Kāśī-māhātmya: Avimukta Gaṅgā and the Pañcanada Tīrtha

Verse 1

वसुरुवाच । अथान्यते प्रवक्ष्यामि गंगामाहात्म्यमुत्तमम् । वाराणसीस्थितं भद्रे भुक्तिमुक्तिफलप्रदम् ॥ १ ॥

Dijo Vasu: «Ahora, oh bienaventurada, expondré la suprema gloria del Gaṅgā, asentada en Vārāṇasī, que otorga los frutos tanto del goce mundano como de la liberación.»

Verse 2

अविमुक्ते कृतं यत्तु तदेवाक्षयतां व्रजेत् । अविमुक्तगतः कश्चिन्नरकं नैति किल्बिषी ॥ २ ॥

Todo lo que se hace en Avimukta alcanza mérito imperecedero. Quien llega a Avimukta—aun manchado de pecado—no va al infierno.

Verse 3

अविमुक्तकृतं यत्तु पापं वज्रं भवेच्छुभे । त्रैलोक्ये यानि तीर्थानि मोक्षदानि च कृत्स्नशः ॥ ३ ॥

Oh bienaventurada, el pecado cometido en Avimukta se vuelve duro como un vajra. Y todos los tīrthas de los tres mundos—los que otorgan liberación—están allí presentes en su totalidad.

Verse 4

सेवंते सततं गंगां काश्यामुत्तरवाहिनीम् । दशाश्वमेधे यः स्नात्वा दृष्ट्वा विश्वेश्वरं शिवम् ॥ ४ ॥

Quienes veneran sin cesar al Gaṅgā que fluye hacia el norte en Kāśī—tras bañarse en Daśāśvamedha y contemplar a Śiva como Viśveśvara—alcanzan el mérito supremo.

Verse 5

सद्यो निष्पातको भूत्वा मुच्यते भवबंधनात् । गंगा हि सर्वतः पुण्या ब्रह्महत्यापहारिणी ॥ ५ ॥

Purificado al instante, uno queda libre de las ataduras del devenir; pues el Gaṅgā es santo por doquier y elimina incluso el pecado de brahmahatyā, la muerte de un brāhmaṇa.

Verse 6

वाराणस्या विशेषेण यत्र चोत्तरवाहिनी । वरणायास्तथास्याश्च जाह्नव्याः संगमे नरः ॥ ६ ॥

En particular, en Vārāṇasī—donde el río corre hacia el norte—en la confluencia del Varaṇā y el Asi con la Jāhnavī (Gaṅgā), quien se baña allí alcanza una santidad especial.

Verse 7

स्नानमात्रेण सर्वेभ्यः पातकेभ्यः प्रमुच्यते । काश्यामुत्तरवाहिन्यां गंगायां कार्तिके तथा ॥ ७ ॥

Con sólo bañarse, uno queda liberado de todos los pecados—en especial al bañarse en Kāśī, en la Gaṅgā que fluye hacia el norte, y asimismo durante el mes de Kārtika.

Verse 8

स्नात्वा माघे च मुच्यंते महापापादिपातकैः । सर्वलोकेषु तीर्थानि यानि ख्यातानि तानि च ॥ ८ ॥

Al bañarse en el mes de Māgha, las personas quedan libres de los grandes pecados y de las caídas más funestas. En verdad, se obtiene el mérito pleno de todos los tīrtha sagrados célebres en los mundos.

Verse 9

सर्वाण्येतानि सुभगे काश्यामायांति जाह्नवीम् । नित्यं पर्वसु सर्वेषु पुण्यैश्चायतनैः सह ॥ ९ ॥

Oh afortunada, todas estas fuerzas sagradas y lugares santos acuden a la Jāhnavī (Gaṅgā) en Kāśī—siempre, y en especial en cada día festivo sagrado—junto con sus santuarios y moradas de mérito.

Verse 10

उत्तराभिमुखीं गंगां काश्यामायांति चान्वहम् । महापातकदोषादिदुष्टानां स्पर्शनोद्भवम् ॥ १० ॥

En Kāśī, día tras día la gente acude a la Gaṅgā que fluye hacia el norte; para quienes están manchados por grandes pecados y otras faltas, la purificación nace del solo contacto con Ella.

