Adhyaya 13

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । क्रोष्टोः शृणु त्वं राजेंद्र वंशमुत्तमपूरुषम् । यस्यान्ववाये संभूतो विष्णुर्वृष्णिकुलोद्वहः

Pulastya dijo: Oh rey, escucha el noble linaje de Kroṣṭu, una estirpe de hombres excelentes, en cuya sucesión nació Viṣṇu, el más eminente ornamento del clan Vṛṣṇi.

Verse 2

क्रोष्टोरेवाभवत्पुत्रो वृजिनीवान्महायशाः । तस्य पुत्रोभवत्स्वातिः कुशंकुस्तत्सुतोभवत्

De Kroṣṭu nació un hijo llamado Vṛjinīvān, célebre por su gran gloria. Su hijo fue Svāti, y el hijo de Svāti fue Kuśaṅku.

Verse 3

कुशंकोरभवत्पुत्रो नाम्ना चित्ररथोस्य तु । शशबिंदुरिति ख्यातश्चक्रवर्ती बभूव ह

De Kuśaṅkora nació un hijo llamado Citraratha; y se hizo célebre como Śaśabindu, un chakravartin, monarca universal, según se dice.

Verse 4

अत्रानुवंशश्लोकोयं गीतस्तस्य पुराभवत् । शशबिंदोस्तु पुत्राणां शतानामभवच्छतम्

Aquí se cantaba antiguamente un verso genealógico acerca de él: Śaśabindu tuvo cien hijos; en verdad llegaron a ser un centenar completo.

Verse 5

धीमतां चारुरूपाणां भूरिद्रविणतेजसाम् । तेषां शतप्रधानानां पृथुसाह्वा महाबलाः

Eran sabios, de hermosa figura, y dotados de abundante riqueza y esplendor. Entre ellos, cien llegaron a ser los principales; y entre esos caudillos estaban los poderosos llamados Pṛthu.

Verse 6

पृथुश्रवाः पृथुयशाः पृथुतेजाः पृथूद्भवः । पृथुकीर्तिः पृथुमतो राजानः शशबिंदवः

Hubo reyes llamados Pṛthuśravā, Pṛthuyaśā, Pṛthutejā, Pṛthūdbhava, Pṛthukīrti y Pṛthumato: soberanos pertenecientes al linaje de Śaśabindu.

Verse 7

शंसंति च पुराणज्ञाः पृथुश्रवसमुत्तमम् । ततश्चास्याभवन्पुत्राः उशना शत्रुतापनः

Los conocedores de los Purāṇas ensalzan al excelso Pṛthuśravas. Después de ello tuvo hijos: Uśanā y Śatrutāpana.

Verse 8

पुत्रश्चोशनसस्तस्य शिनेयुर्नामसत्तमः । आसीत्शिनेयोः पुत्रो यः स रुक्मकवचो मतः

El hijo de Uśanā fue el noble llamado Śineyu; y el hijo nacido de Śineyu es tenido por Rukmakavaca.

Verse 9

निहत्य रुक्मकवचो युद्धे युद्धविशारदः । धन्विनो विविधैर्बाणैरवाप्य पृथिवीमिमाम्

Habiendo dado muerte en batalla a Rukmakavaca, diestro y consumado en la guerra, con diversas flechas disparadas desde su arco, así ganó esta misma tierra.

Verse 10

अश्वमेधे ऽददाद्राजा ब्राह्मणेभ्यश्च दक्षिणां । जज्ञे तु रुक्मकवचात्परावृत्परवीरहा

En el sacrificio del Aśvamedha, el rey otorgó la dakṣiṇā (ofrenda ritual) a los brāhmanes. Entonces, de Rukmakavaca nació Parāvṛt, matador de los héroes enemigos.

Verse 11

तत्पुत्रा जज्ञिरे पंच महावीर्यपराक्रमाः । रुक्मेषुः पृथुरुक्मश्च ज्यामघः परिघो हरिः

Cinco hijos le nacieron, dotados de gran vigor y valentía: Rukmeṣu, Pṛthurukma, Jyāmagha, Parigha y Hari.

Verse 12

परिघं च हरिं चैव विदेहे स्थापयत्पिता । रुक्मेषुरभवद्राजा पृथुरुक्मस्तथाश्रयः

Su padre estableció a Parigha y a Hari en Videha. En Rukmeṣu, Pṛthurukma llegó a ser rey, asentando allí su trono de soberanía.

Verse 13

ताभ्यां प्रव्राजितो राज्याज्ज्यामघोवसदाश्रमे । प्रशांतश्चाश्रमस्थस्तु ब्राह्मणेन विबोधितः

Expulsado de su reino por aquellos dos, Jyāmagha fue a una ermita donde habitó. Viviendo en el āśrama, se aquietó y fue instruido por un brāhmaṇa.

Verse 14

जगाम धनुरादाय देशमन्यं ध्वजी रथी । नर्मदातट एकाकी केवलं वृत्तिकर्शितः

Tomando su arco, el guerrero del estandarte, montado en su carro, partió hacia otra tierra. Solo en la ribera del Narmadā vivió, consumido por la dura subsistencia.

Verse 15

ऋक्षवंतं गिरिं गत्वा मुक्तमन्यैरुपाविशत् । ज्यामघस्याभवद्भार्या शैब्या परिणता सती

Habiendo ido al monte Ṛkṣavat, allí se asentó, abandonada por los demás. Con el tiempo, la virtuosa Śaibyā llegó a ser esposa de Jyāmagha.

Verse 16

अपुत्रोप्यभवद्राजा भार्यामन्यामचिंतयन् । तस्यासीद्विजयो युद्धे तत्र कन्यामवाप्य सः

Aunque el rey no tenía hijo, comenzó a pensar en tomar otra esposa. Venció en la batalla, y allí obtuvo a una doncella.

Verse 17

भार्यामुवाच संत्रासात्स्नुषेयं ते शुचिस्मिते । एवमुक्त्वाब्रवीदेनं कस्य केयं स्नुषेति वै

Con temor dijo a su esposa: «Oh tú, de sonrisa pura, ella es tu nuera». Dicho esto, volvió a preguntar: «¿De quién es nuera, en verdad?»

Verse 18

राजोवाच । यस्ते जनिष्यते पुत्रस्तस्य भार्या भविष्यति । तस्याः सा तपसोग्रेण कन्यायाः संप्रसूयत

El rey dijo: «El hijo que nacerá de ti: ella será su esposa. Y de ella, por la fuerza de severas austeridades (tapas), esa doncella dará a luz.»

Verse 19

पुत्रं विदर्भं सुभगं शैब्या परिणता सती । राजपुत्र्यां तु विद्वांसौ स्नुषायां क्रथकौशिकौ

La virtuosa Śaibyā, ya como esposa, dio a luz a un hijo afortunado llamado Vidarbha. Y de la hija del rey, en su nuera, nacieron dos hijos sabios: Kratha y Kauśika.

Verse 20

लोमपादं तृतीयं तु पुत्रं परमधार्मिकम् । पश्चाद्विदर्भो जनयच्छूरं रणविशारदम्

Y el tercer hijo fue Lomapāda, supremamente justo en el dharma. Después, Vidarbha engendró a un héroe, diestro y experimentado en la batalla.

Verse 21

लोमपादात्मजो बभ्रुर्धृतिस्तस्य तु चात्मजः । कौशिकस्यात्मजश्चेदिस्तस्माच्चैद्यनृपाः स्मृताः

El hijo de Lomapāda fue Babhrū; y su hijo, a su vez, fue Dhṛti. El hijo de Kauśika fue Cedi; y de él se recuerda que descendieron los reyes de la estirpe Caidya.

Verse 22

क्रथो विदर्भपुत्रो यः कुंतिस्तस्यात्मजोभवत् । कुंतेर्धृष्टस्ततो जज्ञे धृष्टात्सृष्टः प्रतापवान्

Kratha, hijo de Vidarbha, tuvo por hijo a Kuṃti. De Kuṃti nació Dhṛṣṭa; y de Dhṛṣṭa nació el valeroso Sṛṣṭa.

Verse 23

सृष्टस्य पुत्रो धर्मात्मा निवृत्तिः परवीरहा । निवृत्तिपुत्रो दाशार्हो नाम्ना स तु विदूरथः

El hijo de Sṛṣṭa fue el justo Nivṛtti, matador de los héroes enemigos. Y el hijo de Nivṛtti fue un Dāśārha llamado Vidūratha.

Verse 24

दाशार्हपुत्रो भीमस्तु भीमाज्जीमूत उच्यते । जीमूतपुत्रो विकृतिस्तस्यभीमरथः सुतः

El hijo de Dāśārha fue Bhīma; de Bhīma nació el llamado Jīmūta. El hijo de Jīmūta fue Vikṛti, y su hijo fue Bhīmaratha.

