Adhyaya 55

Verse 1

सूत उवाच । इति बाभ्रव्यवचनमाकर्ण्य कुरुनन्दनः । प्राणमन्नारदं भक्त्या विस्मितः पुलकान्वितः

Sūta dijo: Al oír las palabras de Bābhravya, el orgullo de los Kurus se postró ante Nārada con devoción—maravillado, con el cuerpo erizado por el éxtasis.

Verse 2

प्रशस्य च चिरं कालं पुनर्नारदमब्रवीत्

Y tras alabarlo largamente, volvió a hablar a Nārada.

Verse 3

गुप्तक्षेत्रस्य माहात्म्यं शृण्वानस्त्वन्मुखान्मुने । तृप्तिं नैवाधिगच्छामि भूयस्तद्वक्तुमर्हसि

Oh sabio, aunque escucho de tus propios labios la grandeza de Guptakṣetra, no alcanzo plena satisfacción; por ello, dígnate hablar de ello otra vez, con mayor amplitud.

Verse 4

नारद उवाच । महालिंगस्य वक्ष्यामि महिमानं कुरूद्वह । गौतमेश्वर लिंगस्य सावधानः शृणुष्व तत्

Dijo Nārada: Oh el más excelso de los Kurus, declararé la grandeza del Gran Liṅga, el Liṅga de Gautameśvara. Escúchalo con plena atención.

Verse 5

अक्षपादो महायोगी गौतमाख्योऽभवन्मुनिः । गोदावरीसमानेता अहल्यायाः पतिः प्रभुः

Hubo un gran yogui llamado Akṣapāda, conocido como el sabio Gautama: señor excelso, esposo de Ahalyā, y quien hizo manifestarse el río Godāvarī.

Verse 6

गुप्त क्षेत्रस्य माहात्म्यं स च ज्ञात्वा महोत्तमम् । योगसंसाधनं कुर्वन्नत्र तेपे तपो महत्

Al conocer la suprema excelencia de la grandeza de Guptakṣetra, emprendió la disciplina del yoga y realizó aquí una gran austeridad.

Verse 7

योगसिद्धिं ततः प्राप्य गौतमेन महात्मना । अत्र संस्थापितं लिंगं गौतमेश्वरसंज्ञया

Entonces, al alcanzar la perfección yóguica, el magnánimo Gautama estableció aquí mismo un Liṅga, dándole el nombre de «Gautameśvara».

Verse 8

संस्नाप्यैतन्महालिंगं चन्दनेन विलिप्य च । संपूज्य पुष्पैर्विविधैर्गुग्गुलं दाहयेत्पुरः । सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोके महीयते

Tras bañar este gran Liṅga, ungirlo con pasta de sándalo y adorarlo con flores diversas, debe quemarse incienso de guggulu ante él; libre de todo pecado, el devoto es honrado en el mundo de Rudra.

Verse 9

अर्जुन उवाच । योगस्वरूपमिच्छामि श्रोतुं नारद तत्त्वतः । योगं सर्वे प्रशंसंति यतः सर्वोत्तमोत्तमम्

Arjuna dijo: «Oh Nārada, deseo oír en verdad la naturaleza real del Yoga; pues todos alaban el Yoga como lo supremo entre lo supremo».

Verse 10

नारद उवाच । समासात्तव वक्ष्यामि योगतत्त्वं कुरूद्वह । श्रवणादपि नैर्मल्यं यस्य स्यात्सेवनात्किमु

Nārada dijo: «Oh el mejor de los Kurus, te expondré brevemente la verdad del Yoga. Si aun el solo oírlo otorga pureza, ¿qué decir entonces de practicarlo?»

Verse 11

चित्तवृत्तिनिरोधाख्यं योगतत्त्वं प्रकीर्त्यते । तदष्टांगप्रकारेण साधयंतीह योगिनः

La verdad del Yoga se proclama como «la detención de las fluctuaciones de la mente»; y los yoguis la realizan aquí mediante el método óctuple.

Verse 12

यमश्च नियमश्चैव प्राणायामस्तृतीयकः । प्रत्याहारो धारणा च ध्येयं ध्यानं च सप्तमम्

Yama y Niyama vienen primero; Prāṇāyāma es el tercero. Luego siguen Pratyāhāra y Dhāraṇā; y Dhyeya (el objeto elegido de contemplación) y Dhyāna son el séptimo.

Verse 13

समाधिरिति चाष्टांगो योगः संपरिकीर्तितः । प्रत्येकं लक्षणं तेषामष्टानां शृणु पांडव

El Samādhi es proclamado como el octavo miembro del Yoga. Escucha, oh Pāṇḍava, las características propias de cada uno de esos ocho.

Verse 14

अनुक्रमान्नरो येषां साधनाद्योगमश्नुते । अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यापरिग्रहौ

Practicándolos en el debido orden, el ser humano alcanza el Yoga. Son: ahiṃsā (no violencia), satya (veracidad), asteya (no robar), brahmacarya (castidad) y aparigraha (no posesividad).

Verse 15

एते पंच यमाः प्रोक्ताः शृण्वेषामपि लक्षणम् । आत्मवत्सर्वभूतेषु यो हिताय प्रवर्तते

Estos cinco son llamados Yamas; escucha también sus señales definitorias. Aquel que obra por el bien de todos los seres, considerándolos como a sí mismo—

Verse 16

अहिंसैषा समाख्याता वेदसंविहिता च या । दृष्टं श्रुतं चानुमितं स्वानुभूतं यथार्थतः

Esto se llama ahiṃsā, y también está prescrito por los Vedas: expresar conforme a la realidad lo visto, lo oído, lo inferido y lo experimentado personalmente.

Verse 17

कथनं सत्यमित्युक्तं परपीडाविवर्जितम् । अनादानं परस्वानामापद्यपि कथंचन

La veracidad se declara como palabra verdadera y exenta de dañar a otros; y el no robar es no tomar jamás lo ajeno, aun en tiempos de calamidad.

Verse 18

मनसा कर्मणा वाचा तदस्तेयं प्रकीर्तितम् । अमैथुनं यतीनां च मनोवाक्कायकर्मभिः

Así se proclama el no robar (asteya) como dominio de la mente, de la acción y de la palabra; y para los ascetas (yati), la continencia perfecta (amaithuna, brahmacarya) ha de guardarse igualmente con mente, palabra y obra corporal.

Verse 19

ऋतौ स्वदारगमनं गेहिनां ब्रह्मचर्यता । यतीनां सर्वसंन्यासो मनोवाक्कायकर्मणा

Para los cabezas de familia, acudir a la propia esposa legítima en el tiempo debido se considera continencia (brahmacarya); pero para los ascetas (yati), la renuncia total ha de sostenerse mediante mente, palabra y actos del cuerpo.