Verse 11

व्यपोहितुं स्वपापं च जंतुपापविमुक्तये । जन्मांतरशतेनापि सत्कर्मनिरतस्य च ॥ ११ ॥

Para apartar los propios pecados y liberar a los seres del pecado—hasta para quien se entrega a las obras justas—tal purificación no se logra fácilmente, ni aun tras cien nacimientos sucesivos.

Verse 12

अन्यत्र सुधिया भद्रे मोक्षो लभ्येत वा न वा । एकेन जन्मना त्वत्र गंगायां मरणेन च ॥ १२ ॥

En otros lugares, oh noble señora, aun para el prudente la liberación puede alcanzarse o no; pero aquí, en una sola vida, y muriendo en el Gaṅgā, se obtiene la liberación.

Verse 13

मोक्षस्तु लभ्यते काश्यां नरेणावलितात्मना । ख्यातो धर्मनदो नाम ह्रदस्तत्रैव सुंदरि ॥ १३ ॥

La liberación se alcanza ciertamente en Kāśī por el hombre de ánimo firme y disciplinado. Allí mismo, oh hermosa, hay un estanque sagrado célebre llamado Dharmanada.

Verse 14

धर्म एव स्वरूपेण महापातकनाशनः । धूली च धूतपापा सा सर्वतीर्थमयी शुभा ॥ १४ ॥

El Dharma, por su propia naturaleza, destruye los grandes pecados. Y también ese polvo sagrado—que ha sacudido el pecado—se vuelve auspicioso, pues encierra en sí el mérito de todos los lugares de peregrinación.

Verse 15

हरेन्महापापसंघान्कूलजानिव पादपान् । किरणा धूतपापा च पुण्यतोया सरस्वती ॥ १५ ॥

La sagrada Sarasvatī, de aguas meritorias, arranca los grandes cúmulos de pecado—como una fuerte corriente se lleva los árboles de la ribera; y, cual rayos del sol, lava y disipa la mancha del pecado.

Verse 16

गंगा च यमुना चैव पंच नद्यः प्रकीर्तिताः । अतः पञ्चनदं नाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ॥ १६ ॥

El Gaṅgā y el Yamunā son, en verdad, proclamados entre los cinco ríos; por ello este vado sagrado se llama Pañcanada, un tīrtha célebre en los tres mundos.

Verse 17

तत्राप्लुतो न गृह्णीयाद्देहितां पांचभौतिकीम् । अस्मिन्पंचनदीनां तु संगमेऽघौघभेदने ॥ १७ ॥

Allí, sin haberse bañado primero, no debe uno asumir la condición corporal hecha de los cinco elementos; pues éste es el encuentro de los cinco ríos, el lugar que desgarra los torrentes de pecado.

Verse 18

स्नानमात्रान्नरो याति भित्वा ब्रह्मांडमंडपम् । प्रयागे माघमासे तु सम्यक् स्नानस्य यत्फलम् ॥ १८ ॥

Por el solo acto de bañarse, el hombre atraviesa más allá del pabellón del huevo cósmico (el mundo atado). Tal es el fruto de un baño correcto en Prayāga durante el mes de Māgha.

Verse 19

तत्फलं स्याद्दिनैकेन काश्यां पंचनदे ध्रुवम् । स्नात्वा पंचनदे तीर्थे कृत्वा च पितृतर्पणम् ॥ १९ ॥

Ese mismo mérito se obtiene con certeza en un solo día en Pañcanada, en Kāśī, al bañarse en el tīrtha de Pañcanada y realizar el tarpaṇa, la libación de agua a los antepasados.

Verse 20

विष्णुं माधवमभ्यर्च्य न भूयो जन्मभाग्भवेत् । यावत्संख्यास्तिला दत्ताः पितृभ्यो जलतर्पणे ॥ २० ॥

Habiendo adorado a Viṣṇu—Mādhava—uno ya no vuelve a estar sujeto al renacimiento; pues tantos méritos hay como semillas de sésamo ofrecidas a los antepasados en la libación de agua (tarpaṇa).

