Prakarana 2

Verse 24 (दोहा/सोरठा)

पुनि प्रभु हरषि सत्रुहन भेंटे हृदयँ लगाइ। लछिमन भरत मिले तब परम प्रेम दोउ भाइ।।5।।

puni prabhu haraṣi satruhana bheṇṭe hṛdayã lagāi. lachimana bharata mile taba parama prema dou bhāi..5..

Then the Lord, rejoicing, embraced Shatrughna and pressed him to his heart. Thereupon Lakshmana and Bharata met as well—two brothers joined in the highest love.

Verse 25 (चौपाई)

भरतानुज लछिमन पुनि भेंटे। दुसह बिरह संभव दुख मेटे।। सीता चरन भरत सिरु नावा। अनुज समेत परम सुख पावा।। प्रभु बिलोकि हरषे पुरबासी। जनित बियोग बिपति सब नासी।। प्रेमातुर सब लोग निहारी। कौतुक कीन्ह कृपाल खरारी।। अमित रूप प्रगटे तेहि काला। जथाजोग मिले सबहि कृपाला।। कृपादृष्टि रघुबीर बिलोकी। किए सकल नर नारि बिसोकी।। छन महिं सबहि मिले भगवाना। उमा मरम यह काहुँ न जाना।। एहि बिधि सबहि सुखी करि रामा। आगें चले सील गुन धामा।। कौसल्यादि मातु सब धाई। निरखि बच्छ जनु धेनु लवाई।।

bharatānuja lachimāna puni bheṇṭe. dusaha biraha saṁbhava dukha meṭe.. sītā carana bharata siru nāvā. anuj sameta parama sukha pāvā.. prabhu biloki haraṣe purabāsī. janita biyoga bipati saba nāsī.. prema-ātura saba loga nihārī. kautuka kīnha kṛpāla kharārī.. amita rūpa pragaṭe tehi kālā. jathāyoga mile sabahi kṛpālā.. kṛpā-dṛṣṭi raghubīra bilokī. kie sakala nara nāri bisokī.. chana mahĩ sabahi mile bhagavānā. umā marama yaha kāhũ na jānā.. ehi bidhi sabahi sukhī kari rāmā. āgẽ cale sīla guna dhāmā.. kausalyādi mātu saba dhāī. nirakhi baccha janu dhenu lavāī..

Bharata’s younger brother Lakshmana embraced him again, and the unbearable grief born of separation was wiped away. Bharata bowed his head at Sita’s feet, and with his younger brothers found supreme joy. Seeing the Lord, the townsfolk rejoiced; every calamity produced by their long parting vanished. All, distressed with love, kept gazing; the compassionate slayer of Khara worked a marvel. At that moment immeasurable forms appeared, and the merciful Lord met each one as befitted them. With a glance of grace from heroic Raghuvira, every man and woman was made free of sorrow. In an instant the Lord met them all—O Uma, none understands this mystery. Thus Rama made everyone happy and moved on, the very abode of courtesy and virtue. Then Kausalya and the other mothers ran forward; seeing their child, they lowed like cows calling to their calves.

Verse 26 (छंद)

जनु धेनु बालक बच्छ तजि गृहँ चरन बन परबस गईं। दिन अंत पुर रुख स्त्रवत थन हुंकार करि धावत भई। अति प्रेम सब मातु भेटीं बचन मृदु बहुबिधि कहे। गइ बिषम बियोग भव तिन्ह हरष सुख अगनित लहे॥

janu dhenu bālaka baccha taji gṛhã carana bana parabasa gaī̃. dina anta pura rukha stravata thana huṅkāra kari dhāvata bhaī.. ati prema saba mātu bheṭī̃ bacana mṛdu bahubidhi kahe. gaī biṣama biyoga bhava tinh haraṣa sukha aganita lahe..

As a cow, forced away from her calf and home to graze in the forest, at day’s end turns toward the town—her udders dripping—and, lowing aloud, comes running: so did all the mothers, in overflowing love, embrace their sons and speak gentle words in many ways. The cruel anguish born of separation departed, and they obtained immeasurable joy and delight.

Verse 27 (दोहा/सोरठा)

भेटेउ तनय सुमित्राँ राम चरन रति जानि। रामहि मिलत कैकेई हृदयँ बहुत सकुचानि।।6(क)।। लछिमन सब मातन्ह मिलि हरषे आसिष पाइ। कैकेइ कहँ पुनि पुनि मिले मन कर छोभु न जाइ।।6।।

bheṭeu tanaya sumitrā̃ rāma carana rati jāni. rāmahi milata kaikeī hṛdayã bahuta sakucāni..6(ka).. lachimāna saba mātanhi mili haraṣe āsiṣa pāi. kaikei kahã puni puni mile mana kara chobhu na jāi..6..

Sumitra met her son, knowing his heart’s devotion to Rama’s feet. But when Kaikeyi met Rama, she was deeply abashed within. Lakshmana met all the mothers together and, rejoicing, received their blessings; yet toward Kaikeyi he met again and again, and the agitation of his heart would not subside.

