Prakarana 9
यह सोपान ‘वैराग्य-प्रवेश’ का द्वार है: राजधर्म/गृहस्थ-व्यवस्था के बीच राम का वनगमन दिखाता है कि मुक्ति-मार्ग में ‘प्रिय’ (सुख, राज्य, लोक-प्रतिष्ठा) का त्याग नहीं, बल्कि ‘धर्म-निष्ठ’ समर्पण प्रधान है। अयोध्या काण्ड में करुण-रस के माध्यम से आसक्ति की जड़ें उजागर होती हैं और भक्त को शिक्षा मिलती है कि प्रेम (प्रेम-भक्ति) शोक में भी भगवान की ओर ले जाने वाली शक्ति है। यह चरण साधक को ‘लोक-बंधन’ से ‘ईश्वर-शरण’ की ओर मोड़ता है—जहाँ राम-चरित स्वयं साधना का अनुशासन बन जाता है।
El rasa principal del Ayodhyā Kāṇḍ es karuṇā, pero esta compasión no es “desesperanza”: es un saṃskāra de vairāgya. En este pasaje, la exhortación de Rāma a la comunidad, la veneración al guru y el amor desbordado del pueblo de la ciudad, juntos, componen una intensa dramaturgia de “dharma versus apego”. En la visión de Tulasī, el irse de Rāma al bosque no es solo un hecho político: es la iniciación del sādhaka en abandonar el “reino del yo” (ahaṃ-rājya). La metáfora de la ciudad en tinieblas (kālarātri, crematorio, fantasmas) muestra que, en separación del Señor, la belleza del mundo se marchita; en cambio, el darśana del Gaṅgā y la amistad con el Niṣāda (Guhā) afirman el carácter social e inclusivo de la bhakti. Así, este kāṇḍ es un puente central en la composición del Mānas: avanzando desde la “bhakti del origen” del Bālakāṇḍ, se vuelve escalera de “bhakti del renunciamiento” y de śaraṇāgati, donde dentro de la līlā saguṇa resplandece la verdad nirguṇa (tyāga, igualdad, compasión).
Verses
Chaupai 80.1-4
निकसि बसिष्ठ द्वार भए ठाढ़े।देखे लोग बिरह दव दाढ़े।।
कहि प्रिय बचन सकल समुझाए।बिप्र बृंद रघुबीर बोलाए।।
गुर सन कहि बरषासन दीन्हे।आदर दान बिनय बस कीन्हे।।
जाचक दान मान संतोषे।मीत पुनीत प्रेम परितोषे।।
दासीं दास बोलाइ बहोरी।गुरहि सौंपि बोले कर जोरी।।
सब कै सार सँभार गोसाईं।करबि जनक जननी की नाई।।
बारहिं बार जोरि जुग पानी।कहत रामु सब सन मृदु बानी।।
सोइ सब भाँति मोर हितकारी।जेहि तें रहै भुआल सुखारी।।
nikasi basiṣṭha dvāra bhae ṭhāṛhe |dekhe loga biraha dava dāṛhe ||
kahi priya bacana sakala samujhāe |bipra bṛṁda raghubīra bolāe ||
gura sana kahi baraṣāsana dīnhe |ādara dāna binaya basa kīnhe ||
jācaka dāna māna saṁtoṣe |mīta punīta prema paritoṣe ||
dāsīṁ dāsa bolāi bahorī |gurahi sauṁpi bole kara jorī ||
saba kai sāra sãbhāra gosāīṁ |karabi janaka jananī kī nāī ||
bārahiṁ bāra jori juga pānī |kahata rāmu saba sana mṛdu bānī ||
soi saba bhā̃ti mora hitakārī |jehi teṁ rahai bhuāla sukhārī ||
Saliendo, Rama se detuvo a la puerta de la casa de Vasishtha. Vio a la gente abrasada por el fuego de la separación. Pronunciando palabras amables, consoló a todos, y el héroe de los Raghus llamó entonces a la asamblea de brahmanes. Hablando a su guru, hizo que se les concediera el sustento de un año, y con honor, dones y humildad los ganó para sí. Satisfizo a los mendigos con dones y honor, y complació a sus amigos puros con amor. Luego llamó a las sirvientas y a los sirvientes, los encomendó a su guru y habló con las manos juntas. «Maestro, cuida de las necesidades y el bienestar de todos, y sé para ellos como un padre y una madre.» Una y otra vez, juntando ambas manos, Rama habló palabras suaves a todos. «Solo aquel por quien el rey permanezca feliz es en todo sentido mi bienhechor.»
