Adhyaya 101

Verse 1

सूत उवाच । देवदेवो हृषीकेशस्त्वंगपुत्रं नृपोत्तमम् । समाचष्ट महाश्रेय आख्यानं पापनाशनम्

Sūta dijo: El Dios de los dioses, Hṛṣīkeśa, narró al noble rey, hijo de Aṅga, un relato sumamente auspicioso que destruye los pecados.

Verse 2

श्रूयतामभिधास्यामि चरित्रं श्रेयदायकम् । द्विजस्यापि च वृत्तांतं कुंजलस्य महात्मनः

Escuchad; relataré una historia de vida que otorga bienestar—y también el relato del gran brāhmaṇa llamado Kuñjala.

Verse 3

विष्णुरुवाच । कुंजलश्चापि धर्मात्मा चतुर्थं पुत्रमेव च । समाहूय मुदायुक्त उवाचैनं कपिंजलम्

Viṣṇu dijo: Entonces Kuñjala, el justo, llamando también a su cuarto hijo, lo convocó con alegría y le habló a aquel Kapiñjala.

Verse 4

किं नु पुत्र त्वया दृष्टमपूर्वं कथयस्व मे । भोजनार्थं तु यासि त्वमितः कस्मिन्सुतोत्तम

Hijo mío, ¿qué cosa extraordinaria has visto? Dímelo. Por causa del alimento, ¿adónde vas desde aquí, oh el mejor de los hijos?

Verse 5

तदाचक्ष्व महाभाग यदि दृष्टं सुपुण्यदम् । कपिंजल उवाच । यच्च तात त्वया पृष्टमपूर्वं प्रवदाम्यहम्

«Entonces dímelo, oh muy afortunado, si has visto algo que otorga gran mérito.» Dijo Kapiñjala: «Y, querido padre, aquello sin precedentes que me has preguntado, ahora lo relataré.»

Verse 6

यन्न दृष्टं श्रुतं केन कस्मान्नैव श्रुतं मया । तदिहैव प्रवक्ष्यामि श्रूयतामधुना पितः

Aquello que nadie ha visto ni oído, ¿cómo habría de haberlo oído yo? Ahora, padre, lo declararé aquí mismo; escucha, por favor.

Verse 7

शृण्वंतु भ्रातरः सर्वे मातस्त्वं शृणु सांप्रतम् । कैलासः पर्वतश्रेष्ठो धवलश्चंद्र सन्निभः

Escuchen todos los hermanos; y tú también, Madre, escucha ahora. Kailāsa, el más excelso de los montes, es blanco, semejante a la luna.

Verse 8

नानाधातुसमाकीर्णो नानावृक्षोपशोभितः । गंगाजलैः शुभैः पुण्यैः क्षालितः सर्वतः पितः

Está cubierto de muchos minerales y embellecido por diversos árboles; y por todas partes, padre, es lavado y purificado por las aguas auspiciosas y sagradas del Gaṅgā.

Verse 9

नदीनां तु सहस्राणि दिव्यानि विविधानि च । यस्मात्तात प्रसूतानि जलानि विविधानि च

De Él, oh querido, han surgido miles de ríos—divinos y de muchas clases—y asimismo han brotado aguas de muy diversas formas.

Verse 10

तडागानि सहस्राणि सोदकानि महागिरौ । नद्यः संति विशालिन्यो हंससारससेविताः

En aquella gran montaña hay miles de estanques colmados de agua; y existen ríos anchos y vastos, frecuentados por cisnes y por sārasas (grullas).

Verse 11

तस्मिञ्छिखरिणां श्रेष्ठे पुण्यदाः पापनाशनाः । वनानि विविधान्येव पुष्पितानि फलानि च

En aquella cumbre, la más excelsa de las montañas, había bosques de muchas clases—dadores de mérito y destructores del pecado—rebosantes de flores y frutos.