Verse 25

अथ भीमरथस्यापि पुत्रो नवरथः किल । तस्य चासीद्दशरथः शकुनिस्तस्य चात्मजः

Y también se dice que Bhīmaratha tuvo un hijo llamado Navaratha. De él nació Daśaratha, y Śakuni fue su hijo.

Verse 26

तस्मात्करंभस्तस्माच्च देवरातो बभूव ह । देवक्षत्रोभवद्राजा देवरातान्महायशाः

De él nació Karambha; y de éste, en verdad, surgió Devarāta. De Devarāta nació el rey Devakṣatra, de gran renombre.

Verse 27

देवगर्भसमो जज्ञे देवक्षत्रस्य नंदनः । मधुर्नाममहातेजा मधोः कुरुवशः स्मृतः

A Devakṣatra le nació un hijo, igual a Devagarbha. Su nombre fue Madhur, de gran esplendor; se le recuerda como del linaje Kuru, descendiente de Madhu.

Verse 28

आसीत्कुरुवशात्पुत्रः पुरुहोत्रः प्रतापवान् । अंशुर्जज्ञेथ वैदर्भ्यां द्रवंत्यां पुरुहोत्रतः

De Kuruvaśā nació un hijo valeroso, Puruhoṭra. Y de Puruhoṭra, con Dravantī, princesa de Vidarbha, nació Aṁśu.

Verse 29

वेत्रकी त्वभवद्भार्या अंशोस्तस्यां व्यजायत । सात्वतः सत्वसंपन्नः सात्वतान्कीर्तिवर्द्धनः

Vetrakī llegó a ser la esposa de Aṁśu; de ella nació Sātvata, colmado de pureza (sattva) y acrecentador de la gloria del linaje Sātvata.

Verse 30

इमां विसृष्टिं विज्ञाय ज्यामघस्य महात्मनः । प्रजावानेति सायुज्यं राज्ञः सोमस्य धीमतः

Al comprender este relato de la creación y del linaje del magnánimo Jyāmagha, el sabio rey Soma alcanzó la unión (liberación), y fue conocido como «dotado de descendencia».

Verse 31

सात्वतान्सत्वसंपन्ना कौसल्या सुषुवे सुतान् । तेषां सर्गाश्च चत्वारो विस्तरेणैव तान्शृणु

Kausalyā, colmada de pureza y bondad, dio a luz hijos entre los Sātvatas. De ellos hay cuatro líneas de descendencia: escúchalas ahora con detalle.

Verse 32

भजमानस्य सृंजय्यां भाजनामा सुतोभवत् । सृंजयस्य सुतायां तु भाजकास्तु ततोभवन्

A Bhajamāna, en el seno de Sṛṃjayī, le nació un hijo llamado Bhājana. Y de la hija de Sṛṃjaya surgieron después los Bhājakas.

Verse 33

तस्य भाजस्य भार्ये द्वे सुषुवाते सुतान्बहून् । नेमिं चकृकणं चैव वृष्णिं परपुरंजयं

De aquel Bhāja, sus dos esposas dieron a luz muchos hijos: Nemi, Cakṛkaṇa, Vṛṣṇi y Parapuraṃjaya, el vencedor de las ciudades enemigas.

Verse 34

ते भाजकाः स्मृता यस्माद्भजमानाद्वि जज्ञिरे । देवावृधः पृथुर्नाम मधूनां मित्रवर्द्धनः

Se les recuerda como los Bhājakas, pues nacieron como gemelos de Bhajamāna. Uno fue Devāvṛdha; el otro se llamó Pṛthu, quien acrecienta la amistad en el linaje de Madhu.

Verse 35

अपुत्रस्त्वभवद्राजा चचार परमं तपः । पुत्रः सर्वगुणोपेतो मम भूयादिति स्पृहन्

Al no tener hijo, el rey practicó las más altas austeridades, anhelando: «¡Que yo tenga un hijo dotado de todas las virtudes!»

Verse 36

संयोज्य कृष्णमेवाथ पर्णाशाया जलं स्पृशन् । सा तोयस्पर्शनात्तस्य सांनिध्यं निम्नगा ह्यगात्

Entonces, uniéndola a Kṛṣṇa, ella—recostada sobre una hoja—tocó el agua. Por el solo contacto con esa agua, el río, que corre hacia lo hondo, alcanzó en verdad la cercanía de su sagrada presencia.

Verse 37

कल्याणं चरतस्तस्य शुशोच निम्नगाततः । चिंतयाथ परीतात्मा जगामाथ विनिश्चयम्

Mientras iba en busca de lo auspicioso, se afligió junto al cauce bajo del río; y, con el ánimo oprimido por la inquieta reflexión, llegó a una decisión firme.

Verse 38

भूत्वा गच्छाम्यहं नारी यस्यामेवं विधः सुतः । जायेत तस्मादद्याहं भवाम्यस्य सुतप्रदा

«Iré y me convertiré en mujer, en quien nazca un hijo de esta misma índole; por eso, desde hoy seré para él la dadora de un hijo.»

Verse 39

अथ भूत्वा कुमारी सा बिभ्रती परमं वपुः । ज्ञापयामास राजानं तामियेष नृपस्ततः

Entonces, volviéndose doncella y llevando una forma supremamente radiante, se lo hizo saber al rey; y después el monarca se acercó a ella.

Verse 40

अथसानवमेमासिसुषुवेसरितांवरा । पुत्रं सर्वगुणोपेतं बभ्रुं देवावृधात्परम्

Luego, en el noveno mes, la mejor de los ríos dio a luz a un hijo—Babhru—dotado de toda virtud, superior incluso a Devāvṛdha.

Verse 41

अत्र वंशे पुराणज्ञा ब्रुवंतीति परिश्रुतम् । गुणान्देवावृधस्याथ कीर्त्तयंतो महात्मनः

En este linaje es bien sabido que así lo declaran los conocedores de los Purāṇas, al recitar las virtudes del magnánimo Devāvṛdha.

Verse 42

बभ्रुः श्रेष्ठो मनुष्याणां देवैर्देवावृधः समः । षष्टिः शतं च पुत्राणां सहस्राणि च सप्ततिः

Babhru fue el más excelso entre los hombres; y entre los devas era igual a Devāvṛdha. Tuvo ciento sesenta hijos, y además setenta mil.

Verse 43

एतेमृतत्वं संप्राप्ता बभ्रोर्देवावृधादपि । यज्ञदानतपोधीमान्ब्रह्मण्यस्सुदृढव्रतः

Éstos también alcanzaron la inmortalidad, por medio de Babhru, acrecentador de los devas. Dedicado al yajña, a la dána y al tapas; sabio, devoto de los brāhmaṇas (y de Brahman), firme en sus votos.

Verse 44

रूपवांश्च महातेजा भोजोतोमृतकावतीम् । शरकान्तस्य दुहिता सुषुवे चतुरः सुतान्

Aquel Bhoja—hermoso y de gran esplendor—engendró entonces, por medio de Amṛtakāvatī, hija de Śarakānta, cuatro hijos.

Verse 45

कुकुरं भजमानं च श्यामं कंबलबर्हिषम् । कुकुरस्यात्मजो वृष्टिर्वृष्टेस्तु तनयो धृतिः

También veneró a Kukura, el oscuro, cubierto con una manta y sentado sobre un asiento de hierba kuśa. El hijo de Kukura fue Vṛṣṭi, y el hijo de Vṛṣṭi fue Dhṛti.

Verse 46

कपोतरोमा तस्यापि तित्तिरिस्तस्य चात्मजः । तस्यासीद्बहुपुत्रस्तु विद्वान्पुत्रो नरिः किल

De él también nació Kapotaromā, y su hijo fue Tittiri. Y Tittiri tuvo muchos hijos; entre ellos, se dice, un hijo sabio llamado Nari.

Verse 47

ख्यायते तस्य नामान्यच्चंदनोदकदुंदुभिः । अस्यासीदभिजित्पुत्रस्ततो जातः पुनर्वसुः

Sus nombres son proclamados con tambores auspiciosos y con agua perfumada de sándalo. Tuvo un hijo llamado Abhijit; y de él nació Punarvasu.

Verse 48

अपुत्रोह्यभिजित्पूर्वमृषिभिः प्रेरितो मुदा । अश्वमेधंतुपुत्रार्थमाजुहावनरोत्तमः

Antaño, Abhijit, al no tener hijo, fue exhortado con alegría por los rishis; y aquel mejor de los hombres celebró el sacrificio del Aśvamedha para obtener un hijo.

Verse 49

तस्य मध्ये विचरतः सभामध्यात्समुत्थितः । अन्धस्तु विद्वान्धर्मज्ञो यज्ञदाता पुनर्वसुः

Mientras se movía entre ellos, desde el centro de la asamblea se levantó un hombre: Andha, erudito, conocedor del dharma y dador de sacrificios, llamado Punarvasu.

