Adhyaya 3

Verse 1

। व्यास उवाच । श्रूयतां नृपशार्दूल कथां पौराणिकीं शुभाम् । यां श्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः

Vyāsa dijo: Oh tigre entre los reyes, escucha este auspicioso relato puránico; al oírlo uno queda libre de todos los pecados—de ello no hay duda.

Verse 2

एकदा धर्मराजो वै तपस्तेपे सुदुष्करम् । ब्रह्मविष्णुमहेशाद्यैर्जलवर्षांतपादिषाट्

Una vez, Dharmarāja realizó una austeridad sumamente difícil; por el poder de su disciplina soportó pruebas como la lluvia, los aguaceros y el ardor del calor, mientras Brahmā, Viṣṇu, Maheśa y otros contemplaban.

Verse 3

आदौ त्रेतायुगे राजन्वर्षाणामयुतत्रयम् । मध्येवनं तपस्यंतमशोकतरुमूलगम्

Al comienzo del Tretā Yuga, oh rey, durante treinta mil años practicó austeridad en el corazón del bosque, sentado al pie de un árbol Aśoka.

Verse 4

शुष्कस्नायुपिनद्धास्थिसंचयं निश्चलाकृतिम् । वल्मीककीटिकाकोटिशोषिताशेषशोणितम्

Su cuerpo se había vuelto una forma inmóvil: un montón de huesos atados por tendones resecos, mientras incontables termitas de los hormigueros habían chupado toda su sangre.

Verse 5

निर्मांसकीकसचयं स्फटिकोपलनिश्चलम् । शंखकुदेंदुतहिनमहाशंखलसच्छ्रियम्

Permanecía inmóvil como un peñasco de cristal: un cúmulo de huesos sin carne; y, sin embargo, resplandecía con una hermosura semejante a la concha, al jazmín, a la luz de la luna y a la nieve, espléndido como una gran guirnalda de caracolas.

Verse 6

सत्त्वावलंबितप्राणमायुःशेषेण रक्षितम् । निश्वासोच्छ्वास पवनवृत्तिसूचितजीवितम्

Su aliento vital se sostenía sólo por la firmeza interior; el resto de su vida apenas se preservaba, y su estar vivo se advertía únicamente por el tenue movimiento del aire en la inhalación y la exhalación.

Verse 7

निमेषोन्मेषसंचारपशुनीकृतजन्तुकम् । पिशंगितस्फुरद्रश्मिनेत्रदीपितदिङ्मुखम्

Las criaturas quedaban como sometidas al mismo ritmo de su parpadeo; y las direcciones se iluminaban por sus ojos leonados, que destellaban con rayos vibrantes.

Verse 8

तत्तपोग्निशिखादाव चुंबितम्लानकाननम् । तच्छांत्युदसुधावर्षसंसिक्ताखिलभूरुहम

Aquel bosque quedó abrasado y marchito, como si lo hubiera besado la llama del fuego de su tapas; y, sin embargo, todos sus árboles fueron de nuevo bañados, como por una lluvia de néctar derramada desde su paz.

Verse 9

साक्षात्तपस्यंतमिव तपो धृत्वा नराकृतिम् । निराकृतिं निराकाशं कृत्वा भक्तिं च कांचनम्

Era como si el propio tapas hubiera asumido forma humana, practicando la austeridad en persona; haciendo accesible la Realidad sin forma y omnipenetrante, semejante al espacio, y volviendo la devoción algo dorado y tangible.

Verse 10

कुरंगशावैर्गणशो भ्रमद्भिः परिवारितम् । निनादभीषणास्यैश्च वनजैः परिरक्षितम्

Estaba rodeado por manadas de cervatillos errantes, y custodiado por doquier por criaturas del bosque, de gritos terribles y rostros espantosos.

Verse 11

एतादृशं महाभीमं दृष्ट्वा देवाः सवासवाः । ध्यायंतं च महादेवं सर्वेषां चाभयप्रदम्

Al contemplar tan sobrecogedora visión, los dioses, junto con Indra, vieron a Mahādeva absorto en meditación, dador de intrepidez a todos.