Verse 20

गृहस्थानां च मनसा स्मृत एषोऽपरिग्रहः । एते यमास्तव प्रोक्ताः पंचैव नियमाञ्छृणु

Y para los dueños de casa, el desapego (aparigraha) se entiende como desprendimiento en la mente. Estos yamas te han sido enseñados; ahora escucha los cinco niyamas.

Verse 21

शौचं तुष्टिस्तपश्चैव जपो भक्तिर्गुरोस्तथा । एतेषामपि पंचानां पृथक्संशृणु लक्षणम्

Pureza (śauca), contentamiento (tuṣṭi), austeridad (tapas), japa (repetición sagrada) y devoción al Gurú (bhakti): éstos son los cinco niyamas; escucha, uno por uno, sus rasgos distintivos.

Verse 22

बाह्यमाभ्यतरं चैव द्विविधं शौचमुच्यते । बाह्यं तु मृज्जलैः प्रोक्तमांतरं शुद्धमानसम्

La pureza (śauca) se dice que es de dos clases: externa e interna. La pureza externa se enseña como limpieza con tierra y agua; la pureza interna es la mente purificada.

Verse 23

न्यायेनागतया वृत्त्या भिक्षया वार्तयापि च । संतोषो यस्य सततं सा तुष्टिरिति चोच्यते

Se llama contentamiento a esto: quien está siempre satisfecho con el sustento obtenido conforme al dharma—ya sea por limosna o por un medio honrado de vida—eso es la verdadera satisfacción.

Verse 24

चांद्रायणादीनि पुनस्तपांसि विहितानि च । आहारलाघवपरः कुर्यात्तत्तप उच्यते

Austeridades como el Cāndrāyaṇa y otras han sido ciertamente prescritas; y quien practica con miras a la ligereza en la alimentación—moderando y aligerando la dieta—eso se llama tapas.

Verse 25

स्वाध्यायस्तु जपः प्रोक्तः प्रणवाभ्यसनादिकः । शिवे ज्ञाने गुरौ भक्तिर्गुरुभक्तिरिति स्मृता

Se declara que el svādhyāya es japa—como la práctica repetida del Praṇava (Oṁ) y similares. La devoción dirigida a Śiva, al conocimiento sagrado y al Gurú es recordada como «devoción al Gurú» (guru-bhakti).

Verse 26

एवं संसाध्य नियमान्संयमांश्च विचक्षणः । प्राणायामाय संदध्यान्नान्यथा योगसाधकः

Así, habiendo cumplido debidamente los niyama y las disciplinas de autocontrol, el buscador perspicaz debe aplicarse al prāṇāyāma; para quien desea consumar el yoga, no hay otro camino.

Verse 27

यतोऽशुचिशरीरस्य वायुकोपो महान्भवेत् । वायुकोपात्कुष्ठता च जडत्वादीनुपाश्नुते

Pues en quien tiene el cuerpo impuro surge una gran perturbación del vāyu (el humor del viento); y por la alteración del vāyu sobrevienen aflicciones como el kuṣṭha (lepra) y la torpeza o embotamiento (jāḍya), y otras semejantes.

Verse 28

तस्माद्विचक्षणः शुद्धं कृत्वा देहं यतेत्परम् । प्राणायामस्य वक्ष्यामि लक्षणं शृणु पांडव

Por ello, el prudente debe esforzarse con fervor, habiendo purificado el cuerpo. Describiré los signos distintivos del prāṇāyāma; escucha, oh Pāṇḍava.

Verse 29

प्राणापाननिरोधश्च प्राणायामः प्रकीर्तितः । लघुमध्योत्तरीयाख्यः स च धीरैस्त्रिधोदितः

Se proclama que el prāṇāyāma es la contención de prāṇa y apāna. Los de mente firme lo enseñan como triple: llamado ligero, medio y supremo.

Verse 30

लघुर्द्वादशमात्रस्तु मात्रा निमिष उन्मिषः । द्विगुणो मध्यमश्चोक्तस्त्रिगुणश्चोत्तमः स्मृतः

El “ligero” es de doce mātrās; una mātrā se mide como un parpadeo y el volver a abrir los ojos. El “medio” se dice que es el doble, y el “supremo” se recuerda como el triple.

Verse 31

प्रथमेन जयेत्स्वेदं मध्यमेन तु वेपथुम् । विषादं च तृतीयेन जयेद्दोषाननुक्रमात्

Con el primer grado se vence el sudor; con el medio, el temblor; y con el tercero, la tristeza abatida: así, en su debido orden, se superan los defectos.

Verse 32

पद्माख्यमासनं कृत्वा रेचकं पूरकं तथा । कुंभकं च सुखासीनः प्राणायामं त्रिधाऽभ्यसेत्

Habiendo adoptado el āsana llamado Padma (loto), sentado con comodidad, practíquese el prāṇāyāma de tres modos: recaka (exhalación), pūraka (inhalación) y kumbhaka (retención).

Verse 33

प्राणानामुपसंरोधात्प्राणायाम इति स्मृतः । यथा पर्वतधातूनां ध्मातानां दह्यते मलः

Porque es la estrecha contención de los alientos vitales, se recuerda como prāṇāyāma. Así como las impurezas de los minerales de la montaña se queman cuando se funden y se avivan en el horno,

Verse 34

तथेंद्रियवृतो दोषः प्राणायामेन दह्यते । गोशतं कापिलं दत्त्वा यत्फलं तत्फलं भवेत्

Así también, la falta envuelta con los sentidos es quemada por el prāṇāyāma. Cualquiera que sea el fruto de donar cien vacas leonadas, tal fruto mismo proviene de ello.

Verse 35

प्राणायामेन योगज्ञस्तस्मात्प्राणं सदा यमेत् । प्राणायामेन सिद्ध्यन्ति दिव्याः शान्त्यादयः क्रमात्

Por el prāṇāyāma, el conocedor del yoga—por ello—debe siempre refrenar el aliento vital. Mediante el prāṇāyāma se consuman, en debido orden, los logros divinos que comienzan con la paz.

Verse 36

शांतिः प्रशान्तिर्दीप्तिश्च प्रसादश्च यथाक्रमम् स । हजागंतुकामानां पापानां च प्रवर्तताम्

Paz, profunda serenidad, resplandor y claridad de la gracia surgen en su debido orden; y así se contienen los pecados ya presentes y los que nacen de nuevo.

Verse 37

वासनाशांतिरित्याख्यः प्रथमो जायते गुणः । लोभमोहात्मकान्दोषान्निराकृत्यैव कृत्स्नशः

Cuando los दोष (defectos) en forma de codicia y engaño son expulsados por completo, nace la primera virtud, llamada la pacificación de las vāsanās, las impresiones latentes.

Verse 38

तपसां च यदा प्राप्तिः सा शांतिरिति चोच्यते । सर्वेन्द्रियप्रसादश्च बुद्धेर्वै मरुतामपि

Y cuando se alcanzan los logros nacidos de la austeridad (tapas), eso también se llama «paz». Surge la claridad y la gracia en todos los sentidos, y la serenidad del intelecto—en verdad, también por el dominio de los vientos vitales (vāyu).

