mejor de los brahmanes!

Verse 32

वृक तुष्टोऽस्मि ते वत्स वरं वरय सुव्रत । अहं दास्यामि ते नूनं यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

«Vṛka, hijo querido, estoy complacido contigo. Elige un don, oh firme en tu voto; sin duda te lo concederé, aunque sea sumamente difícil de obtener».

Verse 33

वृक उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । पाददानं तदा देव मम ब्रह्मन्समाचर । पंगुता याति शीघ्रं मे येनेयं ते प्रसादतः

Dijo Vṛka: «Si estás complacido conmigo, oh Deva, y si has de concederme un don—entonces, oh Señor, oh Brahmā, otórgame el “don de los pies” (pies sanos), para que mi cojera se desvanezca pronto por tu gracia».

Verse 34

तच्छ्रुत्वा तं समानीय सांकृतिं तत्र पद्मजः । प्रोवाच सांत्वपूर्वं च वृकस्यास्य द्विजोत्तम

Al oírlo, Padmaja (Brahmā) hizo traer allí a Saṃkṛti y, oh el mejor de los brahmanes, habló a este Vṛka con palabras de consuelo.

Verse 35

मद्वाक्यात्पंगुता याति येनास्य त्वं तथा कुरु

“Por mi mandato, su cojera se apartará; por tanto, haz por él conforme a ello.”

Verse 36

सांकृतिरुवाच । अनृतं नोक्तपूर्वं मे स्वैरेष्वपि पितामह । ज्ञायते देवदेवेश तत्कथं तत्करोम्यहम्

Dijo Sāṃkṛti: «Oh Abuelo, jamás he pronunciado falsedad, ni siquiera en momentos de descuido. Puesto que el Señor de los dioses lo sabe todo, ¿cómo podría yo hacer eso (decir lo no verdadero)?»

Verse 37

ब्रह्मोवाच । मम भक्तिपरो नित्यं वृकोऽयं दैत्यसत्तमः । पौत्रस्त्वं दयितो नित्यं तेन त्वां प्रार्थयाम्यहम्

Brahmā dijo: «Este Vṛka, el más excelso entre los Dānavas, está siempre entregado a mi devoción. Y tú, mi nieto, eres siempre amado por mí; por eso te lo ruego.»

Verse 38

तव वाक्यं च नो मिथ्या कर्तुं शक्नोमि सन्मुने

«Y, oh sabio venerable, no puedo hacer que tu palabra resulte falsa.»

Verse 39

सांकृतिरुवाच । एष दैत्यः सुदुष्टात्मा देवानामहिते स्थितः । विशेषाद्वासुदेवस्य पुरोर्मम महात्मनः

Sāṃkṛti dijo: "Este Daitya es de naturaleza sumamente malvada y está decidido a dañar a los dioses, especialmente ante Vāsudeva, mi gran alma."

Verse 40

पंगुतामर्हति प्रायः पापात्मा द्विजदूषकः । बलेन महता युक्तो जरामरणवर्जितः

"Ese pecador, profanador de los nacidos dos veces, verdaderamente merece la cojera. Dotado de inmensa fuerza, está libre de la vejez y la muerte."

Verse 41

पुरा कृतस्त्वया देव स चेत्पादाववाप्स्यति । हनिष्यति जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम्

"Oh dios, este don fue concedido por ti anteriormente. Si recupera el uso de sus pies, destruirá el mundo entero: dioses, demonios y humanos por igual."

Verse 42

तस्मात्तिष्ठतु तद्रूपो न कल्पं कर्तुमर्हसि । त्वयापि चिन्ता कर्तव्या त्रैलोक्यस्य यतः प्रभो

"Por lo tanto, déjalo permanecer en esa misma condición; no debes disponer las cosas de otra manera. Tú también debes considerar el bienestar de los tres mundos, pues eres su señor."