Verse 12

ब्रह्माद्या दैवता सर्वे कैलासं प्रति जग्मिरे । पारिजाततरुच्छायामासीनं च सहोमया

Todas las deidades, comenzando por Brahmā, se dirigieron hacia Kailāsa, donde él estaba sentado bajo la sombra del árbol Pārijāta, junto con Umā.

Verse 13

नदिर्भृंगिर्महाकालस्तथान्ये च महागणाः । स्कन्दस्वामी च भगवान्गणपश्च तथैव च । तत्र देवाः सब्रह्माद्याः स्वस्वस्थानेषु तस्थिरे

Allí estaban Nandin, Bhṛṅgin, Mahākāla y otros grandes gaṇas; y también el Señor Skanda y Gaṇapa. Entonces los dioses, encabezados por Brahmā, se colocaron cada uno en su propio lugar.

Verse 14

ब्रह्मोवाच । नमोस्त्वनंतरूपाय नीलश्च नमोऽस्तु ते । अविज्ञातस्वरूपाय कैवल्यायामृताय च

Brahmā dijo: Reverencia a Ti, de formas infinitas; reverencia a Ti, oh de Garganta Azul. Reverencia a Ti, cuya verdadera naturaleza es incognoscible: a la Liberación misma y al Inmortal.

Verse 15

नांतं देवा विजानंति यस्य तस्मै नमोनमः । यं न वाचः प्रशंसंति नमस्तस्मै चिदात्मने

Reverencias una y otra vez a Aquel cuyo límite ni siquiera los devas conocen; reverencia a ese Ser consciente que las palabras no pueden alabar plenamente.

Verse 16

योगिनो यं हृदः कोशे प्रणिधानेन निश्चलाः । ज्योतीरूपं प्रपश्यति तस्मै श्रीब्रह्मणे नमः

Saludaciones al auspicioso Brahman, a quien los yoguis firmes, inmóviles por la profunda meditación, contemplan como Forma de Luz en la envoltura del corazón.

Verse 17

कालात्पराय कालाय स्वेच्छया पुरुषाय च । गुणत्रयस्वरूपाय नमः प्रकृतिरूपिणे

Saludaciones a Aquel que es el Tiempo y, sin embargo, está más allá del Tiempo; al Puruṣa que obra por su propia voluntad; al que es la esencia de los tres guṇas y que también se manifiesta como Prakṛti.

Verse 18

विष्णवे सत्त्वरूपाय रजोरूपाय वेधसे । तमोरूपाय रुद्राय स्थितिसर्गांतकारिणे

Saludaciones a Viṣṇu como forma de sattva; al Creador (Vedhas/Brahmā) como forma de rajas; y a Rudra como forma de tamas, quien realiza preservación, creación y disolución.

Verse 19

नमो बुद्धिस्वरूपाय त्रिधाहंकाररूपिणे । पंचतन्मात्ररूपाय नमः प्रकृतिरूपिणे

Saludaciones a Aquel que se manifiesta como Buddhi (intelecto), como el triple Ahaṅkāra (principio del yo), y como los cinco tanmātras, los elementos sutiles; saludaciones a Aquel que asume la forma de Prakṛti.

Verse 20

नमो नमः स्वरूपाय पंचबुद्धींद्रियात्मने । क्षित्यादिपंचरूपाय नमस्ते विषयात्मने

Salve, salve a Ti, cuya esencia es los cinco sentidos del conocimiento; salve a Ti, que eres las cinco formas que comienzan con la tierra, y que eres también los mismos objetos de los sentidos.

Verse 21

नमो ब्रह्मांडरूपाय तदंतर्वर्तिने नमः । अर्वाचीनपराचीनविश्वरूपाय ते नमः

Salve a Ti, que eres la forma misma del Brahmāṇḍa y que moras en su interior; salve a Ti, cuya Forma Universal abarca lo cercano y lo lejano, lo de aquí y lo de más allá.