Verse 12

नानावृक्षोपयुक्तानि हरितानि शुभानि च । किन्नराणां गणैर्युक्तश्चाप्सरोभिः समाकुलः

Estaba adornado con árboles de muchas clases—verdes y auspiciosos—colmado de compañías de Kinnaras y atestado de Apsaras.

Verse 13

गंधर्वचारणैः सिद्धैर्देववृंदैः सुशोभितः । दिव्यवृक्षवनोपेतो दिव्यभावैः समाकुलः

Engalanado por huestes de Gandharvas, Cāraṇas, Siddhas y compañías de devas, estaba provisto de arboledas de árboles celestiales y colmado de presencias y cualidades divinas.

Verse 14

दिव्यगंधैः सुशोभाढ्यैर्नानारत्नसमन्वितः । शिलाभिः स्फटिकस्यापि शुक्लाभिस्तु सुशोभनः

Adornado con fragancias celestiales y hermosamente engalanado, provisto de múltiples joyas; resplandece aún más con losas de piedra blancas, semejantes al cristal.

Verse 15

सूर्यतेजोमयो राजंस्तेजोभिस्तु समाकुलः । चंदनैश्चारुगंधैश्च बकुलैर्नीलपुष्पकैः

Oh Rey, estaba formado por el fulgor del sol, colmado por doquier de resplandores; adornado con sándalo de grato perfume, con flores de bakula y con flores azules.

Verse 16

नानापुष्पमयैर्वृक्षैः सर्वत्र समलंकृतः । पक्षिणां सुनिनादैश्च दिव्यानां मधुरायते

Por doquier está engalanado con árboles cargados de flores de muchas clases; y se vuelve dulcemente grato con los auspiciosos cantos melodiosos de aves celestiales.

Verse 17

षट्पदानां निनादैश्च वृक्षौघैर्मधुरायते । रुतैश्च कोकिलानां तु शोभते स वनो गिरिः

Con el zumbido de las abejas y la abundancia de árboles, el bosque de la montaña se vuelve dulce y deleitoso; y con los cantos de los cucos, aquel monte arbolado resplandece en belleza.

Verse 18

गणकोटिसमाकीर्णं तत्रास्ति शिवमंदिरम् । अंशुभिर्धवलं पुण्यं पुण्यराशिशिलोच्चयम्

Allí se alza un templo de Śiva, colmado por crores de Gaṇas; resplandeciente con rayos, es puro y santo, como un alto cúmulo de piedra hecho de mérito acumulado.

Verse 19

सिंहैश्च गर्जमानैश्च सैरिभैः कुंजरैस्ततः । दिग्गजानां सुघोषैश्च शब्दितं च समंततः

Entonces, por todas partes resonó con los rugidos de los leones, con los poderosos elefantes, y con los auspiciosos clarines de los diggajas, los elefantes guardianes de las direcciones.

Verse 20

नानामृगैः समाकीर्णं शाखामृगगणाकुलम् । मयूरकेकाघोषैश्च गुहासु च विनादितम्

Estaba atestado de muchas clases de fieras, colmado de tropas de monos que habitan en los árboles; y resonaba con los gritos de los pavos reales, que hacían eco incluso en las cuevas.

Verse 21

कंदरैर्लेपनैः कूटैः सानुभिश्च विराजितम् । नानाप्रस्रवणोपेतमोषधीभिर्विराजितम्

Resplandece con sus cuevas, sus laderas inclinadas, sus cumbres y sus crestas; provisto de muchos manantiales, luce espléndido por las hierbas medicinales que lo adornan.

Verse 22

दिव्यं दिव्यगुणं पुण्यं पुण्यधाम समाकुलम् । सेवितं पुण्यलोकैश्च पुण्यराशिं महागिरिम्

Aquel gran monte es divino, dotado de cualidades celestiales: santo, colmado de moradas sagradas; servido por los habitantes de los mundos meritorios, es un vasto cúmulo de mérito.