Verse 43

ब्रह्मोवाच । प्रावृट्काले तु सञ्जाते यानं कर्तुं न युज्यते । विजिगीषोर्विशेषेण मुक्त्वा शीतातपागमम्

Brahmā dijo: "Cuando ha llegado la temporada de lluvias, viajar no es apropiado, especialmente para quien busca la conquista, excepto por el movimiento necesario para evitar el frío o el calor."

Verse 44

तस्माच्च चतुरो मासान्वार्षिकान्पादसंयुतः । अगम्यः सर्वलोकानां कुर्यात्कर्माणि धैर्यतः

Por ello, durante los cuatro meses de la estación de lluvias, estando “provisto sólo de pies” (esto es, con el movimiento restringido), permanezca inaccesible a todos y cumpla sus deberes con firmeza y constancia.

Verse 45

तद्भूयात्पादसंयुक्तः स वृको दान वोत्तमः । येन क्षेमं च देवानां द्विजानां जायते द्विज

Que entonces Vṛka llegue a ser “dotado de pies” según la regla prevista, oh el mejor de los dadores; por ello nacerán el bienestar y la seguridad de los dioses y de los dvija, los dos veces nacidos.

Verse 46

एवं कृते न मिथ्या ते वाक्यं विप्र भविष्यति । फलं च तपसस्तस्य न वृथा संभविष्यति

Si se hace de este modo, oh brāhmaṇa, tus palabras no resultarán falsas; y el fruto de la austeridad (tapas) de aquel no se volverá vano.

Verse 47

सूत उवाच । बाढमित्येव तेनोक्ते सांकृतेन महात्मना । उत्थितौ सहसा पादौ तस्य गात्रात्पुनर्नवौ

Dijo Sūta: Cuando el magnánimo Sāṃkṛta pronunció: «Así sea», al instante surgieron de nuevo, de improviso, dos pies nuevos en su cuerpo.

Verse 48

पुनश्च दानवो रौद्रः पशुत्वं समपद्यत । तस्यामेव तु गर्तायां संतिष्ठति द्विजोत्तमाः

Y de nuevo el fiero dānava cayó en condición de bestia; y en ese mismo hoyo permaneció, oh el mejor de los dvija, los dos veces nacidos.

Verse 49

मासानष्टौ स दुःखेन सकलत्रः सबांधवः । स्मरमाणो महद्वैरं दैवैः सार्धं दिवानिशम्

Durante ocho meses padeció, junto con su esposa y sus parientes, recordando día y noche su gran enemistad con los dioses.

Verse 51

विध्वंसयति सर्वाणि धर्मस्थानानि यानि च

Destruye todos los asientos del dharma, sean cuales fueren.

Verse 52

विध्वंसयति देवानां स्त्रियो मासचतुष्टयम् । उद्यानानि च सर्वाणि सपुराणि गृहाणि च

Durante cuatro meses ultraja a las mujeres de los dioses; y destruye todos los jardines, y las casas con sus ciudades y antiguos recintos.

Verse 53

ततो देवाः समभ्येत्य देवदेवं जनार्दनम् । क्षीराब्धौ संस्थितं नित्यं शेषपर्यंकशायिनम्

Entonces los dioses se acercaron a Janārdana, el Dios de los dioses, que mora eternamente en el Océano de Leche, reclinado en el lecho de Śeṣa.

Verse 54

चतुरो वार्षिकान्मासांस्तत्र स्थित्वा तदंतिके । मासानष्टौ पुनर्जग्मुस्त्रिदिवं प्रति निर्भयाः

Habiendo permanecido allí cerca de Él durante cuatro meses, luego regresaron de nuevo durante ocho meses hacia el cielo, libres de temor.

Verse 55

तस्मिन्पंगुत्वमापन्ने दैत्ये परमदारुणे । कस्यचित्त्वथ कालस्य देवराजो बृहस्पतिम् । प्रोवाच दुःखसंतप्त आषाढांते सुरो त्तमः

«Cuando aquel daitya sumamente terrible cayó en la cojera, pasado algún tiempo el rey de los dioses—afligido por el dolor—habló a Bṛhaspati al final de Āṣāḍha.»