Verse 39

प्रसाद इति स प्रोक्तः प्राप्यमेवं चतुष्टयम् । एवंफलं सदा योगी प्राणायामं समभ्यसेत्

Esto se declara como «prasāda», la gracia lúcida. Así se obtiene una cuádruple realización; por ello, conociendo tales frutos, el yogui debe practicar constantemente el prāṇāyāma.

Verse 40

मृदुत्वं सेव्यमानास्तु सिंहशार्दूलकुंजराः । यथा यान्ति तथा प्राणो वश्यो भवति साधितः

Así como los leones, los tigres y los elefantes se vuelven mansos cuando son adiestrados y cuidados, del mismo modo el prāṇa se hace gobernable cuando es debidamente disciplinado.

Verse 41

प्राणायामस्त्वयं प्रोक्तः प्रत्याहारं ततः शृणु । विषयेषु प्रवृत्तस्य चेतसो विनिवर्तनम्

Así se ha explicado el prāṇāyāma; ahora escucha el pratyāhāra. Es el retraimiento de la mente que se ha volcado hacia los objetos de los sentidos.

Verse 42

प्रत्याहारं विनिर्दिष्टतस्य संयमनं हि यत् । प्रत्याहारस्त्वयं प्रोक्तो धारणालक्षणं शृणु

Y esa restricción (saṃyama) que ha sido indicada es, en verdad, el pratyāhāra. Así se ha enseñado el pratyāhāra; ahora escucha el rasgo definitorio de la dhāraṇā, la concentración.

Verse 43

यथा तोयार्थिनस्तोयं पत्रनालादिभिः शनैः । आपिबेयुस्तथा वायुं योगी नयति साधितम्

Así como quienes buscan agua la sorben lentamente por tubos de hoja y semejantes, así el yogui, habiendo dominado el método, guía con suavidad e imbibe el aire vital (prāṇa/vāyu).

Verse 44

प्राग्नाभ्यां हृदये वायुरथ तालौ भ्रुवोंऽतरे । चतुर्दले षड्दशे च द्वादशे षोडशद्विके

Primero, el yogui lleva el aire vital desde la región del ombligo al corazón; luego (lo conduce) al paladar y al entrecejo—hacia los centros-loto de cuatro pétalos, de dieciséis, de doce y de treinta y dos.

Verse 45

आकुंचनेनैव मूर्द्धमुन्नीय पवनं शनैः । मूर्धनि ब्रह्मरंध्रे तं प्राणं संधारयेत्कृती

Sólo mediante la contracción (ākuñcana), elevando el aliento lentamente hasta la cabeza, el adepto debe sostener ese prāṇa en la coronilla, en la abertura de Brahmā (brahmarandhra).

Verse 46

प्राणायामा दश द्वौ च धारणैषा प्रकीर्त्यते । दशैता धारणाः स्थाप्य प्राप्नोत्यक्षरसाम्यताम्

Se dice que esta dhāraṇā consta de doce prāṇāyāmas. Habiendo establecido estas diez dhāraṇās, se alcanza la igualdad con lo Imperecedero (Akṣara).

Verse 47

धारणास्थस्य यद्ध्येयं तस्य त्वं शृणु लक्षणम् । ध्येयं बहुविधं पार्थ यस्यांतो नोपलभ्यते

Escucha de mí la señal definitoria del objeto de meditación para quien está establecido en dhāraṇā. El objeto a contemplar es de muchas clases, oh Pārtha, y su límite no puede aprehenderse por completo.

Verse 48

केचिच्छिवं हरिं केचित्केचित्सूर्यं विधिं परे । केचिद्देवीं महद्भूतामुत ध्यायन्ति केचन

Unos meditan en Śiva; otros en Hari; otros en el Sol, y otros en el Creador (Brahmā). Algunos contemplan a la Diosa, el gran Poder primordial—así, de diversas maneras meditan los seres humanos.

Verse 49

तत्र यो यच्च ध्यायेत स च तत्र प्रलीयते । तस्मात्सदा शिवं देवं पंचवक्त्रं हरं स्मरेत्

Aquello que uno contempla, en esa misma realidad se disuelve. Por eso, recuérdese siempre a Śiva: el divino Hara de cinco rostros.

Verse 50

पद्मासनस्थं तं गौरं बीजपूरकरं स्थितम् । दशहस्तं सुप्रसन्नवदनं ध्यानमास्थितम्

Medita en Él, sentado en postura de loto, de fulgor claro y sereno, sosteniendo en su mano el bījapūra (cidra); de diez brazos, con rostro supremamente apacible, establecido en profunda contemplación.

Verse 51

ध्येयमेतत्तव प्रोक्तं तस्माद्ध्यानं समाचरेत् । ध्यानस्य लक्षणं चैतन्निमेषार्धमपि स्फुटम्

Este objeto de meditación te ha sido expuesto; por ello, practica el dhyāna. Ésta es, en verdad, la señal clara de la meditación, aun por medio parpadeo.

Verse 52

न पृथग्जायते ध्येयाद्धारणां यः समास्थितः । एवमेतां दुरारोहां भूमिमास्थाय योगवित्

Para quien está firmemente establecido en dhāraṇā, no surge separación alguna del objeto de meditación. Así, habiendo ascendido a este estado difícil de alcanzar, el conocedor del yoga…

Verse 53

न किंचिच्चिंतयेत्पश्चात्समाधिरिति कीर्त्यते । समाधेर्लक्षणं सम्यग्ब्रुवतो मे निशामय

Luego, cuando ya no se piensa en absolutamente nada, eso se llama «samādhi». Escucha de mí, mientras hablo con rectitud, la verdadera señal del samādhi.

Verse 54

शब्दस्पर्शरसैर्हीनं गंधरूपविवर्जितम् । परं पुरुषं संप्राप्तः समाधिस्थः प्रकीर्तितः

Libre de sonido, tacto y sabor—y apartado de olor y forma—quien ha alcanzado al Purusha Supremo es proclamado como establecido en samādhi.

Verse 55

तां तु प्राप्य नरो विघ्नैर्नाभिभूयेत कर्हिचित् । समाधिस्थश्च दुःखेन गुरुणापि न चाल्यते

Al alcanzar ese estado, el hombre jamás es vencido por los obstáculos. Establecido en samādhi, no se conmueve ni siquiera por un sufrimiento pesado.

Verse 56

शंखाद्याः शतशस्तस्य वाद्यन्ते यदि कर्णयोः । भेर्यश्च यदि हन्यंते शब्दं बाह्यं न विंदति

Aunque cientos de caracolas y otros instrumentos suenen junto a sus oídos, aunque se golpeen los timbales, él no percibe el sonido externo.

