Dvādaśī-vrata: Month-by-month Viṣṇu Worship and the Year-End Udyāpana

Verse 1

ऋषय ऊचुः । साधु सूत महाभाग त्वयातिकरुणात्मना । श्रावितं सर्वपापघ्नं गङ्गामाहात्म्यमुत्तमम् ॥ १ ॥

Los sabios dijeron: «¡Bien hecho, oh Sūta, oh muy afortunado! Con un corazón colmado de extraordinaria compasión, nos has recitado la suprema gloria de la Gaṅgā, destructora de todos los pecados».

Verse 2

श्रुत्वा तु गङ्गामाहात्म्यं नारदो देवदर्शनः । किं पप्रच्छ पुनः सूत सनकं मुनिसत्तमम् ॥ २ ॥

Tras oír la grandeza de la Gaṅgā, Nārada—dotado de visión de los dioses—volvió a preguntar a Sanaka, el más excelso de los sabios. «Oh Sūta, ¿qué preguntó?»

Verse 3

सूत उवाच । श्रृणुध्वमृषयः सर्वे नारदेन सुरर्षिणा । पृष्टं पुनर्यथा प्राह प्रवक्ष्यामि तथैव तत् ॥ ३ ॥

Sūta dijo: «Escuchad, oh sabios rishis todos. Relataré tal como fue dicho—la respuesta que el rishi divino Nārada pronunció cuando fue preguntado de nuevo»។

Verse 4

नानाख्यानेतिहासाड्यं गङ्गामाहात्म्यमुत्तमम् । श्रुत्वा ब्रह्मसुतो भूयः पृष्टवानिदमादरात् ॥ ४ ॥

Tras escuchar la gloria supremamente excelsa del Gaṅgā—rica en múltiples relatos e historias antiguas—el hijo de Brahmā volvió a preguntar esto con reverencia.

Verse 5

नारद उवाच । अहोऽतिधन्यं सुकृतैकसारं श्रुतं मया पुण्यमसंवृतार्थम् । गाङ्गेयमाहात्म्यमघप्रणाशि त्वत्तो मुने कारुणिकादभीष्टम् ॥ ५ ॥

Nārada dijo: «¡Ah! Soy sumamente dichoso: he escuchado de ti, oh muni compasivo, la esencia misma del mérito; la santa grandeza del Gaṅgā, de sentido claro, que destruye el pecado y concede lo anhelado.»

Verse 6

ये साधवः साधु भजन्ति विष्णुं स्वार्थं परार्थं च यतन्त एव । नानोपदेशैः सुविमुग्धचित्तं प्रबोधयन्ति प्रसभं प्रसन्नम् ॥ ६ ॥

Los verdaderos santos que adoran rectamente a Viṣṇu se esfuerzan sin cesar por el bien propio y el bien ajeno; con múltiples enseñanzas despiertan con vigor la mente profundamente extraviada y la vuelven serena y gozosa.

Verse 7

ततः समाख्याहि हरेर्व्रतानि कृतैश्च यैः प्रीतिमुपैति विष्णुः । ददाति भक्तिं भजतां दयालुर्मुक्तिस्तु तस्या विदिता हि दासी ॥ ७ ॥

Por ello, relata los votos sagrados de Hari—al cumplirlos, Viṣṇu se complace. El Señor compasivo concede bhakti a quienes Le adoran, y la liberación (mukti) es bien conocida como sierva de esa devoción.

Verse 8

ददाति मुक्तिं भजतां मुकुन्दो व्रतार्चनध्यानपरायणानाम् । भक्तानुसेवासु महाप्रयासं विमृश्य कस्यापि न भक्तियोगम् ॥ ८ ॥

Mukunda concede la liberación a quienes Le adoran—los consagrados a los votos (vrata), al culto ritual (arcana) y a la meditación (dhyāna). Considerando el gran esfuerzo que exige servir a los devotos, no debe despreciarse el bhakti-yoga como si fuera “de otros” o inferior.

Verse 9

प्रवृत्तं च निवृत्तं च यत्कर्म हरितो षणम् । तदाख्याहि मुनिश्रेष्ठ विष्णुभक्तोऽसि मानद ॥ ९ ॥

Oh, el mejor de los sabios, explícame la conducta (karma) prescrita para Hari—tanto el camino de la acción en el mundo (pravṛtti) como el camino del apartamiento (nivṛtti). Tú eres devoto de Viṣṇu, oh dador de honor.

Verse 10

सनक उवाच । साधु साधु मुनिश्रेष्ट भक्तस्त्वं पुरुषोत्तमेः । भूयो भूयो यतः पुच्छेश्चरित्रं शार्ङ्गधन्वनः ॥ १० ॥

Sanaka dijo: «¡Bien dicho, bien dicho, oh mejor de los sabios! En verdad eres devoto del Supremo Señor, Puruṣottama. Puesto que preguntas una y otra vez por las obras del Portador del arco Śārṅga, hablaré.»

Verse 11

व्रतानि ते प्रवक्ष्यामि लोकोपकृतिमन्ति च । प्रसीदति हरिर्यैस्तु प्रयच्छत्यभयं तथा ॥ ११ ॥

Te declararé los votos sagrados (vrata) que benefician al mundo; al practicarlos, Hari se complace y, asimismo, concede la ausencia de temor (abhaya).

Verse 12

यस्य प्रसन्नो भगवान्यज्ञलिङ्गो जनार्दनः । इहामुत्र सुखं तस्य तपोवृद्धिश्च जायते ॥ १२ ॥

Aquel con quien se complace el Bienaventurado Señor Janārdana—cuyo signo es el yajña, el sacrificio sagrado—obtiene dicha aquí y en el más allá, y también crece su tapas, su austeridad espiritual.

Verse 13

येन केनाप्युपायेन हरिपूजापरायणाः । प्रयान्ति परमं स्थानमिति प्राहुर्महर्षयः ॥ १३ ॥

Por cualquier medio que se tenga, quienes están enteramente entregados al culto de Hari alcanzan la morada suprema—así lo han declarado los grandes sabios.