Verse 56

गुरो स मासः संप्राप्तः प्रावृट्कालो भयावहः । आगमिष्यति यत्रासौ लब्धपादो वृकासुरः

«Oh Gurú, ha llegado ese mes: la temible estación de las lluvias. Entonces Vṛkāsura, recobradas sus piernas, vendrá adondequiera que se halle.»

Verse 57

गन्तव्यं च ततोऽस्माभिः क्षीरोदे केशवालये । मैवं दीनैस्तथा भाव्यं पराश्रयनिवासिभिः

«Después debemos ir a Kṣīroda, la morada de Keśava. Quienes habitan amparados en el refugio ajeno no deben hundirse en tal abatimiento.»

Verse 58

स्वगृहाणि परित्यज्य शयनान्यासनानि च । वाहनानि विचित्राणि यच्चान्य द्दयितं गृहे

«Abandonando sus propias casas, sus lechos y asientos, sus diversos y espléndidos vehículos, y cuanto más les era querido dentro del hogar…»

Verse 59

तस्मात्कथय चास्माकमुपायं कञ्चिदेव हि । व्रतं वा नियमं वाथ होमं वा मुनिसत्तम

«Por ello, dinos en verdad algún medio: ya sea un vrata (voto sagrado), o un niyama (disciplina), o incluso un homa (ofrenda al fuego), oh el mejor de los sabios.»

Verse 60

अशून्यं शयनं येन स्वकलत्रेण जायते । तथा न गृहसंत्यागः स्वकीयस्य प्रजायते

Por esta observancia, el lecho no queda vacío de la esposa legítima; y asimismo, la propia casa no llega a ser abandonada.

Verse 61

निर्विण्णोऽहं निजस्थानभ्रंशाद्द्विजवरोत्तम । वर्षेवर्षे च सम्प्राप्ते स्थानकस्य च्युतिर्भवेत्

Estoy fatigado, oh el más excelso de los bráhmanas, por haber sido derribado de mi propia condición. Con cada año que llega, parece producirse una nueva caída de mi puesto.

Verse 62

पुनर्भूमौ शयिष्यामि यावन्मासचतुष्टयम् । निष्कलत्रो भयोद्विग्नो ब्रह्मचर्यपरायणः

De nuevo yaceré en el suelo durante cuatro meses: sin esposa, estremecido por el temor, entregado al brahmacarya (disciplina de continencia).

Verse 63

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भयार्तस्य बृहस्पतिः । प्रोवाच सुचिरं ध्यात्वा ततो देवं शतक्रतुम्

Al oír aquellas palabras del que estaba afligido por el miedo, Bṛhaspati—tras meditar largamente—habló entonces al dios Śatakratu (Indra).

Verse 64

अशून्यशयनंनाम व्रतमस्ति महत्तपः । विष्णोराराधनार्थाय तत्कुरुष्व समा हितः

Existe un voto llamado Aśūnyaśayana, una austeridad de gran poder. Cúmplelo con mente recogida para la adoración de Viṣṇu.

Verse 65

देवो यत्रास्ति विष्णुः स क्षीराब्धौ मधुसूदनः । जलशायी जगद्योनिः स दास्यति हितं च ते

Donde mora el dios Viṣṇu—Madhusūdana en el océano de leche—reclinado sobre las aguas, matriz y origen del mundo, él te concederá lo que te sea benéfico.

Verse 66

यथा न शून्यं शयनं गृह भंगः प्रजायते । सर्वशत्रुविनाशश्च तत्प्रसादेन वासव

Para que el lecho no quede vacío y el hogar no se arruine; y por su gracia, oh Vāsava, también se consumará la destrucción de todos los enemigos.

Verse 67

सूत उवाच । तस्मिन्व्रते ततश्चीर्णे ह्यशून्यशयनात्मके । तुतोष भगवान्विष्णुस्ततः प्रोवाच देवपम्

Dijo Sūta: Cuando aquel voto—conocido como la observancia de Aśūnyaśayana—hubo sido cumplido debidamente, el Señor Viṣṇu quedó complacido. Entonces habló al señor de los dioses (Indra).