Verse 57

कशाप्रहाराभिहतो वह्निदग्धतनुस्तथा । शीताढ्येव स्थितो घोरे स्पर्शं बाह्यं न विन्दति

Aunque sea herido por golpes de látigo, aunque el cuerpo sea abrasado por el fuego, o aunque permanezca en un frío terrible, no percibe el contacto externo, tan absorto está en la quietud interior.

Verse 58

रूपे गंधे रसे बाह्ये तादृशस्य तु का कथा । दृष्ट्वा य आत्मनात्मानं समाधिं लभते पुनः

Si ni siquiera el contacto externo lo afecta así, ¿qué habría que decir entonces de la forma, el olor y el sabor externos? Habiendo contemplado el Ser por el Ser, vuelve a alcanzar el samādhi.

Verse 59

तृष्णा वाथ बुभुक्षा वा बाधेते तं न कर्हिचित्

Ni la sed ni el hambre lo perturban jamás.

Verse 60

न स्वर्गे न च पाताले मानुष्ये क्व च तत्सुखम् । समाधिं निश्चलं प्राप्य यत्सुखं विंदते नरः

Esa dicha no se halla ni en el cielo ni en Pātāla, ni en lugar alguno del mundo humano; pues tal es el gozo que el hombre descubre al alcanzar un samādhi firme e inconmovible.

Verse 61

एवमारूढयोगस्य तस्यापि कुरुनदन । पंचोपसर्गाः कटुकाः प्रवर्तंते यथा शृणु

Oh hijo de los Kurus, aun para quien ha ascendido así por la senda del yoga, surgen cinco amargos obstáculos. Escucha cómo se manifiestan.

Verse 62

प्रातिभः श्रावणो दैवो भ्रमावर्तोऽथ भीषणः । प्रतिभा सर्वशास्त्राणां प्रातिभोऽयं च सात्त्विकः

Los cinco obstáculos son: Prātibha, Śrāvaṇa, Daiva, el remolino del extravío (Bhramāvarta) y lo terrible (Bhīṣaṇa). ‘Prātibha’ es un poder sāttvico y sutil: una intuición acerca de todos los śāstras.

Verse 63

तेन यो मदमादद्याद्योगी शीघ्रं च चेतसः । योजनानां सहस्रेभ्यः श्रवणं श्रावणस्तु सः

Por ese Prātibha, si el yogui se embriaga pronto de orgullo, la mente queda turbada. Oír desde miles de yojanas de distancia: a esto se le llama Śrāvaṇa, el obstáculo.

Verse 64

द्वितीयः सात्विकश्चायमस्मान्मत्तो विनश्यति । अष्टौ पश्यति योनीश्च देवानां दैव इत्यसौ

Este segundo también es sāttvico, pero perece cuando se vuelve embriaguez de orgullo. Quien contempla las ocho yonis divinas de los dioses: a eso se le llama Daiva, el obstáculo.

Verse 65

अयं च सात्त्विको दोषो मदादस्माद्विनश्यति । आवर्त इव तोयस्य जनावर्ते यदाकुलः

También éste es un defecto sāttvico, y se arruina por el orgullo que de él nace: como un remolino en el agua, turbulento en el torbellino de las corrientes.

Verse 66

आवर्ताख्यस्त्वयं दोषो राजसः स महाभयः । भ्राम्यते यन्निरालम्बं मनो दोषैश्च योगिनः

Este defecto llamado “Āvarta” es rajásico y un gran terror. Por estos fallos, la mente del yogui, sin apoyo, empieza a girar y a vagar.

Verse 67

समस्ताधारविभ्रंशाद्भ्रमाख्यस्तामसो गुणः । एतैर्नाशितयोगाश्च सकला देवयोनयः

Cuando se trastornan los cimientos de todo apoyo, surge la cualidad tamásica llamada “bhrama”, la ilusión. Por estas perturbaciones, el yoga queda arruinado, incluso en los seres nacidos en órdenes divinos.

Verse 68

उपसर्गैर्महाघोरैरावर्त्यंते पुनः पुनः । प्रावृत्य कंबलं शुक्लं योगी तस्मान्मनोमयम्

Una y otra vez, por obstáculos sumamente terribles, la mente es arremolinada sin cesar. Por ello, el yogui, envolviéndose en una manta blanca, debe acogerse a la disciplina nacida de la mente, es decir, a la contemplación interior.

Verse 69

चिंतयेत्परमं ब्रह्म कृत्वा तत्प्रवणं मनः । आहाराः सात्त्विकाश्चैव संसेव्याः सिद्धिमिच्छता

Contémplese al Brahman Supremo, inclinando por completo la mente hacia Él. Y quien anhela la realización debe también alimentarse sólo de comidas sāttvicas, puras y luminosas.

Verse 70

राजसैस्तामसैश्चैव योगी सिद्धयेन्न कर्हिचित् । श्रद्दधानेषु दांतेषु श्रोत्रियेषु महात्मसु

Por medios rājasicos y tāmasicos, el yogui jamás alcanza la perfección. Antes bien, debe apoyarse y asociarse con los fieles, los dueños de sí, los versados en los Vedas, los de gran alma.

Verse 71

स्वधर्मादनपेतेषु भिक्षा याच्या च योगिना । भैक्षं यवान्नं तक्रं वा पयो यावकमेव वा

El yogui debe pedir limosna sólo a quienes no se han apartado de su propio dharma. La limosna puede ser comida de cebada (yava), o suero de mantequilla (takra), o leche, o únicamente gachas de yāvaka.

Verse 72

फलमूलं विपक्वं वा कणपिण्याकसक्तवः । श्रुता इत्येत आहारा योगिनां सिद्धिकारकाः

Frutos y raíces maduros, o granos y preparaciones de salvado y harina de salvado: éstos, según lo transmitido por la tradición, son alimentos que propician la realización de los yoguis.

Verse 73

मृत्युकालं विदित्वा च निमित्तैर्योगसाधकः । योगं युञ्जीत कालस्य वंचनार्थं समाहितः

Habiendo conocido, por los signos, la hora de la muerte, el practicante de yoga—con la mente recogida—debe aplicarse al yoga para burlar al Tiempo (la Muerte).

Verse 74

निमित्तानि च वक्ष्यामि मृत्युं यो वेत्ति योगवित् । रक्तकृष्णांबरधरा गायंतीह सती च यम्

Declararé los signos por los cuales el conocedor del yoga comprende la muerte: por ejemplo, una mujer virtuosa, vestida de rojo y negro, que canta aquí (en la visión).

Verse 75

दक्षिणाशां नयेन्नारी स्वप्ने सोऽपि न जीवति । नग्नं क्षपणकं स्वप्ने हसमानं प्रदृश्य च

Si en un sueño una mujer lo conduce hacia el sur, él tampoco vivirá. Y si en un sueño ve a un asceta desnudo (kṣapaṇaka) riendo, eso también es un signo.