Verse 23

पुलिंदभिल्लकोलैश्च सेवितं पर्वतोत्तमम् । विकटैः शिखरैः कोटैरद्रिराजः प्रकाशते

Aquel monte supremo es frecuentado por los Pulindas, Bhillas y Kolas; el rey de las montañas resplandece, hecho espléndido por sus formidables picos y sus escarpadas alturas.

Verse 24

अन्यैर्नानाविधैः पुण्यैः कौतुकैर्मंगलैः शुभैः । गंगोदकप्रवाहैश्च महाशब्दं प्रसुस्रुवे

Con muchos otros ritos meritorios de diversas clases—observancias festivas, ceremonias auspiciosas y benditas—y también con corrientes de agua del Gaṅgā, resonó un gran clamor.

Verse 25

शंकरस्य गृहं तत्र कैलासं गतवानहम् । तत्राश्चर्यं मया दृष्टं यन्न दृष्टं कदा श्रुतम्

Allí fui a Kailāsa, la morada de Śaṅkara. Allí contemplé un prodigio: algo que jamás había visto, ni oído en tiempo alguno.

Verse 26

श्रूयतामभिधास्यामि तात सर्वं मयोदितम् । शिखराद्गिरिराजस्य मेरोः पुण्यान्महोदयात्

Escucha, querido; ahora declararé todo tal como fue dicho por mí—nacido de la auspiciosa y grandemente elevadora santidad de Meru, rey de las montañas, desde su misma cumbre.

Verse 27

हिमक्षीरसुवर्णस्तु प्रवाहः पतते भुवि । गंगायाश्च महाभाग रंहसा घोषभूषितः

Oh muy afortunado, un torrente—blanco como la nieve y la leche, y de tono dorado—cae sobre la tierra; y el Gaṅgā, corriendo veloz, se adorna con el estruendo de su sonido.

Verse 28

कैलासस्य शिरः प्राप्य तत्र विस्तरतां गतः । दशयोजनमानेन तत्र गंगा ह्रदो महान्

Al alcanzar la cima de Kailāsa, allí (el Gaṅgā) se extiende; y en ese lugar hay un gran Lago del Gaṅgā, de diez yojanas de extensión.

Verse 29

महातोयेन पुण्येन विमलेन विराजते । सर्वतोभद्रतां प्राप्तो महाहंसैः प्रशोभते

Resplandece con vastas aguas sagradas e inmaculadas; habiendo alcanzado auspiciosidad por todos los lados, se embellece aún más con los grandes haṃsas (cisnes reales).

Verse 30

सामोच्चारेण पुण्येन दिव्येन मधुरेण च । हंसास्तत्र प्रकूजंति सरस्तेन विराजते

Con el canto védico, sagrado, divino y dulce, los haṃsas allí gorjean melodiosamente; y por ello ese lago resplandece en esplendor.

Verse 31

तस्य तीरे शिलायां वै हिमकन्या महामते । आसीना मुक्तकेशांता रूपद्रविणशालिनी

En su orilla, en verdad, sobre una roca, oh magnánimo, estaba sentada la hija de Himavat, con el cabello suelto y ondulante, radiante de belleza y colmada de riquezas.

Verse 32

दिव्यरूपसुसंपन्ना सगुणा दिव्यलक्षणा । दिव्यालंकारभूषा च तस्यास्तीरे विराजते

Dotada de una forma divina, poseedora de cualidades auspiciosas y señales celestiales, y adornada con ornamentos del cielo, ella resplandece en su orilla.

Verse 33

न जाने गिरिराजस्य तनया वा महोदधेः । नो वास्ति ब्रह्मणः पत्नी सा वा स्वाहा भविष्यति

No sé si es hija del Rey de las Montañas o del gran océano; tampoco sé si es la esposa de Brahmā; quizá llegue a ser Svāhā.