Verse 14

मार्गशीर्षे सिते पक्षे द्वादश्यां जलशायिनम् । उपोषितोऽर्चयेत्सम्यङ् नरः श्रद्धासमन्वितः ॥ १४ ॥

En el mes de Mārgaśīrṣa, en la quincena luminosa, en el duodécimo día lunar (Dvādaśī), quien haya guardado ayuno debe adorar debidamente a Viṣṇu, el que reposa sobre las aguas, con fe firme.

Verse 15

स्नात्वा शुक्लाम्बरधरो दन्तधावनपूर्वकम् । गन्धपुष्पाक्षतैर्धूपै र्दीपैर्नैवेद्यपूर्वकैः ॥ १५ ॥

Después de bañarse, vistiendo ropas blancas y limpias y habiendo limpiado primero los dientes, debe realizarse la adoración con perfumes, flores, akṣata (arroz entero), incienso, lámparas y ofrendas de alimento (naivedya).

Verse 16

वाग्यतो भक्तिभावेन मुनिश्रेष्टार्चयेद्धरिम् । केशवाय नमस्तुभ्यमिति विष्णुं च पूजयेत् ॥ १६ ॥

Con la palabra contenida y con ánimo de bhakti, el mejor de los munis debe adorar a Hari. Diciendo: «¡Saludo reverente a Ti, oh Keśava!», ha de honrar y venerar a Viṣṇu.

Verse 17

अष्टोत्तरशतं हुत्वा वन्हौ घृततिलाहुतीः । रात्रौ जागरणं कुर्याच्छालग्रामसमीपतः ॥ १७ ॥

Habiendo ofrecido ciento ocho oblaciones de ghee y sésamo en el fuego sagrado, debe mantenerse la vigilia nocturna en la cercanía del Śālagrāma.

Verse 18

स्नापयेत्प्रस्थपयसा नारायणमनामयम् । गीतैर्वाद्यैश्च नैवेद्यैर्भक्ष्यैर्भोज्यैश्च केशवम् ॥ १८ ॥

Debe bañarse a Nārāyaṇa—Señor impecable y libre de enfermedad—con una medida de prastha de leche; y adorar a Keśava con cantos devocionales y música, y con ofrendas (naivedya) de bocados y alimentos preparados.

Verse 19

त्रिकालं पूजयेद्भक्त्या महालक्ष्म्या समन्वितम् । पुनः कल्ये समुत्थाय कृत्वा कर्म यथोचितम् ॥ १९ ॥

Con devoción, debe adorarse (al Señor) en las tres junturas del día, unido a Mahālakṣmī. Luego, de nuevo, al levantarse al alba, debe cumplirse el propio deber de manera adecuada.

Verse 20

पूर्ववत्पूजयेद्वेवं वाग्यतो नियतः शुचिः । पायसं घृतसंमिश्रं नालिकेरफलान्वितम् ॥ २० ॥

Del mismo modo que antes, el adorador—moderado en el habla, disciplinado y puro—debe realizar la adoración, ofreciendo arroz dulce (pāyasa) mezclado con ghee y acompañado de coco.

Verse 21

मन्त्रेणानेन विप्राय दद्याद्भक्त्या सदक्षिणम् । केशवः केशिहा देवः सर्वसंपत्प्रदायकः ॥ २१ ॥

Con este mismo mantra, debe darse con devoción a un brāhmaṇa una ofrenda adecuada junto con dakṣiṇā; pues Keśava—el Dios que dio muerte a Keśin—es el otorgador de toda prosperidad.

Verse 22

परमान्नप्रदानेन मम स्यादिष्टदायकः । ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाच्छक्तितो बन्धुभिः सह ॥ २२ ॥

Mediante la ofrenda del alimento cocido más excelente (paramānna), él se vuelve para mí quien concede lo deseado. Después, según su capacidad, debe alimentar a los brāhmaṇas, junto con sus parientes.

Verse 23

नारायण परो भूत्वा स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः । इति यः कुरुते भक्त्या केशवार्चनमुत्तमम् ॥ २३ ॥

Haciéndose enteramente devoto de Nārāyaṇa y refrenando la palabra, debe uno tomar su alimento con disciplina. Quien así realiza, con bhakti, la suprema adoración de Keśava—su culto es verdaderamente excelente.

Verse 24

स पौंडरीकयज्ञस्य फलमष्टगुणं लभेत् । पौषमासे सिते पक्षे द्वादश्यां समुपोषितः ॥ २४ ॥

Quien guarda ayuno completo en la Dvādaśī, en la quincena luminosa del mes de Pauṣa, obtiene ocho veces el mérito del sacrificio Pauṇḍarīka.

Verse 25

नमो नारायणायेति पूजयेत्प्रयतो हरिम् । पयसा स्नाप्य नैवेद्यं पायसं च समर्पयेत् ॥ २५ ॥

Con recogida devoción, debe adorarse a Hari pronunciando: «Namo Nārāyaṇāya». Tras bañarlo con leche, ofrézcase naivedya, en especial pāyasa, el dulce arroz con leche.

Verse 26

रात्रौ जागरणं कुर्यात्र्रिकालार्चनतत्परः । धूपैर्दीपैश्च नैवेद्यैर्गन्धैः पुष्पैर्मनोरमैः ॥ २६ ॥

Debe velar por la noche, dedicado al culto en las tres horas sagradas del día, ofreciendo incienso y lámparas, ofrendas de alimento, fragancias y flores deleitosas.

Verse 27

तृणैश्च गीतवाद्याद्यैः स्तोत्रैश्चाप्यर्ययेद्धरिम् । कृशरान्नं च विप्राय दद्यात्सघृतदक्षिणम् ॥ २७ ॥

Con hierbas sagradas, con canto y música, y también con himnos, debe adorarse a Hari. Asimismo, a un brāhmaṇa se le ha de dar kṛśarā (arroz con legumbres) como alimento, junto con ghee y dakṣiṇā (donativo honorífico).