Verse 68

शक्र तुष्टोऽस्मि भद्रं ते वरं वरय सुव्रत । व्रतेनानेन चीर्णेन चातुर्मास्योद्भवेन च । तस्मात्प्रार्थय देवेन्द्र नित्यं यन्मनसि स्थितम्

Oh Śakra, bendición para ti: estoy complacido. Elige un don, oh firme en los votos. Por este voto que has cumplido, nacido de la estación de Cāturmāsya; por ello, oh señor de los dioses, pide aquello que siempre ha permanecido en tu corazón.

Verse 69

इन्द्र उवाच । कृष्ण जानासि त्वं चापि यश्च मेऽत्र पराभवः । क्रियते दानवेन्द्रेण वृकेण सुदुरात्मना

Dijo Indra: Oh Kṛṣṇa, tú también conoces la derrota y la humillación que aquí recaen sobre mí, causadas por el rey dānava Vṛka, ese de alma perversa.

Verse 70

ममाष्टमासिकं राज्यं त्रैलोक्येऽपि व्यवस्थितम् । शेषांश्च चतुरो मासान्वर्षेवर्षे समेति सः

“Mi soberanía, aunque establecida en los tres mundos, dura sólo ocho meses. Cada año él vuelve de nuevo por los cuatro meses restantes.”

Verse 71

एवं ज्ञात्वा सुरश्रेष्ठ दयां कृत्वा ममोपरि । तथा कुरु यथा राज्यं मम स्यात्सार्वकालिकम्

“Sabiendo esto, oh el mejor de los dioses, ten compasión de mí y obra de tal modo que mi realeza sea perdurable por todo tiempo.”

Verse 72

विष्णुरुवाच । अजरश्चामरश्चापि स कृतः पद्मयोनिना । तत्कथं जीवमानेन तेन राज्यं भवेत्तव

Viṣṇu dijo: “Aquel fue hecho sin vejez y sin muerte por el Nacido del Loto (Brahmā). ¿Cómo, entonces, mientras él aún vive, podría el reino ser tuyo?”

Verse 73

परं तथापि देवेन्द्र करिष्यामि हितं तव

“Y aun así, oh Devendra, haré lo que sea para tu bien.”

Verse 74

क्षीरार्णवं परित्यज्य हाटकेश्वरसंज्ञिते । क्षेत्रे गत्वा समं लक्ष्म्या तस्योपरि ततः परम्

“Dejando el Océano de Leche, ve—junto con Lakṣmī—al lugar sagrado llamado Hāṭakeśvara; y luego, allí, sobre ese sitio, procede más allá.”

Verse 76

तस्मात्स्थानात्सहस्राक्ष मद्भारेण प्रपीडितः । वर्षेवर्षे सदा कार्यं मया तत्सुहितं तव

Por ello, oh de mil ojos, desde aquel lugar él será oprimido por mi peso; año tras año, siempre haré lo que sea para tu gran provecho.

Verse 77

तस्माद्गच्छाधुना स्वर्गे कुरु राज्यमकंटकम् । प्रावृट् काले तु संप्राप्ते न भीः कार्या तदुद्भवा

Por tanto, ve ahora al cielo y gobierna tu reino sin espinas (sin impedimento). Cuando llegue la estación de las lluvias, no temas lo que de ello surja (ese enemigo).

Verse 78

यो मां तत्र शयानं तु व्रतेनानेन देवप । पूजयिष्यति सद्भक्त्या तस्य दास्यामि वांछितम्

Oh señor de los dioses, quienquiera que me adore allí, mientras Yo yazo en sagrado reposo, observando este mismo voto con verdadera devoción, a ese le concederé el don deseado.

Verse 79

सूत उवाच । एवमुक्त्वा हृषीकेशो विससर्ज शतक्रतुम् । निःशेषभयनिर्मुक्तं स्वराज्यपरिवृद्धये

Dijo Sūta: Habiendo hablado así, Hṛṣīkeśa despidió a Śatakratu (Indra), ya liberado de todo temor, para el mayor afianzamiento de su propia soberanía.