Verse 28 (चौपाई)

सासुन्ह सबनि मिली बैदेही। चरनन्हि लागि हरषु अति तेही।। deहिं असीस बूझि कुसलाता। होइ अचल तुम्हार अहिवाता।। सब रघुपति मुख कमल बिलोकहिं। मंगल जानि नयन जल रोकहिं।। कनक थार आरति उतारहिं। बार बार प्रभु गात निहारहिं।। नाना भाँति निछावरि करहीं। परमानंद हरष उर भरहीं।। कौसल्या पुनि पुनि रघुबीरहि। चितवति कृपासिंधु रनधीरहि।। हृदयँ बिचारति बारहिं बारा। कवन भाँति लंकापति मारा।। अति सुकुमार जुगल मेरे बारे। निसिचर सुभट महाबल भारे।।

sāsunhaṁ sabani milī baidehī | carananhi lāgi haraṣu ati tehī || dehiṁ asīsa būjhi kusalātā | hoi acala tumhār ahi-vātā || saba raghupati mukha-kamala bilokahiṁ | maṅgala jāni nayana-jala rokahiṁ || kanaka thāra ārati utārahiṁ | bāra-bāra prabhu gāta nihārahiṁ || nānā bhāँti nichāvari karahīṁ | paramānanda haraṣa ura bharahīṁ || kausalya puni-puni raghubīrahi | citavati kṛpā-siṁdhu raṇadhīrahi || hṛdayaṁ bicārati bārahiṁ-bārā | kavan bhāँti laṅkāpati mārā || ati sukumāra jugala mere bāre | nisicara subhaṭa mahābala bhāre ||

All the elder ladies (the mothers-in-law’s side) came together to meet Vaidehī; she bowed at their feet, and they were filled with exceeding joy. They gave their blessings and asked after her welfare: “May your auspicious married fortune remain ever unbroken.” All gazed upon the lotus-face of Raghupati; recognizing it as the very sign of good fortune, they could not restrain their tears. They performed ārati with golden trays, and again and again looked upon the Lord’s limbs. In many ways they waved offerings in loving propitiation, their hearts brimming with supreme bliss. Kausalyā, time and again, looked upon Raghubīr—the ocean of compassion, the hero of battle. In her heart she pondered repeatedly: “In what manner did he slay the lord of Laṅkā? My pair is so tender and delicate—while the demon-champions were mighty and strong.”

Verse 29 (दोहा/सोरठा)

लछिमन अरु सीता सहित प्रभुहि बिलोकति मातु। परमानंद मगन मन पुनि पुनि पुलकित गातु।।7।।

lachimana aru sītā sahita prabhahi bilokati mātu | paramānanda magana mana puni-puni pulakita gātu ||7||

La Madre, al contemplar al Señor junto con Lakshmaṇa y Sītā, quedó absorta en dicha suprema; una y otra vez todo su cuerpo se estremecía de arrobamiento.

Verse 30 (चौपाई)

लंकापति कपीस नल नीला। जामवंत अंगद सुभसीला।। हनुमदादि सब बानर बीरा। धरे मनोहर मनुज सरीरा।। भरत सनेह सील ब्रत नेमा। सादर सब बरनहिं अति प्रेमा।। देखि नगरबासिन्ह कै रीती। सकल सराहहि प्रभु पद प्रीती।। पुनि रघुपति सब सखा बोलाए। मुनि पद लागहु सकल सिखाए।। गुर बसिष्ट कुलपूज्य हमारे। इन्ह की कृपाँ दनुज रन मारे।। ए सब सखा सुनहु मुनि मेरे। भए समर सागर कहँ बेरे।। मम हित लागि जन्म इन्ह हारे। भरतहु ते मोहि अधिक पिआरे।। सुनि प्रभु बचन मगन सब भए। निमिष निमिष उपजत सुख नए।।

laṅkāpati kapīsa nala nīlā | jāṁvanta aṅgada subhasīlā || hanumadādi saba bānara bīrā | dhare manohara manuja sarīrā || bharata saneha sīla brata nemā | sādara saba baranahiṁ ati premā || dekhi nagara-bāsinhi kai rītī | sakala sarāhahi prabhu pada prītī || puni raghupati saba sakhā bolāe | muni pada lāgahu sakala sikhāe || guru basiṣṭha kula-pūjya hamāre | inha kī kṛpāँ danuja rana māre || e saba sakhā sunahu muni mere | bhae samara-sāgara kahaँ bere || mama hita lāgi janma inha hāre | bharatahu te mohi adhika piāre || suni prabhu bacana magana saba bhae | nimiṣa nimiṣa upajata sukha nae ||

The lord of Laṅkā, the lord of the monkeys, Nala and Nīla, Jāmbavān and noble Angada; Hanumān and all the other heroic monkeys—assuming charming human forms— Bharata, with love, virtue, vows, and disciplined observances, lovingly described them all with reverence. Seeing the ways of the townsfolk, all praised their love for the Lord’s feet. Then Raghupati called all his companions and instructed them: “Bow at the sage’s feet.” “Guru Vasiṣṭha is our family’s revered preceptor; by his grace the demons were slain in battle. O friends, listen to my sage: when did you ever become an ocean of war? For my good you have spent your very births; to me you are dearer even than Bharata.” Hearing the Lord’s words, all were absorbed in delight; at every moment new happiness arose.

Verse 31 (दोहा/सोरठा)

कौसल्या के चरनन्हि पुनि तिन्ह नायउ माथ।। आसिष दीन्हे हरषि तुम्ह प्रिय मम जिमि रघुनाथ।।8(क)।। सुमन बृष्टि नभ संकुल भवन चले सुखकंद। चढ़ी अटारिन्ह देखहिं नगर नारि नर बृंद।।8(ख)।।

kausalya ke carananhi puni tinh nāyu mātha | āsisa dīnhe haraṣi tumha priya mama jimi raghunātha ||8(ka)|| sumana bṛṣṭi nabha saṅkula bhavana cale sukhakaṁda | caṛhī aṭārinhi dekha-hiṁ nagara nāri nara bṛṁda ||8(kha)||

De nuevo inclinaron la cabeza a los pies de Kauśalyā. Regocijada, ella otorgó su bendición: «Me sois tan queridos como el propio Raghunāth». Una lluvia de flores espesó el cielo; la Fuente de la dicha avanzó hacia el palacio. Hombres y mujeres, en multitudes, subieron a las terrazas para contemplar el espectáculo de la ciudad.