Verse 76

एनं च वीक्ष्य वल्गन्तं तं विद्यान्मृत्युमागतम् । ऋक्षवानरयुग्यस्थो गायन्यो दक्षिणां दिशम्

Al verlo saltar y retozar, debe saberse que la muerte ha llegado. Asimismo, quien va montado en un tiro de osos y monos, cantando y dirigiéndose hacia el sur, es un presagio.

Verse 77

याति मज्जेदधौ पंके गोमये वा न जीवति । केशांगारैस्तथा भस्मभुजंगैर्निजलां नदीम्

Si en un sueño alguien va y se hunde en cuajada, en fango o en estiércol de vaca, no sobrevivirá. Asimismo, si contempla un río cuya agua no es agua verdadera—colmado de cabellos, brasas y serpientes hechas de ceniza—también es señal de muerte.

Verse 78

एषामन्यतमैः पूर्णां दृष्ट्वा स्वप्ने न जीवति । करालैर्विकटै रूक्षैः पुरुषैरुद्यतायुधैः

Si en un sueño uno ve el espacio de delante colmado por cualquiera de éstos—hombres terribles, monstruosos, ásperos, con las armas alzadas—no sobrevive.

Verse 79

पाषाणैस्ताडितः स्वप्ने सद्यो मृत्युं भजेन्नरः । सूर्योदये यस्य शिवा क्रोशंती याति सम्मुखम्

Si en un sueño un hombre es golpeado por piedras, al instante encuentra la muerte. Y al amanecer, si un chacal (śivā) aúlla y viene de frente hacia alguien, eso también es presagio de muerte.

Verse 80

विपरीतं परीतं वा स सद्यो मृत्युमृच्छति । दीपाधिगंधं नो वेत्ति वमत्यग्निं तथा निशि

Si uno ve las cosas invertidas o pervertidas como mal augurio, pronto llega a la muerte. Si no percibe el olor de la lámpara y, de noche, vomita fuego, también son presagios de muerte.

Verse 81

नात्मानं परनेत्रस्थं वीक्षते न स जीवति । शक्रायुधं चार्धरात्रे दिवा वा ग्रहणं तथा

Si uno no ve su propia imagen reflejada en el ojo de otro, no vive. Asimismo, ver el arma de Indra (vajra) a medianoche, o ver un eclipse manifestarse de día, es presagio de muerte.

Verse 82

दृष्ट्वा मन्येत स क्षीणमात्मजीवितमाप्तवान् । नासिका वक्रतामेति कर्णयोर्न्नमनोन्नती

Al ver estos signos, debe comprender que su propia vida se ha menguado. Cuando la nariz se tuerce y en ambos oídos hay un caer y alzarse irregular, son señales del declinar de la vida.

Verse 83

नेत्रं च वामं स्रवति यस्य तस्यायुरुद्गतम् । आरक्ततामेति मुखं जिह्वा चाप्यसिता यदा

Si el ojo izquierdo de una persona lagrimea, su vida ya se ha apartado. Cuando el rostro se enrojece y la lengua también se oscurece, son señales de que la muerte está cercana.

Verse 84

तदा प्राज्ञो विजानीयादासन्नं मृत्युमात्मनः । उष्ट्ररासभयानेन स्वप्ने यो याति दक्षिणाम्

Entonces el sabio debe reconocer que su propia muerte está cercana. Si en un sueño viaja hacia el sur montado en camello o en asno, también es tal presagio.

Verse 85

दिशं कर्णौ पिधायापि निर्घोषं शृणुयान्न च । न स जीवेत्तथा स्वप्ने पति तस्य पिधीयते

Aunque se cubra los oídos, si aun así no oye ningún sonido, no vivirá. Del mismo modo, si en un sueño su señor/esposo queda encerrado o apartado, eso también es un augurio de muerte.

Verse 86

द्वारं न चोत्तिष्ठति च शुभ्रा दृष्टिश्च लोहिता । स्वप्नेऽग्निं प्रविशेद्यश्च न च निष्क्रमते पुनः

Si la puerta no se ‘alza’ o no se muestra abierta como es debido, y la vista se vuelve pálida y luego roja, es un signo funesto. Y quien, en un sueño, entra en el fuego y no vuelve a salir, no sobrevive.

Verse 87

जलप्रवेशादपि वा तदंतं तस्य जीवितम् । यश्चाभिहन्यते दुष्टैर्भूतै रात्रावथो दिवा

Ya sea por entrar en el agua o por cualquier otro medio, su vida llega a su fin; y quien es abatido por espíritus malignos, de noche o de día, alcanza también ese término señalado por el destino.

Verse 88

प्रकृतैर्विकृतैर्वापि तस्यासन्नौ यमांतकौ । देवतानां गुरूणां च पित्रोर्ज्ञानविदां तथा

Por señales naturales o por signos trastornados, se le acercan los dos dispensadores de la muerte, Yama y Antaka; y asimismo surgen presagios adversos respecto de los dioses, de los maestros, de los padres y de los conocedores de la sabiduría sagrada.

Verse 89

निन्दामवज्ञां कुरुते भक्तो भूत्वा न जीवति । एवं दृष्ट्वा निमित्तानि विपरीतानि योगवित्

Si, después de volverse devoto, uno incurre en la calumnia y el desprecio, no vive largo tiempo. Al ver tales presagios contrarios, el conocedor del yoga procede con cautela.

Verse 90

धारणां सम्यगास्थाय समाधावचलो भवेत् । यदि नेच्छति ते मृत्युं ततो नासौ प्रपद्यते

Habiendo establecido rectamente la dhāraṇā, debe uno permanecer inconmovible en samādhi. Si entonces la muerte no te “desea”, no logra alcanzarte.

Verse 91

विमुक्तिमथवा वांछेद्विसृजेद्ब्रह्ममूर्धनि । संति देहे विमुक्ते च उपसर्गाश्च ये पुनः

Quien anhela la liberación debe proyectar el prāṇa/la conciencia por la abertura de Brahmā en la coronilla. Con todo, también surgen obstáculos: tanto mientras se permanece en el cuerpo como incluso en el instante mismo de la liberación.

Verse 92

योगिनं समुपायांति शृणु तानपि पांडव । ऐशान्ये राक्षसपुरे यक्षो गन्धर्व एव च

Ellos se acercan al yogui; escucha también acerca de ellos, oh Pāṇḍava. En el cuadrante del nordeste, en la ciudad de los rākṣasas, hay asimismo yakṣas y gandharvas, que entran en tales encuentros/obstáculos.

Verse 93

ऐन्द्रे सौम्ये प्रजापत्ये ब्राह्मे चाष्टसु सिद्धयः । भवंति चाष्टौ शृणु ताः पार्थिवी या च तैजसी

En los ámbitos Aindra, Saumya, Prājāpatya y Brāhma, las siddhi se manifiestan en conjuntos de ocho. Se vuelven óctuples—escúchalas: también las de tipo «terrenal» y las de tipo «ígneo».