Verse 22

अनित्यनित्यरूपाय सदसत्पतये नमः । नमस्ते भक्तकृपया स्वेच्छावि ष्कृतविग्रह

Salve a Ti, que apareces como lo perecedero y lo imperecedero, Señor del ser y del no-ser. Salve a Ti que, por compasión hacia los devotos, manifiestas una forma por Tu libre voluntad.

Verse 23

तव निश्वसितं वेदास्तव वेदोऽखिलं जगत् । विश्वाभूतानि ते पादः शिरो द्यौः समवर्तत

Los Vedas son Tu propio aliento exhalado, y el mundo entero es Tu Veda. Todos los seres son Tus pies, y el cielo mismo se ha vuelto Tu cabeza.

Verse 24

नाभ्या आसीदंतरिक्षं लोमानि च वनस्पतिः । चंद्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यस्तव प्रभो

De Tu ombligo surgió el espacio intermedio; de Tus vellos, la vegetación. La luna nació de Tu mente, y de Tu ojo brotó el sol, oh Señor.

Verse 25

त्वमेव सर्वं त्वयि देव सर्वं सर्वस्तुति स्तव्य इह त्वमेव । ईश त्वया वास्यमिदं हि सर्वं नमोऽस्तु भूयोऽपि नमो नमस्ते

Tú solo lo eres todo; en Ti, oh Dios, todo permanece. Tú solo eres el digno de todos los himnos y alabanzas aquí. Oh Señor, por Ti en verdad todo este universo está penetrado: salutación a Ti; una y otra vez, salutación—salutación a Ti.

Verse 26

इति स्तुत्वा महादेवं निपेतुर्दंडवत्क्षितौ । प्रत्युवाच तदा शंभुर्वरदोऽस्मि किमिच्छति

Habiendo así alabado a Mahādeva, cayeron en tierra como un bastón, en plena postración. Entonces Śambhu respondió: «Soy el otorgador de dones; ¿qué deseáis?»

Verse 27

महादेव उवाच । कथं व्यग्राः सुराः सर्वे बृहस्पतिपुरोगमाः । तत्समाचक्ष्व मां ब्रह्मन्भवतां दुःखकारणम्

Mahādeva dijo: «¿Por qué están afligidos todos los dioses, con Bṛhaspati a la cabeza? Oh Brahman (Brahmā), declárame la causa de vuestro dolor.»

Verse 28

ब्रह्मोवाच । नीलकंठ महादेव दुःखनाशाभयप्रद । शृणु त्वं दुःखमस्माकं भवतो यद्वदाम्यहम्

Brahmā dijo: «Oh Nīlakaṇṭha, oh Mahādeva, destructor del dolor y dador de intrepidez: escucha ahora nuestra aflicción, mientras te la expongo.»

Verse 29

धर्मराजोऽपि धर्मात्मा तपस्तेपे सुदुःसहम् । न जानेऽसौ किमिच्छति देवानां पदमुत्तमम्

Incluso Dharma-rāja, ese de alma justa, ha emprendido una austeridad sumamente severa. No sé qué busca—tal vez la más alta posición entre los dioses.

Verse 30

तेन त्रस्तास्तत्तपसा सर्व इंद्रपुरोगमाः । भवतोंघ्रौ चिरेणैव मनस्तेन समर्पितम् । तमुत्थापय देवेश किमिच्छति स धर्मराट्

Aterrados por esa misma austeridad, todos los dioses, encabezados por Indra, han ofrecido por fin su mente a Tus pies sagrados. Oh Señor de los dioses, levántalo de su penitencia y averigua qué desea el Dharma-rāja.

Verse 31

ईश्वर उवाच । भवतां नास्ति नु भयं धर्मात्सत्यं ब्रवीम्यहम्

Īśvara dijo: «En verdad os digo: no hay motivo de temor para vosotros por parte de Dharma».

Verse 32

तत उत्थाय ते सर्वे देवाः सह दिवौकसः । रुद्रं प्रदक्षिणीकृत्य नमस्कृत्वा पुनःपुनः

Entonces todos aquellos dioses, junto con los moradores celestiales, se levantaron; y tras circunvalar a Rudra en pradakṣiṇā, se postraron una y otra vez.