Verse 32 (चौपाई)

कंचन कलस बिचित्र सँवारे। सबहिं धरे सजि निज निज द्वारे।। बंदनवार पताका केतू। सबन्हि बनाए मंगल हेतू।। बीथीं सकल सुगंध सिंचाई। गजमनि रचि बहु चौक पुराई।। नाना भाँति सुमंगल साजे। हरषि नगर निसान बहु बाजे।। जहँ तहँ नारि निछावर करहीं। देहिं असीस हरष उर भरहीं।। कंचन थार आरती नाना। जुबती सजें करहिं सुभ गाना।। करहिं आरती आरतिहर कें। रघुकुल कमल बिपिन दिनकर कें।। पुर सोभा संपति कल्याना। निगम सेष सारदा बखाना।। तेउ यह चरित देखि ठगि रहहीं। उमा तासु गुन नर किमि कहहीं।।

kaṁcana kalasa bicitra saṁvāre | sabahiṁ dhare saji nija-nija dvāre || baṁdanavāra patākā ketū | sabanhi banāe maṅgala hetū || bīthīṁ sakala sugandha siṁcāī | gajamani raci bahu cauka purāī || nānā bhāँti sumaṅgala sāje | haraṣi nagara nisāna bahu bāje || jahaँ-tahaँ nāri nichāvari karahīṁ | dehiṁ asīsa haraṣa ura bharahīṁ || kaṁcana thāra āratī nānā | jubatī sajaṁ kara-hiṁ subha gānā || karahiṁ āratī ārati-hara keṁ | raghukula kamala bipina dinakara keṁ || pura sobhā saṁpati kalyānā | nigama seṣa sāradā bakhānā || teu yaha carita dekhi ṭhagi rahahīṁ | umā tāsu guna nara kimi kahahīṁ ||

They adorned wondrous golden vessels and, duly prepared, set them at their respective doorways. They made festoons, flags, and banners—each for the sake of auspiciousness. All the streets were sprinkled with fragrance, and many courtyards were filled with ritual floor-designs. In diverse ways they arranged auspicious decorations; in joy, many ceremonial drums resounded through the city. Here and there women waved offerings and gave blessings, their hearts full of delight. With golden trays they performed many forms of ārati; adorned young women sang auspicious songs. They offered ārati to the Remover of distress, the sun to the lotus-grove of the Raghu line. The city’s splendor, prosperity, and well-being—even the Vedas, Śeṣa, and Sāradā proclaim. Seeing this sacred episode, even they remain amazed; O Umā, how could mere humans tell all his virtues?

Verse 33 (दोहा/सोरठा)

नारि कुमुदिनीं अवध सर रघुपति बिरह दिनेस। अस्त भएँ बिगसत भईं निरखि राम राकेस।।9(क)।। होहिं सगुन सुभ बिबिध बिधि बाजहिं गगन निसान। पुर नर नारि सनाथ करि भवन चले भगवान।।9(ख)।।

nāri kumudinīṁ avadha-sara raghupati biraha dinesa | asta bhaeṁ bigasata bhaīṁ nirakhi rāma rākesa ||9(ka)|| hohiṁ saguna subha bibidha bidhi bājahiṁ gagana nisāna | pura nara nāri sa-nātha kari bhavana cale bhagavāna ||9(kha)||

Las mujeres de Ayodhyā eran como nenúfares nocturnos en el lago de la ciudad; se había puesto el sol de su separación del Señor de Raghu y, al contemplar a Rāma—la luna—, florecieron. Aparecieron de muchas maneras signos auspiciosos; en el cielo resonaron tambores celestiales. Haciendo que los hombres y las mujeres de la ciudad se sintieran de nuevo amparados y en posesión de su legítimo Señor, Bhagavān avanzó hacia el palacio.

Verse 34 (चौपाई)

प्रभु जानी कैकेई लजानी। प्रथम तासु गृह गए भवानी।। ताहि प्रबोधि बहुत सुख दीन्हा। पुनि निज भवन गवन हरि कीन्हा।। कृपासिंधु जब मंदिर गए। पुर नर नारि सुखी सब भए।। गुर बसिष्ट द्विज लिए बुलाई। आजु सुघरी सुदिन समुदाई।। सब द्विज देहु हरषि अनुसासन। रामचंद्र बैठहिं सिंघासन।। मुनि बसिष्ट के बचन सुहाए। सुनत सकल बिप्रन्ह अति भाए।। कहहिं बचन मृदु बिप्र अनेका। जग अभिराम राम अभिषेका।। अब मुनिबर बिलंब नहिं कीजे। महाराज कहँ तिलक करीजै।।

prabhu jānī kaikēī lajanī | prathama tāsu gṛha gae bhavānī || tāhi prabodhi bahuta sukha dīnhā | puni nija bhavana gavana hari kīnhā || kṛpāsiṁdhu jaba maṁdira gae | pura nara nāri sukhī saba bhae || gura basiṣṭha dvija liē bulāī | āju sugharī sudina samudāī || saba dvija dehu haraṣi anusāsana | rāmacandra baiṭhahiṁ siṁghāsana || muni basiṣṭha ke bacana suhāe | sunata sakala bipranha ati bhāe || kahahiṁ bacana mṛdu bipra anekā | jaga-abhirāma rāma abhiṣekā || aba munibara bilaṁba nahiṁ kīje | mahārāja kahaṁ tilaka karīje ||