Verse 21

पुण्ये पञ्चनदे तीर्थे तृप्तिः स्यात्तावदाब्दिकी । श्रद्धया यैः कृतं श्राद्धं तीर्थे पञ्चनदे शुभे ॥ २१ ॥

En el tīrtha meritorio de Pañcanada, cuando el Śrāddha se realiza allí con fe, en el auspicioso Pañcanada, la satisfacción de los antepasados perdura tanto como un año entero.

Verse 22

तेषां पितामहा मुक्तानानायोनिगता अपि । यमलोके पितृगणैर्गार्थयं परिगीयते ॥ २२ ॥

Aun sus abuelos—aunque ya liberados y aunque hayan entrado en diversos vientres (nuevos nacimientos)—en el mundo de Yama son celebrados por las huestes de los Pitṛ mediante cantos ancestrales (gāthās).

Verse 23

महिमानं पांचनदं दृष्ट्वा श्राद्धविधानतः । अस्माकमपि वंश्योऽत्र कश्चिच्छ्राद्धं करिष्यति ॥ २३ ॥

Al contemplar la grandeza de Pañcanada conforme al rito prescrito del Śrāddha, también algún descendiente de nuestro linaje, un día, realizará aquí el Śrāddha.

Verse 24

काश्यां पञ्चनदं प्राप्य येन मुच्यामहे वयम् । तत्र पञ्चनदे तीर्थे यत्किंचिद्दीयते वसु ॥ २४ ॥

Al alcanzar Pañcanada en Kāśī—por lo cual alcanzamos la liberación—cualquier riqueza, aunque sea poca, que se ofrezca allí, en ese tīrtha de Pañcanada, se vuelve espiritualmente eficaz.

Verse 25

कल्पक्षयेऽपि न भवेत्तस्य पुण्यस्य संक्षयः । वंध्यापि वर्षपर्यंतं स्नात्वा पञ्चनदे ह्रदे ॥ २५ ॥

Aun en la disolución de un kalpa, no se consume ese mérito. Incluso una mujer estéril, al bañarse en el lago de Pañcanada durante un año entero, obtiene un mérito perdurable.

Verse 26

समर्च्य मंगलां गौरीं पुत्रं जनयति ध्रुवम् । जलैः पांचनदैः पुण्यैर्वाससा परिशोधितैः ॥ २६ ॥

Habiendo adorado debidamente a la auspiciosa Gaurī, se engendra ciertamente un hijo varón, sin falta; realizando el rito con las aguas sagradas de los cinco ríos y con vestiduras purificadas según la norma ritual.

Verse 27

महाफलमवाप्नोति स्नापयित्वेह दिक्श्रुताम् । पञ्चामृतानां कलशैरष्टोत्तरशतोन्मितैः ॥ २७ ॥

Aquí se alcanza un gran mérito al bañar a la Deidad venerada, celebrada en todas las direcciones, con ciento ocho cántaros colmados de pañcāmṛta, los cinco néctares sagrados.

Verse 28

तुलितोऽधिकतां प्राप्तो बिंदुः पांचनदस्तु सः । पंचकूर्चेन पीतेन यात्र शुद्धिरुदाहृता ॥ २८ ॥

Al compararse, se declara que una sola gota supera incluso a la Pañcanadā; y se dice que, bebiendo el Pañcakūrcha, se obtiene la purificación necesaria para emprender un viaje.

Verse 29

सा शुद्धिः श्रद्धया प्राश्य बिन्दुं पञ्चनदांभसाम् । भवेदथ ह्रदस्नानाद्राजसूयाश्वमेधयोः ॥ २९ ॥

Esa misma purificación se obtiene al sorber con fe, aunque sea una sola gota del agua de la Pañcanadā; y al bañarse en el lago sagrado, se alcanza el fruto de los sacrificios Rājasūya y Aśvamedha.

Verse 30

यत्फलं तच्छतगुणं स्मृतं पञ्चनदांबुना । राजसूयाश्वमेधौ च भवेतां स्वर्गसाधने ॥ ३० ॥

Cualquier mérito espiritual obtenido por un acto en otro lugar se recuerda que se vuelve cien veces mayor cuando se realiza con el agua de la Pañcanadā; en verdad, por ella, los sacrificios Rājasūya y Aśvamedha se convierten en medios para alcanzar el cielo.