Verse 33

इन्द्रेण सहिताः सर्वे कैलात्पुनरागताः । स्वस्वस्थाने तदा शीघ्रं गताः सर्वे दिवौकसः

Todos ellos, acompañados por Indra, regresaron de nuevo desde Kailāsa. Entonces todos los seres celestiales fueron con presteza a sus respectivas moradas.

Verse 34

इन्द्रोऽपि वै सुधर्मायां गतवान्प्रभुरीश्वरः । न निद्रां लब्धवांस्तत्र न सुखं न च निर्वृतिम्

Indra también, el poderoso señor, fue a Sudharmā; pero allí no halló ni sueño, ni dicha, ni la paz del alivio.

Verse 35

मनसा चिंतयामास विघ्नं मे समुपस्थितम् । अवाप महतीं चितां तदा देवः शचीपतिः

Entonces el Señor de Śacī (Indra) meditó en su mente: «Un obstáculo se ha presentado ante mí». En ese mismo instante, el dios fue presa de una gran ansiedad y desasosiego.

Verse 36

मम स्थानं पराहर्तुं स्तपस्तेपे सुदुश्चरम् । सर्वान्देवान्समाहूय इदं वचनमब्रवीत्

«Para arrebatar mi puesto», él practicó una austeridad (tapas) sumamente ardua. Convocando a todos los dioses, pronunció estas palabras.

Verse 37

इन्द्र उवाच । शृण्वंतु देवताः सर्वा मम दुःखस्य कारणम् । दुःखेन मम यल्लब्धं तत्किं वा प्रार्थयेद्यमः । बृहस्पतिः समालोक्य सर्वान्दे वानथाब्रवीत्

Indra dijo: «Que todas las deidades escuchen la causa de mi aflicción. Aquello que Yama pretende obtener—lo que yo alcancé sólo con sufrimiento—¿por qué habría de desearlo?» Entonces Bṛhaspati, mirando a todos los dioses, respondió.

Verse 38

बृहस्पतिरुवाच । तपसे नास्ति सामर्थ्यं विघ्नं कर्तुं दिवौकसः । उर्वश्याद्या समाहूय संप्रेष्यंतां च तत्र वै

Bṛhaspati dijo: «Los moradores del cielo no tienen poder para crear por la fuerza un obstáculo a un tapas así. Por ello, que se convoque a Urvaśī y a las demás apsaras, y que sean enviadas allí».

Verse 39

तासामाकारणार्थाय प्रतिद्वारं प्रतस्थिवान् । स गत्वा ताः समादाय सभायां शीघ्रमाययौ

Para convocarlas, fue yendo a cada puerta una tras otra. Tras ir y reunirlas, las condujo con presteza al salón de la asamblea.

Verse 40

आगतास्ता हरिः प्राह महत्कार्यमुपस्थितम् । गच्छन्तु त्वरिताः सर्वा धर्मारण्यं प्रति द्रुतम्

Cuando llegaron, habló Hari: «Una gran obra está ya presente. Id todos sin demora—corred—hacia Dharmāraṇya».

Verse 41

यत्र वै धर्मराजोसौ तपश्चक्रे सुदुष्करम् । हास्यभावकटाक्षैश्च गीतनृत्यादिभिस्तथा

Allí, donde Dharmarāja realizó una austeridad durísima, se acercaron con sonrisas juguetonas y miradas de soslayo, y también con canto, danza y otras artes.

Verse 42

तं लोभयध्वं यमिनं तपःस्थानाच्च्युतिर्भवेत् । देवस्य वचनं श्रुत्वा तथा अप्सरसां गणाः

«Seducid a ese asceta, para que caiga de su asiento de austeridad.» Al oír las palabras del dios, las compañías de apsaras se dispusieron en consecuencia.