Verse 50

तस्यासीत्पुत्रमिथुनं वसोश्चारिजितः किल । आहुकश्चाहुकी चैव ख्याता मतिमतां वर

Se dice que Vasu tuvo una pareja de hijos: Ārijita en verdad; y también los célebres Āhuka y Āhukī, oh el mejor entre los sabios.

Verse 51

इमांश्चोदाहरंत्यत्र श्लोकांश्चातिरसात्मकान् । सोपासंगानुकर्षाणां तनुत्राणां वरूथिनाम्

Aquí también recitan estos versos, de sentimiento sumamente evocador, acerca de aquellos que, por apegos y enredos, son arrastrados, y que sirven como coberturas y armaduras protectoras.

Verse 52

रथानां मेघघोषाणां सहस्राणि दशैव तु । नासत्यवादिनो भोजा नायज्ञा नासहस्रदाः

En verdad había diez mil carros cuyo estruendo era como el trueno de las nubes; y los Bhoja no eran habladores de falsedad, no descuidaban el sacrificio, ni eran mezquinos al dar por millares.

Verse 53

नाशुचिर्नाप्यविद्वांसो न भोजादधिकोभवत् । आहुकां तमनुप्राप्त इत्येषोन्वय उच्यते

No era impuro ni ignorante, ni tampoco superior al Bhoja. Habiendo llegado a Āhukā, ésta se dice que es la correcta conexión sintáctica (anvaya) del enunciado.

Verse 54

आहुकश्चाप्यवंतीषु स्वसारं चाहुकीं ददौ । आहुकस्यैव दुहिता पुत्रौ द्वौ समसूयत

Y Āhuka, en la tierra de Avanti, dio en matrimonio a su propia hermana Āhukī. Y la hija de Āhuka dio a luz a dos hijos varones.

Verse 55

देवकं चोग्रसेनं च देवगर्भसमावुभौ । देवकस्य सुताश्चैव जज्ञिरे त्रिदशोपमाः

Y estaban Devaka y Ugrasena, ambos nacidos de Devagarbhā. Y a Devaka le nacieron, en verdad, hijos varones, semejantes a los dioses.

Verse 56

देववानुपदेवश्च सुदेवो देवरक्षितः । तेषां स्वसारः सप्तैव वसुदेवाय ता ददौ

Devavān, Upadeva, Sudeva y Devarakṣita; y a ellos, sus propias siete hermanas se las dio Vasudeva (en matrimonio).

Verse 57

देवकी श्रुतदेवा च यशोदा च श्रुतिश्रवा । श्रीदेवा चोपदेवा च सुरूपा चेति सप्तमी

Devakī, Śrutadevī, Yaśodā y Śrutiśravā; asimismo Śrīdevī, Upadevī y Surūpā: éstas son las siete mujeres sagradas, el séptimo grupo.

Verse 58

नवोग्रसेनस्य सुताः कंसस्तेषां च पूर्वजः । न्यग्रोधस्तु सुनामा च कंकः शंकुः सुभूश्च यः

Los hijos de Nava-Ugrasena fueron: Kaṃsa, el mayor entre ellos; y también Nyagrodha, Sunāmā, Kaṃka, Śaṃku y Subhū.

Verse 59

अन्यस्तु राष्ट्रपालश्च बद्धमुष्टिः समुष्टिकः । तेषां स्वसारः पंचासन्कंसा कंसवती तथा

Otro fue Rāṣṭrapāla; (otros fueron) Baddhamuṣṭi y Samuṣṭika. Tenían cinco hermanas: Kaṃsā y también Kaṃsavatī.

Verse 60

सुरभी राष्ट्रपाली च कंका चेति वरांगनाः । उग्रसेनः सहापत्यो व्याख्यातः कुकुरोद्भवः

Surabhī, Rāṣṭrapālī y Kaṃkā: éstas fueron las excelentes mujeres. También Ugrasena, junto con su descendencia, ha sido descrito como nacido del linaje de Kuku.

Verse 61

भजमानस्य पुत्रोभूद्रथिमुख्यो विदूरथः । राजाधिदेवः शूरश्च विदूरथसुतोभवत्

A Bhajamāna le nació un hijo llamado Vidūratha, el principal entre los guerreros de carro. El hijo de Vidūratha fue Rājādhideva, y también (fue) Śūra.

Verse 62

राजाधिदेवस्य सुतौ जज्ञाते वीरसंमतौ । क्षत्रव्रतेतिनिरतौ शोणाश्वः श्वेतवाहनः

A Rājādhideva le nacieron dos hijos, ambos tenidos por héroes valerosos, firmes en el voto del kṣatriya: Śoṇāśva y Śvetavāhana.

Verse 63

शोणाश्वस्य सुताः पंच शूरा रणविशारदाः । शमी च राजशर्मा च निमूर्त्तः शत्रुजिच्छुचिः

Śoṇāśva tuvo cinco hijos, héroes valientes y diestros en la guerra: Śamī, Rājaśarmā, Nimūrtta, Śatrujit y Śuci.

Verse 64

शमीपुत्रः प्रतिक्षत्रः प्रतिक्षत्रस्य चात्मजः । प्रतिक्षत्रसुतो भोजो हृदीकस्तस्य चात्मजः । हृदीकस्याभवन्पुत्रा दश भीमपराक्रमाः

El hijo de Śamī fue Pratikṣatra; y a Pratikṣatra le nació un hijo. De Pratikṣatra nació Bhoja, y su hijo fue Hṛdīka. Hṛdīka tuvo diez hijos, todos de temible valor.

Verse 65

कृतवर्माग्रजस्तेषां शतधन्वा च सत्तमः । देवार्हश्च सुभानुश्च भीषणश्च महाबलः

Entre ellos estaban el hermano mayor de Kṛtavarmā, Śatadhanvā, varón excelente; y también Devārha, Subhānu y Bhīṣaṇa, de gran poder.

Verse 66

अजातश्च विजातश्च करकश्च करंधमः । देवार्हस्य सुतो विद्वान्जज्ञे कंबलबर्हिषः

Nacieron Ajāta, Vijāta, Karaka y Karaṃdhama, sabios hijos de Devārha, de Kaṃbalabarhiṣ.

Verse 67

असमौजास्ततस्तस्य समौजाश्च सुतावुभौ । अजातपुत्रस्य सुतौ प्रजायेते समौजसौ

De él nació Asamaujas; y también nacieron dos hijos llamados ambos Samaujas. Así, aun para Ajātaputra llegaron a existir dos hijos llamados Samaujas.

Verse 68

समौजः पुत्रा विख्यातास्त्रयः परमधार्मिकाः । सुदंशश्च सुवंशश्च कृष्ण इत्यनुनामतः

Samaujas tuvo tres hijos célebres, supremamente justos en el dharma: llamados Sudaṃśa, Suvaṃśa y Kṛṣṇa.

Verse 69

अंधकानामिमं वंशं यः कीर्तयति नित्यशः । आत्मनो विपुलं वंशं प्रजामाप्नोत्ययं ततः

Quien recita cada día este linaje de los Andhakas, alcanza después abundante descendencia y un linaje propio floreciente.

Verse 70

गांधारी चैव माद्री च क्रोष्टोर्भार्ये बभूवतुः । गांधारी जनयामास सुनित्रं मित्रवत्सलम्

Gāndhārī y Mādrī llegaron a ser las dos esposas de Kroṣṭu. Gāndhārī dio a luz a Sunitra, afectuoso con los amigos.

Verse 71

माद्री युधाजितं पुत्रं ततो वै देवमीढुषं । अनमित्रं शिनिं चैव पंचात्र कृतलक्षणाः

Mādrī dio a luz a un hijo llamado Yudhājit; después, a Devamīḍhuṣa, y también a Anamitra y a Śini: así fueron cinco hijos, todos dotados de signos auspiciosos.

Verse 72

अनमित्रसुतो निघ्नो निघ्नस्यापि च द्वौ सुतौ । प्रसेनश्च महावीर्यः शक्तिसेनश्च तावुभौ

De Anamitra nació Nighna; y Nighna, a su vez, tuvo dos hijos: Prasena, de gran valentía, y Śaktisena; esos dos.

Verse 73

स्यमंतकं प्रसेनस्य मणिरत्नमनुत्तमं । पृथिव्यां मणिरत्नानां राजेति समुदाहृतम्

El Syamantaka —la joya insuperable de Prasena— fue proclamado en la tierra como el ‘rey’ entre todas las gemas preciosas.

Verse 74

हृदि कृत्वा सुबहुशो मणिं तं स व्यराजत । मणिरत्नं ययाचेथ राजार्थं शौरिरुत्तमम्

Poniendo una y otra vez aquella gema sobre su pecho, resplandecía con esplendor. Luego, por el propósito del rey, pidió la joya más excelsa al mejor de los Śauri (el Señor Viṣṇu/Kṛṣṇa).