Doha 80
मातु सकल मोरे बिरहँ जेहिं न होहिं दुख दीन।सोइ उपाउ तुम्ह करेहु सब पुर जन परम प्रबीन।।80।।
mātu sakala more birahã jehiṁ na hohiṁ dukha dīna |soi upāu tumha karehu saba pura jana parama prabīna ||80||
Que todas mis madres no caigan en la aflicción por mi separación. Haced cuanto sea preciso para ello, todos vosotros, ciudadanos, que sois sumamente hábiles y sabios.
Chaupai 81.1-4
एहि बिधि राम सबहि समुझावा।गुर पद पदुम हरषि सिरु नावा।।
गनपती गौरि गिरीसु मनाई।चले असीस पाइ रघुराई।।
राम चलत अति भयउ बिषादू।सुनि न जाइ पुर आरत नादू।।
कुसगुन लंक अवध अति सोकू।हहरष बिषाद बिबस सुरलोकू।।
गइ मुरुछा तब भूपति जागे।बोलि सुमंत्रु कहन अस लागे।।
रामु चले बन प्रान न जाहीं।केहि सुख लागि रहत तन माहीं।।
एहि तें कवन ब्यथा बलवाना।जो दुखु पाइ तजहिं तनु प्राना।।
पुनि धरि धीर कहइ नरनाहू।लै रथु संग सखा तुम्ह जाहू।।
ehi bidhi rāma sabahi samujhāvā |gura pada paduma haraṣi siru nāvā ||
ganapatī gauri girīsu manāī |cale asīsa pāi raghurāī ||
rāma calata ati bhayau biṣādū |suni na jāi pura ārata nādū ||
kusaguna laṁka avadha ati sokū |haharaṣa biṣāda bibasa suralokū ||
gai muruchā taba bhūpati jāge |boli sumaṁtru kahana asa lāge ||
rāmu cale bana prāna na jāhīṁ |kehi sukha lāgi rahata tana māhīṁ ||
ehi teṁ kavana byathā balavānā |jo dukhu pāi tajahiṁ tanu prānā ||
puni dhari dhīra kahai naranāhū |lai rathu saṁga sakhā tumha jāhū ||
De este modo Rama consoló a todos, y con gozo inclinó su cabeza a los pies de loto de su guru. Habiendo propiciado a Ganapati, Gauri y Shiva, y recibido su bendición, el Señor de los Raghus partió. Cuando Rama partió, un gran pesar cayó sobre la ciudad; el grito de angustia que se alzó en ella no podía soportarse al oír. Hubo malos presagios en Lanka y profundo dolor en Ayodhya; el mundo de los dioses fue invadido por la alegría y la tristeza a la vez. Cuando pasó su desmayo, el rey despertó, y llamando a Sumantra comenzó a hablar así. «Rama se ha ido al bosque, y sin embargo mi vida no me abandona. ¿Por qué placer permanece aún en mi cuerpo?» «¿Qué dolor podría ser más poderoso que este, que un hombre, al recibir tal pesar, abandonara su cuerpo y su aliento?» Entonces, cobrando de nuevo ánimo, el rey dijo: «Amigo, toma un carro y ve con ellos.»
Doha 81
सुठि सुकुमार कुमार दोउ जनकसुता सुकुमारि।रथ चढ़ाइ देखराइ बनु फिरेहु गएँ दिन चारि।।81।।
suṭhi sukumāra kumāra dou janakasutā sukumāri |ratha caṛhāi dekharāi banu phirehu gaẽ dina cāri ||81||
Ambos príncipes son sumamente delicados, y la hija de Janaka también lo es. Hacedlos montar en el carro y mostradles el bosque, y regresad cuando hayan pasado cuatro días.