Verse 31

आब्रह्मपट्टिकाद्वंद्वान्मुक्तिः पञ्चनदांबुभिः । स्वर्गनद्यभिषेकोऽपि न तथा संमतः सताम् ॥ ३१ ॥

Aun la liberación de los pares de opuestos—hasta el reino de Brahmā—se dice que se alcanza por las aguas de la Pañcanadā; sin embargo, ni siquiera el baño o la unción en los ríos del cielo es tenido por los sabios como de igual (supremo) valor.

Verse 32

अभिषेकः पांचनदो यथानन्यो वरप्रदः । शतं समास्तपस्तप्त्वा कृते यत्प्राप्यते फलम् ॥ ३२ ॥

El abhiṣeka, el baño sagrado en la Pañcanadā, es inigualable y concede dones. El fruto que en la era Kṛta se obtiene tras cien años de austeridades, aquí se alcanza por medio de ese abhiṣeka.

Verse 33

तत्कार्तिके पञ्चन्दे सकृत्स्नानेन लभ्यते । इष्टापूर्तेषु धर्मेषु यावज्जन्मकृतेषु यत् ॥ ३३ ॥

El mérito obtenido por los actos de iṣṭa y pūrta—realizados a lo largo de toda la vida—se alcanza en el mes de Kārtika con un solo baño tomado durante cinco días.

Verse 34

अन्यत्र स्यात्फलं तस्याधिकं पञ्चनदांबुभिः । न धूतपापसदृशं तीर्थं क्वापि महीतले ॥ ३४ ॥

En otros lugares, el fruto de la peregrinación puede ser mayor por las aguas de la Pañcanadā; pero sobre la faz de la tierra no hay ningún tīrtha comparable a Dhūtapāpa.

Verse 35

यदेकस्नानतो नश्येदघं जन्मत्रयार्जितम् । कृते धर्मंनदं नाम त्रेतायां धूतपातकम् ॥ ३५ ॥

Allí, con un solo baño se destruye el pecado acumulado a lo largo de tres nacimientos. En la era Kṛta se la conocía como Dharmanadā, y en la era Tretā como Dhūtapātaka, “la que elimina los pecados”.

Verse 36

द्वापरे बिंदुतीर्थँ च कलौ पञ्चनदं स्मृतम् । बिंदुतीर्थे नरो दत्वा कांचनं कृष्णकलोन्मितम् ॥ ३६ ॥

En la era de Dvāpara se proclama preeminente a Bindu-tīrtha, y en la era de Kali se recuerda a Pañcanada como lo principal. Quien ofrenda oro en Bindu-tīrtha—medido según el patrón kṛṣṇa-kalā—alcanza un gran mérito de dharma.

Verse 37

न दरिद्रो भवेत्क्वापि न सुखेन वियुज्यते । गोभूतिलहिरण्याश्ववासोन्नस्थानभूषणम् ॥ ३७ ॥

Jamás se vuelve pobre en lugar alguno, ni se separa de la dicha. Obtiene vacas, tierras, sésamo, oro, caballos, vestiduras, moradas excelentes y ornamentos.

Verse 38

यत्किंचिद्बिंदुतीर्थेऽत्र दत्वाक्षयमवाप्नुयात् । एकामप्याहुतिं कृत्वा समिद्धेऽग्नौ विधानतः ॥ ३८ ॥

Cualquier ofrenda que aquí se entregue en Bindu-tīrtha se vuelve imperecedera en su mérito. Aun realizando una sola āhuti en un fuego bien encendido, conforme al rito debido, se alcanza un fruto infalible.

Verse 39

पुण्ये धर्मनदीतीर्थे कोटिहोमफलं लभेत् । न पंचनदतीर्थस्य महिमानमनंतकम् ॥ ३९ ॥

En el vado sagrado de la Dharmanadī se obtiene el mérito equivalente a realizar un crore de homas. Pero la grandeza del Tīrtha de Pañcanadā es, en verdad, interminable.