Sabiendo que Kaikeyī estaba avergonzada, Bhavānī fue primero a su casa; la instruyó y le dio gran consuelo, y luego Hari volvió a Su propia morada. Cuando el océano de compasión llegó al palacio, todos los hombres y mujeres de la ciudad se llenaron de alegría. El Gurú Vasiṣṭha convocó a los brāhmanes, pues hoy se había reunido un día hermoso y propicio. «Oh brāhmanes, otorgad con gozo vuestra aprobación», (dijo), y Rāmachandra se sentó en el trono. Las palabras del sabio Vasiṣṭha fueron benignas; al oírlas, todos los brāhmanes quedaron sumamente complacidos. Muchos brāhmanes hablaron quedamente: «Que se realice la consagración de Rāma—Rāma, deleite del mundo entero. Oh el mejor de los sabios, no demoréis más; realizad el tilak real para el Mahārāja».

Verse 35 (दोहा/सोरठा)

तब मुनि कहेउ सुमंत्र सन सुनत चलेउ हरषाइ। रथ अनेक बहु बाजि गज तुरत सँवारे जाइ।।10(क)।। जहँ तहँ धावन पठइ पुनि मंगल द्रब्य मगाइ। हरष समेत बसिष्ट पद पुनि सिरु नायउ आइ।।10(ख)।।

taba muni kaheu sumaṁtra sana sunata caleu haraṣāi | ratha aneka bahu bāji gaja turata saṁvāre jāi ||10(ka)|| jahaṁ-tahaṁ dhāvana paṭhaī puni maṁgala drabya magāi | haraṣa sameta basiṣṭha pada puni siru nāyu āi ||10(kha)||

Entonces el sabio habló a Sumantra; al oírlo, salió rebosante de dicha. Al instante hizo disponer muchos carros, caballos y elefantes. Envió mensajeros en todas direcciones e hizo traer los materiales auspiciosos. Luego, gozoso, regresó e inclinó de nuevo la cabeza a los pies de Vasiṣṭha.

Verse 36 (चौपाई)

अवधपुरी अति रुचिर बनाई। देवन्ह सुमन बृष्टि झरि लाई।। राम कहा सेवकन्ह बुलाई। प्रथम सखन्ह अन्हवावहु जाई।। सुनत बचन जहँ तहँ जन धाए। सुग्रीवादि तुरत अन्हवाए।। पुनि करुनानिधि भरतु हँकारे। निज कर राम जटा निरुआरे।। अन्हवाए प्रभु तीनिउ भाई। भगत बछल कृपाल रघुराई।। भरत भाग्य प्रभु कोमलताई। सेष कोटि सत सकहिं न गाई।। पुनि निज जटा राम बिबराए। गुर अनुसासन मागि नहाए।। करि मज्जन प्रभु भूषन साजे। अंग अनंग देखि सत लाजे।।

avadhapurī ati rucira banāī | devanha sumana bṛṣṭi jhari lāī || rāma kahā sevakanha bulāī | prathama sakhanha anhavāvahu jāī || sunata bacana jahaṁ-tahaṁ jana dhāe | sugrīvādi turata anhavāe || puni karunānidhi bharatu haṁkāre | nija kara rāma jaṭā nirūāre || anhavāe prabhu tīniu bhāī | bhagata bachala kṛpāla raghurāī || bharata bhāgya prabhu komalatāī | seṣa koṭi sata sakahiṁ na gāī || puni nija jaṭā rāma bibarāe | gura anusāsana māgi nahāe || karī majjana prabhu bhūṣana sāje | aṁga anaṁga dekhi sata lāje ||

Ayodhyā quedó extraordinariamente hermosa; los dioses hicieron llover flores. Rāma llamó a los servidores y dijo: «Id primero y bañad a mis amigos». Al oír esto, la gente corrió en todas direcciones, y Sugrīva y los demás fueron bañados al instante. Después, el tesoro de compasión llamó a Bharata; con Sus propias manos Rāma le quitó las greñas enmarañadas. El Señor hizo bañar a los tres hermanos—Raghurāya, benigno y tierno con Sus devotos. La buena fortuna de Bharata y la mansedumbre del Señor—ni Śeṣa con cien millones de bocas podría cantarlas por completo. Luego Rāma soltó Sus propios cabellos; buscando el permiso del gurú, se bañó. Tras el baño, el Señor se adornó con joyas; al ver la hermosura de Sus miembros, aun Ananga (Kāma) quedó profundamente avergonzado.