Verse 80

आषाढस्य सिते पक्ष एकादश्या दिने सदा । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे तत्रागत्य स्वयं विभुः

Siempre, en el día undécimo (Ekādaśī) de la quincena luminosa de Āṣāḍha, el Señor mismo, el Soberano, acude allí: al sagrado campo de Hāṭakeśvara.

Verse 81

वृकोपरि ततश्चक्रे शयनं यत्नमास्थितः । तेनाक्रांतस्ततः सोऽपि शक्नोति चलितुं न हि

Entonces, con sumo cuidado, Él dispuso su lecho sobre Vṛka. Oprimido por Su peso, Vṛka tampoco pudo moverse en absoluto.

Verse 82

मृतप्रायस्ततो नित्यं तद्भारेण प्रपीडितः । कार्तिकस्य सिते पक्ष एकादश्या दिने स्थिते

Después, aplastado sin cesar por aquel peso, quedó como sin vida, hasta que llegó el día de Ekādaśī en la quincena luminosa de Kārttika.

Verse 83

उत्थानं कुरुते विष्णुः क्षीरोदं प्रति गच्छति ा । सोऽपि सांकृतिशापेन वृकः पंगुत्वमाप्नुयात्

Entonces Viṣṇu se levanta (de Su sueño sagrado) y parte hacia el Océano de Leche. Y Vṛka, por la maldición de Sāṃkṛti, queda cojo.

Verse 84

एवं च चतुरो मासान्न त्यजेच्छयनं हरिः । भयात्तस्यासुरेंद्रस्य दानवस्य दुरात्मनः

Así, durante cuatro meses Hari no abandonó Su reposo, por temor a aquel perverso Dānava, señor de los Asuras.

Verse 85

तत्र मर्त्यैः क्रिया सर्वाः क्रियते न मखोद्भवाः । यस्मात्स यज्ञपुरुषो न सुप्तो भागमश्नुते

En ese tiempo, los mortales pueden realizar todos los ritos acostumbrados, pero no se emprenden los sacrificios nacidos del gran makha, porque el Señor, que es el mismo Puruṣa del Sacrificio, mientras duerme no recibe Su porción.

Verse 86

तथा यज्ञाश्च ये सर्वे क्त्वयादानादि काः शुभाः । ते सर्वे न क्रियंते च चूडाकरणपूर्वकाः

Asimismo, todos los sacrificios auspiciosos—junto con la dāna (donación sagrada) y los ritos afines—no se realizan; y tampoco se emprenden los saṃskāra que comienzan con la ceremonia de la tonsura (cūḍākaraṇa).

Verse 87

मुक्त्वान्नप्राशनंनाम सीमंतोन्नयनं तथा । तस्मात्सुप्ते जगन्नाथे ताः सर्वाः स्युर्वृथा द्विजाः

Salvo el annaprāśana (la primera toma de alimento sólido) y el sīmantonnayana (rito prenatal), cuando Jagannātha duerme en su sueño sagrado, todos esos ritos se vuelven estériles, oh dos veces nacidos.

Verse 88

व्रतं वा नियमं वाथ तस्मिन्यः कुरुते नरः । प्रसुप्ते देवदेवेशे तत्सर्वं निष्फलं भवेत्

Sea un voto (vrata) o una disciplina religiosa (niyama), cuanto haga el hombre en ese tiempo—cuando el Señor de los señores reposa en sueño sagrado—todo ello se vuelve sin fruto.

Verse 89

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन संप्रसुप्ते जनार्दने । व्रतस्थैर्मानवैर्भाव्यं तस्य देवस्य तुष्टये

Por ello, cuando Janārdana está en sueño sagrado, quienes permanecen firmes en sus votos deben, con todo empeño, obrar de modo que complazca a ese mismo Señor.

