Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 231

Devanagari script

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये जलशाय्युपाख्यान एकादशीव्रतमाहात्म्यवर्णनंनामैकत्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

Transliteration

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye jalaśāyyupākhyāna ekādaśīvratamāhātmyavarṇanaṃnāmaikatriṃśaduttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

Translation

Así concluye, en el ilustre Skanda Mahāpurāṇa—en la saṃhitā de ochenta y un mil versos—en la sexta sección, el Nāgara Khaṇḍa, en la Māhātmya del sagrado territorio de Hāṭakeśvara, en el episodio de Jalaśāyī, el capítulo titulado «Descripción de la grandeza del voto de Ekādaśī», siendo el Capítulo 231.

Word by Word

• इति: thus
• इति: Vacana-samapti (Textual closure/समाप्ति)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: समाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative/closure particle)

• श्रीस्कांदे: in the revered Skanda (Purāṇa)
• श्रीस्कांदे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + स्कन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; कर्मधारयः (श्रीमान् स्कन्दः) / ग्रन्थनाम-निर्देश

• महापुराणे: in the Mahāpurāṇa
• महापुराणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + पुराण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कर्मधारयः

• एकाशीतिसाहस्र्याम्: in the (collection) of eighty-one thousand (verses)
• एकाशीतिसाहस्र्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: एकाशीति (प्रातिपदिक) + साहस्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (एकाशीत्याः साहस्री)

• संहितायाम्: in the Saṃhitā
• संहितायाम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संहिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• षष्ठे: in the sixth
• षष्ठे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: षष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; क्रमवाचक (ordinal) विशेषण

• नागरखण्डे: in the Nāgara-khaṇḍa section
• नागरखण्डे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नागर (प्रातिपदिक) + खण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः (नागर-सम्बन्धि खण्डः)

• हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये: in the ‘Glory of the Hāṭakeśvara sacred field’
• हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हाटकेश्वर (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक) + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (हाटकेश्वरस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यम्)

• जलशाय्युपाख्यानम्: the episode of (Viṣṇu) resting on the waters
• जलशाय्युपाख्यानम्: Karma (Appositional title/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक) + शायिन् (प्रातिपदिक) + उपाख्यान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (जलशायिनः उपाख्यानम्)

• एकादशीव्रतमाहात्म्यवर्णनम्: the narration of the greatness of the Ekādaśī vow
• एकादशीव्रतमाहात्म्यवर्णनम्: Karma (Appositional title/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एकादशी (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक) + माहात्म्य (प्रातिपदिक) + वर्णन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (एकादश्याः व्रतस्य माहात्म्यस्य वर्णनम्)

• नाम: named
• नाम: Sanjna (Naming/संज्ञा)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: संज्ञासूचक-अव्यय (particle meaning ‘named/called’)

• एकत्रिंशदुत्तरद्विशततमः: the 231st
• एकत्रिंशदुत्तरद्विशततमः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एकत्रिंशत् (प्रातिपदिक) + उत्तर (प्रातिपदिक) + द्विशत (प्रातिपदिक) + तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संख्यावाचक-तत्पुरुषः (द्विशतात् उत्तरः एकत्रिंशत् = 231) + तमप्रत्यय (ordinal)

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Redactional colophon (scribe/editorial closure)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A manuscript colophon scene: palm-leaf or paper folios, a scribe marking ‘iti śrīskānde…’, with a small vignette of reclining Viṣṇu to indicate the chapter theme.

Characters & Entities

• Skanda Purāṇa
• Nāgara Khaṇḍa
• Hāṭakeśvara-kṣetra
• Ekādaśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

This is a colophon; its purpose is archival—confirming the chapter’s theme (Ekādaśī-vrata Māhātmya) and its placement within the Skanda Purāṇa’s structure.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra is explicitly named as the sacred geography framework for the narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

The colophon identifies the topic as Ekādaśī-vrata Māhātmya (the greatness of the Ekādaśī vow), but it does not prescribe a specific rite by itself.