Sarga 60

Verse 1

ततो भूतोपसृष्टेव वेपमाना पुनः पुनः ।धरण्यां गतसत्त्वेव कौसल्या सूतमब्रवीत् ॥१॥

Entonces Kausalyā, temblando una y otra vez como si un espíritu la hubiese poseído, y como privada de sentido en el suelo, habló al auriga (Sumantra).

Verse 2

नय मां यत्र काकुत्स्थस्सीता यत्र च लक्ष्मणः ।तान्विना क्षणमप्यत्र जीवितुं नोत्सहेह्यहम् ॥२॥

Llévame adonde esté Rāma, el Kakutstha; donde estén Sītā y Lakṣmaṇa. Sin ellos, no deseo vivir aquí ni siquiera un instante.

Verse 3

निवर्तय रथं शीघ्रं दण्डकान्नय मामपि ।अथ तान्नानुगच्छामि गमिष्यामि यमक्षयम् ॥३॥

Haz volver el carro de inmediato y llévame también al bosque de Dandaka. Si no los sigo, entonces iré a la morada de Yama, es decir, a la muerte.

Verse 4

बाष्पवेगोपहतया स वाचा सज्जमानया ।इदमाश्वासयन्देवीं सूतः प्राञ्जलिरब्रवीत् ॥४॥

Entonces el auriga, con las palmas juntas, dijo estas palabras para consolar a la reina; su voz vacilaba, ahogada por el ímpetu de las lágrimas.

Verse 5

त्यज शोकं च मोहं च सम्भ्रमं दुःखजं तथा ।व्यवधूय च सन्तापं वने वत्स्यति राघवः ॥५॥

Abandona la pena, la confusión y la agitación nacida del dolor. Raghava vivirá en el bosque, sacudiéndose las adversidades.

Verse 6

लक्ष्मणश्चापि रामस्य पादौ परिचरन्वने ।आराधयति धर्मज्ञः परलोकं जितेन्द्रियः ॥६॥

Y Lakshmana también—dueño de sí y conocedor del dharma—sirve a los pies de Rama en el bosque, y así asegura mérito espiritual para el más allá.

Verse 7

विजनेऽपि वने सीता वासं प्राप्य गृहेष्विव ।विस्रम्भं लभतेऽभीता रामे सन्न्यस्तमानसा ॥७॥

Aun en el bosque solitario, Sītā, al morar allí como si fuese su propio hogar, se siente segura y sin temor, pues su mente reposa por entero en Rāma.

Verse 8

नास्या दैन्यं कृतं किञ्चित्सुसूक्ष्ममपि लक्ष्यते ।उचितेव प्रवासानां वैदेही प्रतिभाति मा ॥८॥

En ella no percibo ni el más sutil rastro de abatimiento; Vaidehī se me muestra como si ya estuviera habituada a vivir lejos del hogar.

Verse 9

नगरोपवनं गत्वा यथा स्मरमते पुरा ।तथैव रमते सीता निर्जनेषु वनेष्वपि ॥९॥

Así como antes se deleitaba en los jardines de recreo de la ciudad, así también ahora Sītā se complace incluso en estos bosques solitarios.

Verse 10

बालेव रमते सीताऽबालचन्द्रनिभानना ।रामा रामे ह्यधीनात्मा विजनेऽपि वने सती ॥१०॥

Sītā, de rostro semejante a la luna joven, mantiene toda su mente dependiente de Rāma; y aunque está en el bosque solitario, se deleita en él como una niña, siendo virtuosa.

Verse 11

तद्गतं हृदयं ह्यस्यास्तदधीनं च जीवितम् ।अयोध्यापि भवेऽत्तस्या रामहीना तदा वनम् ॥११॥

Pues su corazón está puesto en él y su misma vida depende de él; si estuviera sin Rāma, aun Ayodhyā se volvería entonces un bosque para ella.

Verses 12-13

परिपृच्छति वैदेही ग्रामांश्च नगराणि च ।गतिं दृष्ट्वा नदीनां च पादपान्विविधानपि ॥१२॥रामं हि लक्ष्मणं वापि पृष्ट्वा जानाति जानकी ।अयोध्या क्रोशमात्रे तु विहारमिव संश्रिता ॥१३॥

Vaidehī, al ver aldeas y ciudades, el curso de los ríos y árboles de muchas clases, no deja de preguntar por ellos; y tras preguntar a Rāma o a Lakṣmaṇa, Jānakī los conoce, como si morara en un jardín de recreo a solo un krośa de Ayodhyā.