Verse 34

इंद्राणी वा महाभागा रोहिणी वा भविष्यति । ईदृशी रूपसंपत्तिर्युवतीनां न दृश्यते

Esta dama tan afortunada sería la misma Indrāṇī, o quizá Rohiṇī. Tal abundancia de hermosura no se ve entre las jóvenes.

Verse 35

अन्यासां च सुदिव्यानां नारीणां तात सर्वथा । यादृशं रूपसंभावं गुणशीलं प्रदृश्यते

Y, querido, aun entre otras mujeres sumamente divinas, en verdad puede verse a alguna que posea tal modo de belleza en la forma y tal excelencia de carácter.

Verse 36

अप्सरसां कदा नास्ति तादृशं रूपलक्षणम् । यादृशं तु मया दृष्टं तदंगं विश्वमोहनम्

Entre las Apsaras nunca hay tal belleza ni tales señales de hermosura como la forma que yo he visto; sus mismos miembros encantan al mundo entero.

Verse 37

शिलापदे समासीना दुःखेनापि समाकुला । रुदते सुस्वरैर्बाला अनेकैः स्वजनैर्विना

Sentada sobre una losa de piedra, la joven—abrumada por el dolor—se echó a llorar con voz clara y lastimera, privada de sus muchos parientes.

Verse 38

अश्रूणि मुंचमाना सा मुक्ताभानि बहूनि च । निर्मलानि सरस्यत्र पतंत्येव महामते

Al dejar correr sus lágrimas, muchas gotas, como perlas, puras e inmaculadas, cayeron allí en el lago, oh magnánimo.

Verse 39

बिंदवो मौक्तिकाभास्ते निपतंति महोदके । तेभ्यो भवंति पद्मानि हृद्यानि सुरभीणि तु

Gotas semejantes a perlas caen en las grandes aguas; de ellas brotan lotos, gratos al corazón y verdaderamente fragantes.

Verse 40

पद्मानि जज्ञिरे तेभ्यो नेत्राश्रुभ्यो महामते । गंगांभसि तरंत्येव असंख्यातानि तानि तु

Oh magnánimo, de aquellas lágrimas de los ojos nacieron flores de loto; y en las aguas del Gaṅgā, esos incontables lotos en verdad flotaban.

Verse 41

पतितानि सुहृद्यानि रंहसा यानि तानि तु । गंगाप्रवाहमध्ये तु हंसवृंदैः सुसेविते

Esas cosas hermosas que cayeron con presteza—esas mismas—yacen en medio de la corriente del Gaṅgā, bien frecuentada por bandadas de hamsas (cisnes).

Verse 42

भागीरथ्याः प्रवाहस्तु तस्मात्स्थानाद्विनिर्गतः । कैलासशिखरं प्राप्य रत्नाख्यं चारुकंदरम्

Entonces la corriente de la Bhāgīrathī (Gaṅgā), al brotar de aquel lugar, alcanzó la cumbre del Kailāsa y entró en una hermosa caverna llamada Ratna.

Verse 43

वर्तते तोयपूर्णस्तु योजनद्वयविस्तृतः । हंसवृंदसमाकीर्णो जलपक्षि समाकुलः

Allí está colmado de agua y se extiende por dos yojanas, atestado de bandadas de hamsas y rebosante de aves acuáticas.

Verse 44

नानावर्णविशेषाणि संति पद्मानि तत्र च । प्रवाहे निर्मले तात मुनिवृंदनिषेविते

Allí también hay lotos de muchos y distintos colores, oh amado; en esa corriente pura y fluyente, frecuentada y venerada por multitudes de sabios.

Verse 45

अश्रुभ्यो यानि जातानि प्रभाते कमलानि तु । गंगोदकप्लुतान्येव सौरभाणि महांति च

Esos lotos nacidos de las lágrimas al alba—como bañados en las aguas del Gaṅgā—poseen una fragancia inmensamente grande.