Verse 28

सर्वात्मा सर्वलोकेशः सर्वव्यापी सनातनः । नारायणः प्रसन्नः स्यात्कृशरान्नप्रदानतः ॥ २८ ॥

Nārāyaṇa—Alma de todos, Señor de todos los mundos, omnipresente y eterno—se complace cuando se le ofrece, como dádiva, el alimento llamado kṛśarā.

Verse 29

मंत्रेणानेन विप्राय दत्त्वा वै दानमुत्तमम् । द्विजांश्च भोजेयच्छक्त्या स्वयमद्यात्सबान्धवः ॥ २९ ॥

Tras ofrecer, con este mismo mantra, la dádiva excelsa a un brāhmaṇa, debe uno, según su capacidad, alimentar a los “dos veces nacidos”; y luego comer él mismo junto con sus parientes.

Verse 30

एवं संपूजयेद्भक्त्या देवं नारायणं प्रभुम् । अग्निष्टोमाष्टकफलं स संपूर्णमवाप्नुयात् ॥ ३० ॥

Así, al adorar con devoción al Señor Nārāyaṇa, se alcanza plenamente el mérito equivalente al fruto óctuple del sacrificio Agniṣṭoma.

Verse 31

माघस्य शुक्लद्वादश्यां पूर्ववत्समुपोषितः । नमस्ते माधवायेति हुत्वाष्टौ च घृताहुतीः ॥ ३१ ॥

En el duodécimo día de la quincena luminosa de Māgha, tras ayunar como antes, debe ofrecerse al fuego ocho oblaciones de ghee, pronunciando: «¡Reverencias a Mādhava!»

Verse 32

पूर्वमानेन पयसा स्नापयेन्माधवं तदा । पुष्पगन्धाक्षतैरर्चेत्सावधानेन चेतसा ॥ ३२ ॥

Luego debe bañarse a Mādhava con leche en la misma medida prescrita que antes; y, con la mente atenta y reverente, adorarlo con flores, fragancias e akṣata, granos de arroz intactos.

Verse 33

रात्रौ जागरणं कुर्यात्पूर्ववद्भक्तिसंयुतः । कल्यकर्म च निर्वर्त्य माधवं पुनरर्चयेत् ॥ ३३ ॥

De noche, unido a la bhakti como antes, debe mantenerse en vigilia; y, tras cumplir debidamente los ritos auspiciosos, ha de adorar de nuevo a Mādhava (Viṣṇu).

Verse 34

प्रस्थं तिलानां विप्राय दद्याद्वै मन्त्रपूर्वकम् । सदक्षिणं सवस्त्रंच सर्वपापविमुक्तये ॥ ३४ ॥

Para la plena liberación de todos los pecados, debe ofrecerse ritualmente a un brāhmaṇa una medida prastha de semillas de sésamo, precedida por los mantras apropiados, junto con dakṣiṇā (honorario) y vestiduras.

Verse 35

माधवः सर्वभूतात्मा सर्वकर्मफलप्रदः । तिलदानेन महता सर्वान्कामान्प्रयच्छतु ॥ ३५ ॥

Que Mādhava—el Ser interior de todos los seres y dador de los frutos de toda acción—por medio de este gran don de sésamo, conceda todos los fines deseados.

Verse 36

मन्त्रेणानेन विप्राय दत्त्वा भक्तिसमन्वितः । ब्रह्मणान्भोजयेच्छक्त्या संस्मरन्माधवं प्रभुम् ॥ ३६ ॥

Habiendo dado la ofrenda a un brāhmaṇa con devoción mediante este mismo mantra, debe luego, según su capacidad, alimentar a los brāhmaṇas, recordando a Mādhava, el Señor Supremo.

Verse 37

एवं यः कुरुते भक्त्या तिलदाने व्रतं मुने । वाजपेय शतस्यासौ संपूर्णं फलमाप्नुयात् ॥ ३७ ॥

Oh sabio, quien cumpla con devoción este voto de tiladāna (don de sésamo) alcanza el mérito pleno, equivalente al de cien sacrificios Vājapeya.

Verse 38

फाल्गुनस्य सिते पक्षे द्वादश्यां समुपोषितः । गोविन्दाय नमस्तुभ्यमिति संपूजयेद्व्रती ॥ ३८ ॥

En la quincena luminosa de Phālguna, habiendo guardado debidamente el ayuno en el duodécimo día lunar, el observante del voto debe adorar plenamente al Señor diciendo: «¡Saludo reverente a Ti, oh Govinda!»

Verse 39

अष्टोत्तगरशतं दृत्वा घृतमिश्रतिलाहुतीः । पूर्वमानेन पयसा गोविन्दं स्नापयेच्छुचिः ॥ ३९ ॥

Tras ofrecer ciento ocho oblaciones de sésamo mezclado con ghee, el devoto purificado debe bañar a Govinda con leche, medida conforme a la norma prescrita.

Verse 40

रात्रौ जागरणं कुर्यात्र्रिकालं पूजयेत्तथा । प्रातः कृत्यं समाप्याथ गोविन्दं पूजयेत्पुनः ॥ ४० ॥

Por la noche debe mantenerse en vigilia y, del mismo modo, adorar al Señor en las tres coyunturas del día. Luego, tras cumplir los deberes matutinos, debe volver a adorar a Govinda.

Verse 41

व्रीह्याढकं च विप्राय दद्याद्वस्त्रं सदक्षिणम् । नमो गोविन्द सर्वेश गोपिकाजनवल्लभ ॥ ४१ ॥

Debe entregarse a un brāhmaṇa una medida āḍhaka de arroz, y también una vestidura con la debida dakṣiṇā. (Y orar:) «¡Saludo a Govinda, Señor de todo, amado de la asamblea de las gopīs!»

Verse 42

अनेन धान्य दानेन प्रीतो भव जगद्गुरो । एवं कृत्वा व्रतं सम्यक् सर्वपापविवर्जितः ॥ ४२ ॥

Oh Maestro del mundo, complácete con este don de grano. Así, al cumplir el voto debidamente y en forma perfecta, uno queda libre de todos los pecados.