Verse 75

गोविंदश्च न तं लेभे शक्तोपि न जहार सः । कदाचिन्मृगयां यातः प्रसेनस्तेन भूषितः

Ni siquiera Govinda pudo obtenerla; aunque capaz, no se la arrebató. Una vez, Prasena salió de cacería, adornado con ella.

Verse 76

बिले शब्दं स शुश्राव कृतं सत्त्वेन केनचित् । ततः प्रविश्य स बिलं प्रसेनो ह्यृक्षमासदत्

En la cueva oyó un sonido hecho por alguna criatura. Entonces, al entrar en aquella cueva, Prasena se encontró con un oso.

Verse 77

ऋक्षः प्रसेनं च तथा ऋक्षं चापि प्रसेनजित् । आसाद्य युयुधाते तौ परस्परजयेच्छया

Ṛkṣa se encontró con Prasena, y Prasenajit también se topó con Ṛkṣa; al verse frente a frente, ambos combatieron, deseando cada uno la victoria sobre el otro.

Verse 78

हत्वा ऋक्षः प्रसेनं च ततस्तं मणिमाददात् । प्रसेनं तु हतं श्रुत्वा गोविंदः परिशंकितः

Tras matar a Prasena, el oso tomó aquella joya. Pero cuando Govinda oyó que Prasena había sido muerto, se llenó de sospecha y preocupación.

Verse 79

सत्राजित्रा तु तद्भ्रात्रा यादवैश्च तथापरैः । गोविंदेन हतो नूनं प्रसेनो मणिकारणात्

Pero Satrājit—junto con su hermano, los Yādavas y otros—quedó convencido de que Prasena había sido sin duda muerto por Govinda, a causa de la joya.

Verse 80

प्रसेनस्तु गतोरण्यं मणिरत्नेन भूषितः । तं दृष्ट्वा निजघानाथ न त्यजन्तं स्यमंतकम्

Prasena fue al bosque, adornado con la gema preciosa. Al verlo, el señor (el león) lo abatió, porque no soltaba la joya Syamantaka.

Verse 81

जघानैवाप्रदानेन शत्रुभूतं च केशवः । इति प्रवादस्सर्वत्र ख्यातस्सत्राजिता कृतः

Porque no lo devolvió, Keśava en verdad lo mató cuando se volvió enemigo. Así este dicho se hizo célebre por doquier, y Satrājit quedó conocido de ese modo.

Verse 82

अथ दीर्घेण कालेन मृगयां निर्गतः पुनः । यदृच्छया च गोविंदो बिलाभ्याशमथागमत्

Entonces, tras largo tiempo, volvió a salir de caza; y por azar Govinda se acercó a la boca de una cueva.

Verse 83

ततश्शब्दं यथापूर्वं स चक्रे ऋक्षराड्बली । शब्दं श्रुत्वा तु गोविंदः खङ्गपाणिः प्रविश्य च

Entonces el poderoso rey de los osos emitió de nuevo el mismo sonido que antes. Al oírlo, Govinda, con la espada en la mano, entró.

Verse 84

अपश्यज्जांबवंतं च ऋक्षराजं महाबलं । ततस्तूर्णं हृषीकेशस्तमृक्षमतिरंहसा

Vio a Jāmbavān, el poderoso rey de los osos. Entonces Hṛṣīkeśa se lanzó con gran rapidez hacia aquel oso.

Verse 85

जांबवंतं स जग्राह क्रोधसंरक्तलोचनः । दृष्ट्वा चैनं तथा विष्णुं कर्मभिर्वैष्णवीं तनुं

Con los ojos enrojecidos por la ira, apresó a Jāmbavān; y al ver en él a Viṣṇu mismo—portando una forma vaiṣṇava por sus obras—obró en consecuencia.

Verse 86

तुष्टाव ऋक्षराजोपि विष्णुसूक्तेन सत्वरं । ततस्तु भगवांस्तुष्टो वरेण समरोचयत्

Entonces el rey de los osos también, sin demora, alabó al Señor con un himno a Viṣṇu; y el Bienaventurado Bhagavān, complacido, le concedió un don.

Verse 87

जाम्बवानुवाच । इष्टं चक्रप्रहारेण त्वत्तो मे मरणं शुभम् । कन्या चेयं मम सुता भर्त्तारं त्वामवाप्नुयात्

Dijo Jāmbavān: «Sea mi muerte por tu mano, por el golpe del disco, mi fin amado y auspicioso. Y que esta doncella—mi hija—te alcance como esposo.»

Verse 88

योयं मणिः प्रसेनात्तु हत्वा चैवाप्तवानहम् । स त्वया गृह्यतां नाथ मणिरेषोऽत्र वर्त्तते

«Esta joya—tras dar muerte a Prasena, en verdad la obtuve yo. Tómala, oh Señor; aquí está esta joya.»

Verse 89

इत्युक्तो जांबवंतं वै हत्वा चक्रेण केशवः । कृतकार्यो महाबाहुः कन्यां चैवाददौ तदा

Así interpelado, Keśava abatió a Jāmbavant con su disco. Cumplido su propósito, el Señor de poderosos brazos tomó entonces también a la doncella.

Verse 90

ततः सत्राजिते चैतन्मणिरत्नं स वै ददौ । यल्लब्धमृक्षराजाच्च सर्वयादवसन्निधौ

Luego, en presencia de todos los Yādavas, entregó en verdad a Satrājit aquella joya preciosa, la misma que se había obtenido del rey de los osos.

Verse 91

तेन मिथ्याप्रवादेन संतप्तोयं जनार्दनः । ततस्ते यादवाः सर्वे वासुदेवमथाब्रुवन्

Afligido por aquella falsa calumnia, Janārdana quedó angustiado. Entonces todos los Yādavas se dirigieron a Vāsudeva y le hablaron.

Verse 92

अस्माकं मनसि ह्यासीत्प्रसेनस्तु त्वया हतः । एकैकस्यास्तु सुंदर्यो दश सत्राजितः सुताः

En nuestra mente, en verdad, se pensó que tú habías dado muerte a Prasena; y creímos también que las diez hermosas hijas de Satrājit serían entregadas, una a cada uno de nosotros.

Verse 93

सत्योत्पन्नास्सुतास्तस्य शतमेकं च विश्रुताः । विख्याताश्च महावीर्या भंगकारश्च पूर्वजः

De él nacieron ciento un hijos, célebres como los nacidos de Satya. Eran renombrados y de gran valentía; y entre ellos, Bhaṅgakāra fue el primogénito.

Verse 94

सत्या व्रतवती स्वप्ना भंगकारस्य पूर्वजा । सुषुवुस्ताः कुमारांश्च शिनीवालः प्रतापवान्

Satyā, Vratavatī y Svapnā—las hijas nacidas antes de Bhaṅgakāra—dieron a luz hijos varones; y Śinīvāla era poderoso en valor.

Verse 95

अभंगो युयुधानश्च शिनिस्तस्यात्मजोभवत् । तस्माद्युगंधरः पुत्राश्शतं तस्य प्रकीर्तिताः

Abhaṅga y Yuyudhāna nacieron como hijos de Śini. De él descendió Yugaṅdhara; y se dice que cien hijos suyos son célebres.

Verse 96

अनमित्राह्वयो यो वै विख्यातो वृष्णिवंशजः । अनमित्रात्शिनिर्जज्ञे कनिष्ठो वृष्णिनंदनः

De Anamitra—renombrado como descendiente del linaje de Vṛṣṇi—nació Śini, el hijo menor, deleite de Vṛṣṇi.

Verse 97

अनमित्राच्च संजज्ञे वृष्णिवीरो युधाजितः । अन्यौ च तनयौ वीरा वृषभश्चित्र एव च

De Anamitrā nació el héroe de los Vṛṣṇis, Yudhājit; y también nacieron otros dos hijos valerosos: Vṛṣabha y Citra.

Verse 98

ऋषभः काशिराजस्य सुतां भार्यामनिंदितां । जयंतश्च जयंतीं च शुभां भार्यामविंदत

Ṛṣabha tomó por esposa irreprochable a la hija del rey de Kāśī; y Jayanta, por su parte, obtuvo por esposa auspiciosa a Jayantī.

Verse 99

जयंतस्य जयंत्यां वै पुत्रः समभवत्ततः । सदा यज्वातिधीरश्च श्रुतवानतिथिप्रियः

Entonces, en verdad, de Jayanta y Jayantī nació un hijo. Siempre entregado a los yajñas, sumamente sabio, versado en la sagrada enseñanza y amante de honrar a los huéspedes.

Verse 100

अक्रूरः सुषुवे तस्मात्सुदक्षो भूरिदक्षिणः । रत्नकन्या च शैब्या च अक्रूरस्तामवाप्तवान्

De él nació Akrūra; y de Akrūra (nació) Sudakṣa, célebre por su generosidad abundante. Ratnakanyā y también Śaibyā: Akrūra obtuvo a ella (Śaibyā) por esposa.