Chaupai 82.1-4
जौ नहिं फिरहिं धीर दोउ भाई।सत्यसंध दृढ़ब्रत रघुराई।।
तौ तुम्ह बिनय करेहु कर जोरी।फेरिअ प्रभु मिथिलेसकिसोरी।।
जब सिय कानन देखि डेराई।कहेहु मोरि सिख अवसरु पाई।।
सासु ससुर अस कहेउ सँदेसू।पुत्रि फिरिअ बन बहुत कलेसू।।
पितृगृह कबहुँ कबहुँ ससुरारी।रहेहु जहाँ रुचि होइ तुम्हारी।।
एहि बिधि करेहु उपाय कदंबा।फिरइ त होइ प्रान अवलंबा।।
नाहिं त मोर मरनु परिनामा।कछु न बसाइ भएँ बिधि बामा।।
अस कहि मुरुछि परा महि राऊ।रामु लखनु सिय आनि देखाऊ।।
jau nahiṁ phirahiṁ dhīra dou bhāī |satyasaṁdha dṛṛhabrata raghurāī ||
tau tumha binaya karehu kara jorī |pheria prabhu mithilesakisorī ||
jaba siya kānana dekhi ḍerāī |kahehu mori sikha avasaru pāī ||
sāsu sasura asa kaheu sãdesū |putri phiria bana bahuta kalesū ||
pitṛgṛha kabahũ kabahũ sasurārī |rahehu jahā̃ ruci hoi tumhārī ||
ehi bidhi karehu upāya kadaṁbā |phirai ta hoi prāna avalaṁbā ||
nāhiṁ ta mora maranu parināmā |kachu na basāi bhaẽ bidhi bāmā ||
asa kahi muruchi parā mahi rāū |rāmu lakhanu siya āni dekhāū ||
Si los dos hermanos, firmes, no regresan, pues Rama, el Señor de los Raghus, es fiel a su palabra y firme en sus votos, entonces suplícale con las manos juntas: «Señor, haz regresar a la hija del rey de Mithila». Cuando Sita se asuste al ver el bosque, aprovecha el momento y dale mi consejo. Dile que su suegra y su suegro enviaron este mensaje: «Hija, regresa del bosque, que encierra muchas penurias». «Unas veces en la casa de tu padre, otras en la de tus suegros, vive donde te plazca». De este modo prueba toda clase de artimañas; si ella regresa, será un sostén para mi vida. Si no, el resultado será mi muerte; nada puedo hacer, pues el destino se ha vuelto adverso. Diciendo esto, el rey cayó desmayado al suelo, gritando: «¡Traed a Rama, a Lakshmana y a Sita y mostrádmelos!»
Doha 82
पाइ रजायसु नाइ सिरु रथु अति बेग बनाइ।गयउ जहाँ बाहेर नगर सीय सहित दोउ भाइ।।82।।
pāi rajāyasu nāi siru rathu ati bega banāi |gayau jahā̃ bāhera nagara sīya sahita dou bhāi ||82||
Habiendo obtenido permiso, inclinó su cabeza y condujo el carro con gran velocidad; fue adonde estaban los dos hermanos, con Sita, fuera de la ciudad.
Chaupai 83.1-4
तब सुमंत्र नृप बचन सुनाए।करि बिनती रथ रामु चढ़ाए।।
चढ़ि रथ सीय सहित दोउ भाई।चले हृदयँ अवधहि सिरु नाई।।
चलत रामु लखि अवध अनाथा।बिकल लोग सब लागे साथा।।
कृपासिंधु बहुबिधि समुझावहिं।फिरहिं प्रेम बस पुनि फिरि आवहिं।।
लागति अवध भयावनि भारी।मानहुँ कालराति अँधिआरी।।
घोर जंतु सम पुर नर नारी।डरपहिं एकहि एक निहारी।।
घर मसान परिजन जनु भूता।सुत हित मीत मनहुँ जमदूता।।
बागन्ह बिटप बेलि कुम्हिलाहीं।सरित सरोवर देखि न जाहीं।।
taba sumaṁtra nṛpa bacana sunāe |kari binatī ratha rāmu caṛhāe ||
caṛhi ratha sīya sahita dou bhāī |cale hṛdayã avadhahi siru nāī ||
calata rāmu lakhi avadha anāthā |bikala loga saba lāge sāthā ||
kṛpāsiṁdhu bahubidhi samujhāvahiṁ |phirahiṁ prema basa puni phiri āvahiṁ ||
lāgati avadha bhayāvani bhārī |mānahũ kālarāti ãdhiārī ||
ghora jaṁtu sama pura nara nārī |ḍarapahiṁ ekahi eka nihārī ||
ghara masāna parijana janu bhūtā |suta hita mīta manahũ jamadūtā ||
bāganha biṭapa beli kumhilāhīṁ |sarita sarovara dekhi na jāhīṁ ||
Entonces Sumantra transmitió las palabras del rey, y con respetuosa súplica hizo montar a Rama en el carro. Los dos hermanos, montando el carro con Sita, partieron, inclinando sus cabezas ante Ayodhya en sus corazones. Al ver partir a Rama y a Ayodhya sin protector, todo el pueblo, abrumado por la angustia, comenzó a seguirlo. El Océano de Compasión los consoló de muchas maneras; ellos se volvían por amor, y luego venían de nuevo tras él. Ayodhya parecía sumamente aterradora, como si fuera la oscura noche de la muerte. Los hombres y mujeres de la ciudad eran como bestias temibles, y temblaban al mirarse unos a otros. Las casas parecían campos de cremación, los parientes como fantasmas, y los hijos, bienhechores y amigos como los mensajeros de Yama. En los jardines los árboles y enredaderas se marchitaban, y los ríos y lagos eran demasiado espantosos de contemplar.