Verse 43

गोमेधमखजं पुण्यं सम्पूर्णं लभते नरः । चैत्रमासे सिते पक्षे द्वादश्यां समुपोषितः ॥ ४३ ॥

Quien observa debidamente el ayuno en Dvādaśī, en la quincena luminosa del mes de Caitra, obtiene en plenitud el mérito sagrado que nace del sacrificio Go-medha.

Verse 44

नमोऽस्तु विष्णवे तुभ्यमिति पूर्ववदर्चयेत् । क्षीरेण स्नापयेद्विष्णुं पूर्वमानेन शक्तितः ॥ ४४ ॥

Debe adorársele como antes, recitando: «Namo’stu Viṣṇave tubhyam», “Saludo reverente a Ti, oh Viṣṇu”. Luego, según la propia capacidad y en la misma medida prescrita previamente, debe bañar al Señor Viṣṇu con leche.

Verse 45

तथैव स्नापयेद्विप्र घृतप्रस्थेन सादरम् । कृत्वा जागरणं रात्रौ पूजयेत्पूर्ववद्व्रती ॥ ४५ ॥

Del mismo modo, oh brāhmaṇa, debe bañarse (la deidad) con reverencia usando una medida de prastha de ghee (ghṛta). Tras mantener la vigilia nocturna (jāgaraṇa), el observante del voto debe adorar de nuevo, como antes.

Verse 46

ततः कल्ये समुत्थाय प्रातः कृत्यं समाप्य च । अष्टोत्तरशतं हुत्वा मध्वाज्यतिलमिश्रितम् ॥ ४६ ॥

Luego, al alba, tras levantarse y cumplir los deberes matutinos prescritos, debe ofrecer ciento ocho oblaciones (āhuti) con una mezcla de miel, ghee y semillas de sésamo.

Verse 47

सदक्षिणं च विप्राय दद्याद्वै तण्डुलाढकम् । प्राणरुपी महाविष्णुः प्राणदः सर्ववल्लभः ॥ ४७ ॥

Debe darse, en verdad, a un brāhmaṇa una medida (āḍhaka) de arroz junto con la dakṣiṇā prescrita. Mahāviṣṇu, que mora en la forma del aliento vital (prāṇa), es el dador de vida y el amado de todos.

Verse 48

तण्डुलाढकदानेन प्रीयतां मे जनार्दनः । एवं कृत्वा नरो भक्त्या सर्वपापविवर्जितः ॥ ४८ ॥

Al donar una medida āḍhaka de arroz, que Janārdana se complazca conmigo. Habiéndolo hecho con bhakti, la persona queda libre de todos los pecados.

Verse 49

अत्यन्गिष्टोमयज्ञस्य फलमष्टगुणं लभेत् । वैशाखशुक्लद्वादश्यामुपोष्य मधुसूदनम् ॥ ४९ ॥

Quien ayuna (upavāsa) para Madhusūdana en la Śukla Dvādaśī, el duodécimo día de la quincena luminosa de Vaiśākha, obtiene un mérito ocho veces mayor que el fruto del sacrificio Aṅgiṣṭoma.

Verse 50

द्रोणक्षीरेण देवेशं स्नापयेद्भक्तिंसंयुतः । जागरं तत्र कर्त्तव्यं त्रिकालार्चनसंयुतम् ॥ ५० ॥

Con devoción, debe bañarse al Devēśa, Señor de los dioses, con una medida droṇa de leche. Allí también ha de guardarse vigilia (jāgara), acompañada de adoración en los tres momentos del día.

Verse 51

नमस्ते मधुहन्त्रे च जुहुयाच्छक्तितो घृतम् । अष्टोत्तरशतं प्रोर्च्य विधिवन्मधुसूदनम् ॥ ५१ ॥

Diciendo: «¡Reverencia a Ti, oh destructor de Madhu!», debe ofrecerse ghee al fuego según la propia capacidad. Y, habiendo recitado debidamente el Nombre «Madhusūdana» ciento ocho veces, cúmplase el rito conforme a la prescripción.

Verse 52

विपापो ह्यश्वमेधानामष्टानां फलमाप्नुयात् । ज्येष्टमासे सिते पक्षे द्वादश्यामुपवासकृत् ॥ ५२ ॥

Quien ayuna en la Dvādaśī de la quincena luminosa del mes de Jyeṣṭha queda sin pecado y alcanza un mérito igual al de ocho sacrificios Aśvamedha.

Verse 53

क्षीरेणाढकमानेन स्नापयेद्यस्त्रिविक्तमम् । नमस्त्रिविक्तमायेति पूजयेद्भक्तिसंयुतः ॥ ५३ ॥

Quien bañe a Trivikrama con una medida de un āḍhaka de leche y Lo adore con bhakti, pronunciando el mantra «Namah Trivikrāmāya» (“Reverencia a Trivikrama”), alcanza plenitud espiritual.

Verse 54

जुहुयात्पायसेनैव ह्यष्टोत्तरशताहुतीः । कृत्वा जागरणं रात्रौ पुनः पूजां प्रकल्पयेत् ॥ ५४ ॥

Debe ofrecerse en el fuego, únicamente con pāyasa (arroz con leche dulce), ciento ocho oblaciones. Tras velar durante la noche (jāgaraṇa), dispóngase de nuevo la adoración y cúmplase otra vez el culto.

Verse 55

अपूपविंशतिं दत्त्वा ब्राह्मणाय सदक्षिणम् । देवदेव जगन्नात प्रसीद परमेश्वर ॥ ५५ ॥

Habiendo dado veinte apūpas (tortas sacrificiales) a un brāhmaṇa, junto con la debida dakṣiṇā, debe orar: «Oh Dios de dioses, oh Jagannātha, sé propicio; oh Señor Supremo, complácete».