Verse 101

पुत्रानुत्पादयामास एकादशमहाबलान् । उपलंभं सदालंभमुत्कलं चार्य्यशैशवं

Engendró once hijos de fuerza inmensa: Upalambha, Sadālambha, Utkala y Aryaśaiśava (entre ellos).

Verse 102

सुधीरं च सदायक्षं शत्रुघ्नं वारिमेजयं । धर्मदृष्टिं च धर्मं च सृष्टिमौलिं तथैव च

Y (allí estaban) Sudhīra, Sadāyakṣa, Śatrughna, Vārimejaya, Dharmadṛṣṭi, Dharma, y asimismo Sṛṣṭimauli.

Verse 103

सर्वे च प्रतिहर्तारो रत्नानां जज्ञिरे च ते । अक्रूराच्छूरसेनायां सुतौ द्वौ कुलनंदनौ

Y también nacieron todos aquellos que habrían de recobrar las joyas. De Akrūra, en la tierra de Śūrasena, nacieron dos hijos, deleite del linaje.

Verse 104

देववानुपदेवश्च जज्ञाते देवसंमतौ । अश्विन्यां त्रिचतुः पुत्राः पृथुर्विपृथुरेव च

Devavān y Upadeva nacieron, ambos aprobados por los dioses. En Aśvinī nacieron tres o cuatro hijos: Pṛthu y también Vipṛthu.

Verse 105

अश्वग्रीवो श्वबाहुश्च सुपार्श्वक गवेषणौ । रिष्टनेमिः सुवर्चा च सुधर्मा मृदुरेव च

Aśvagrīva, Śvabāhu, Supārśvaka y Gaveṣaṇa; y también Riṣṭanemi, Suvarcā, Sudharmā y Mṛdu.

Verse 106

अभूमिर्बहुभूमिश्च श्रविष्ठा श्रवणे स्त्रियौ । इमां मिथ्याभिशप्तिं यो वेद कृष्णस्य बुद्धिमान्

Abhūmi y Bahubhūmi, y las dos mujeres Śraviṣṭhā y Śravaṇā. Quien, con sabiduría, comprenda esta falsa maldición vinculada a Kṛṣṇa (y su verdadero sentido), ése es verdaderamente perspicaz.

Verse 107

न स मिथ्याभिशापेन अभिगम्यश्च केनचित् । एक्ष्वाकी सुषुवे पुत्रं शूरमद्भुतमीढुषम्

Nadie podía acercársele mediante una maldición falsa. Entonces Ekṣvākī dio a luz a un hijo: heroico, maravilloso y digno de alabanza.

Verse 108

मीढुषा जज्ञिरे शूरा भोजायां पुरुषा दश । वसुदेवो महाबाहुः पूर्वमानकदुंदुभिः

De Mīḍhuṣa nacieron en Bhojā diez hijos valientes. Entre ellos, el poderoso Vasudeva, de grandes brazos, fue antes llamado Ānakadundubhi.

Verse 109

देवभागस्तथा जज्ञे तथा देवश्रवाः पुनः । अनावृष्टिं कुनिश्चैव नंदिश्चैव सकृद्यशाः

También nació Devabhāga, y de nuevo Devaśravā. Asimismo nacieron Anāvṛṣṭi, Kuni, Nandi y Sakṛdyaśas.

Verse 110

श्यामः शमीकः सप्ताख्यः पंच चास्य वरांगनाः । श्रुतकीर्तिः पृथा चैव श्रुतदेवी श्रुतश्रवाः

Śyāma, Śamīka y Saptākhya: tales son los nombres; y tiene cinco nobles mujeres: Śrutakīrti, Pṛthā, Śrutadevī y Śrutaśravā.

Verse 111

राजाधिदेवी च तथा पंचैता वीरमातरः । वृद्धस्य श्रुतदेवी तु कारूषं सुषुवे नृपम्

Y también Rājādhidevī: estas cinco fueron madres de héroes. Y Śrutadevī, esposa de Vṛddha, dio a luz al rey llamado Kārūṣa.

Verse 112

कैकेयाच्छ्रुतकीर्तेस्तु जज्ञे संतर्दनो नृपः । श्रुतश्रवसि चैद्यस्य सुनीथः समपद्यत

De Śrutakīrti de Kaikeya nació el rey Saṃtardana; y de Śrutaśravas, el Caidya, nació Sunītha.

Verse 113

राजाधिदेव्याः संभूतो धर्माद्भयविवर्जितः । शूरः सख्येन बद्धोसौ कुंतिभोजे पृथां ददौ

Nacido de Rājādhidevī, era justo y libre de temor. Aquel Śūra, ligado por la amistad, entregó a Pṛthā a Kuntibhoja.

Verse 114

एवं कुंती समाख्या च वसुदेवस्वसा पृथा । कुंतिभोजोददात्तां तु पांडोर्भार्यामनिंदिताम्

Así, Pṛthā—también llamada Kuntī, hermana de Vasudeva—fue dada por Kuntibhoja a Pāṇḍu como su esposa sin tacha.

Verse 115

पाण्ड्वर्थेसूत देवी सा देवपुत्रान्महारथान् । धर्माद्युधिष्ठिरो जज्ञे वाताज्जज्ञे वृकोदरः

Por causa de Pāṇḍu, aquella diosa engendró hijos divinos, grandes guerreros de carro: de Dharma nació Yudhiṣṭhira, y de Vāyu nació Vṛkodara (Bhīma).

Verse 116

इंद्राद्धनंजयश्चैव शक्रतुल्यपराक्रमः । योऽसौ त्रिपुरुषाज्जातस्त्रिभिरंशैर्महारथः

De Indra nació también Dhanañjaya, cuyo valor era igual al de Śakra. Aquel gran guerrero de carro nació del Tri-Puruṣa, dotado de tres porciones de poder divino.

Verse 117

देवकार्यकरश्चैव सर्वदानवसूदनः । अवध्याश्चापि शक्रस्य दानवा येन घातिताः

Él cumple en verdad los designios de los devas y es el exterminador de todos los Dānavas; aun aquellos Dānavas invulnerables para Śakra (Indra) fueron abatidos por él.

Verse 118

स्थापितस्स तु शक्रेण लब्धवर्चास्त्रिविष्टपे । माद्रवत्यां तु जनितावश्विनाविति नः श्रुतम्

Pero Śakra (Indra) lo estableció en Triviṣṭapa (el cielo), tras recobrar su resplandor. Y hemos oído que los Aśvins nacieron de Mādravatī.

Verse 119

नकुलः सहदेवश्च रूपसत्वगुणान्वितौ । रोहिणी पौरवी नाम भार्या चानकदुंदुभेः

Nakula y Sahadeva estaban dotados de belleza y de la cualidad de sattva. Rohiṇī—llamada también Pauravī—fue la esposa de Ānakadundubhi.

Verse 120

लेभे चेष्टं सुतं रामं सारणं च रणप्रियम् । दुर्धरं दमनं चैव पिंडारकमहाहनुं

Obtuvo como hijos deseados a Ceṣṭa, a Rāma y también a Sāraṇa, amante de la batalla; además a Durdhara, a Damana y a Piṇḍāraka, el matador de gran mandíbula.

Verse 121

अथ मायात्वमावास्या देवकी या भविष्यति । तस्यां जज्ञे महाबाहुः पूर्वं तु स प्रजापतिः

Luego, asumiendo el estado de Māyā y entrando en Devakī—que habría de nacer—nació en ella el de los poderosos brazos, quien antes había sido Prajāpati.

Verse 122

अनुजाताभवत्कृष्णा सुभद्रा भद्रभाषिणी । विजयो रोचमानस्तु वर्धमानश्च देवलः

Después de ellos nació Kṛṣṇā, la hija de tez oscura; Subhadrā, de habla auspiciosa; y también los hijos Vijaya, Rocamāna, Vardhamāna y Devala.

Verse 123

एते सर्वे महात्मान उपदेव्यां प्रजज्ञिरे । अगावहं महात्मानं बृहद्देवी व्यजायत

Todos estos magnánimos nacieron de Upadevā; y Bṛhaddevī me dio a luz a mí—Agāvaha, el de gran alma.

Verse 124

बृहद्देव्यां स्वयं जज्ञे मन्दको नाम नामतः । सप्तमं देवकी पुत्रं रेमंतं सषुवे सुतम्

En Bṛhaddevī nació por sí mismo uno llamado Mandaka. Y Devakī dio a luz a su séptimo hijo, llamado Remanta.

Verse 125

गवेषणं महाभागं संग्रामेष्वपराजितम् । श्रुतदेव्या विहारे तु वने विचरता पुरा

Antaño, cuando Śrutadevī vagaba por el bosque en esparcimiento, halló al ilustre Gaveṣaṇa, invencible en las batallas.