Doha 83
हय गय कोटिन्ह केलिमृग पुरपसु चातक मोर।पिक रथांग सुक सारिका सारस हंस चकोर।।83।।
haya gaya koṭinha kelimṛga purapasu cātaka mora |pika rathāṁga suka sārikā sārasa haṁsa cakora ||83||
Caballos y elefantes por millones, ciervos domésticos, el ganado de la ciudad, pájaros cataca y pavos reales, cucos, pájaros chakravaka, loros y mainas, grullas, cisnes y perdices.
Chaupai 84.1-4
राम बियोग बिकल सब ठाढ़े।जहँ तहँ मनहुँ चित्र लिखि काढ़े।।
नगरु सफल बनु गहबर भारी।खग मृग बिपुल सकल नर नारी।।
बिधि कैकेई किरातिनि कीन्ही।जेंहि दव दुसह दसहुँ दिसि दीन्ही।।
सहि न सके रघुबर बिरहागी।चले लोग सब ब्याकुल भागी।।
सबहिं बिचार कीन्ह मन माहीं।राम लखन सिय बिनु सुखु नाहीं।।
जहाँ रामु तहँ सबुइ समाजू।बिनु रघुबीर अवध नहिं काजू।।
चले साथ अस मंत्रु दृढ़ाई।सुर दुर्लभ सुख सदन बिहाई।।
राम चरन पंकज प्रिय जिन्हही।बिषय भोग बस करहिं कि तिन्हही।।
rāma biyoga bikala saba ṭhāṛhe |jahã tahã manahũ citra likhi kāṛhe ||
nagaru saphala banu gahabara bhārī |khaga mṛga bipula sakala nara nārī ||
bidhi kaikeī kirātini kīnhī |jeṁhi dava dusaha dasahũ disi dīnhī ||
sahi na sake raghubara birahāgī |cale loga saba byākula bhāgī ||
sabahiṁ bicāra kīnha mana māhīṁ |rāma lakhana siya binu sukhu nāhīṁ ||
jahā̃ rāmu tahã sabui samājū |binu raghubīra avadha nahiṁ kājū ||
cale sātha asa maṁtru dṛṛhāī |sura durlabha sukha sadana bihāī ||
rāma carana paṁkaja priya jinhahī |biṣaya bhoga basa karahiṁ ki tinhahī ||
Todos permanecían inmóviles, abrumados por el dolor de separarse de Rama, como figuras pintadas y colocadas en un cuadro. La ciudad era como un vasto y denso bosque, y todos sus hombres y mujeres eran las muchas aves y bestias que en él habitaban. La Providencia convirtió a Kaikeyi en una mujer de las tribus salvajes, una cazadora, que había encendido un fuego forestal insoportable en las diez direcciones. Incapaces de soportar el fuego de la separación de Rama, todos partieron, huyendo en angustia. Todos reflexionaron en sus mentes que no hay felicidad sin Rama, Lakshmana y Sita. Donde está Rama, allí está toda la compañía y todo consuelo; sin el Héroe de los Raghus, Ayodhya no sirve de nada. Firmemente resueltos de este modo, partieron con él, abandonando hogares cuyos placeres ni los dioses pueden apenas alcanzar. Aquellos que aman los pies de loto de Rama, ¿pueden los placeres de los sentidos jamás dominarlos?