Verse 56

उपायनं च संगृह्य ममाभीष्टप्रदो भव । ब्राह्मणान्भोजयेच्छक्त्या स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः ॥ ५६ ॥

Habiendo aceptado la ofrenda (upāyana), sé Tú quien conceda mi anhelo. Alimenta a los brāhmaṇas según tu capacidad, y luego come tú mismo con la palabra contenida.

Verse 57

एवं यः कुरुते विप्र व्रतं त्रैविक्रमं परम् । सोऽष्टानां नरमेधानां विपापः फलमाप्नुयात् ॥ ५७ ॥

Así, oh brāhmaṇa, quien cumple este supremo voto de Traivikrama obtiene—libre de pecado—el mérito que se dice que nace de ocho sacrificios naramedha.

Verse 58

आषाढशुक्लद्वादश्यामुपवासी जितेन्द्रियः । वामनं पूर्वमानेन स्नापयेत्पयसा व्रती ॥ ५८ ॥

En la Dvādaśī de la quincena luminosa del mes de Āṣāḍha, el observante del voto—en ayuno y con los sentidos dominados—debe bañar (a la Deidad) Vāmana con leche, conforme a la medida y al rito previamente indicados.

Verse 59

नमस्ते वामनायेति दूर्वाज्याष्टोत्तरं शतम् । हुत्वा च जागरं कुर्याद्वामनं चार्चयेत्पुनः ॥ ५९ ॥

Recitando: «¡Salve, Vāmanāya!», debe ofrecer en el fuego ciento ocho oblaciones de hierba dūrvā mezclada con ghee; luego ha de guardar vigilia (jāgara) y volver a adorar a Vāmana.

Verse 60

सदाक्षिणं च दध्यन्नं नालिकेरफलान्वितम् । भक्त्या प्रदद्याद्विप्राय वामनार्चनशीलिने ॥ ६० ॥

Con devoción, debe entregarse a un brāhmaṇa dedicado al culto de Vāmana una comida de arroz mezclado con cuajada, acompañada de cocos, junto con la dakṣiṇā prescrita.

Verse 61

वामनो वुद्धिदो होता द्रव्यस्थो वामनः सदा । वामनस्तारकोऽस्माच्च वामनाय नमो नमः ॥ ६१ ॥

Salud, salud a Vāmana: dador de entendimiento, hotṛ del sacrificio, siempre presente en la sustancia ofrecida, y además nuestro salvador que nos hace cruzar el saṃsāra. ¡A Vāmana, una y otra vez, mi reverencia!

Verse 62

अनेन दत्त्वा दध्यन्नं शक्तितो भोजयेद्दिजान् । कृत्वैवमग्रिष्टोमानां शतस्य फलमाप्नुयात् ॥ ६२ ॥

Habiendo dado esta ofrenda y distribuido arroz con cuajada, debe, según su capacidad, alimentar a los dvija (los dos veces nacidos). Obrando así, alcanza el mérito equivalente al de realizar cien sacrificios Agniṣṭoma.

Verse 63

श्रावणस्य सिते पक्षे द्वादश्यामुपवासकृत् । क्षीरेण मधुमिश्रेण स्नापयेच्छ्रीधरं व्रती ॥ ६३ ॥

En la quincena luminosa de Śrāvaṇa, en el duodécimo día lunar (Dvādaśī), el observante del voto debe ayunar y bañar a Śrīdhara (el Señor Viṣṇu) con leche mezclada con miel.

Verse 64

नमोऽस्तु श्रीधरायेति गन्धाद्यैः पूजयेत्क्रमात् । जुहुयात्पृषदाज्येन शतमष्टोत्तरं मुने ॥ ६४ ॥

Recitando: «¡Salve, Śrīdhara!», debe adorarse en el debido orden con perfumes y demás ofrendas; y, oh sabio, han de ofrecerse oblaciones con pṛṣadājya (ghee mezclado con cuajada) ciento ocho veces.

Verse 65

कृत्वा च जागरं रात्रौ पुनः पूजां प्रकल्पयेत् । दातव्यं चैव विप्राय क्षीराढकमनुत्तमम् ॥ ६५ ॥

Tras guardar la vigilia durante la noche, debe disponerse de nuevo la adoración; y también ha de darse a un brāhmaṇa una excelente medida āḍhaka de leche.

Verse 66

दक्षिणां च सवस्त्रां वै प्रदद्याद्धेमकुण्डले । मन्त्रेणानेन विप्रेन्द्रु सर्वकामाश्रसिद्धये ॥ ६६ ॥

Y ciertamente debe ofrecerse la dakṣiṇā junto con vestiduras, y también pendientes de oro. Por este mantra, oh el mejor de los brāhmanes, se alcanza el éxito: el firme apoyo para todos los fines deseados.

Verse 67

क्षीराब्धिशायिन्देवेश रमाकान्त जगत्पते । क्षीरदानेन सुप्रीतो भव सर्वसुखप्रदः ॥ ६७ ॥

Oh Señor que reposa en el Océano de Leche, Señor de los dioses, amado de Ramā (Lakṣmī), Señor del universo: complacido por el don de la leche, sé el otorgador de toda dicha.

Verse 68

सुखप्रदत्त्वाद्विप्रांश्च भोजयेच्छक्तितो व्रती । एव कृत्वाश्वमेधानां सहस्त्रस्य फलं लभेत् ॥ ६८ ॥

Porque este acto otorga dicha, el devoto que observa el voto debe, según su capacidad, alimentar a los brāhmaṇas. Habiéndolo hecho, alcanza el mérito equivalente al de mil sacrificios Aśvamedha.

Verse 69

मासि भाद्रपदे शुक्ले द्वादश्यां समुपोषितः । स्नापयेद्द्रोणपयसा हृषीकेशं जगद्गुरुम् ॥ ६९ ॥

En la quincena luminosa del mes de Bhādrapada, tras observar debidamente el ayuno en el duodécimo día lunar (Dvādaśī), debe bañarse a Hṛṣīkeśa—el Guru del mundo—con una medida droṇa de leche.