Verse 46

प्रतरंति प्रवाहे तु निर्मले जलपूरिते । मध्ये मध्ये सुहंसैश्च जलपक्षिनिनादिते

Ellos se deslizan nadando en la corriente, en aguas claras y colmadas; y aquí y allá el río resuena con los cantos de nobles cisnes y otras aves acuáticas.

Verse 47

सूत उवाच । रत्नाख्ये तु गिरौ तस्मिन्रत्नेश्वरमहेश्वरः । देवदैत्यसुपूज्योपि तिष्ठते तात सर्वदा

Dijo Sūta: En aquel monte llamado Ratnā, Ratneśvara—Maheśvara—mora siempre, oh amado, y es adorado con reverencia incluso por los devas y los daityas.

Verse 48

तत्र दृष्टो मया तात कश्चित्पुण्यमयो मुनिः । जटाभारसमाक्रांतो निर्वासा दंडधारकः

Allí, oh querido padre, vi a cierto sabio colmado de mérito: su cuerpo cargado con una masa de cabellos enmarañados, desnudo y portando un bastón.

Verse 49

निराधारो निराहारस्तपसातीव दुर्बलः । कृशांगोऽप्यस्थिसंघातस्त्वचामात्रेण वेष्टितः

Sin apoyo alguno y sin alimento, quedó sumamente debilitado por las austeridades; aunque consumido, era como un armazón de huesos, envuelto tan sólo por la piel.

Verse 50

भस्मोद्धूलितमात्राणि सर्वांगानि महात्मनः । शुष्कपत्राणि भक्षेत शीर्णानि पतितानि च

Todo el cuerpo del magnánimo estaba apenas cubierto de ceniza; comía hojas secas, marchitas y también las caídas al suelo.

Verse 51

शिवभक्तिसमासीनो दुराधारो महातपाः । अश्रुभ्यो यानि जातानि पद्मानि सुरभीणि च

Sumido en la devoción a Śiva, firme e incontenible, aquel gran asceta practicaba austeridades; y de sus lágrimas nacían lotos, también fragantes.

Verse 52

गंगातोयात्समानीय देवदेवं प्रपूजयेत् । रत्नेश्वरं महाभागो गीतनृत्यविशारदः

Trayendo agua del Gaṅgā, el muy afortunado—diestro en canto y danza—debe adorar al Dios de los dioses, Ratneśvara.

Verse 53

गायते नृत्यते तस्य द्वारस्थस्त्रिपुरद्विषः । मठमागत्य धर्मात्मा रोदते सुस्वरैरपि

En su misma puerta está el Destructor de Tripura (Śiva), cantando y danzando; y al llegar al monasterio, aquel justo incluso llora con voces melodiosas.

Verse 54

एतद्दृष्टं मया तात अपूर्वं वदतांवर । कथयस्व प्रसादान्मे यदि त्वं वेत्सि कारणम्

Oh querido, el mejor de los oradores: he contemplado algo jamás visto. Por tu compasión, dime, si lo sabes, cuál es su causa.

Verse 55

सा का नारी महाभागा कस्मात्तात प्ररोदिति । कस्मात्स देवपुरुषो देवमर्चेन्महेश्वरम्

¿Quién es esa mujer tan afortunada, oh querido, y por qué llora? ¿Y por qué ese hombre semejante a un deva adora al Señor Maheśvara?

Verse 56

तन्मे त्वं विस्तराद्ब्रूहि सर्वसंदेहकारणम् । एवमुक्तो महाप्राज्ञः कुंजलोपि सुतेन हि

Por tanto, dímelo con detalle: la causa que disipa toda duda. Así interpelado por su hijo, incluso el muy sabio Kuṁjala habló.

Verse 57

कपिंजलेन प्रोवाच विस्तराच्छृण्वतो मुनेः

Entonces Kapiñjala habló con amplitud, mientras el sabio escuchaba con atención.