Doha 84
बालक बृद्ध बिहाइ गृँह लगे लोग सब साथ।तमसा तीर निवासु किय प्रथम दिवस रघुनाथ।।84।।
bālaka bṛddha bihāi gṛ̃ha lage loga saba sātha |tamasā tīra nivāsu kiya prathama divasa raghunātha ||84||
Niños y ancianos abandonaron sus hogares, y todo el pueblo se unió. En el primer día, el Señor de los Raghus hizo su morada en la orilla del Tamasa.
Chaupai 85.1-4
रघुपति प्रजा प्रेमबस देखी।सदय हृदयँ दुखु भयउ बिसेषी।।
करुनामय रघुनाथ गोसाँई।बेगि पाइअहिं पीर पराई।।
कहि सप्रेम मृदु बचन सुहाए।बहुबिधि राम लोग समुझाए।।
किए धरम उपदेस घनेरे।लोग प्रेम बस फिरहिं न फेरे।।
सीलु सनेहु छाड़ि नहिं जाई।असमंजस बस भे रघुराई।।
लोग सोग श्रम बस गए सोई।कछुक देवमायाँ मति मोई।।
जबहिं जाम जुग जामिनि बीती।राम सचिव सन कहेउ सप्रीती।।
खोज मारि रथु हाँकहु ताता।आन उपायँ बनिहि नहिं बाता।।
raghupati prajā premabasa dekhī |sadaya hṛdayã dukhu bhayau biseṣī ||
karunāmaya raghunātha gosā̃ī |begi pāiahiṁ pīra parāī ||
kahi saprema mṛdu bacana suhāe |bahubidhi rāma loga samujhāe ||
kie dharama upadesa ghanere |loga prema basa phirahiṁ na phere ||
sīlu sanehu chāṛi nahiṁ jāī |asamaṁjasa basa bhe raghurāī ||
loga soga śrama basa gae soī |kachuka devamāyā̃ mati moī ||
jabahiṁ jāma juga jāmini bītī |rāma saciva sana kaheu saprītī ||
khoja māri rathu hā̃kahu tātā |āna upāyã banihi nahiṁ bātā ||
Cuando el Señor de los Raghus vio al pueblo dominado por el amor, su corazón compasivo se afligió grandemente. Raghunath, el Señor, está lleno de misericordia; siente rápidamente el dolor ajeno. Pronunciando palabras tiernas, suaves y agradables, Rama aconsejó al pueblo de muchas maneras. Les dio muchas enseñanzas sobre el deber, pero el pueblo, dominado por el amor, no volvía atrás. Su bondad y su afecto no podían ser abandonados, y el Señor de los Raghus quedó atrapado en la perplejidad. El pueblo, vencido por el dolor y el cansancio, se quedó dormido, con la mente algo confundida por la ilusión divina. Cuando hubieron pasado dos vigilias de la noche, Rama habló con amor al ministro. Conduce el carro borrando las huellas, querido amigo; el asunto no se resolverá de ninguna otra manera.
Doha 85
राम लखन सुय जान चढ़ि संभु चरन सिरु नाइ।सचिवँ चलायउ तुरत रथु इत उत खोज दुराइ।।85।।
rāma lakhana suya jāna caṛhi saṁbhu carana siru nāi |sacivã calāyau turata rathu ita uta khoja durāi ||85||
Rama, Lakshmana y Sita montaron en el carro, inclinando sus cabezas a los pies de Shambhu. El ministro condujo el carro de inmediato, ocultando sus huellas yendo de un lado a otro.