Verse 126

वैश्यायां समधाच्छौरिः पुत्रं कौशिकमग्रजम् । श्रुतंधरा तु राज्ञी तु सौरगंधपरिग्रहः

De una mujer vaiśyā, Śauri engendró un hijo mayor llamado Kauśika. Y la reina Śrutandharā fue tomada en matrimonio por Sauragandha.

Verse 127

पुत्रं च कपिलं चैव वसुदेवात्मजो बली । जनानां च विषादोभूत्प्रथमः स धनुर्द्धरः

Y tuvo también un hijo llamado Kapila, el poderoso hijo de Vasudeva. Entre la gente surgió aflicción; él fue el primero, célebre portador del arco.

Verse 128

सौभद्रश्चाभवश्चैव महासत्वौ बभूवतुः । देवभागसुतश्चापि प्रस्तावः स बुधः स्मृतः

Saubhadra y Abhava nacieron ambos como seres grandes y poderosos. Y Prastāva también—hijo de Devabhāga—es recordado como un sabio (Budha).

Verse 129

पण्डितं प्रथमं बाहु देवश्रवसमुत्तमम् । इक्ष्वाकुकुलतो यस्य मनस्विन्या यशस्विनी

Primero nació el sabio: Bāhu, el excelentísimo Devaśravas. Su consorte, ilustre y de noble ánimo, famosa por su virtud, provenía del linaje de Ikṣvāku.

Verse 130

निवृत्तशत्रुः शत्रुघ्नः श्रद्धा तस्मादजायत । गंडूषायामपत्यानि कृष्णस्तुष्टः शतं ददौ

De él nació Śraddhā, y un hijo llamado Nivṛttaśatru, también llamado Śatrughna, “matador de enemigos”. Complacido, Kṛṣṇa concedió a Gaṇḍūṣā cien descendientes.

Verse 131

स चंद्रं तु महाभागं वीर्यवंतं महाबलम् । रंतिपालश्च रंतिश्च नंदनस्य सुतावुभौ

Y tuvo también a Candra, muy afortunado, lleno de vigor y de gran fuerza; y a Rantipāla y Ranti, ambos hijos de Nandana.

Verse 132

शमीकपुत्राश्चत्वारो विक्रांताः सुमहाबलाः । विरजश्च धनुश्चैव व्योमस्तस्य स सृंजयः

Śamīka tuvo cuatro hijos, valerosos y de fuerza inmensa: Viraja, Dhanu, Vyoma y Sṛñjaya.

Verse 133

अनपत्योभवद्व्योमः सृंजयस्य धनंजयः । यो जायमानो भोजत्वं राजर्षित्वमवाप्तवान्

El hijo de Sṛñjaya, Dhanaṃjaya, fue llamado Vyoma y no tuvo descendencia. Sin embargo, aun al nacer alcanzó la dignidad de Bhoja y el rango de un rājarṣi, sabio rey.

Verse 134

कृष्णस्य जन्माभ्युदयं यः कीर्तयति नित्यशः । शृणोति वा नरो नित्यं सर्वपापैः प्रमुच्यते

El hombre que sin cesar canta la gloriosa manifestación (nacimiento) de Kṛṣṇa, o que la escucha continuamente, queda liberado de todos los pecados.

Verse 135

अथ देवो महादेवः पूर्वं कृष्णः प्रजापतिः । विहारार्थं स देवोसौ मानुषेष्वप्यजायत

Entonces aquel dios, Mahādeva—que antes fue Kṛṣṇa, Prajāpati, Señor de las criaturas—nació también entre los humanos, por causa de su divina līlā, su juego y recreación.

Verse 136

देवक्यां वसुदेवेन तपसा पुष्करेक्षणः । चतुर्बाहुस्तु संजातो दिव्यरूपो जनाश्रयः

Por las austeridades de Vasudeva, el Señor de ojos de loto nació de Devakī: de cuatro brazos, de forma divina, refugio de todos los seres.

Verse 137

श्रीवत्सलक्षणं देवं दृष्ट्वा देवैः सलक्षणम् । उवाच वसुदेवस्तं रूपं संहर वै प्रभो

Al ver al Señor marcado con el Śrīvatsa, contemplado asimismo por los dioses con sus signos, Vasudeva le dijo: «Oh Señor, retira en verdad esa forma».

Verse 138

भीतोहं देव कंसस्य ततस्त्वेतद्ब्रवीमि ते । मम पुत्रा हतास्तेन श्रेष्ठाः षड्भीमविक्रमाः

Oh Señor, temo a Kaṃsa; por eso te digo esto: mis hijos—seis en número—excelentes y de terrible valor, han sido muertos por él.

Verse 139

वसुदेववचः श्रुत्वा रूपं संहरदच्युतः । अनुज्ञाप्य तु तं शौरिर्नन्दगोपगृहेनयत्

Al oír las palabras de Vasudeva, Acyuta retiró (ocultó) su forma. Luego Śauri, tras despedirse de Él, lo condujo a la casa de Nanda, el vaquero.

Verse 140

दत्वा तं नंदगोपाय रक्ष्यतामिति चाब्रवीत् । अतस्तुसर्वकल्याणं यादवानां भविष्यति

Habiéndoselo entregado a Nanda el vaquero, dijo: «Que sea protegido». Por ello, plena auspiciosidad vendrá a los Yādavas.

Verse 141

अयं तु गर्भो देवक्या यावत्कंसं हनिष्यति । तावत्पृथिव्यां भविता क्षेमो भारावहः परम्

Mientras este niño en el seno de Devakī dé muerte a Kaṃsa, por todo ese tiempo en la tierra habrá suprema seguridad y alivio del peso.

Verse 142

ये वै दुष्टास्तु राजानस्तांस्तु सर्वान्हनिष्यति । कौरवाणां रणे भूते सर्वक्षत्रसमागमे

En verdad, dará muerte a todos aquellos reyes malvados cuando estalle la batalla de los Kauravas, en la gran asamblea de todos los linajes guerreros.

Verse 143

सारथ्यमर्जुनस्यायं स्वयं देवः करिष्यति । निःक्षत्रियां धरां कृत्वा भोक्ष्यते शेषतां गताम्

Este mismo Dios, por Sí mismo, hará de auriga de Arjuna; y, tras dejar la tierra sin kṣatriyas, gobernará lo que reste, reducido a un mero remanente.

Verse 144

सर्वं यदुकुलं चैव देवलोकं नयिष्यति । भीष्म उवाच । क एष वसुदेवस्तु देवकी का यशस्विनी

«Y conducirá a todo el linaje de Yadu al mundo de los dioses». Dijo Bhīṣma: «¿Quién es este Vasudeva, y quién es la ilustre Devakī?»

Verse 145

नंदगोपश्च कश्चैव यशोदा का महाव्रता । या विष्णुं पोषितवती यां स मातेत्यभाषत

¿Quién, en verdad, es Nanda-gopa? ¿Y quién es Yaśodā, esa mujer de gran voto, que nutrió a Viṣṇu y a quien él llamó «Madre»?

Verse 146

या गर्भं जनयामास या चैनं समवर्द्धयत् । पुलस्त्य उवाच । पुरुषः कश्यपश्चासावदितिस्तत्प्रिया स्मृता

«La que concibió el embrión y la que también lo crió». Dijo Pulastya: «Ese varón es Kaśyapa, y Aditi es recordada como su amada»

Verse 147

कश्यपो ब्रह्मणोंशस्तु पृथिव्या अदितिस्तथा । नंदो द्रोणस्समाख्यातो यशोदाथ धराभवत्

Kaśyapa fue en verdad una porción de Brahmā; y Aditi, asimismo, una porción de la Tierra. Nanda fue célebre como encarnación de Droṇa, y Yaśodā entonces se volvió Dharā, la Tierra.

Verse 148

अथकामान्महाबाहुर्देवक्याः समपूरयत् । ये तया कांक्षिताः पूर्वमजात्तस्मान्महात्मनः

Entonces el de poderosos brazos colmó los deseos de Devakī—los mismos anhelos que antes había codiciado—engendrándolos de aquel magnánimo.

Verse 149

अचिरं स महादेवः प्रविष्टो मानुषीं तनुं । मोहयन्सर्वभूतानि योगाद्योगी समाययौ

No mucho después, aquel Mahādeva entró en un cuerpo humano; el yogui, por su poder de yoga, llegó, confundiendo a todos los seres.

Verse 150

नष्टे धर्मे तथा यज्ञे विष्णुर्वृष्णिकुले विभुः । कर्तुं धर्मव्यवस्थानमसुराणां प्रणाशनम्

Cuando decaen el dharma y los ritos del yajña, el omnipotente Viṣṇu nace en el linaje de los Vṛṣṇi, para restablecer el orden del dharma y destruir a los asuras.