Verse 43

मिथः संरेभिरे कर्तुं विचार्य च परस्परम् । धर्मारण्यं प्रतस्थेसावुर्वशी स्वर्वरांगना

Tras consultarse entre sí y decidir qué hacer, Urvaśī—la cortesana celestial—partió hacia Dharmāraṇya.

Verse 44

तुष्टुवुः पुष्पवर्षाश्च ससृजुस्तच्छिरस्यमी । ततस्तु देवैर्विप्रैश्च स्तूयमानः समंततः

Lo alabaron y derramaron una lluvia de flores sobre su cabeza. Luego, ensalzado por doquier por dioses y sabios, fue honrado en todas partes.

Verse 45

निर्ययौ परमप्रीत्या वनं परमपावनम् । बिल्वार्कखदिराकीर्णं कपित्थधवसंकुलम्

Con inmenso gozo partió hacia aquel bosque supremamente purificador, espeso de bilva, arka y khadira, y también colmado de kapittha y dhava.

Verse 46

न सूर्यो भाति तत्रैव महांधकार संयुतम् । निर्जनं निर्मनुष्यं च बहुयोजनमायतम्

Allí el sol no brillaba en absoluto; estaba unido a una gran oscuridad: solitario, sin gente, y extendido por muchos yojanas.

Verse 47

मृगैः सिंहैर्वृतं घोरेरन्यैश्चापि वनेचरैः । पुष्पितैः पादपैः कीर्णं सुमनोहरशाद्वलम्

Estaba cercado por ciervos, leones y otros terribles moradores del bosque; y, sin embargo, se hallaba esparcido de árboles en flor y alfombrado de hierba sumamente grata al corazón.

Verse 48

विपुलं मधुरानादैर्नादितं विहगैस्तथा । पुंस्कोकिलनिनादाढ्यं झिल्लीकगणनादितम्

Vasto en verdad, resonaba con los dulces cantos de las aves; rico en el trino del kokila macho y colmado del coro de los grillos.

Verse 49

प्रवृद्धविकटैर्वृक्षैः सुखच्छायैः समावृतम् । वृक्षैराच्छादिततलं लक्ष्म्या परमया युतम्

Estaba cubierto por árboles altos y enormes que daban una sombra placentera; el mismo suelo quedaba oculto por los árboles, y el lugar estaba dotado de suprema belleza y prosperidad.

Verse 50

नापुष्पः पादपः कश्चिन्नाफलो नापि कंटकी । षट्पदैरप्यनाकीर्णं नास्मिन्वै काननेभवेत्

En aquel bosque sagrado no había árbol sin flores, ninguno sin fruto, ni tampoco espinoso; y no había rincón que no estuviera colmado de abejas.

Verse 51

विहंगैर्नादितं पुष्पैरलंकृतमतीव हि । सर्वर्तुकुसमैर्वृक्षैः सुखच्छायैः समावृतम्

Resonaba con el canto de las aves y estaba ricamente engalanado de flores; lo cubrían árboles que florecían en toda estación y ofrecían una sombra grata.

Verse 52

मारुताकलितास्तत्र द्रुमाः कुसुमशाखिनः । पुष्पवृष्टिं विचित्रां तु विसृजंति च पादपाः

Allí, movidos por la brisa, los árboles de ramas cargadas de flores derramaban una maravillosa lluvia de pétalos.

Verse 53

दिवस्पृशोऽथ संपुष्टाः पक्षिभिर्मधुरस्वनैः । विरेजुः पादपास्तत्र सुगन्धकुसुमैर्वृताः

Entonces los árboles, como si rozaran el cielo, prosperaban entre aves de dulce voz; allí resplandecían, ceñidos de flores fragantes.

Verse 54

तिष्ठंति च प्रवालेषु पुष्पभारावनादिषु । रुवंति मधुरालापाः षट्पदा मधुलिप्सवः

Se demoraban en los tiernos brotes y en las arboledas cargadas de flores; las abejas, deseosas de miel, zumbaban dulcemente en su suave murmullo.