Chaupai 86.1-4
जागे सकल लोग भएँ भोरू।गे रघुनाथ भयउ अति सोरू।।
रथ कर खोज कतहहुँ नहिं पावहिं।राम राम कहि चहु दिसि धावहिं।।
मनहुँ बारिनिधि बूड़ जहाजू।भयउ बिकल बड़ बनिक समाजू।।
एकहि एक देंहिं उपदेसू।तजे राम हम जानि कलेसू।।
निंदहिं आपु सराहहिं मीना।धिग जीवनु रघुबीर बिहीना।।
जौं पै प्रिय बियोगु बिधि कीन्हा।तौ कस मरनु न मागें दीन्हा।।
एहि बिधि करत प्रलाप कलापा।आए अवध भरे परितापा।।
बिषम बियोगु न जाइ बखाना।अवधि आस सब राखहिं प्राना।।
jāge sakala loga bhaẽ bhorū |ge raghunātha bhayau ati sorū ||
ratha kara khoja katahahũ nahiṁ pāvahiṁ |rāma rāma kahi cahu disi dhāvahiṁ ||
manahũ bārinidhi būṛa jahājū |bhayau bikala baṛa banika samājū ||
ekahi eka deṁhiṁ upadesū |taje rāma hama jāni kalesū ||
niṁdahiṁ āpu sarāhahiṁ mīnā |dhiga jīvanu raghubīra bihīnā ||
jauṁ pai priya biyogu bidhi kīnhā |tau kasa maranu na māgeṁ dīnhā ||
ehi bidhi karata pralāpa kalāpā |āe avadha bhare paritāpā ||
biṣama biyogu na jāi bakhānā |avadhi āsa saba rākhahiṁ prānā ||
Al amanecer, toda la gente despertó y se alzó un gran alboroto: Rama se había ido. Buscando el carro, no lo encontraron en ninguna parte, y gritando «¡Rama, Rama!», corrían en todas direcciones. Como si un barco se hubiera hundido en el océano y una gran compañía de mercaderes quedara sumida en la angustia. Se decían unos a otros: «Conociendo nuestra miseria, Rama nos ha abandonado.» Se reprochaban a sí mismos y envidiaban a los peces, exclamando: «¡Maldita sea una vida sin el Héroe de los Raghus!» «Si el Destino ha provocado la separación de nuestro amado, ¿por qué no nos concedió la muerte cuando se la pedimos?» Haciendo muchos lamentos de este modo, regresaron a Ayodhya, llenos de ardiente dolor. El terrible dolor de esa separación no puede describirse; solo la esperanza de su regreso en el momento señalado los mantenía a todos con vida.
Doha 86
राम दरस हित नेम ब्रत लगे करन नर नारि।मनहुँ कोक कोकी कमल दीन बिहीन तमारि।।86।।
rāma darasa hita nema brata lage karana nara nāri |manahũ koka kokī kamala dīna bihīna tamāri ||86||
Por el deseo de ver a Rama, hombres y mujeres comenzaron a observar votos y ayunos; parecían los pájaros chakwa y chakwi y los lotos, desolados cuando el sol, enemigo de la oscuridad, se ha ido.
Chaupai 87.1-4
सीता सचिव सहित दोउ भाई।सृंगबेरपुर पहुँचे जाई।।
उतरे राम देवसरि देखी।कीन्ह दंडवत हरषु बिसेषी।।
लखन सचिवँ सियँ किए प्रनामा।सबहि सहित सुखु पायउ रामा।।
गंग सकल मुद मंगल मूला।सब सुख करनि हरनि सब सूला।।
कहि कहि कोटिक कथा प्रसंगा।रामु बिलोकहिं गंग तरंगा।।
सचिवहि अनुजहि प्रियहि सुनाई।बिबुध नदी महिमा अधिकाई।।
मज्जनु कीन्ह पंथ श्रम गयऊ।सुचि जलु पिअत मुदित मन भयऊ।।
सुमिरत जाहि मिटइ श्रम भारू।तेहि श्रम यह लौकिक ब्यवहारू।।
sītā saciva sahita dou bhāī |sṛṁgaberapura pahũce jāī ||
utare rāma devasari dekhī |kīnha daṁḍavata haraṣu biseṣī ||
lakhana sacivã siyã kie pranāmā |sabahi sahita sukhu pāyau rāmā ||
gaṁga sakala muda maṁgala mūlā |saba sukha karani harani saba sūlā ||
kahi kahi koṭika kathā prasaṁgā |rāmu bilokahiṁ gaṁga taraṁgā ||
sacivahi anujahi priyahi sunāī |bibudha nadī mahimā adhikāī ||
majjanu kīnha paṁtha śrama gayaū |suci jalu piata mudita mana bhayaū ||
sumirata jāhi miṭai śrama bhārū |tehi śrama yaha laukika byavahārū ||
Los dos hermanos, junto con Sita y el ministro, siguieron su camino y llegaron a Shringaverpur. Rama descendió, y al ver el río de los dioses se postró ante él con una alegría especial. Lakshmana, el ministro y Sita rindieron reverencias al río, y Rama se alegró junto con todos ellos. El Ganga es la raíz de toda alegría y bendición, la otorgadora de toda felicidad y la que disipa todo dolor. Contando una y otra vez innumerables relatos y episodios, Rama contemplaba las olas del Ganga. Narró al ministro, a su hermano menor y a su amada Sita la gran gloria del río de los dioses. Se bañaron, y el cansancio del camino se disipó; al beber el agua pura, sus corazones se llenaron de gozo. Aquel por cuyo recuerdo se borra la carga del cansancio, de Él hablar de cansancio es solo una manera mundana de proceder.