Verse 37 (दोहा/सोरठा)

सासुन्ह सादर जानकिहि मज्जन तुरत कराइ। दिब्य बसन बर भूषन अँग अँग सजे बनाइ।।11(क)।। राम बाम दिसि सोभति रमा रूप गुन खानि। देखि मातु सब हरषीं जन्म सुफल निज जानि।।11(ख)।। सुनु खगेस तेहि अवसर ब्रह्मा सिव मुनि बृंद। चढ़ि बिमान आए सब सुर देखन सुखकंद।।11(ग)।।

sāsunha sādara jānakihi majjana turata karāi | dibya basana bara bhūṣana aṁga-aṁga saje banāi ||11(ka)|| rāma bāma disi sobhati ramā rūpa guna khāni | dekhi mātu saba haraṣīṁ janma suphala nija jāni ||11(kha)|| sunu khagesa tehi avasara brahmā siva muni bṛṁda | caṛhi bimāna āe saba sura dekhana sukhakaṁda ||11(ga)||

Con el debido honor, las suegras hicieron bañar de inmediato a Jānakī; se dispusieron vestiduras divinas y excelentes ornamentos, adornando cada miembro. A la izquierda de Rāma resplandecía Rāmā (Lakṣmī), tesoro de belleza y virtudes. Al verla, todas las madres se alegraron y tuvieron por colmada su existencia. Escucha, oh señor de las aves: en ese mismo instante Brahmā, Śiva y multitudes de sabios—en verdad, todos los dioses—llegaron en carros celestiales para contemplar la fuente de la dicha.

Verse 38 (चौपाई)

प्रभु बिलोकि मुनि मन अनुरागा। तुरत दिब्य सिंघासन मागा।। रबि सम तेज सो बरनि न जाई। बैठे राम द्विजन्ह सिरु नाई।। जनकसुता समेत रघुराई। पेखि प्रहरषे मुनि समुदाई।। बेद मंत्र तब द्विजन्ह उचारे। नभ सुर मुनि जय जयति पुकारे।। प्रथम तिलक बसिष्ट मुनि कीन्हा। पुनि सब बिप्रन्ह आयसु दीन्हा।। सुत बिलोकि हरषीं महतारी। बार बार आरती उतारी।। बिप्रन्ह दान बिबिध बिधि दीन्हे। जाचक सकल अजाचक कीन्हे।। सिंघासन पर त्रिभुअन साई। देखि सुरन्ह दुंदुभीं बजाईं।।

prabhu biloki muni mana anurāgā | turata dibya siṅghāsana māgā || rabi sama teja so barani na jāī | baiṭhe rāma dvijanha siru nāī || janakasutā sameta raghurāī | pekhi praharaṣe muni samudāī || beda maṃtra taba dvijanha ucāre | nabha sura muni jaya jayati pukāre || prathama tilaka basiṣṭha muni kīnhā | puni saba bipranha āyasu dīnhā || suta biloki haraṣīṃ mahatārī | bāra bāra āratī utārī || bipranha dāna bibidha bidhi dīnhe | jācaka sakala ajācaka kīnhe || siṅghāsana para tribhuana sāī | dekhi suranha duṃdubhī bajāīṃ ||

Al contemplar al Señor, los corazones de los sabios se colmaron de amor; al instante pidieron un trono celestial. Su resplandor, semejante al sol, no puede describirse; Rāma se sentó, y los brāhmanes inclinaron la cabeza. Con la hija de Janaka junto al rey de los Raghu, al verlo toda la asamblea de sabios exultó. Entonces los brāhmanes recitaron mantras védicos; en el cielo dioses y ṛṣis clamaron: «¡Victoria, victoria!» Primero el sabio Vasiṣṭha aplicó el tilak de consagración; luego dio instrucciones a todos los brāhmanes. La madre, al ver a su hijo, se regocijó; una y otra vez hizo el āratī. Los brāhmanes otorgaron dones de muchas maneras, dejando incluso a todos los mendigos “sin mendicidad” (plenamente satisfechos). En el trono se sentó el Señor de los tres mundos; al verlo, los dioses hicieron sonar sus tambores festivos.

Verse 39 (छंद)

नभ दुंदुभीं बाजहिं बिपुल गंधर्ब किंनर गावहीं। नाचहिं अपछरा बृंद परमानंद सुर मुनि पावहीं।। भरतादि अनुज बिभीषनांगद हनुमदादि समेत ते। गहें छत्र चामर ब्यजन धनु असि चर्म सक्ति बिराजते।।1।। श्री सहित दिनकर बंस बूषन काम बहु छबि सोहई। नव अंबुधर बर गात अंबर पीत सुर मन मोहई।। मुकुटांगदादि बिचित्र भूषन अंग अंगन्हि प्रति सजे। अंभोज नयन बिसाल उर भुज धन्य नर निरखंति जे।।2।।

nabha duṃdubhīṃ bājahiṃ bipula gaṃdharba kiṃnara gāvahīṃ | nācahiṃ apacharā bṛṃda paramānanda sura muni pāvahīṃ || bharatādi anuj bibhīṣana aṅgada hanumadādi sameta te | gahẽ chatra cāmara byajana dhanu asi carma sakti birājate ||1|| śrī sahita dinakara baṃsa būṣana kāma bahu chabi sohāī | nava aṃbudhara bara gāta aṃbara pīta sura mana mohāī || mukuṭāṅgadādi bicitra bhūṣana aṅga aṅganhi prati saje | aṃbhoja nayana bisāla ura bhuja dhanya nara nirakhaṃti je ||2||

En el cielo resonaron los grandes tambores; gandharvas y kinnaras cantaron. Cuadrillas de apsarās danzaron, y dioses y sabios gustaron la dicha perfecta. Bharata y los hermanos menores—Vibhīṣaṇa, Aṅgada y Hanumān con los demás—permanecían juntos, Sosteniendo sombrillas, abanicos de yak y ventiladores, arcos, espadas, escudos y lanzas, resplandecientes en servicio. (1) Con Sītā a Su lado, el ornamento de la estirpe solar apareció con una belleza que eclipsaba incluso al Amor. Su noble forma, como nube nueva de lluvia, y Sus vestiduras amarillas encantaban las mentes de los dioses. Corona, brazaletes y otros maravillosos ornamentos adornaban cada miembro; De ojos de loto, pecho ancho, brazos poderosos—bienaventurados los que lo contemplan. (2)