Verse 151

रुक्मिणी सत्यभामा च सत्या नाग्निजिती तथा । सुमित्रा च तथा शैब्या गांधारी लक्ष्मणा तथा

Rukmiṇī, Satyabhāmā, Satyā y Nāgnajitī; asimismo Sumitrā y Śaibyā; y también Gāndhārī y Lakṣmaṇā.

Verse 152

सुभीमा च तथा माद्री कौशल्या विजया तथा । एवमादीनि देवीनां सहस्राणि च षोडश

Subhīmā, y también Mādrī, Kauśalyā y Vijayā; y así sucesivamente: de las Devīs hay dieciséis mil, damas divinas.

Verse 153

रुक्मिणी जनयामास पुत्रान्शृणु विशारदान् । चारुदेष्णं रणेशूरं प्रद्युम्नञ्च महाबलम्

Rukmiṇī dio a luz hijos—escucha, oh sabio—: Cārudeṣṇa, el heroico Raṇeśūra y el poderosísimo Pradyumna.

Verse 154

सुचारुं चारुभद्रञ्च सदश्वं ह्रस्वमेव च । सप्तमञ्चारुगुप्तञ्च चारुभद्रञ्च चारुकं

Sucāru, Cārubhadra, Sadaśva y Hrasva; asimismo Saptama, Cārugupta, (de nuevo) Cārubhadra y Cāruka.

Verse 155

चारुहासं कनिष्ठञ्च कन्याञ्चारुमतीं तथा । जज्ञिरे सत्यभामाया भानुर्भीमरथः क्षणः

De Satyabhāmā nacieron Cāruhāsa, el hijo menor, y también una hija llamada Cārumatī; asimismo nacieron Bhānu, Bhīmaratha y Kṣaṇa.

Verse 156

रोहितो दीप्तिमांश्चैव ताम्रबंधो जलंधमः । चतस्रो जज्ञिरे तेषां स्वसारश्च यवीयसीः

Nacieron Rohita, Dīptimān, Tāmrabandha y Jalaṃdhama; y para ellos nacieron también cuatro hermanas, junto con una hermana menor propia.

Verse 157

जांबवत्याः सुतो जज्ञे सांबश्चैवातिशोभनः । सौरशास्त्रस्य कर्त्ता वै प्रतिमा मंदिरस्य च

De Jāmbavatī nació un hijo—Sāmba, de hermosura excelsa—quien compuso en verdad el sagrado Saura-śāstra, y también hizo la imagen del Dios Sol y su templo.

Verse 158

मूलस्थाने निवेशश्च कृतस्तेन महात्मना । तुष्टेन देवदेवेन कुष्ठरोगो विनाशितः

Aquel gran espíritu estableció un asentamiento en el sagrado lugar-raíz; y el Dios de los dioses, complacido, destruyó la enfermedad de la lepra.

Verse 159

सुमित्रं चारुमित्रं च मित्रविंदा व्यजायत । मित्रबाहुः सुनीथश्च नाग्नजित्यां बभूवतुः

Mitravindā dio a luz a Sumitra y a Cārumitra; y de Nāgnajitī nacieron Mitrabāhu y Sunītha.

Verse 160

एवमादीनि पुत्राणांसहस्राणि निशामय । अशीतिश्च सहस्राणां वासुदेवसुतास्तथा

Escucha acerca de miles de hijos como éstos; y asimismo hubo también ochenta mil hijos de Vāsudeva.

Verse 161

प्रद्युम्नस्य च दायादो वैदर्भ्यां बुद्धिसत्तमः । अनिरुद्धो रणे योद्धा जज्ञेस्य मृगकेतनः

De Vaidarbhī nació Aniruddha, heredero de Pradyumna—el más excelso en inteligencia y guerrero en la batalla—cuyo emblema era el ciervo.

Verse 162

काम्या सुपार्श्वतनया सांबाल्लेभे तरस्विनम् । सत्त्वप्रकृतयो देवाः पराः पंच प्रकीर्तिताः

Kāmyā, hija de Supārśva, obtuvo por esposo al vigoroso Tarasvin. Así se proclaman los cinco dioses supremos, cuya naturaleza es sattva.

Verse 163

तिस्रः कोट्यः प्रवीराणां यादवानां महात्मनां । षष्टिः शतसहस्राणि वीर्यवंतो महाबलाः

Había tres crores de heroicos Yādavas, magnánimos; y además sesenta cientos de miles: varones valerosos y de inmensa fuerza.

Verse 164

देवांशाः सर्व एवेह उत्पन्नास्ते महौजसः । दैवासुरे हता ये वा असुरास्तु महाबलाः

Aquí, todos los nacidos fueron en verdad porciones de los Devas, poderosos en esplendor; y también aquellos Asuras muy fuertes que habían sido abatidos en la guerra entre Devas y Asuras.

Verse 165

इहोत्पन्ना मनुष्येषु बाधंते सर्वमानवान् । तेषामुद्धरणार्थाय उत्पन्ना यादवे कुले

Nacidos aquí entre los hombres, afligen a toda la humanidad. Para su liberación, (ella) nació en el linaje de los Yādavas.

Verse 166

कुलानां शतमेकं च यादवानां महात्मनाम् । विष्णुस्तेषां प्रणेता च प्रभुत्वे च व्यवस्थितः

Entre los nobles Yādavas hay ciento un clanes; y Viṣṇu es su guía y conductor, firmemente establecido en la soberanía sobre ellos.

Verse 167

निदेशस्थायिनस्तस्य ऋद्ध्यंते सर्वयादवाः । भीष्म उवाच । सप्तर्षयः कुबेरश्च यक्षो मणिधरस्तथा

Todos los Yādavas que permanecen obedientes a su mandato prosperan. Dijo Bhīṣma: «Los Siete Ṛṣis, y Kubera, y también el Yakṣa Maṇidhara…»

Verse 168

सात्यकिर्नारदश्चैव शिवो धन्वंतरिस्तथा । आदिदेवस्तथाविष्णुरेभिस्तु सह दैवतैः

Sātyaki, Nārada, Śiva y Dhanvantari—junto con el Señor primordial Viṣṇu—aparecieron en compañía de estas deidades.

Verse 169

किमर्थं सहसंभूताः सुरसम्भूतयः क्षितौ । भविष्याः कति वा चास्य प्रादुर्भावा महात्मनः

¿Con qué propósito han surgido de improviso en la tierra estos seres nacidos de lo divino? ¿Y cuántas manifestaciones futuras tendrá ese magnánimo?

Verse 170

सर्वक्षेत्रेषु सर्वेषु किमर्थमिह जायते । यदर्थमिह संभूतो विष्णुर्वृष्ण्यंधके कुले

En todos los lugares sagrados, ¿con qué fin se nace aquí? ¿Y con qué propósito se ha manifestado aquí Viṣṇu, en el linaje de los Vṛṣṇi y los Andhaka?

Verse 171

पुनःपुनर्मनुष्येषु तन्मे त्वं ब्रूहि पृच्छतः । पुलस्त्य उवाच । शृणु भूप प्रवक्ष्यामि रहस्यातिरहस्यकम् । यथा दिव्यतनुर्विष्णुर्मानुषेष्विह जायते

«Una y otra vez entre los hombres: dímelo, pues te lo pregunto.» Pulastya dijo: «Escucha, oh rey; te declararé el secreto de los secretos: cómo Viṣṇu, de cuerpo divino, nace aquí entre los humanos.»

Verse 172

युगांते तु परावृत्ते काले प्रशिथिले प्रभुः । देवासुरमनुष्येषु जायते हरिरीश्वरः

Mas al fin de una era, cuando el tiempo se revierte y se afloja el orden de las cosas, el Señor—Hari, el Soberano supremo—nace entre los devas, los asuras y los seres humanos.

Verse 173

हिरण्यकशिपुर्दैत्यस्त्रैलोक्यस्य प्रशासिता । बलिनाधिष्ठिते चैव पुनर्लोकत्रये क्रमात्

El daitya Hiraṇyakaśipu llegó a ser el gobernante de los tres mundos; y cuando Bali también asumió la soberanía, de nuevo—en sucesión—pasó el dominio sobre el triple mundo.

Verse 174

सख्यमासीत्परमकं देवानामसुरैः सह । युगाख्या दश संपूर्णा आसीदव्याकुलं जगत्

Hubo la más estrecha amistad entre los devas y los asuras. Durante diez yugas completos, el mundo permaneció sin turbación.

Verse 175

निदेशस्थायिनश्चापि तयोर्देवासुरा स्वयं । बद्धो बलिर्विमर्दोयं सुसंवृत्तः सुदारुणः

Y aun los propios devas y asuras, permaneciendo bajo el mandato de aquellos dos, participaron; Bali fue atado, y este conflicto aplastante se consumó—sumamente intenso y en extremo terrible.