Doha 87
सुद्ध सच्चिदानंदमय कंद भानुकुल केतु।चरित करत नर अनुहरत संसृति सागर सेतु।।87।।
suddha saccidānaṁdamaya kaṁda bhānukula ketu |carita karata nara anuharata saṁsṛti sāgara setu ||87||
Rama, el estandarte del linaje solar, es puro, pleno de ser, conciencia y bienaventuranza, la mismísima fuente de gozo. Es el puente sobre el océano de la existencia mundana, y sin embargo actúa como los hombres, imitando sus costumbres.
Chaupai 88.1-4
यह सुधि गुहँ निषाद जब पाई।मुदित लिए प्रिय बंधु बोलाई।।
लिए फल मूल भेंट भरि भारा।मिलन चलेउ हियँ हरषु अपारा।।
करि दंडवत भेंट धरि आगें।प्रभुहि बिलोकत अति अनुरागें।।
सहज सनेह बिबस रघुराई।पूँछी कुसल निकट बैठाई।।
नाथ कुसल पद पंकज देखें।भयउँ भागभाजन जन लेखें।।
देव धरनि धनु धामु तुम्हारा।मैं जनु नीचु सहित परिवारा।।
कृपा करिअ पुर धारिअ पाऊ।थापिय जनु सबु लोगु सिहाऊ।।
कहेहु सत्य सबु सखा सुजाना।मोहि दीन्ह पितु आयसु आना।।
yaha sudhi guhã niṣāda jaba pāī |mudita lie priya baṁdhu bolāī ||
lie phala mūla bheṁṭa bhari bhārā |milana caleu hiyã haraṣu apārā ||
kari daṁḍavata bheṁṭa dhari āgeṁ |prabhuhi bilokata ati anurāgeṁ ||
sahaja saneha bibasa raghurāī |pū̃chī kusala nikaṭa baiṭhāī ||
nātha kusala pada paṁkaja dekheṁ |bhayaũ bhāgabhājana jana lekheṁ ||
deva dharani dhanu dhāmu tumhārā |maiṁ janu nīcu sahita parivārā ||
kṛpā karia pura dhāria pāū |thāpiya janu sabu logu sihāū ||
kahehu satya sabu sakhā sujānā |mohi dīnha pitu āyasu ānā ||
Cuando Guha el nishada recibió esta noticia, se llenó de alegría y convocó a sus queridos parientes. Tomó frutas y raíces, y los cargó en pesadas cestas como ofrenda, y partió al encuentro del Señor, con un gozo ilimitado en su corazón. Hizo una reverencia postrándose, colocó la ofrenda ante él, y contempló al Señor con profundo amor. El Señor de los Raghus, vencido por su afecto natural, sentó a Guha cerca de sí y le preguntó por su bienestar. «Señor, estoy bien ahora que he visto tus pies de loto. Me cuento, entre tus siervos, como alguien que ha sido hecho un recipiente de buena fortuna.» «Mi señor, la tierra, la riqueza y la casa son todas tuyas. Yo soy solo un hombre humilde, al igual que mi familia.» «Sé bondadoso, pon tu pie en nuestra ciudad, y confírmame como tu siervo, para que toda la gente envidie mi buena fortuna.» Rama dijo: «Amigo sabio, todo lo que has dicho es cierto; pero mi padre me ha dado una orden diferente.»
Doha 88
बरष चारिदस बासु बन मुनि ब्रत बेषु अहारु।ग्राम बासु नहिं उचित सुनि गुहहि भयउ दुखु भारु।।88।।
baraṣa cāridasa bāsu bana muni brata beṣu ahāru |grāma bāsu nahiṁ ucita suni guhahi bhayau dukhu bhāru ||88||
Durante catorce años habitarás en el bosque con el aspecto de un asceta, con raíces y frutos como alimento. Habitar en una aldea no es apropiado; al escuchar esto, Guha se cargó de tristeza.