Verse 55

तत्र प्रदेशांश्च बहूनामोदांकुरमंडितान् । लतागृह परिक्षिप्तान्मनसः प्रीतिवर्द्धनान्

Allí vio muchos parajes encantadores, adornados con brotes frescos y deleitosos, rodeados de emparrados de enredaderas: lugares que acrecentaban el gozo del corazón.

Verse 56

संपश्यंती महातेजा बभूव मुदिता तदा । परस्पराश्लिष्टशाखैः पादपैः कुसमाचितैः

Al contemplarlo, aquella dama de gran resplandor se llenó de júbilo; pues los árboles, cargados de flores, se alzaban con las ramas entrelazadas unos con otros.

Verse 57

अशोभत वनं तत्तु महेंद्रध्वजसन्निभैः । सुखशीतसुगन्धी च पुष्परेणुवहोऽनिलः

Aquel bosque resplandecía, semejante a los altos estandartes de Indra; y soplaba una brisa suave, fresca y fragante, llevando el polvillo del polen de las flores.

Verse 58

एवंगुणसमायुक्तं ददर्श सा वनं तदा । तदा सूर्योद्भवां तत्र पवित्रां परिशोभिताम्

Así, dotado de tantas excelencias, contempló ella aquel bosque; y allí también vio a Sūryodbhavā, corriente sagrada y purificadora, hermosamente engalanada.

Verse 59

आश्रमप्रवरं तत्र ददर्श च मनोरमम् । पतिभिर्वालखिल्यैश्च वृतं मुनिगणा वृतम्

Allí vio un ashrama excelso y encantador, rodeado por los venerables sabios Vālakhilya y circundado por huestes de munis.

Verse 60

अग्न्यगारैश्च बहुभिर्वृक्षशाखावलंबितैः । धूगम्रपानकणैस्तत्र दिग्वासोयतिभिस्तथा

Estaba provisto de muchos santuarios del fuego, colgados de las ramas de los árboles; y allí también había ascetas desnudos del cielo, entre las ondulantes partículas de humo de sus fuegos rituales.

Verse 61

पाल्या वन्या मृगास्तत्र सौम्या भूयो बभूविरे । मार्जारा मूषकैस्तत्र सर्पैश्च नकुलास्तथा

Allí, los animales salvajes se volvieron mansos, como si estuvieran bajo protección; y asimismo, gatos con ratones, y mangostas con serpientes, vivían allí juntos.

Verse 62

मृगशावैस्तथा सिंहाः सत्त्वरूपा बभूविरे । परस्परं चिक्रीडुस्ते यथा चैव सहोदराः । दूराद्ददर्श च वनं तत्र देवोऽब्रवीत्तदा

Aun los leones, entre los cervatillos, se volvieron apacibles, tomando una naturaleza serena; jugaban unos con otros como si fueran hermanos. Desde lejos, al ver aquel bosque, el dios habló entonces.

Verse 63

इन्द्र उवाच । अयं च खलु धर्मराड् तपस्तुग्रेवतिष्ठते । मम राज्याभिकांक्षोऽसावतोर्थे यत्यतामिह

Indra dijo: «En verdad, este Dharmarāṭ permanece entregado a una austera y feroz penitencia. Él desea mi soberanía; por ello, con este fin, que aquí se haga el esfuerzo».

Verse 64

तपोविघ्नं प्रकुर्वंतु ममाज्ञा तत्र गम्यताम् । इन्द्रस्य वचनं श्रुत्वा उर्वशी च तिलोत्तमा

«Que provoquen un obstáculo a su austeridad: ésta es mi orden; que vayan allí». Al oír las palabras de Indra, Urvaśī y Tilottamā respondieron.

Verse 65

सुकेशी मंजुघोषा च घृताची मेनका तथा । विश्वाची चैव रंभा च प्रम्लोचा चारुभाषिणी

Allí estaban Sukeshī y Mañjughoṣā; también Ghṛtācī y Menakā; Viśvācī y Rambhā; y Pramlocā, la de dulce palabra: esas célebres Apsaras se hallaban presentes.