Verse 90

एकादश्यां दिने प्राप्ते शयने बोधने हरेः । यत्किंचित्क्रियते कर्म श्रेष्ठं तच्चाक्षयं भवेत्

Cuando llega el día de Ekādaśī—en el momento en que Hari se recuesta y en el de su despertar—cualquier acto que entonces se realice se vuelve excelso, y su mérito se hace imperecedero.

Verse 91

किंवात्र बहुनोक्तेन क्रियते यद्व्रतं नरैः । तेन तुष्टिं परां याति दैत्योपरि स्थितो हरिः

¿Para qué decir más? Cualquier voto sagrado que emprendan los hombres, por ese mismo voto Hari—que está por encima de los asuras—alcanza la suprema complacencia.

Verse 92

एवं स भगवान्प्राह सुप्तस्तत्र जनार्दनः । किं वा तस्य ज्वरो जातो महती वेदनापि च

Así habló el Bienaventurado Señor Janārdana, aun estando allí recostado en sueño: «¿Le ha sobrevenido fiebre, y también un gran dolor?»

Verse 93

तस्मिन्नहनि पापात्मा योन्नमश्नाति मानवः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन संप्राप्ते हरिवासरे

En ese día, el hombre que come alimento se vuelve pecador. Por ello, cuando llega el sagrado día de Hari, debe uno, con todo empeño, guardar la continencia.

Verse 94

अन्यस्मिन्नपि भोक्तव्यं न नरेण विजानता । किं पुनः शयनं यत्र कुरुते यत्र बोधनम्

Un hombre prudente no debe comer ni siquiera en otras ocasiones sagradas; ¡cuánto más en el lugar donde Él reposa en sueño y donde es despertado!

Verse 95

सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजो त्तमाः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे यस्माच्छेते जनार्दनः

Dijo Sūta: Oh mejores de los nacidos dos veces, os he relatado todo esto, tal como me lo preguntasteis—acerca del sagrado campo de Hāṭakeśvara, pues allí es donde Janārdana yace en santo reposo.

Verse 96

क्षीराब्धिं संपरित्यज्य सदा मासचतुष्टयम् । श्रूयतां च फलं यत्स्यात्तस्मिन्नाराधिते विभो

Habiendo dejado el Océano de Leche y permaneciendo allí por cuatro meses, escuchad ahora el fruto que nace cuando en ese lugar es adorado el Señor soberano, oh Poderoso.

Verse 97

चतुरो वार्षिकान्मासान्यस्तं पूजयते विभुम् । व्रतस्थः स नरो याति यत्र देवः स संस्थितः

Quien adora al Señor poderoso durante los cuatro meses del año, firme en su voto, ese hombre llega al reino donde mora aquella Deidad.

Verse 98

किं दानैर्बहुभिर्दत्तैः किं व्रतैः किमुपोषितैः । तत्र यः पुंडरीकाक्षं सुप्तं पूजयति ध्रुवम्

¿Para qué tantos dones ofrecidos, para qué votos y prolongados ayunos? Pues quien, en ese lugar santo, adora con certeza al Señor de ojos de loto (Puṇḍarīkākṣa), aun cuando Él reposa en su sueño sagrado, tiene asegurado su mérito.

Verse 231

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये जलशाय्युपाख्यान एकादशीव्रतमाहात्म्यवर्णनंनामैकत्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

Así concluye, en el ilustre Skanda Mahāpurāṇa—en la saṃhitā de ochenta y un mil versos—en la sexta sección, el Nāgara Khaṇḍa, en la Māhātmya del sagrado territorio de Hāṭakeśvara, en el episodio de Jalaśāyī, el capítulo titulado «Descripción de la grandeza del voto de Ekādaśī», siendo el Capítulo 231.

Verse 785

करिष्यामि त्वहं शक्र शयनं यत्नमास्थितः । यावच्च चतुरो मासान्यथा स न चलिष्यति

Oh Śakra (Indra), aplicándome con todo esmero, dispondré el sagrado reposo del Señor, de modo que durante los cuatro meses completos no sea perturbado ni movido.