Chaupai 89.1-4
राम लखन सिय रूप निहारी।कहहिं सप्रेम ग्राम नर नारी।।
ते पितु मातु कहहु सखि कैसे।जिन्ह पठए बन बालक ऐसे।।
एक कहहिं भल भूपति कीन्हा।लोयन लाहु हमहि बिधि दीन्हा।।
तब निषादपति उर अनुमाना।तरु सिंसुपा मनोहर जाना।।
लै रघुनाथहि ठाउँ देखावा।कहेउ राम सब भाँति सुहावा।।
पुरजन करि जोहारु घर आए।रघुबर संध्या करन सिधाए।।
गुहँ सँवारि साँथरी डसाई।कुस किसलयमय मृदुल सुहाई।।
सुचि फल मूल मधुर मृदु जानी।दोना भरि भरि राखेसि पानी।।
rāma lakhana siya rūpa nihārī |kahahiṁ saprema grāma nara nārī ||
te pitu mātu kahahu sakhi kaise |jinha paṭhae bana bālaka aise ||
eka kahahiṁ bhala bhūpati kīnhā |loyana lāhu hamahi bidhi dīnhā ||
taba niṣādapati ura anumānā |taru siṁsupā manohara jānā ||
lai raghunāthahi ṭhāũ dekhāvā |kaheu rāma saba bhā̃ti suhāvā ||
purajana kari johāru ghara āe |raghubara saṁdhyā karana sidhāe ||
guhã sãvāri sā̃tharī ḍasāī |kusa kisalayamaya mṛdula suhāī ||
suci phala mūla madhura mṛdu jānī |donā bhari bhari rākhesi pānī ||
Contemplando la belleza de Rama, Lakshmana y Sita, los hombres y mujeres de la aldea hablaron con amor. Dinos, amiga, ¿qué clase de padres serán aquellos que han enviado a unos niños así al bosque? Algunos dijeron: «El rey ha obrado bien, pues la Providencia ha dado a nuestros ojos el gozo de esta visión.» Entonces el señor de los nishadas reflexionó en su corazón y consideró que un árbol shinsapa era un lugar encantador. Llevó al Señor de los Raghus y le mostró el lugar, y Rama dijo que era delicioso en todo sentido. Los habitantes del pueblo rindieron sus respetos y regresaron a sus casas, y Rama, el mejor de los Raghus, se dirigió a realizar sus devociones vespertinas. Guha preparó un lecho y lo extendió, suave y hermoso, hecho de hierba kusha y tiernas hojas. Conociendo qué frutos y raíces eran puros, dulces y tiernos, llenó cuencos de hoja una y otra vez y los tuvo listos en su mano.
Doha 89
सिय सुमंत्र भ्राता सहित कंद मूल फल खाइ।सयन कीन्ह रघुबंसमनि पाय पलोटत भाइ।।89।।
siya sumaṁtra bhrātā sahita kaṁda mūla phala khāi |sayana kīnha raghubaṁsamani pāya paloṭata bhāi ||89||
Habiendo comido bulbos, raíces y frutos junto con Sita, Sumantra y su hermano, la joya de la dinastía Raghu se acostó a dormir, mientras su hermano le masajeaba los pies.
Frequently Asked Questions
परंपरागत मान्यता में वनगमन-प्रसंग का पाठ ‘वैराग्य-बुद्धि’ जगाता है, शोक/वियोग में धैर्य देता है, और शरणागति को दृढ़ करता है। विशेषतः गंगा-दर्शन व निषाद-मैत्री वाले अंश का पाठ ‘सत्संग-भाव’ और ‘समता’ बढ़ाकर मन को निर्मल करता है—भवसागर-सेतु (दोहा 87) की भावना के अनुरूप।
कई रामानंदी/मानस-पाठ परंपराओं में शरणागति-भाव दृढ़ करने हेतु ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ का संकीर्तन-सम्पुट या ‘राम राम’ नाम-स्मरण का सम्पुट जोड़ा जाता है; कुछ पाठ-परंपराओं में ‘सियाराममय सब जग जानी’ भी भाव-सम्पुट रूप में लिया जाता है (स्थानीय मर्यादा अनुसार).
Ask anything about Prakarana 9 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