Verse 70

हृषीकेश नमस्तुभ्यमिति संपूजयेन्नरः । चरुणा मधुयुक्तेन शतमष्टोत्तरं हुनेत् ॥ ७० ॥

Diciendo: «¡Reverencia a Ti, oh Hṛṣīkeśa!», el hombre debe adorar al Señor. Con caru, la papilla sacrificial mezclada con miel, ha de ofrecer oblaciones ciento ocho veces.

Verse 71

जागरादीनिनि निर्वर्त्य दद्यादात्मविदे ततः । सार्धाढकं च गोधूमान्दक्षिणां हेम शक्तितः ॥ ७१ ॥

Tras cumplir debidamente la vigilia y las demás observancias prescritas, debe entonces ofrecer el don a un conocedor del Ser. Como dakṣiṇā, ha de dar una āḍhaka y media de trigo, y oro según su capacidad.

Verse 72

हृषीकेश नमस्तुभ्यं सर्वलोकैकहेतवे । मह्यं सर्वसुखं देहि गोधूमस्य प्रदानतः ॥ ७२ ॥

Oh Hṛṣīkeśa, reverencia a Ti, causa única de todos los mundos. Por este acto de donar trigo, concédeme toda clase de dicha.

Verse 73

भोजयेद्ब्राह्माञ्शक्त्या स्वयं चाश्रीतवाग्यतः । सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्ममेधफलं लभेत् ॥ ७३ ॥

Que uno alimente a los brāhmaṇas según su capacidad, y también a sí mismo, con la palabra contenida y los sentidos disciplinados. Libre de todo pecado, alcanza el fruto del Brahma-medha, rito supremo de mérito.

Verse 74

आश्विने मासिशुक्लायां द्वादश्यांसमुपोषितः । पद्मनाभं चपयसा स्नापयेद्भक्तितः शुचिः ॥ ७४ ॥

En la quincena luminosa del mes de Āśvina, tras guardar ayuno en el duodécimo día lunar (Dvādaśī), el devoto puro debe, con bhakti, bañar a Padmanābha (Viṣṇu) con leche.

Verse 75

नमस्ते पद्मनाभाय होमं कुयार्त्स्वशक्तितः । तिलब्रीहियवाज्यैश्च पूजयेच्च विधानतः ॥ ७५ ॥

¡Salve, Padmanābha! Que se realice el homa (ofrenda al fuego) según la propia capacidad, y que se le adore conforme al rito prescrito con sésamo, arroz, cebada y ghee.

Verse 76

जामरं निशि निर्वर्त्य पुनः पूजां समाचरेत् । दद्याद्विप्राय कुडवं मधुनस्तु सदक्षिणम् ॥ ७६ ॥

Tras concluir de noche el rito nocturno (jāmara), debe realizarse de nuevo la adoración. Ha de darse a un brāhmaṇa, como dakṣiṇā, una medida kuḍava de miel.

Verse 77

पद्मनाभ नमस्तुभ्यं सर्वलोकपितामह । मधुदानेन सुप्रीतो भवसर्वसुखप्रदः ॥ ७७ ॥

Oh Padmanābha, salutación a Ti, abuelo venerable de todos los mundos. Complacido por la ofrenda de miel, sé Tú el otorgador de toda dicha.

Verse 78

एवं यः कुरुते भक्त्या पद्मनाभव्रतं सुधीः । ब्रह्ममेधसहस्त्रस्य फलमाप्नोति निश्चितम् ॥ ७८ ॥

Así, el sabio que cumple con devoción el voto de Padmanābha alcanza con certeza el mérito equivalente al de mil sacrificios Brahma-medha.

Verse 79

द्वादश्यां कार्तिके शुक्ले उपवासी जितेन्द्रियः । क्षीरेणाकढकमानेन दन्धा वाज्येन तावता ॥ ७९ ॥

En la Dvādaśī de la quincena luminosa del mes de Kārtika, ayúnese con los sentidos dominados; y para el rito ofrézcase leche en la medida de un ḍhaka, con cuajada—o, en su lugar, ghee—en la misma medida.

Verse 80

नमो दामोदरायेति स्नापयेद्भक्तिभावतः । अष्टोत्तरशतं हुत्वा मघ्वाज्याक्ततिलाहुतीः ॥ ८० ॥

Pronunciando el mantra «Namo Dāmodarāya», báñese (la imagen del Señor) con ánimo devocional; y, tras ofrecer en el fuego ciento ocho oblaciones—sésamo ungido con ghee—se completa el rito.

Verse 81

जागरं नियतः कुर्यात्त्रिकालार्चनतत्परः । प्रातः संपूजयेद्देवं पद्मपुष्पैर्मनोरमैः ॥ ८१ ॥

Con autodominio, manténgase la vigilia y entréguese a la adoración en los tres momentos del día; por la mañana, adórese debidamente al Señor con encantadoras flores de loto.

Verse 82

पुनरष्टोत्तरशतं जुहुयात्सघृतै स्तिलैः । पञ्चभक्ष्ययुतं चान्नं दद्याद्विप्राय भक्तितः ॥ ८२ ॥

De nuevo, ofrézcanse ciento ocho oblaciones con sésamo mezclado con ghee; y, con devoción, entréguese a un brāhmaṇa erudito una comida de alimento cocido acompañada de las cinco delicias.

Verse 83

दामोदर जगन्नाथ सर्वकारणकारण । त्राहिमां कृपया देव शारणागतपालकः ॥ ८३ ॥

¡Oh Dāmodara, Señor del universo, causa de todas las causas! Por compasión, protégeme, oh Dios, pues Tú eres el guardián de quienes se refugian en Ti.

Verse 84

अनेन दत्त्वा दानं च श्रोत्रियाय कुटुम्बिने । दक्षिणांच यथाशक्त्या ब्राह्मणांचापि भोजयेत् ॥ ८४ ॥

Hecho esto, debe darse una dádiva a un śrotriya, un sabio védico cabeza de familia; y, según la propia capacidad, ofrecer dakṣiṇā y alimentar también a los brāhmaṇas.