Verse 40 (दोहा/सोरठा)

वह सोभा समाज सुख कहत न बनइ खगेस। बरनहिं सारद सेष श्रुति सो रस जान महेस।।12(क)।। भिन्न भिन्न अस्तुति करि गए सुर निज निज धाम। बंदी बेष बेद तब आए जहँ श्रीराम।। 12(ख)।। प्रभु सर्बग्य कीन्ह अति आदर कृपानिधान। लखेउ न काहूँ मरम कछु लगे करन गुन गान।।12(ग)।।

vaha sobhā samāja sukha kahata na banai khagesa | baranahiṃ sārad seṣa śruti so rasa jāna mahesa ||12(ka)|| bhinna bhinna astuti kari gae sura nija nija dhāma | baṃdī beṣa beda taba āe jahã śrīrāma ||12(kha)|| prabhu sarbagya kīnha ati ādara kṛpānidhāna | lakheu na kāhū̃ marama kachu lage karana guna gāna ||12(ga)||

Ese esplendor y el gozo de aquella asamblea no pueden decirse, oh Garuḍa. Sarasvatī, Śeṣa y los mismos Vedas lo describen—y aun así, sólo Maheśa conoce su sabor pleno. (12a) Tras ofrecer variadas alabanzas, los dioses partieron a sus respectivas moradas; Entonces los Vedas llegaron allí ante Śrī Rāma con el aspecto de bardos. (12b) El Señor omnisciente, tesoro de misericordia, los recibió con gran honor; Pero nadie pudo penetrar su intención interior—Él los puso a cantar Sus virtudes. (12c)

Verse 41 (छंद)

जय सगुन निर्गुन रूप रूप अनूप भूप सिरोमने। दसकंधरादि प्रचंड निसिचर प्रबल खल भुज बल हने।। अवतार नर संसार भार बिभंजि दारुन दुख दहे। जय प्रनतपाल दयाल प्रभु संजुक्त सक्ति नमामहे।।1।। तव बिषम माया बस सुरासुर नाग नर अग जग हरे। भव पंथ भ्रमत अमित दिवस निसि काल कर्म गुननि भरे। जे नाथ करि करुना बिलोके त्रिबिधि दुख ते निर्बहे। भव खेद छेदन दच्छ हम कहुँ रच्छ राम नमामहे।।2।। जे ग्यान मान बिमत्त तव भव हरनि भक्ति न आदरी। ते पाइ सुर दुर्लभ पदादपि परत हम देखत हरी। बिस्वास करि सब आस परिहरि दास तव जे होइ रहे। जपि नाम तव बिनु श्रम तरहिं भव नाथ सो समरामहे।।3।। जे चरन सिव अज पूज्य रज सुभ परसि मुनिपतिनी तरी। नख निर्गता मुनि बंदिता त्रेलोक पावनि सुरसरी। ध्वज कुलिस अंकुस कंज जुत बन फिरत कंटक किन लहे। पद कंज द्वंद मुकुंद राम रमेस नित्य भजामहे।।4।। अब्यक्तमूलमनादि तरु त्वच चारि निगमागम भने। षट कंध साखा पंच बीस अनेक पर्न सुमन घने। फल जुगल बिधि कटु मधुर बेलि अकेलि जेहि आश्रित रहे। पल्लवत फूलत नवल नित संसार बिटप नमामहे।।5।। जे ब्रह्म अजमद्वैतमनुभवगम्य मनपर ध्यावहीं। ते कहहुँ जानहुँ नाथ हम तव सगुन जस नित गावहीं। करुनायतन प्रभु सदगुनाकर देव यह बर मागहीं। मन बचन कर्म बिकार तजि तव चरन हम अनुरागहीं।।6।।

jaya saguna nirguna rūpa rūpa anūpa bhūpa siromane | dasakaṃdharādi pracaṃḍa nisicara prabala khala bhuja bala hane || avatāra nara saṃsāra bhāra bibhaṃji dāruna dukha dahe | jaya pranatapāla dayāla prabhu saṃjukta sakti namāmahe ||1|| tava biṣama māyā basa surāsura nāga nara aga jaga hare | bhava paṃtha bhramata amita divasa nisi kāla karma gunani bhare | je nātha kari karunā biloke tribidhi dukha te nirbahe | bhava kheda chedana daccha hama kahũ raccha rāma namāmahe ||2|| je gyāna māna bimattta tava bhava harani bhakti na ādarī | te pāi sura durlabha padādapi parata hama dekhata harī | bisvāsa kari saba āsa parihari dāsa tava je hoi rahe | japi nāma tava binu śrama tarahiṃ bhava nātha so samarāmahe ||3|| je carana siva aja pūjya raja subha parasi munipatinī tarī | nakha nirgata muni baṃditā treloka pāvani surasarī | dhvaja kulisa aṃkusa kaṃja juta bana phirata kaṃṭaka kina lahe | pada kaṃja dvaṃda mukuṃda rāma rameśa nitya bhajāmahe ||4|| abhyaktamūlamanādi taru tvaca cāri nigamāgama bhane | ṣaṭ kaṃdha sākhā paṃca bīsa aneka parna sumana ghane | phala jugala bidhi kaṭu madhura beli akeli jehi āśrita rahe | pallavata phūlata navala nita saṃsāra biṭapa namāmahe ||5|| je brahma ajamadvaītamanubhavagamya manapara dhyāvahīṃ | te kahahũ jānahũ nātha hama tava saguna jasa nita gāvahīṃ | karuṇāyatana prabhu sadguṇākara deva yaha bara māgahīṃ | mana bacana karma bikāra taji tava carana hama anurāgahīṃ ||6||