Verse 94

वायवी व्योमात्मिका चैव मानसाहम्भवा मतिः । प्रत्येकमष्टधा भिन्ना द्विगुणा द्विगुणा क्रमात

Asimismo hay siddhi de índole aérea, de índole etérea (del éter), y las nacidas de la mente y del ahamkāra (ego). Cada una se divide en ocho, y aumentan al doble, y luego al doble otra vez, según el orden.

Verse 95

पूर्वे चाष्टौ चतुःषष्टिरन्ते शृणुष्व तद्यथा । स्थूलता ह्रस्वता बाल्यं वार्धक्यं योवनं तथा

Al principio son ocho, y al final son sesenta y cuatro—escucha cómo son: como la grandeza, la pequeñez, la niñez, la vejez y también la juventud.

Verse 96

नानाजाति स्वरूपं च चतुर्भिर्देहधारणम् । पार्थिवांशं विना नित्यमष्टौ पार्थिवसिद्धयः

Asumiendo formas de muchas clases de nacimientos/especies, y sosteniendo el cuerpo por medio de los cuatro elementos—sin embargo, sin la «porción terrenal» existen siempre ocho siddhi propiamente terrenales.

Verse 97

विजिते पृथिवीतत्त्वे यदैशान्ये भवन्ति च । भूमाविव जले वासो नातुरोऽर्णवमापिबेत्

Cuando se vence el principio de la tierra y se alcanza un estado semejante a Īśāna, soberano y majestuoso, morar en el agua se vuelve tan natural como vivir en tierra; ni siquiera el océano puede anegar o dañar a tal persona.

Verse 98

सर्वत्र जलप्राप्तिश्च अपि शुष्कं द्रवं फलम् । त्रिभिर्देहस्य धरणं नदीर्वा स्थापयेत्करे

El agua se vuelve accesible en todas partes; aun los frutos secos destilan líquido. Con tres poderes así se sostiene el cuerpo, y hasta los ríos pueden ser detenidos—o fijados en su curso—con la mano.

Verse 99

अव्रणत्वं शरीरस्य कांतिश्चाथाष्टकं स्मृतम् । अष्टौ पूर्वा इमाश्चाष्टौ राक्षसानां पुरे स्मृताः

La invulnerabilidad del cuerpo y el resplandor radiante: esto se recuerda como un conjunto de ocho. Aquellos ocho anteriores y estos ocho se dicen los logros reconocidos en la ciudad de los Rākṣasas.

Verse 100

देहादग्निविनिर्माणं तत्तापभयवर्जनम् । शक्तिदत्वं च लोकानां जलमध्येग्निज्वालनम्

Del propio cuerpo puede brotar el fuego; su calor no trae temor ni dolor. Se puede otorgar poder a los seres, e incluso encender fuego en medio del agua.

Verse 101

अग्निग्रहश्च हस्तेन स्मृतिमात्रेण पावनम् । भस्मीभूतस्य निर्माणं द्वाभ्यां देहस्य धारणम्

El fuego puede ser tomado con la mano, y la purificación acontece con el solo recuerdo. Puede rehacerse lo reducido a ceniza; y con dos poderes así, el cuerpo se sostiene.

Verse 102

पूर्वाः षोडश चाप्यष्टौ तेजसो यक्षसद्मनि । मनोगतित्वं भूतानामन्तर्निवेशनं तथा

Aquellas dieciséis anteriores, y también estas ocho, se dicen propias del reino de Tejas en la morada de los Yakṣas. Allí también están: moverse a la velocidad del pensamiento para los seres, y entrar en el interior (de otros).

Verse 103

पर्वतादिमहाभारवहनं लीलयैव च । लघुत्वं गौरवत्वं च पाणिभ्यां वायुवारणम्

Llevar cargas inmensas—montañas y semejantes—se vuelve mero juego. A voluntad se asume ligereza o pesadez, y con las manos incluso se puede contener el viento.

Verse 104

अंगुल्यग्रनिपातेन भूमेः सर्वत्र कम्पनम् । एकेन देहनिष्पत्तिर्गांधर्वे वांति सिद्धयः

Con la sola caída de la punta de un dedo, la tierra puede temblar por doquier. Con un único poder se manifiesta un cuerpo a voluntad; tales siddhis se dice que prevalecen en el reino de los Gandharvas.

Verse 105

चतुर्विंशतिः पूर्वाश्चाप्यष्टावेताश्च सिद्धयः । गन्धर्वलोके द्वात्रिंशदत ऊर्ध्वं निशामय

Las veinticuatro anteriores, junto con estas ocho siddhis: así, en el mundo de los Gandharvas hay treinta y dos. Ahora escucha lo que está por encima de ello.

Verse 106

छायाविहीननिष्पत्तिरिंद्रियाणामदर्शनम् । आकाशगमनं नित्यमिंद्रियादिशमः स्वयम्

Se puede existir sin proyectar sombra, y los sentidos quedan invisibles (indetectables). Se puede transitar constantemente por el cielo, y por sí mismo alcanzar la calma y el dominio de los sentidos y lo demás.

Verse 107

दूरे च शब्दग्रहणं सर्वशब्दावगाहनम् । तन्मात्रलिंगग्रहणं सर्वप्राणिनिदर्शनम्

Oír sonidos aun desde lejos; abarcar y comprender toda clase de sonidos; percibir los signos sutiles de los tanmātras; y contemplar a todos los seres vivientes: tales son los extraordinarios logros yóguicos descritos.

Verse 108

अष्टौ वातात्मिकाश्चैन्द्रे द्वात्रिंशदपि पूर्वकाः । यथाकामोपलब्धिश्च यथाकामविनिर्गमः

En el mundo de Indra se dice que hay ocho poderes de naturaleza ventosa, y también los treinta y dos anteriores. Allí mismo están: obtener lo deseado a voluntad y partir —o proyectarse— a voluntad.

Verse 109

सर्वत्राभिभवश्चैव सर्वगुह्यनिदर्शनम् । संसारदर्शनं चापि मानस्योऽष्टौ च सिद्धयः

Dominio en todas partes; visión de todos los secretos; e incluso la percepción directa del curso del saṃsāra: éstos también son ocho siddhis ‘mentales’.

Verse 110

चत्वारिंशच्च पूर्वाश्च सोमलोके स्मृतास्त्विमाः । छेदनं तापनं बन्धः संसारपरिवर्तनम्

En el mundo de la Luna (Somaloka) se recuerdan como cuarenta, junto con las anteriores: cortar (los obstáculos), quemar (afligir), atar, y hacer girar el estado mundano de otro.

Verse 111

सर्वभूत प्रसादत्वं मृत्युकालजयस्तथा । अहंकारोद्भवश्चाष्टौ प्राजापत्ये च पूर्विकाः

Ganar el favor de todos los seres, y asimismo vencer el tiempo señalado de la muerte; y otras ocho que nacen del ahamkāra (el yo): éstas, junto con las anteriores, se proclaman en el mundo de Prajāpati.