Verse 66

पूर्वचित्तिः सुरूपा च अनुम्लोचा यशस्विनी । एताश्चान्याश्च बहुशस्तत्र संस्था व्यचिंतयन्

Pūrvacitti, Surūpā y Anumlocā, célebres y gloriosas; a éstas y a muchas otras, reunidas allí, las consideraban una y otra vez para la tarea.

Verse 67

परस्परं विलोक्यैव शंकमाना भयेन हि । यमश्चैव तथा शक्र उभौ वायतनं हि वः

Mirándose unas a otras, vacilaron por miedo; pues Yama y Śakra (Indra), esos dos, estaban allí en verdad como autoridad y amparo en aquel asunto.

Verse 68

एवं विचार्य बहुधा वर्द्धनी नाम भारत । सर्वासामप्सरसां श्रेष्ठा सर्वाभरणभूषिता

Tras deliberar de muchas maneras, oh Bhārata, eligieron a la llamada Varddhanī, la más excelsa entre todas las Apsaras, engalanada con todo ornamento.

Verse 69

उवाचैवोर्वशी तत्र किं खिद्यसि शुभानने । देवानां कार्यसिद्ध्यर्थं मायारूपबलेन च । वर्णधर्मो यथा भूयात्करिष्ये पाकशासन

Entonces habló allí Urvaśī: «¿Por qué te afliges, oh de bello rostro? Para que se cumpla la obra de los devas, con el poder de māyā y de formas asumidas, actuaré, oh Pākaśāsana (Indra), a fin de que el varṇadharma quede debidamente establecido».

Verse 70

इन्द्र उवाच । साधुसाधु महाभागे वर्द्धनी नाम सुव्रता । शीघ्रं गच्छ स्वयं भद्रे कुरु कार्यं कृशोदरि

Indra dijo: «¡Bien, bien, oh muy afortunada! Varddhanī de nombre, de votos nobles. Ve pronto tú misma, oh señora auspiciosa; cumple la tarea, oh de cintura esbelta».

Verse 71

धीराणामवने शक्ता नान्या सुभ्रु त्वया विना । वर्द्धनी च तथेत्युक्त्वा गता यत्र स धर्मराट्

«Nadie más es capaz de someter a los firmes, oh de cejas hermosas, fuera de ti». Así interpelada, Varddhanī respondió: «Así sea», y fue adonde estaba aquel soberano del Dharma, Dharmarāja.

Verse 72

महता भूषणेनैव रूपं कृत्वा मनोरमम् । कुंकुमैः कज्जलैर्वस्त्रैर्भूषणैश्चैव भूषिता

Tomando una forma encantadora mediante espléndidos adornos, se engalanó con bermellón, colirio, finas vestiduras y joyas.

Verse 73

कुसुमं च तथा वस्त्रं किंकिणीकटिराजिता । झणत्कारैस्तथा कष्टैर्भूषिता च पदद्वये

Con flores y vestiduras, su cintura resplandecía con cinturón de cascabeles; y en ambos pies llevaba tobilleras que tintineaban.

Verse 74

नानाभूषणभूषाढ्या नानाचंदनचर्चिता । नानाकुसुम मालाढ्या दुकूलेनावृता शुभा

Ricamente adornada con muchas joyas, ungida con diversas pastas de sándalo, abundante en guirnaldas de muchas flores, ella—auspiciosa y radiante—se cubrió con fina seda.

Verse 75

प्रगृह्य वीणां संशुद्धां करे सर्वांगसुन्दरी । नर्तनं त्रिविधं तत्र चक्रे लोकमनोरमम्

Tomando en su mano la vīṇā bien afinada y purificada, aquella dama de hermosura perfecta ejecutó allí una danza triple, encantadora y deleitosa para todos los mundos.

Verse 76

तारस्वरेण मधुरैर्वंशनादेन मिश्रितम्

Se hallaba entretejido con dulces tonos agudos, mezclado con el melodioso sonido de la flauta.