¡Victoria a Ti—con forma y más allá de la forma, con atributos y sin atributos; sin par, joya cimera de los reyes! Tú abatistes a los poderosos caminantes de la noche y a los feroces malvados, a Rāvaṇa y a los demás, con la fuerza de Tus brazos. Tomaste nacimiento humano para aligerar la carga del mundo y quemar el espanto del dolor. Salve, Señor compasivo, protector de quien se inclina; nos postramos ante Ti, unido a todo poder. (1) Tu temible māyā ha apresado a dioses y asuras, serpientes, humanos, incluso al mundo móvil e inmóvil. Errando por la senda del devenir a través de días y noches sin fin, las criaturas quedan colmadas de tiempo, karma y guṇas. Mas aquellos sobre quienes posas una mirada de misericordia quedan libres del triple dolor. Oh Rāma, diestro en cortar la pena de la existencia—protégennos; nos postramos ante Ti. (2) Los embriagados por el orgullo del conocimiento, que no honran la bhakti que destruye el renacimiento, Aunque alcancen estados raros aun para los dioses, los vemos caer. Pero quienes confían en Ti, abandonan toda otra esperanza y permanecen como Tus servidores, Cruzan sin esfuerzo el océano del devenir repitiendo Tu Nombre—oh Señor, Te recordamos y nos postramos. (3) Tus pies son adorados por Śiva y Brahmā; el polvo sagrado que tocó a la esposa del sabio la hizo cruzar. De la uña de Tu pie brotó el río celestial, alabado por los sabios, purificador de los tres mundos. Marcados con estandarte, rayo, aguijón y loto—¿por qué habrían de herir espinas a quien vaga contigo por el bosque? A ese par de pies de loto—Rāma, Mukunda, Señor de Lakṣmī—adoramos por siempre. (4) Nos postramos ante el árbol del mundo: no manifestado en su raíz, sin comienzo; Su corteza son los cuatro Vedas y los Āgamas; sus seis troncos, sus ramas, los veinticinco principios; sus hojas y flores, innumerables. Sus frutos son de dos clases—amargos y dulces; y la enredadera que se aferra a él, solitaria, es aquella de la que dependen los seres. Siempre nuevo brota y florece—ante este árbol-mundo nos postramos. (5) Aun quienes meditan en el Brahman—no nacido, no dual, conocido sólo por experiencia directa— También ellos, oh Señor, entendemos, cantan sin cesar Tu gloria saguṇa. Oh refugio de compasión, mina de verdaderas virtudes—este don suplican los dioses: Desechando las manchas de mente, palabra y obra, que amemos Tus pies. (6)

Verse 42 (दोहा/सोरठा)

सब के देखत बेदन्ह बिनती कीन्हि उदार। अंतर्धान भए पुनि गए ब्रह्म आगार।।13(क)।। बैनतेय सुनु संभु तब आए जहँ रघुबीर। बिनय करत गदगद गिरा पूरित पुलक सरीर।।13(ख)।।

saba ke dekhata bedanha binatī kīnhi udāra | antardhāna bhae puni gae brahma āgāra ||13(ka)|| bainateya sunu saṃbhu taba āe jahã raghubīra | binaya karata gadagada girā pūrita pulaka sarīra ||13(kha)||

Ante todos, los Vedas presentaron su generosa súplica; Luego desaparecieron de la vista y regresaron a la morada de Brahmā. (13a) Escucha, oh Garuḍa: entonces Śambhu llegó adonde estaba el héroe de los Raghu, Ofreciendo humilde ruego, con la voz ahogada de amor y el cuerpo estremecido de éxtasis. (13b)

Verse 43 (छंद)

जय राम रमारमनं समनं। भव ताप भयाकुल पाहि जनं।। अवधेस सुरेस रमेस बिभो। सरनागत मागत पाहि प्रभो।।1।। दससीस बिनासन बीस भुजा। कृत दूरि महा महि भूरि रुजा।। रजनीचर बृंद पतंग रहे। सर पावक तेज प्रचंड दहे।।2।। महि मंडल मंडन चारुतरं। धृत सायक चाप निषंग बरं।। मद मोह महा ममता रजनी। तम पुंज दिवाकर तेज अनी।।3।। मनजात किरात निपात किए। मृग लोग कुभोग सरेन हिए।। हति नाथ अनाथनि पाहि हरे। बिषया बन पावँर भूलि परे।।4।। बहु रोग बियोगन्हि लोग हए। भवदंघ्रि निरादर के फल ए।। भव सिंधु अगाध परे नर ते। पद पंकज प्रेम न जे करते।।5।। अति दीन मलीन दुखी नितहीं। जिन्ह के पद पंकज प्रीति नहीं।। अवलंब भवंत कथा जिन्ह के।। प्रिय संत अनंत सदा तिन्ह कें।।6।। नहिं राग न लोभ न मान मदा।। तिन्ह कें सम बैभव वा बिपदा।। एहि ते तव सेवक होत मुदा। मुनि त्यागत जोग भरोस सदा।।7।। करि प्रेम निरंतर नेम लिएँ। पद पंकज सेवत सुद्ध हिएँ।। सम मानि निरादर आदरही। सब संत सुखी बिचरंति मही।।8।। मुनि मानस पंकज भृंग भजे। रघुबीर महा रनधीर अजे।। तव नाम जपामि नमामि हरी। भव रोग महागद मान अरी।।9।। गुन सील कृपा परमायतनं। प्रनमामि निरंतर श्रीरमनं।। रघुनंद निकंदय द्वंद्वघनं। महिपाल बिलोकय दीन जनं।।10।।