Verse 176

देवानामसुराणां च घोरः क्षयकरो महान् । कर्तुं धर्मव्यवस्थां च जायते मानुषेष्विह

Para devas y asuras por igual, surge un poderoso y temible destructor aquí entre los seres humanos, a fin de establecer el debido orden del dharma.

Verse 177

भृगोः शापनिमित्तं तु देवासुरकृते तदा । भीष्म उवाच । कथं देवासुरकृते हरिर्देहमवाप्तवान्

Entonces, por la ocasión de la maldición de Bhṛgu, en relación con el asunto de los devas y los asuras—dijo Bhīṣma: «¿Cómo obtuvo Hari un cuerpo por causa de los devas y los asuras?»

Verse 178

दैवासुरं यथावृत्तं तन्मे कथय सुव्रत । पुलस्त्य उवाच । तेषां जयनिमित्तं वै संग्रामा स्युः सुदारुणाः

«Oh tú de excelentes votos, cuéntame con exactitud lo ocurrido en el conflicto entre los devas y los daityas.» Respondió Pulastya: «Por la victoria de uno u otro bando, habría entre ellos batallas sumamente terribles.»

Verse 179

अवतारा दशद्वौ च शुद्धा मन्वंतरे स्मृताः । नामधेयं समासेन शृणु तेषां विवक्षितम्

Doce avatāras puros se recuerdan en cada Manvantara. Escucha, en breve, los nombres de aquellos que se pretende enunciar.

Verse 180

प्रथमो नारसिंहस्तु द्वितीयश्चापि वामनः । तृतीयस्तु वराहश्च चतुर्थोऽमृतमंथनः

El primero es Narasiṁha; el segundo, Vāmana. El tercero es Varāha, y el cuarto es el batido (del océano) que produjo el amṛta, el néctar de la inmortalidad.

Verse 181

संग्रामः पंचमश्चैव सुघोरस्तारकामयः । षष्ठो ह्याडीबकाख्यश्च सप्तमस्त्रैपुरस्तथा

«El quinto es el Saṅgrāma, y también el pavoroso Tārakāmaya. El sexto es llamado Āḍībaka, y el séptimo es asimismo la (batalla de) Tripura.»

Verse 182

अष्टमश्चांधकवधो नवमो वृत्रघातनः । ध्वजश्च दशमस्तेषां हालाहलस्ततः परं

El octavo (episodio) es la muerte de Andhaka; el noveno, la destrucción de Vṛtra. El décimo entre ellos es el relato del estandarte; y después de eso viene el episodio del Hālāhala.

Verse 183

प्रथितो द्वादशस्तेषां घोरः कोलाहलस्तथा । हिरण्यकशिपुर्दैत्यो नरसिंहेन सूदितः

Entre ellos, el duodécimo es célebre como el terrible “Kolāhala”; allí el asura Hiraṇyakaśipu fue muerto por Narasiṃha.

Verse 184

वामनेन बलिर्बद्धस्त्रैलोक्याक्रमणे पुरा । हिरण्याक्षो हतो द्वंद्वे प्रतिवादे तु दैवतैः

Antaño, cuando se recorrieron (y se recobraron) los tres mundos, Bali fue atado por Vāmana; y Hiraṇyākṣa fue muerto en combate—pues, al oponerse, fue abatido por los dioses.

Verse 185

दंष्ट्रया तु वराहेण समुद्रस्थो द्विधा कृतः । प्रह्लादो निर्जितो युद्धे इंद्रेणामृतमंथने

Mas con su colmillo, Varāha partió en dos a aquel que estaba en el océano; y en el batido del amṛta, Prahlāda fue vencido en batalla por Indra.

Verse 186

विरोचनस्तु प्राह्लादिर्नित्यमिन्द्रवधोद्यतः । इंद्रेणैव च विक्रम्य निहतस्तारकामये

Virocana, descendiente de Prahlāda, estaba siempre resuelto a matar a Indra; pero el propio Indra, mostrando mayor poder, lo mató en la guerra de Tārakā.

Verse 187

अशक्नुवत्सु देवेषु त्रिपुरं सोढुमासुरम् । मोहयित्वाऽमृते पीते गोरूपेणासुरारिणा

Cuando los dioses no pudieron soportar el Tripura del asura, el enemigo de los asuras, tomando forma de vaca, los engañó, y así se bebió el amṛta.

Verse 188

नासन्जीवयितुं शक्या भूयो भूयोमृतासुराः । निहता दानवाः सर्वे त्रैलोक्ये त्र्यंबकेण तु

Aquellos asuras, muertos una y otra vez, no podían ser devueltos a la vida. En verdad, en los tres mundos, Tryambaka (Śiva) dio muerte a todos los dānavas.

Verse 189

असुराश्च पिशाचाश्च दानवाश्चांधके वधे । हता देवमनुष्यैस्ते पितृभिश्चैव सर्वशः

En la muerte de Andhaka, los asuras, los piśācas y los dānavas fueron destruidos por completo: muertos por todas partes por los dioses, por los hombres y también por los Pitṛs (ancestros).

Verse 190

संपृक्तो दानवैर्वृत्रो घोरे कोलाहले हतः । तदा विष्णुसहायेन महेंद्रेण निपातितः

Enredado con los dānavas, Vṛtra fue muerto en medio de un clamor terrible; entonces Mahendra lo derribó, auxiliado por Viṣṇu.

Verse 191

हतस्ततो महेंद्रेण मायाछन्नस्तु योगवित् । वज्रेण क्षणमाविश्य विप्रचित्तिः सहानुगः

Entonces fue abatido por Mahendra (Indra). Pero el yogui, velado por la māyā, entró por un instante en el vajra; y Vipracitti, con sus seguidores, así perduró.

Verse 192

दैत्याश्च दानवाश्चैव संयुताः कृत्स्नशस्तु ते । एते दैवाऽसुरावृत्ताः संग्रामाद्वा दशैव तु

Los Daityas y los Dānavas también—todos ellos—se reunieron por completo. Estos hechos de dioses y asuras, nacidos de la guerra, fueron en verdad diez veces.

Verse 193

देवासुरक्षयकराः प्रजानां च हिताय वै । हिरण्यकशिपू राजा वर्षाणामर्बुदं बभौ

Por el bien de los súbditos—y como instrumento que ocasiona la destrucción de dioses y asuras—el rey Hiraṇyakaśipu reinó durante un arbuda (diez millones) de años.

Verse 194

द्विसप्ततिं तथान्यानि नियुतान्यधिकानि तु । अशीति च सहस्राणि त्रैलोक्यैश्वर्यवानभूत्

Obtuvo la soberanía de los tres mundos durante setenta y dos, y además niyutas (diez miles), y por ochenta mil (años).

Verse 195

पर्यायेण तु राजाभूद्बलिर्वर्षार्बुदं पुनः । षष्ठिं चैव सहस्राणि नियुतानि च विंशतिं

En la debida sucesión, Bali volvió a ser rey por un arbuda (diez millones) de años—además de sesenta mil y veinte niyutas.

Verse 196

बलिराज्याधिकारे तु यावत्कालश्च कीर्तितः । तावत्कालं तु प्रह्लादो निर्वृतो ह्यसुरैः सह

Por todo el tiempo que se ha declarado para el reinado y la autoridad de Bali, por ese mismo lapso Prahlāda permaneció sereno y satisfecho, junto con los asuras.

Verse 197

जयार्थमेते विज्ञेया असुराणां महौजसः । त्रैलोक्यमिदमव्यग्रं महेंद्रेणानुपाल्यते

Sabed que estos Asuras, de gran vigor y poder, están aquí por causa de la victoria; y este triple mundo permanece sin turbación, protegido por Mahendra (Indra).

Verse 198

असम्पन्नमिदं सर्वं यावद्वर्षायुतं पुनः । पर्यायेणैव सम्प्राप्ते त्रैलोक्यं पाकशासने

Todo esto permaneció de nuevo inconcluso por diez mil años; y cuando llegó el turno del gobierno, los tres mundos quedaron bajo Pākaśāsana (Indra).

Verse 199

ततोऽसुरान्परित्यज्य यज्ञो देवानगच्छत । यज्ञे देवानथ गते दितिजाः काव्यमब्रुवन्

Entonces, abandonando a los Asuras, el Sacrificio (Yajña) se dirigió a los Devas. Y cuando el Sacrificio hubo ido a los Devas, los hijos de Diti hablaron a Kāvya (Śukra).

Verse 200

दैत्या ऊचुः । हृतं मघवता राज्यं त्यक्त्वा यज्ञः सुरान्गतः । स्थातुं न शुक्नुमो ह्यत्र प्रविशामो रसातलम्

Los Daityas dijeron: «Maghavat (Indra) ha arrebatado nuestro reino; y el Sacrificio (Yajña), abandonándonos, se ha ido a los dioses. No podemos permanecer aquí; entremos en Rasātala, el mundo subterráneo».