Verse 77

मूर्च्छनातालसंयुक्तं तंत्रीलयसमन्वितम् । क्षणेन सहसा देवो धर्मराजो जितात्मवान् । विमनाः स तदा जातो धर्मराजो नृपात्मजः

Unido a los modos (mūrchchanā) y al ritmo (tāla), y colmado del compás medido de las cuerdas—en un instante, incluso el dios Dharmarāja, dueño de sí, quedó de pronto abatido entonces, oh hijo de rey.

Verse 78

युधिष्ठिर उवाच । आश्चर्यं परमं ब्रह्मञ्जातं मे ब्रह्मसत्तम । कथं ब्रह्मोपपन्नस्य तपश्छेदो बभूव ह

Yudhiṣṭhira dijo: «Oh brahmán, en mí ha surgido un prodigio supremo, oh el mejor entre los conocedores de Brahman. ¿Cómo pudo haber una ruptura de la austeridad en quien estaba establecido en Brahman?»

Verse 79

धर्मे धरा च नाकश्च धर्मे पातालमेव च । धर्मे चंद्रार्कमापश्च धर्मे च पवनोऽनलः

En el Dharma moran la tierra y el cielo; en el Dharma también el mundo subterráneo. En el Dharma están la luna y el sol, y asimismo las aguas; en el Dharma están el viento y el fuego.

Verse 80

धर्मे चैवाखिलं विश्वं स धर्मो व्यग्रतां कथम् । गतः स्वामिंस्तद्वैयग्र्यं तथ्यं कथय सुव्रत

En el Dharma, en verdad, reposa este universo entero; ¿cómo, pues, cayó ese mismo Dharma en turbación? Oh venerable, dime con verdad la causa de esa perturbación, tú de excelentes votos.

Verse 81

व्यास उवाच । पतनं साहसानां च नरकस्यैव कारणम् । योनिकुण्डमिदं सृष्टं कुंभीपाकसमं भुवि

Vyāsa dijo: «La caída de los temerarios es, en verdad, causa del infierno. Este “foso del yoni” ha sido creado en la tierra, semejante al infierno llamado Kumbhīpāka».

Verse 82

नेत्ररज्ज्वा दृढं बद्ध्वा धर्षयंति मनस्विनः । कुचरूपैर्महादंडैस्ताड्यमानमचेतसम्

Atándolo firmemente con una cuerda en los ojos, los feroces lo atormentan; y él, sin sentido, es golpeado con grotescos y pesados bastones.

Verse 83

कृत्वा वै पातयंत्याशु नरकं नृपसत्तम । मोहनं सर्वभूतानां नारी चैवं विनिर्मिता

Así, con presteza lo arrojan al infierno, oh el mejor de los reyes. De este modo fue formada la mujer como un encantamiento para todos los seres.

Verse 85

तावत्तपोभिवृद्धिस्तु तावद्दानं दया दमः । तावत्स्वाध्यायवृत्तं च तावच्छौचं धृतं व्रतम्

Sólo hasta entonces crecen de veras las austeridades; sólo hasta entonces perduran la caridad, la compasión y el dominio de sí; sólo hasta entonces permanecen el estudio sagrado y la recta conducta; sólo hasta entonces subsisten la pureza y los votos fielmente sostenidos.

Verse 86

यावत्त्रस्तमृगीदृष्टिं चपलां न विलोकयेत् । तावन्माता पिता तावद्धाता तावत्ससुहृज्जनः

Mientras uno no pose su mirada en la inquieta mirada, semejante a la del ciervo, que turba la mente, la madre y el padre permanecen como verdaderos amparos; el Creador (la Providencia) sostiene; y los amigos sinceros y bienhechores se mantienen firmes.

Verse 87

तावल्लज्जा भयं तावत्स्वाचारस्तावदेव हि । ज्ञानमौदार्यमैश्वर्यं तावदेव हि भासते । यावन्मत्तांगनापाशैः पातितो नैव बन्धनैः

La modestia y el temor al mal perduran sólo hasta entonces; también la recta conducta dura sólo hasta entonces. El conocimiento, la generosidad y la prosperidad brillan igualmente sólo mientras uno no haya sido derribado a la servidumbre por los lazos, por las redes de una mujer embriagada de desenfreno.