jaya rāma ramā-ramaṇaṁ samanaṁ | bhava-tāpa bhayākula pāhi janaṁ || avadheśa sureśa rameśa vibho | śaraṇāgata māgata pāhi prabho ||1|| daśaśīsa bināsana bīsa bhujā | kṛta dūri mahā mahi bhūri rujā || rajanīcara bṛnda pataṅga rahe | sara pāvaka teja pracaṇḍa dahe ||2|| mahi-maṇḍala maṇḍana cārutaraṁ | dhṛta sāyaka cāpa niṣaṅga baraṁ || mada moha mahā mamatā rajanī | tama puñja divākara teja anī ||3|| manajāta kirāta nipāta kiye | mṛga-loka kubhoga sareṇa hiye || hati nātha anāthani pāhi hare | viṣayā bana pāṁvara bhūli pare ||4|| bahu roga biyoganha loka hae | bhavad-aṅghri nirādara ke phala e || bhava-sindhu agādha pare nara te | pada-paṅkaja prema na je karate ||5|| ati dīna malīna dukhī nitahīṁ | jinha ke pada-paṅkaja prīti nahīṁ || avalaṁba bhavaṁta kathā jinha ke | priya saṁta anaṁta sadā tinh keṁ ||6|| nahiṁ rāga na lobha na māna madā | tinh keṁ sama baibhava vā bipadā || ehi te tava sevaka hota mudā | muni tyāgata joga bharosa sadā ||7|| kari prema niraṁtara nema liyeṁ | pada-paṅkaja sevata suddha hiyeṁ || sama māni nirādara ādarahī | saba saṁta sukhī bicaranti mahī ||8|| muni mānasa paṅkaja bhṛṅga bhaje | raghubīra mahā raṇadhīra aje || tava nāma japāmi namāmi harī | bhava-roga mahāgada māna arī ||9|| guṇa śīla kṛpā paramāyatanaṁ | praṇamāmi niraṁtara śrī-ramaṇaṁ || raghu-naṁda nikaṁdaya dvaṁdva-ghanaṁ | mahipāla bilokaya dīna janaṁ ||10||

¡Victoria a Rāma—deleite de Śrī, el que apacigua (toda aflicción)! Protege al pueblo atormentado por el ardor del mundo y sacudido por el temor. Oh Señor de Ayodhyā, Señor de los dioses, Señor de Lakṣmī, Dueño omnipenetrante—protege al que busca refugio y suplica a Tu puerta. (1) Destructor del de diez cabezas y veinte brazos; quitaste de la tierra las grandes y múltiples aflicciones. Las huestes de los merodeadores nocturnos fueron como polillas, abrasadas en el fiero fuego de Tus flechas. (2) Ornamento de toda la tierra, el más hermoso; portando flecha, arco y noble carcaj. Tu resplandor es un ejército de soles que dispersa la oscuridad apiñada—la noche del orgullo, del engaño y de la gran posesividad. (3) Abates al cazador llamado Deseo, y el rebaño de criaturas, herido por viles deleites, huye con el corazón doliente. Oh Hari, protege a los desvalidos que han perdido a su Señor, y a los que, bajos y confundidos, se han extraviado en el bosque de los objetos de los sentidos. (4) Muchos padecen enfermedad y separación—éste es el fruto de desdeñar Tus pies. Caen al insondable océano del devenir quienes no cultivan amor por Tus pies de loto. (5) Siempre miserables, manchados y afligidos son quienes no tienen amor por Tus pies de loto. Pero aquellos cuyo sostén es Tu historia—los santos sin fin les son siempre queridos. (6) No tienen pasión, codicia, orgullo ni embriaguez; para ellos, prosperidad y adversidad son iguales. Por eso Tus siervos viven gozosos; aun los sabios abandonan el mero yoga, confiando siempre en Ti. (7) Con amor ininterrumpido, guardando votos firmes, sirven los pies de loto con el corazón purificado. Teniendo por igual deshonra y honor, todos los santos recorren la tierra en felicidad. (8) La abeja de la mente del sabio bebe el loto—Raghuvīra, invencible, héroe poderoso en batalla. Repito Tu Nombre y me postro ante Ti, oh Hari—enemigo del orgullo, gran medicina para la dolencia de la existencia mundana. (9) Morada de virtudes, recta conducta y compasión—saludo sin cesar al Amado de Śrī. Oh gozo de los Raghu, que cortas la densa nube de las dualidades—oh Rey, vuelve Tu mirada hacia el pobre y el humilde. (10)

Verse 44 (दोहा/सोरठा)

बार बार बर मागउँ हरषि देहु श्रीरंग। पद सरोज अनपायनी भगति सदा सतसंग।।14(क)।।

bāra bāra bara māgaũ harakhi dehu śrīraṅga | pada-saroja anapāyanī bhagati sadā sat-saṅga ||14(ka)||

Una y otra vez imploro esta gracia—concédela gozosamente, oh Señor de Śrī: devoción inquebrantable a Tus pies de loto, y siempre la compañía de los santos. (14a)