Verse 40

कोऽपि वर्णयितुं शक्तश्चतुर्वर्गशुभौकसः । इति ते कथितं भद्रे काशीमाहात्म्यमुत्तमम् ॥ ४० ॥

Apenas alguien es capaz de describir por completo a Kāśī, la morada bienaventurada que concede los cuatro fines de la vida humana. Así pues, oh noble señora, te he narrado este supremo Kāśī-māhātmya.

Verse 41

सुखदं मोक्षदं नॄणां महापातकनाशनम् । ब्रह्मघ्नो मधुपः स्वर्णस्तेयी च गुरुतल्पगः ॥ ४१ ॥

Otorga dicha y liberación a los hombres y destruye los grandes pecados. Incluso quien mata a un brāhmaṇa, el bebedor, el ladrón de oro y quien profana el lecho del maestro quedan liberados de su gravísima culpa.

Verse 42

महापातकयुक्तोऽपि संयुक्तोऽप्युपपातकैः । अविमुक्तस्य माहात्म्यश्रवणाच्छुद्धिमाप्नुयात् ॥ ४२ ॥

Aun quien esté manchado por los grandes pecados, e incluso cargado además con faltas menores, alcanza la purificación al escuchar el māhātmya, la gloria sagrada de Avimukta.

Verse 43

ब्राह्मणो वेदविद्वान्स्यात्क्षत्त्रियो विजयी रणे । वैश्यो धनपतिः शूद्रो विष्णुभक्तसमागमी ॥ ४३ ॥

El brāhmaṇa se vuelve versado en los Vedas; el kṣatriya sale victorioso en la batalla; el vaiśya se convierte en señor de la riqueza; y el śūdra obtiene la compañía de los devotos de Viṣṇu.

Verse 44

श्रवणादस्य सुभगे भूयात्पठनतोऽपि वा । सर्वयज्ञेषु यत्पुण्यं सर्वतीर्थेषु यत्फलम् ॥ ४४ ॥

Oh afortunado, con solo escucharlo—o incluso recitándolo—se obtiene el mérito de todos los sacrificios y el fruto de todos los lugares sagrados de peregrinación.

Verse 45

तत्सर्वं समवाप्नोति पठनाच्छ्रवणादपि । विद्यार्थी लभते विद्यां धनार्थी लभते धनम् ॥ ४५ ॥

Todo eso se alcanza al leerlo—y aun con solo escucharlo. Quien busca saber obtiene conocimiento; quien busca riqueza obtiene riqueza.

Verse 46

भार्यार्थी लभते भार्यां सुतार्थी पुत्रमाप्नुयात् । अविमुक्तस्य माहात्म्यं मया ते परिकीर्तितम् ॥ ४६ ॥

Quien anhela esposa, obtiene esposa; quien anhela un hijo, alcanza un hijo. Así, te he proclamado plenamente la grandeza de Avimukta.

Verse 47

विष्णुभक्ताय दातव्यं शिवभक्तिरताय च । जगज्जननिभक्ताय सूर्यहेरंबसेविने ॥ ४७ ॥

Debe ofrecerse como dádiva al devoto de Viṣṇu, y también a quien se deleita en la bhakti de Śiva; al devoto de la Madre del Universo, y a quien venera a Sūrya y a Heraṃba (Gaṇeśa).

Verse 48

गुरुशुश्रूषवे दत्वा तीर्थास्नानफलं लभेत् । शठाय निंदकायापि गोविप्रसुरविद्विषे । गुरुद्रुहेऽसूयकाय दत्वा मृत्युमवाप्नुयात् ॥ ४८ ॥

Al dar a quien se dedica al servicio del Gurú, se obtiene el mérito de bañarse en los tīrtha sagrados. Pero si se da a un taimado, a un difamador, a un enemigo de las vacas, de los brāhmaṇas y de los dioses, o a quien traiciona al Gurú y es envidioso, se incurre en una caída funesta, como la muerte.

Verse 49

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे वसुमोहिनीसंवादे काशीमाहात्म्ये एकपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ॥ ५१ ॥

Así concluye el Capítulo quincuagésimo primero, el “Kāśī-māhātmya”, en el diálogo entre Vasu y Mohinī, en la Uttara-bhāga (sección posterior) del venerable Bṛhannāradīya Purāṇa.