Verse 85

एवंकृत्वा व्रतं सम्यगश्रीयाद्बन्धुभिः सह । अश्वमेघ सहस्राणां द्विगुणं फलमश्नुते ॥ ८५ ॥

Así, habiendo cumplido correctamente el voto, debe concluirlo junto con sus parientes; y con ello obtiene un fruto doble al de miles de sacrificios Aśvamedha.

Verse 86

एवं कुर्याद्व्रती यस्तु द्वादशीव्रतमुत्तमम् । संवत्सरं मुनिश्रेष्ठ स याति परमं पदम् ॥ ८६ ॥

Oh el mejor de los sabios, el practicante que, con voto, cumple así el excelente Dvādaśī-vrata durante un año entero, alcanza la morada suprema.

Verse 87

एकमासे द्विमासे वायः कुर्याद्भक्तितत्परः । तत्तत्फलमवाप्नोति प्राप्नोति च हरेः पदम् ॥ ८७ ॥

Sea por un mes o por dos, el devoto entregado a la bhakti debe emprender el Vāyu-vrata; obtiene los frutos correspondientes y también alcanza la morada de Hari.

Verse 88

पूर्णँ संवत्सरं कृत्वा कुर्यादुद्यापनं व्रती । मार्गशीर्षासिते पक्षे द्वादश्यां च मुनीश्वर ॥ ८८ ॥

Tras completar un año entero, el observante del voto debe realizar el rito de conclusión (udyāpana). Oh excelso entre los sabios, hágase esto en el duodécimo día lunar (Dvādāśī) de la quincena oscura del mes de Mārgaśīrṣa.

Verse 89

स्नात्वा प्रातर्यथाचारं दन्तधावनपूर्वकम् । शुक्लमाल्याम्बरधरः शुक्लगन्धानुलेपनः ॥ ८९ ॥

Habiéndose bañado por la mañana conforme a la debida conducta, comenzando por la limpieza de los dientes, debe llevar guirnaldas blancas y vestiduras blancas, y ungirse con fragancia blanca y pura.

Verse 90

मण्डपं कारयेद्दिव्यं चतुरस्त्रं सुशोभनम् । घण्टाचामरसंयुक्तं किङ्किणीरवशोभितम् ॥ ९० ॥

Debe mandarse construir un maṇḍapa divino, cuadrado y de hermosa apariencia; provisto de campanas y de cāmara (abanicos rituales), y embellecido por el tintinear de pequeñas campanillas.

Verse 91

अलंकृतं पुष्पमाल्यैर्वितानघ्वजराजितान् । छादितं शुक्लवस्त्रेण दीपमालाविभूषितम् ॥ ९१ ॥

Aquel maṇḍapa estaba adornado con guirnaldas de flores, embellecido con doseles y estandartes ondeantes; cubierto con paños blancos y engalanado con hileras de lámparas.

Verse 92

तन्मध्ये सर्वतोभद्रं कुर्यात्सम्यगलंकृतम् । तस्योपरिन्यसेत्कुम्भान्द्वादशाम्बुप्रपूरितान् ॥ ९२ ॥

En medio de aquel recinto, debe prepararse el Sarvatobhadra (diagrama auspicioso) y adornarlo debidamente. Sobre él han de colocarse doce kumbhas, vasijas llenas por completo de agua.

Verse 93

एकेन शुक्लवस्त्रेण सम्यक्संशोधितेन च । सर्वानाच्छादयेत्कुम्भान्पञ्चरत्नसमन्वितान् ॥ ९३ ॥

Con un solo paño blanco—debidamente purificado—debe cubrirse todos los kumbha rituales, provistos de las cinco gemas.

Verse 94

लक्ष्मीनारायणं देवं कारयेद्भक्तिमान्व्रती । हेम्ना वा रजतेनापि तथा ताम्रेण वा द्विज ॥ ९४ ॥

Oh, dos veces nacido: el devoto que ha asumido el voto debe mandar hacer una imagen del Señor Lakṣmī-Nārāyaṇa, ya sea de oro, de plata o también de cobre.

Verse 95

स्थापयेत्प्रतिमां तां च कुम्भोपरि सुसंयमी । तन्मूल्यं वा द्विजश्रेष्ट काञ्चनं च स्वशक्तितः ॥ ९५ ॥

El practicante autocontrolado debe colocar esa imagen sobre el kumbha consagrado. O bien, oh el mejor de los dos veces nacidos, debe ofrecer su valor: oro según su capacidad.

Verse 96

सर्वव्रतेषु मतिमान्वित्तशाठ्यं विवर्जयेत् । यदि कुर्यात्क्षयं यान्ति तस्यायुर्द्धनसंपदः ॥ ९६ ॥

En todos los votos, el sabio debe evitar el engaño respecto a la riqueza. Si alguien practica tal fraude, su vida y su prosperidad disminuyen.

Verse 97

अनन्तशायिनं देवं नारायणमनामयम् । पञ्चामृतेन प्रथमं स्नापयेद्भक्तिसंयुतः ॥ ९७ ॥

Dotado de devoción, primero debe bañarse (hacer abhiṣeka a) el Señor Nārāyaṇa—el Anantaśāyin, impecable y libre de enfermedad—con pañcāmṛta.

Verse 98

नांमभिः केशवाद्यैश्च ह्युपचाराप्रकल्पयेत् । रात्रौ जागरणं कुर्यात्पुराणश्रवणादिभिः ॥ ९८ ॥

Dispónganse los actos de adoración invocando al Señor con nombres como Keśava y otros; y por la noche manténgase la vigilia escuchando los Purāṇas y observancias devocionales afines.

Verse 99

जितनिद्रो भवेत्सम्यक्सोपवासो जितेन्द्रियः । त्रिकालमर्चयेद्देवं यथाविभवविस्तरम् ॥ ९९ ॥

Ha de vencerse el sueño, observar correctamente el ayuno (upavāsa) y mantener los sentidos refrenados. Tres veces al día debe adorarse al Señor, ampliando el culto según los propios medios y capacidad.

