Rig Veda 5.47.3: Mandala 5, Sukta 47, Mantra 3

Sukta 5.47

Rishi: Atri (Ātreya tradition)

Devata: Symbolic/cosmic: solar/fiery power (ukṣā aruṣa suparṇa) and the ordered cosmos (rajas, antau)

Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)

Samhita Patha (Devanagari)

उक्षा समुद्रो अरुषः सुपर्णः पूर्वस्य योनिं पितुरा विवेश । मध्ये दिवो निहितः पृश्निरश्मा वि चक्रमे रजसस्पात्यन्तौ ॥

Sanskrit recitationRig Veda 5.47.3

Transliteration

ukṣā́ samudró aruṣáḥ su-párṇaḥ pū́rvasya yóniṃ pitúr ā́ viveśa | mádhye divó ní-hitaḥ pṛ́śnir áśmā ví cakrame rájasas pā́ty ántau ||

Translation

El Toro — el océano, el rojizo fulgurante, de bellas alas— entra en el antiguo seno del Padre. En medio del cielo está puesta la piedra jaspeada; gira y se mueve, guardando los dos confines del espacio del mundo, sosteniendo los límites para que permanezca el Orden-verdad (ṛta).

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• उक्षा: the bull (fertilizing one)
• उक्षा: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: उक्षन् (प्रातिपदिक) < √उक्ष्/वृष् (वर्षणे/सेचने) (निघण्टु-वृषभार्थ)

• समुद्रः: the ocean; (also) the cosmic sea
• समुद्रः: कर्तृ (उक्षा-समुद्रः: समनाधिकरण-समासार्थ/विशेषणभाव)
• Type: Noun
• Root: समुद्र (प्रातिपदिक)

• अरुषः: ruddy, tawny
• अरुषः: कर्तृ (उक्षा इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अरुष (प्रातिपदिक)

• सुपर्णः: the fair-winged one (bird-like)
• सुपर्णः: कर्तृ (उक्षा इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Noun/Adjective
• Root: सुपर्ण (प्रातिपदिक)

• पूर्वस्य: of the former/earlier
• पूर्वस्य: सम्बन्ध (योनिम् इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)

• योनिम्: womb; source; seat
• योनिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: योनि (प्रातिपदिक)

• पितुः: of the father
• पितुः: सम्बन्ध (योनिम् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)

• आ: to, into
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग)

• विवेश: entered
• विवेश: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √विश् (प्रवेशने)

• मध्ये: in the middle
• मध्ये: अधिकरण
• Type: Noun (locative adverbial)
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)

• दिवः: of heaven/sky
• दिवः: सम्बन्ध (मध्ये इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: द्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)

• निहितः: placed, deposited
• निहितः: कर्तृ-विशेषणम् (पृश्निः/अश्मा इत्यस्य)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: नि + √धा (धारणे) → निहित (कृदन्त)

• पृश्निः: the speckled one; (often) the dappled cow/cloud
• पृश्निः: कर्तृ/आधारभूत-विषय (निहितः इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: पृश्नि (प्रातिपदिक)

• अश्मा: stone; rock
• अश्मा: कर्तृ (पृश्निः अश्मा: समनाधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: अश्मन् (प्रातिपदिक)

• वि: apart, widely
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग)

• चक्रमे: strode; stepped
• चक्रमे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √क्रम् (गत्यर्थ)

• रजसः: of the space/region (rajas)
• रजसः: सम्बन्ध (पात्यन्तौ इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: रजस् (प्रातिपदिक)

• पात्यन्तौ: descending/falling
• पात्यन्तौ: कर्तृ-विशेषणम्/समनाधिकरणम् (अन्तौ इत्यस्य)
• Type: Adjective (dual)
• Root: पात्यन्त (प्रातिपदिक; √पत्/पात् ‘to fly/fall’ से व्युत्पन्न, ‘falling/descending’ अर्थे)

• अन्तौ: the two ends/bounds
• अन्तौ: कर्तृ (चक्रमे इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: अन्त (प्रातिपदिक)