Verse 112

आकारेण जगत्सष्टिस्तथानुग्रह एव च । प्रलयस्याधिकारं च लोकचित्रप्रवर्तनम्

Crear el universo con la sola forma —o intención—, y también otorgar gracia; tener autoridad incluso sobre el pralaya (disolución); y poner en movimiento prodigiosas manifestaciones en los mundos: tales son los poderes enumerados.

Verse 113

असादृश्यमिदं व्यक्तं निर्वाणं च पृथक्पृथक् । शुभेतरस्य कर्तृत्वमष्टौ बुद्धिभवास्त्वमी

Una singularidad manifiesta, sin comparación; el nirvāṇa, experimentado de modo distinto, cada cual en su propia forma; y la potestad de obrar tanto lo auspicioso como lo inauspicioso: éstos se dicen ocho logros nacidos de la buddhi (intelecto).

Verse 114

षट्पंचाशत्तथा पूर्वाश्चतुःषष्टिरिमे गुणाः । ब्राह्मये पदे प्रवर्तंते गुह्यमेतत्तवेरितम्

Cincuenta y seis, y asimismo los anteriores: estas sesenta y cuatro cualidades operan en el estado de Brahmā (Brahmā-pada). Ésta es una enseñanza secreta, proclamada por ti.

Verse 115

जीवतो देहभेदे वा सिद्ध्यश्चैतास्तु योगिनाम् । संगो नैव विधातव्यो भयात्पतनसंभवात्

Estos siddhis pertenecen a los yoguis, ya sea en vida o al separarse del cuerpo. Con todo, jamás debe uno apegarse a ellos, pues el apego puede causar la caída.

Verse 116

एतान्गुणान्निराकृत्य युञ्जतो योगिनस्तदा । सिद्धयोऽष्टौ प्रवर्तंते योगसंसिद्धिकारकाः

Cuando el yogui practica dejando de lado estas (inferiores) cualidades, entonces surgen los ocho siddhis, los que llevan el yoga a su plena perfección.

Verse 117

अणिमा लघिमा चैव महिमा प्राप्तिरेव च । प्राकाम्यं च तथेशित्वं वशित्वं च तथापरे

Se mencionan Aṇimā (minuciosidad), Laghimā (ligereza), Mahimā (grandeza) y Prāpti (alcance); asimismo Prākāmya (cumplimiento del deseo sin impedimento), Īśitva (señorío) y Vaśitva (dominio), y otras siddhis también.

Verse 118

यत्र कामावसायित्वं माहेश्वरपदस्थिताः । सूक्ष्मात्सूक्ष्मत्वमणिमा शीघ्रत्वाल्लघिमा स्मृता

Para quienes están establecidos en el estado Māheśvara (la morada de Śiva), existe kāmāvasāyitva: el perfecto cumplimiento de la intención. Volverse más sutil que lo más sutil se llama aṇimā; y por la rapidez se entiende laghimā.

Verse 119

महिमा शेषपूज्यत्वात्प्राप्तिर्नाप्राप्यमस्य यत् । प्राकाम्यमस्य व्यापित्वादीशित्वं चेश्वरो यतः

Mahimā se llama así por ser digno de veneración por todos los demás; prāpti es aquello por lo cual nada queda inalcanzable. Prākāmya pertenece a quien lo penetra todo; e īśitva es suyo, porque él es verdaderamente el Señor.

Verse 120

वशित्वाद्वशिता नाम सप्तमी सिद्धिरुत्तमा । यत्रेच्छा तत्र च स्थानं तत्र कामावसायिता

De vaśitva surge la siddhi llamada Vaśitā, el séptimo y excelso poder. Donde está la voluntad, allí mismo está el lugar; y allí la intención se cumple perfectamente.

Verse 121

ऐश्वरं पदमाप्तस्य भवंत्येताश्च सिद्धयः । ततो न जायते नैव वर्धते न विनश्यति

Para quien ha alcanzado el aiśvara-pada, la estación soberana, estas siddhis ciertamente surgen. Después de ello, no vuelve a nacer; no crece ni perece.

Verse 122

एष मुक्त इति प्रोक्तो य एवं मुक्तिमाप्नुयात् । यथा जलं जलेनैक्यं निक्षिप्तमुपगच्छति

A tal persona se la declara “liberada”: quien alcanza la liberación de este modo. Así como el agua, al verterse en el agua, llega a ser una con ella,

Verse 123

तथैवं सात्म्यमभ्येति योगिनामात्मा परात्मना । एवं ज्ञात्वा फलं योगी सदा योगं समभ्यसेत्

Así también, el ser del yogui llega a la plena armonía y unión con el Ser Supremo. Conociendo este fruto, el yogui debe practicar siempre el yoga.

Verse 124

अत्रोपमां व्याहरंति योगार्थं योगिनोऽ मलाः । शशांकरश्मिसंयोगादर्ककांतो हुताशनम्

Aquí, para explicar el yoga, los yoguis sin mancha enuncian una analogía: por la conjunción de los rayos de la luna, la gema arka-kānta enciende el fuego.

Verse 125

समुत्सृजति नैकः सन्नुपमा सास्ति योगिनः । कपिंजलाखुनकुला वसंति स्वामिव द्गृहे

No se propone un solo ejemplo—pues el yogui tiene muchas analogías. Como los francolines, los ratones y las mangostas que habitan una casa como si fuera la morada de su dueño,

Verse 126

ध्वस्ते यांत्यन्यतो दुःखं न तेषां सोपमा यतेः । मृद्देहकल्पदेहोऽपि मुखाग्रेण कनीयसा

Cuando esa morada es destruida, ellos van a otra parte con sufrimiento—tal comparación no corresponde al yati (yogui). Aunque el cuerpo sea como barro, o como un cuerpo ‘que concede deseos’, sigue siendo inferior frente a lo que es supremo (la realización más alta).

Verse 127

करोति मृद्भागचयमुपदेशः स योगिनः । पशुपक्षिमनुष्याद्यैः पत्रपुष्पफलान्वितम्

Por la instrucción del yogui, se forma un montón de porciones de tierra—adornado con hojas, flores y frutos—y se convierte en una ofrenda destinada a seres como animales, aves y humanos.

Verse 128

वृक्षं विलुप्यमानं च लब्ध्वा सिध्यंति योगिनः । रुरुगात्रविषाणाग्रमालक्ष्य तिलकाकृतिम्

Al obtener un árbol que está siendo despojado, los yoguis alcanzan la siddhi; y, al contemplar la punta del cuerno de un ciervo, perciben una señal con forma de tilaka.