Verse 100

ततः प्रातः समुत्थाय प्रातः कृत्यं समाप्य च । तिलहोमान्व्याहृतिभिः सहस्रं कार्येद्द्विजैः ॥ १०० ॥

Luego, levantándose al alba y concluyendo los deberes matutinos prescritos, los dvija (dos veces nacidos) deben realizar mil oblaciones de sésamo en el fuego, acompañadas de las sagradas vyāhṛtis.

Verse 101

ततः संपूजयेद्देवं गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् । देवस्य पुरतः कुर्यात्पुराणश्रवणं ततः ॥ १०१ ॥

Después, debe venerarse debidamente al Señor, en orden, con fragancias, flores y demás ofrendas; y luego, ante la presencia misma de la deidad, ha de realizarse la audición/recitación del Purāṇa.

Verse 102

दद्याद्द्वादशविप्रेभ्यो दध्यन्नं पायसं तथा । अपूपैर्दशभिर्युक्तं सघृतं च सदक्षिणम् ॥ १०२ ॥

Debe darse a doce brāhmaṇas arroz con cuajada y también pāyasa (pudín dulce de leche), acompañado de diez tortas, junto con ghee, y con una dakṣiṇā (donativo honorífico) apropiada.

Verse 103

देवदेवजगन्नाथ भक्तानुग्रहविग्रह । गृहाणोपायनं कृष्ण सर्वाभीष्टप्रदो भव ॥ १०३ ॥

Oh Dios de los dioses, Señor del universo—cuya forma es compasión hacia los devotos—oh Kṛṣṇa, acepta esta ofrenda y sé el dador de todas las bendiciones deseadas.

Verse 104

अनेनोपायनं दत्त्वा प्रार्थयेमाञ्जलिः स्थितः । आधाय जानुनी भूमौ विनयावननतो व्रती ॥ १०४ ॥

Habiendo ofrecido este don (upāyana), el observante del voto debe formular su petición, de pie con las palmas juntas; poniendo ambas rodillas en tierra, ha de inclinarse con humildad y suplicar.

Verse 105

नमो नमस्ते सुरराजराज नमोऽस्तुते देवं जगन्निवास । कुरुष्व संपृर्णफलं ममाद्य नमोऽस्तु तुभ्यं पुरुषोत्तमाय ॥ १०५ ॥

Salve, salve a Ti, oh Rey de los reyes de los dioses. Salve a Ti, oh Deidad, morada del universo. Haz que mi empeño de hoy dé su fruto completo. Salve a Ti, oh Puruṣottama, Persona Suprema.

Verse 106

इति संप्रार्थयेद्विप्रान्देवं च पुरुषोत्तमम् । दद्यादर्घ्यं च देवाय महालक्ष्मीयुताय वै ॥ १०६ ॥

Así, debe orar con fervor a los brāhmaṇas y también al Señor Supremo Puruṣottama; y debe ofrecer arghya, la ofrenda respetuosa de agua, a ese Dios que está acompañado por Mahālakṣmī.

Verse 107

लक्ष्मीपते नमस्तुभ्यं क्षीरार्णवनिवासिने । अर्घ्यं गृहाण देवेश लक्ष्म्या च सहितः प्रक्षो ॥ १०७ ॥

Oh Señor de Lakṣmī, salutación a Ti, que moras en el Océano de Leche. Oh Señor de los dioses, acepta este arghya; que seas honrado con esta aspersión sagrada junto con Lakṣmī.

Verse 108

यस्य स्मृत्या च नामोक्त्या तपोयज्ञक्रियादिषु । न्यूनं संपूर्णतां याति सद्यो वन्दे तमच्युतम् ॥ १०८ ॥

Me postro al instante ante Acyuta, el Señor Infalible: por cuyo recuerdo y por la sola pronunciación de Su Nombre, toda carencia en austeridades, sacrificios y demás ritos sagrados alcanza de inmediato la plenitud.

Verse 109

इति विज्ञाप्य देवेशं तत्सर्वं संयमी व्रते । प्रतिमां दक्षिणायुक्तामाचार्याय निवेदयेत् ॥ १०९ ॥

Habiendo así informado al Señor de los dioses de todo lo realizado, el practicante que observa el voto—autodisciplinado en el vrata—debe ofrecer al ācārya una pratimā (imagen sagrada) junto con la dakṣiṇā prescrita.

Verse 110

ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाच्छक्त्या दद्याच्च दक्षिणाम् । भुञ्जीत वाग्यतः पश्चात्स्वयं बन्धुजनैर्वृतः ॥ ११० ॥

Después, debe alimentar a los brāhmaṇas y, según su capacidad, dar también dakṣiṇā. Luego, guardando moderación en la palabra, ha de comer él mismo, rodeado de sus parientes.

Verse 111

आसायं श्रृदुयाद्विष्णोः कथां विद्वज्जनैः सह । इत्येवं कुरुते यस्तु मनुजो द्वादशीव्रतम् ॥ १११ ॥

Al caer la tarde, debe escuchar la narración sagrada de Viṣṇu en compañía de los sabios. Quien así realiza el voto de Dvādaśī, lo observa verdaderamente de este modo.

Verse 112

सर्वान्कामान्स आन्पोति परत्रेह च नारद । त्रिसतकुलसंयुक्तः सर्वपापविवर्जितः । तपाति विष्णुभवनं यत्र यत्त्वा न शोचति ॥ ११२ ॥

Oh Nārada, él alcanza todos los fines deseados, aquí y en el más allá. Dotado del mérito que eleva a trescientas generaciones y libre de todo pecado, llega a la morada de Viṣṇu, Viṣṇu-bhavana; una vez allí, ya no hay aflicción.

Verse 113

य इदं श्रृणुयाद्विप्र द्वादशीव्रतमुत्तमम् । वाचयेद्वापि स नरो वाजपेयफलं लभेत् ॥ ११३ ॥

Oh brāhmaṇa, quien escuche este voto supremo de Dvādaśī —o incluso lo recite— alcanza el mérito, el fruto, del sacrificio Vājapeya.