Verse 14

इदमेव स्मराम्यस्यास्सहसैवोपजल्पितम् ।कैकेयी संश्रितं वाक्यं नेदानीं प्रतिभाति मा ॥१४॥

Solo esto recuerdo: que de pronto pronunció unas palabras acerca de Kaikeyī; pero cuáles fueron, ahora no se me vienen a la mente.

Verse 15

ध्वंसयित्वा तु तद्वाक्यं प्रमादात्पर्युपत्स्थितम् ।ह्लादनं वचनं सूतो देव्या मधुरमब्रवीत् ॥१५॥

Pero, dejando de lado aquellas palabras surgidas por inadvertencia, el auriga habló a la reina con un decir suave y grato, destinado a aliviar su corazón.

Verse 16

अध्वना वातवेगेन सम्भ्रमेणाऽऽतपेन च ।न विगच्छति वैदेह्याश्चन्द्रांशु सदृशी प्रभा ॥१६॥

El resplandor de Vaidehī, semejante a rayos de luna, no se apaga: ni por el cansancio del camino, ni por el ímpetu del viento, ni por la prisa del viaje, ni siquiera por el ardor del sol.

Verse 17

सदृशं शतपत्रस्य पूर्णचन्द्रोपमप्रभम् ।वदनं तद्वदान्याया वैदेह्या न विकम्पते ॥१७॥

El rostro de Vaidehī, de aquella noble señora, brilla como la luna llena y se asemeja a un loto de cien pétalos; no tiembla ni se marchita.

Verse 18

अलक्तरसरक्ताभावलक्तरसवर्जितौ ।अद्यापि चरणौ तस्याः पद्मकोशसमप्रभौ ॥१८॥

Aunque ya no estén teñidos con el rojo del laca, sus pies aún parecen enrojecidos, resplandeciendo con el fulgor de capullos de loto.

Verse 19

नूपुरोद्घुष्टहेलेव खेलं गच्छति भामिनी ।इदानीमपि वैदेही तद्रागान्नयस्त भूषणा ॥१९॥

Aun ahora Vaidehi—por amor a él, dejando a un lado sus joyas—camina con suave gracia, como en un juego amoroso; y sus ajorcas anuncian quedamente cada paso.

Verse 20

गजं वा वीक्ष्य सिंहं वा व्याघ्रं वा वनमाश्रिता ।नाऽहारयति सन्त्रासं बाहू रामस्य संश्रिता ॥२०॥

Morando en el bosque, aun al ver un elefante, un león o un tigre, no siente temor, pues se ha refugiado en los brazos de Rāma.

Verse 21

न शोच्यास्ते न चात्मनश्शोच्यो नापि जनाधिपः ।इदं हि चरितं लोके प्रतिष्ठास्यति शाश्वतम् ॥२१॥

No son dignos de compasión, ni tú lo eres, ni siquiera el rey; pues esta conducta quedará establecida en el mundo para siempre.

Verse 22

विधूय शोकं परिहृष्टमानसा महर्षियाते पथि सुव्यवत्स्थिताः ।वनेरता वन्यफलाशनाः पितुश्शुभां प्रतिज्ञां परिपालयन्ति ते ॥२२॥

Sacudiendo el dolor, con el ánimo sereno, firmes en el sendero trazado por los grandes ṛṣis, gozosos en el bosque y sustentándose de frutos silvestres, cumplen la noble promesa de su padre.

Verse 23

तथापि सूतेन सुयुक्तवादिना निवार्यमाणा सुतशोककर्शिता ।न चैव देवी विरराम कूजितात्प्रियेति पुत्रेति च राघवेति च ॥२३॥

Sin embargo, aunque el auriga, de palabras acertadas, trataba de contenerla, la reina, consumida por el dolor de su hijo, no cesó de clamar: «¡Amado!», «¡Hijo!», y «¡Oh Rāghava!».