Verse 129

सह तेन विवर्धेत योगी सिद्धिमुपाश्नुते । द्रव्यं पूर्णमुपादाय पात्रमारोहते भुवः

Creciendo junto con ese signo/práctica, el yogui alcanza la realización. Tomando un recipiente colmado de sustancia, se eleva desde la tierra como si trascendiera los límites ordinarios.

Verse 130

तुंगमार्गं विलोक्यैवं विज्ञातं कि न योगिनाम् । तद्गेहं यत्र वसति तद्भोज्यं येन जीवति

Habiendo contemplado así el sendero elevado, ¿qué hay que no sea conocido por los yoguis? Conocen la casa donde alguien habita y hasta el alimento por el cual vive.

Verse 131

येन निष्पाद्यते चार्थः स्वयं स्याद्योगसिद्धये । तथा ज्ञानमुपासीत योगी यत्कार्यसाधकम्

Aquello por lo cual el propósito se cumple de verdad y la yoga-siddhi surge por sí misma: tal conocimiento debe cultivar el yogui, el conocimiento que en verdad lleva la obra a su consumación.

Verse 132

ज्ञानानां बहुता येयं योगविघ्नकरी हि सा । इदं ज्ञेयमिदं ज्ञेयमिति यस्तृषितश्चरेत्

Esta excesiva multiplicidad de ‘saberes’ se vuelve, en verdad, un obstáculo para el yoga. Quien vaga sediento—«esto debe conocerse, esto debe conocerse»—queda así mismo impedido.

Verse 133

अपि कल्पसहस्रायुर्नैव ज्ञेयमवाप्नुयात् । त्यक्तसंगो जितक्रोधो लब्धाहारो जितेंद्रियः

Aunque alguien viviera mil kalpas, no alcanzaría lo ‘conocible’ por mera acumulación. Debe quedar libre de apego, vencer la ira, tomar sólo el alimento que le llega, y refrenar los sentidos.

Verse 134

पिधाय बुद्ध्या द्वाराणि मनो ध्याने निवेशयेत् । आहारं सात्त्विकं सेवेन्न तं येन विचेतनः

Cerrando con discernimiento las «puertas» (de los sentidos), debe asentarse la mente en la meditación. Ha de servirse alimento sāttvico, nunca aquel por el cual uno se vuelve torpe e insensible.

Verse 135

स्यादयं तं च भुंजानो रौरवस्य प्रियातिथिः । वाग्दण्डः कर्मदण्डश्च मनोदंडश्च ते त्रयः

Quien come eso se vuelve un huésped grato de Raurava (infierno). Estos tres son los «bastones» de la disciplina: freno de la palabra, freno de la acción y freno de la mente.

Verse 136

यस्यैते नियता दंडाः स त्रिदंडी यतिः स्मृतः । अनुरागं जनो याति परोक्षे गुणकीर्तनम्

Aquel en quien estos bastones están firmemente regulados es recordado como un yati tridaṇḍī. La gente le toma devoción y, aun en su ausencia, canta sus virtudes.

Verse 137

न बिभ्यति च सत्त्वानि सिद्धेर्लक्षणमुच्यते

Que los seres ya no le teman: esto se declara como un signo de siddhi (logro espiritual).

Verse 138

अलौल्यमारोग्यमनिष्ठुरत्वं गंधः शुभो मूत्रपुरीषयोश्च । कांतिः प्रसादः स्वरसौम्यता च योगप्रवृत्तेः प्रथमं हि चिह्नम्

Ausencia de inquietud, buena salud, mansedumbre, un aroma grato incluso en la orina y las heces, resplandor, claridad al hablar y dulzura de voz: éstos, en verdad, son los primeros signos del despertar de la práctica del yoga.

Verse 139

समाहितो ब्रह्मपरोऽप्रमादी शुचिस्तथैकांतरतिर्जितेन्द्रियः । समाप्नुयाद्योगमिमं महामना विमुक्तिमाप्नोति ततश्च योगतः

Con la mente recogida, consagrado a Brahman, vigilante, puro, gozoso en la soledad y dueño de los sentidos—tal magnánimo alcanza este yoga; y por ese yoga obtiene la liberación (mokṣa).

Verse 140

कुलं पवित्रं जननी कृतार्था वसुन्धरा भाग्यवती च तेन । अवाह्यमार्गे सुखसिन्धुमग्नं लग्नं परे ब्रह्मणि यस्य चेतः

Su linaje queda santificado, la vida de su madre se cumple, y aun la tierra se vuelve afortunada por él—cuyo corazón, sumergido en el océano de dicha, permanece firmemente fijado en el Brahman Supremo, más allá de todos los senderos mundanos.

Verse 141

विशुद्धबुद्धिः समलोष्टकांचनः समस्तभूतेषु वसन्समो हि यः । स्थानं परं शाश्वतमव्ययं च यतिर्हि गत्वा न पुनः प्रजायते

Aquel cuya inteligencia está purificada, que considera igual un terrón de tierra y el oro, y que mora entre todos los seres con ecuanimidad—ese asceta (yati), al alcanzar el estado supremo, eterno e imperecedero, no vuelve a nacer.

Verse 142

इदं मया योगरहस्यमुक्तमेवंविधं गौतमः प्राप योगम् । तेनैतच्च स्थापितं पार्थ लिंगं संदर्शनादर्चनात्कल्मषघ्नम्

Así he declarado el secreto del yoga. De este mismo modo Gautama alcanzó el yoga; por ello, oh Pārtha, estableció este Liṅga, que destruye las impurezas del pecado con sólo contemplarlo y con rendirle culto.

Verse 143

यश्चाश्विने कृष्णचतुर्दशीदिने रात्रौ समभ्यर्चति लिंगमेतन् । स्नात्वा अहल्यासरसि प्रधाने श्रद्धाय सर्वं प्रविधाय भक्तितः

Y quienquiera que, en la noche del decimocuarto día lunar (Caturdaśī) de la quincena oscura del mes de Āśvina, adore este Liṅga—habiéndose bañado en el excelso Lago de Ahalyā y cumpliendo todo con fe y devoción—

Verse 144

महोपकारेण विमुक्तपापः स याति यत्रास्ति स गौतमो मुनिः

Liberado de los pecados por este gran favor, él va adonde mora el sabio muni Gautama.

Verse 145

इदं मया पार्थ तव प्रणीतं गुप्तस्य क्षेत्रस्य समासयोगात् । माहात्म्यमेतत्सकलं शृणोति यः स स्याद्विशुद्धः किमु वच्मि भूयः

Oh Pārtha, te he expuesto en compendio la historia de un kṣetra sagrado oculto. Quien escucha íntegro este māhātmya queda purificado—¿qué más podría decir?

Verse 146

य इदं शृणुयाद्भक्त्या गौतमाख्यानमुत्तमम् । पुत्रपौत्रप्रियं प्राप्य स याति पदमव्ययम्

Quien escuche con devoción este excelso relato de Gautama—obteniendo lo amado en hijos y nietos—alcanza el estado imperecedero.